SÜHEYL ÜNVER, GÜLBÜN MESARA, AHMET YAKUPOĞLU VE… MERHABA SANAT (1)… – Milli Düşünce Merkezi Millî Düşünce Merkezi - Dünyaya Türkçü Bakış
Millî Düşünce Merkezi
MİSAK logo

_______19 Ekim 2011_______

SÜHEYL ÜNVER, GÜLBÜN MESARA, AHMET YAKUPOĞLU VE… MERHABA SANAT (1)…

Suzan Çataloluk
Paylaş:

 

 

Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver, kızı Müzehhibe Gülbün Mesara, öğrencisi Ressam Ahmet Yakupoğlu

 

Ne zaman güzel bir minyatür  görsem bir İstanbul günü geliyor aklıma,  yazdan kalma, güzelliklerle dolu.

Semti hatırlamıyorum…

Süheyl Ünver Hocamızın  yanındayım. Her hali, her adımı, gülümsemesi ve her sözü benim için bir edep kitabı…

Bir ara o zamanlar var olan tramvaya biniyoruz. Genç bir anne adayını fark ediyor Üstat,   ondan çok yaşlı olduğu halde kalkıp yer veriyor.

Daha sonra  caddede  yürürken  bir sokak başında duruyor ve benden  sokağa dikkatle bakmamı  istiyor. Sonra ne gördüğümü soruyor. Ben gördüğümü zannettiğim şeyleri sıralıyorum. Koluma giriyor, sokağın ortalarında  yapayalnız,  artık suları akmayan bir mermer çeşmenin yanında duruyoruz. Çeşmenin yekpare mermerindeki rumi süslemeleri göstererek diyor ki:

“- Ecdat  mirası bunlar. Bunları durmadan, bıkmadan  kaydetmek lazım.  Bunu vazife addetmek lazım.  Biz vazifemizi yaparız. Vazifede menfaat yoktur. “

Rumilerin üzerinde zarafetle gezinen eli küçük bir çocuğun başını okşayan dedenin elleri sanki.

Bu hatıra ile birlikte aklıma bir sürü soru geliyor: Acep kim Süheyl Ünver, Süheyl Ünver  olmak  için ne yaptı? Türkiye ne kadar tanıyor Süheyl Ünver’i?

Bu   soruların cevapları öylesine güzel ve hayranlık uyandırıcı ki   şu düşüncenin  akıldan geçmemesi mümkün değil: Süheyl Ünver  bir değil,  belki en az yüz ömür geçirmişçesine dolu dolu bir kader  yaşadı ve öylesine büyük  ufuklar açtı ki o ufukları bir kez görenler kendilerini çok yeni dünyalara doğru sırlı yolculuklar yaparken  buldular.

Onu, rahatlıkla, döneminin  Evliya Çelebi’si,  Levni’si, Katip Çelebi’si,  “metafizik realist  düşünürü”(1) olarak  niteleyebiliriz.

Süheyl Ünver   bin aydan daha hayırlı olan bir gecede, Kadir gecesinde dünyaya gelmiş,  1898 yılında, 17 Şubat’ta,  Perşembeyi Cuma’ya bağlayan  gece.

Esas âleme geçişi de bir Cuma günü.  Yine Şubat ayı, 14 Şubat 1986.

Sanat ve meslek ile ilgili olan  yayınlanmış  2300’e yakın  eseri bulunuyor. Kitap, risale, makale, gazete yazıları, broşür,  önsöz, takdim, takrir  v s…  Bu  eserlerin  bir kısmı yabancı dilde.  Açtığı,  katıldığı her sergide Türk – İslam  Sanatlarını ve Türkiye’yi temsil etme şuuru  çok güzel bir misal olarak hep karşımızda.

Ama daha da önemlisi,  belge niteliğinde bulunan 1116 defter çeşitli konuları muhtevi olup her biri  kültürümüz açısından çok mühimdir. Bunların yanında çeşitli sanatçılara, çeşitli sanat dallarına ait olmak üzere 453 dosyaya, sayısı tespit edilemeyen el yapması esere imza atıp sayısız öğrenci yetiştirmiş. Bu öğrencilerine maddi- manevi destek vermiş, evlatlarını çok seven baba desteği…

 

 

Süheyl Ünver İmzalı güzelliklerden misaller…

 

Fransa, Amerika, Almanya, İtalya, Avusturya, Mısır, İran’ı gezen, Ülkemizin neredeyse bütün şehirlerine seyahat eden, önemli bulduğu  küçük kasabalarda dahi araştırmalar yapan  Üstat, buralarda  bulunan Türk- İslam  kültürü ile ilgili eserlerini – başta Süsleme Sanatlarımız olmak üzere-  tespit edip belgelemiştir…

Bütün bu bilgilerin dışında dile gelmeyenler var mı? Olması gerekiyor: Zira  onu tanıyan  her insanda farklı bir Süheyl Ünver  var. Çünkü  Hoca  kapısını çalan her insana farklı bir güzellik bahçesi açmış.

