ABDÜLKADİR SEZGİN(AS): 1948 yılında doğdum, Yozgatlıyım. İmam Hatip Okulu ve Yüksek İslam Enstitüsü mezunuyum. Talebeliğim sırasında âşıklıkla ve tiyatroyla uğraştım. Saz çaldım, sahneye çıktım, türkü söyledim. Yayınlanmış bir de, çok kötü baskılı bir kitabım var âşıklıkla ilgili. Sonra tiyatroyla meşgul oldum.

Necip Fazıl’ın “Sultan Abdülhamit” adlı oyununda başrol oynadım. 200 kadar temsil verdik Türkiye genelinde…  Daha sonra o zamanların Üniversite öğrenci kuruluşları olan 3 federasyon yapısı içerisinde örgüt vardı:

Millî Türk Talebe Birliği, Türkiye Millî Talebe Federasyonu ve Yüksek İslâm Enstitüleri Talebe Federasyonu.

Aynı anda üçünün de Tiyatro müdürlüğünü yaptım. Böyle bir sanat tarafımız vardı. Mesleğe döndüğümde, sazı bıraktım çocuklar çalıyorlar artık. Meslek dediğim de Şehzade Camii’nin Cuma Hatipliği ile başladım.

Eskiden Cuma ve Bayram hutbelerini okuyan adamlar farklı olurdu. Hutbeleri kendileri yazar, kendileri okurdu. Ben ona bir şey ekledim, kendim yazıp kendim okuduğum hutbeleri bir de teksir edip -elimde federasyonlar var ya, teksir makineleri var- çoğaltıp cemaate dağıtıyordum. Bu sebeple de, köşe yazarlarından bir kısmı hutbelerimi yayınladılar o dönemde