Üstadın  hayatında yer alan iki alan da  zor: Hekimlik ve sanat.  Her iki alanda da bir ihtisas alanında kalmamış. Bu hayat tarzını benimseyen belki başkaları da bulunmaktadır. Ancak,  Süheyl Ünver’de  öylesine ayrı ve öylesine güzel özellikler var ki  gerçekten bir ömre   pek çok ömür sığdırmış…

Bu güzelliklerde şöyle bir gezinelim ve  önce “edep” ten başlayalım:

 

Hüsn-i hat sanatında en çok yazıya dökülen özlü sözlerdendir “Edep Yahu”.  Çünkü insanı-ı kâmile ulaşmanın temel taşı olan  “edep” e giden yol hiç de kolay değil. Üzerinize gelen her türlü çirkinliği bu yol ile savmanın, edep ile nefsinize hâkimiyet kurmanın ne kadar zor olduğunu her gün yaşayarak bir kez daha keşfetmiyor muyuz?

İşte bu zorlu yolun azimli rehberi Süheyl Ünver Hoca’ya baktığımızda hayatını harikulade bir edep ile yaşandığını görüyoruz.

Üstadın hayatı boyunca yedi yabancıdan can dostlarına,  en yaşlıdan  küçük çocuğa, yaratılan her zerreye  dahi  çok hoş bir edep ile yaklaştığını görürüz.

Süheyl Ünver Hoca’nın yüzünde devamlı bir gülümseme vardır,  hareketleri hep zariftir. Yanında ki her insan kendini pek önemli hisseder. Çünkü Üstat öyle güzel, öyle edeple davranır ki siz sizi çok değerli bulursunuz.

Üstadın hayatına baktığımızda  bir başka güzellik  daha hemen karşımıza çıkıyor: Sevgi ve sevgiyi ifade etme gücü ve güzelliği: Üstat sevgisini ifade etmek için vesileler icat eder ve etrafında  hep bir sevgi halesi meydana getirir. Çok sevgili annesine, büyük aşka sevdiği eşi Müzehher  Hanım’a,  kızı Gülbün Mesara’ya, mürşidi Mecdi Efendi’ye ve bütün  kıymetli dostlarına yazdığı mektuplar ve gönlünden çağlayanlar gibi taşan  şiirler  bu sevgi deryasının  ne güzel  misalleridir.

Üstat Süheyl Ünver’in  bir başka güzel özelliği de  kendi kültürüne  olan aşkıdır :

Bu  aşk öylesine derin ve öylesine  tutkulu ki  nerede bulunursa bulunsun, o yeri adım adım gezip  Türk tarihinden  izler arıyor ve buluyor. Kimi zaman bir Osmanlı, kimi zaman Selçuklu, kimi zaman Beylikler dönemi, kimi zaman daha, daha eskiler Hoca’nın defterlerine, dosyalarına, notlarına konu oluyor. Neredeyse karış karış gezdiği Anadolu’da ve yabancı diyarlarda neler tespit etmemiş ki.

Yaşadığı dönemde  İstanbul’unun neredeyse bütün sokaklarını dolaşır, o zarif  sokakların resimlerini yapıp,  yedi tepeyi güzeller güzeli Asitane’yi   güzel eserleri ile belgeler. (2)

 

Süheyl Ünver imzalı  güzelliklerden bir demet…

 

Bu konu ile ilgili olan  hatırasını şöyle anlatır Hocamız:

“Bir akşamüstü Üsküdar’da Sultantepe’de bir hastaya  çağrılmıştım. Bir konağa  götürdüler, üst kata çıkıldı. Hasta, manzaralı geniş bir odada yatıyordu. Pencereden dışarı  gözüm iliştiğinde  Üsküdar’ın ve İstanbul’un  şahane seyriyle adeta büyülenmiş hale geldim. Hemen hastanın yanına gidip önce nabzını  ve genel  durumunu kontrol ettim. Baktım ki  mühim  bir şeyi yok.  Bana  bir iki dakika  müsaade, camdan  dışarı bir şeye bakmam lazım, deyip  ufak bir kağıda manzarayı hemen tespit ettim, daha sonra da doktorluk vazifeme döndüm.”(3)

Evet … Her konuda defterler hazırlayarak  suluboya resimler ve minyatürler yapıp her ne gördüyse belgelemesi  kültürümüze olan o derin sevdasındandır.

İyi ki de bütün bu güzellikleri yapmış. Sevgili Üstadımızın ruhu şad, mekanı cennet olsun. Çünkü  o güzel resimlerle belgelediği tarihi eserlerin yerlerinde şimdi yeller bile esemiyor. Çirkin çirkin binaların yer aldığı  sevgili Bursa’dan biliyorum. Yeşil Türbe ve Emir Sultan Hazretlerinin yanı, yöresi içler acısı…

Elindeki sırlı meşalesi ile öğrencilerine, eşine dostuna, bir kere dahi rastladıklarına,  adını duyan herkese önderlik yapmıştır  ve özellikle   kültürümüze ait ne varsa belgelememizi ve defter tutmamızı istemiştir Üstat.

Ne kadar da  haklı çıkmıştır, çıkmaktadır ve çıkacaktır. Zira, “ bu yozlaşma bu şekilde devam ederse elimizde kültürümüz  adına ne kalacaktır”  sorusu  her münevverin  gönül yarasıdır herhalde.

Süheyl Ünver’in en güzel özelliklerinden biri de çalışma tutkusu ve azmidir. Hayatı boyunca büyük bir disiplinle çalışmıştır. Kendine ait büyülü dünyasındaki bu devinim asla aksamamıştır, emeklilikten sonra da şevkle dönüp durmuştur.

Zamanı çok iyi değerlendirme özelliği dolayısıyla  en sıradan kabul edilen  vakti dahi dolu dolu  geçirmiştir. Boş konuşmalar onun hiç kabul etmediği bir haldir. Ya araştıracaktır, ya yazacaktır, resmedecektir veya sohbetlerde bulunacaktır.

Bütün bu ve daha pek çok güzel özellik elbette olağanüstü tevafuklarla  hediye edilen  hayatı için  lazımdır.

Bunun için de Süheyl Ünver Üstada   bir mürşit gerekir, o mürşit de Abdülaziz Mecdi Efendidir.

Ve….

22 yıl süren kerametlerle dolu sımsıcak  dostluk  Süheyl Ünver’e Süheyl Ünver’i hediye eder.

Abdülaziz Mecdi Efendi’nin sohbetleri Süheyl Ünver için adeta çölde susuz kalmış çaresizlerin suya kavuşması, zamanın bir köşesinde sıkışıp kalmış naçar  gönüllerin imdat sofrası, sırları açan giz perdesi, sevgiliye giden yolda  meşale gibidir. Üstadın   ruhundaki tayfunlar diner Mecdi Efendi’nin sohbet ülkesinde.

Mecdi Efendi genç hekim Süheyl Bey’e pozitivizm ile mistisizm çatışmasının  kendisinin sunduğu alemde asla olamayacağını anlatır. İslâm tasavvufunda  bu Batı kültürüne has çelişki, yerini sulh ve sükuna bırakmıştır.

Yani, hiçbir zaman kâinatta çelişki, düzensizlik olmamıştır, olmayacaktır, cevher aynı cevherdir, aşk aynı aşktır, cezbe aynı cezbedir. Elbette  bu görünen veya gizlenen hallerin kendine mahsus kanunları vardır, bu kanunlarda da –şüphesiz ki –  çatışma yoktur. O halde, biz büyük bir hayranlıkla keşif yoluna devam ederken  karşımıza çıkan ve o ana kadar görmediğimiz, bilmediğimiz gerçekleri inkâr etmek yerine  bu gerçekleri anlamaya, çözmeye gayret edeceğiz. Onları kör pozitivizmin kör kuyularında aramayacak, yok saymayacağız.

Bu konuda Üstadın çok hoş bir   tespiti vardır: Halk arasında  çok ilgi çekici olan ama ilk duyduğumuzda bize çok saçma gelebilecek bir tedavi şekli ile karşılaştığımızda  hemen onu reddetmeyelim. Araştıralım,  bu saçma görünenin altında yüzyılların birikimi olan gerçekçi bir metot karşımıza çıkabilir.

Yine, bu konu ile ilgili olarak Ressam Üsküdarlı Hoca Ali Rıza Beyi anmadan geçemeyeceğiz.  Hoca Ali Rıza Bey, harikulade bir tespit ile bu gün olacakları adeta biliyor ve  öğrencisi Süheyl Ünver’e şu tavsiyede bulunuyor:

“En ufak bir kağıdı bile atma. Hoşa giden her şeyi kaydet. Memleketimizin milli abide ve evlerini tespit et. Dostlara ağırlık verme ve onları sık sık taciz etme. Fakirlere acı! Bize hizmet eden zavallıları minnetle yad ederek gönüllerini şad et. Onların yardımına koş. Derviş olmayarak  dervişmeşrep ol. Daima faydalı  şeylerle meşgul olarak çalış. Güzel sözlerle ruhunu incelt. Güzel resimlerle defterler doldur.  Küçükleri sevindir. Her türlü mahluka acı. Örnek bir vatanperver ol!”

Kızı Gülbün Mesara  sevgili babasının sanat yolculuğunu anlatırken sevgili babasının şu sohbetini naklediyor:

“  Sanat formasyonu üzerine dikkat çekici bir sohbetini zikredersek: “Sanata olan merakım dolayısıyla çok seneler muahezeler (eleştiriler) işittim. Sanata bağlılığım irsî olarak gelişmişti. Annemin babası hattat Şevki Efendi meşhur bir hattattı. Onun dayısı hattat Hulûsi Efendi ve damadı Emin Efendi, dayım Sait Bey keza. Babam telgrafçılık fenninde mahir ve  musikişinas. Babamın babası Hacı Mehmed Efendi de Tırnova’da ressam. Amcam Vasıf Bey zabit ve hattat. İşte ben bu ruhların telâkisinden doğunca bittabi sanata irsî olarak girdim. Eğer bu saydıklarım hastalık da olsa idi onları da tevarüs edebilirdim. Sanat hevesim hekimlik tahsilim esnasında inkişaf etti. Üsküdarlı Ressam Ali Rıza Bey’den resim dersi aldım. Hattat Mektebine Tıbbiye’de talebe iken girdim. Sanat  benim ruhum üzerinde işlediğinden hekimliğimin insanlık tarafında da faydalı oldu ve mesleğim dışındaki meşgalem oldu. Yani insanlığa karşı şefkat ve bağlılık hislerim arttı. Sanat beni mütevazi, sessiz, mücadelesiz bambaşka bir adam yaptı. Yani ahlâkımı düzeltmekte âmil oldu. En büyük sanatkâr ahlâklı insandan olur. Bir sanat eseri ahlâk tezahürüdür. Sanat tarafım hekimliğimin yanında benim zevk ve his cephemdir. Beni dinlendiren ve ruhumu ilâ eden bu şubeyi bırakmama imkân yoktur. Velev ki dünyayı değiştireyim.”(4)

Süheyl Ünver’e çok tesir eden dostlarından biri de Akil Muhtar Beydir.

Akil Muhtar Bey bütün masraflarını deruhte ederek genç Süheyl’i iki yıllığına Paris’e  gönderir.  Paris seyahatinden evvel  ziyaret ettiği Akil Muhtar Bey’in Süheyl Ünver’den pek mahir bir şekilde ifade edilen, ibret âleminin sırlı perdelerini açan  dilekleri vardır. Bunları  Süheyl Ünver’den dinleyelim:

“ Süheyl! Seni Avrupa’ya herhangi bir maksat için göndermiyorum. Senden bir ricam var. O da şu: Avdetinde bu memlekette biraz da ilim için çalışman. Bunu söylerken  o mübarek  gözlerinin yaşardığını da fark ettim ve beni öptüler…”(5)

Onu bir metafizik realist, idealist bir vatansever olarak  değerlendirenler çok haklıdırlar. Bu konuda Prof. Dr. A. Güner Sayar’ın şu  ifadesine ile  katılmamak mümkün değildir:

“Süheyl Ünver’in  metafizik-realizmini besleyen temel kaynak  Abdülaziz Mecdi Efendi’nin  tasavvufi  sohbetleridir. Bu sohbetlerden birinde  Mecdi  Efendi,  Ahmet Amiş Efendi’nin şu mühim sözünü  Süheyl Ünver’in kulağına üflemiştir:  Türk  devleti kıyamete kadar bakidir.” (6)

Ama…Her canlı gibi Süheyl Ünver Hoca da vakti, saati gelince sonsuzluğa merhaba dedi ve böylesine harikulade  güzel ve dopdolu bir hayatın sahibi, her fani gibi,  esas aleme yolcu oldu.

Ancak, öyle bir miras bıraktı ki  onun takdiri sanat dünyasınındır, milletimizindir: Kızı,  Türk  Süsleme Sanatları Hocası olan  Gülbün Mesara…

Gülbün Mesara Hoca’yı ikinci bölümde anlatmaya çalışacağız Efendim, izninizle…

Paylaş:

Yazarın millidusunce.com'daki yazıları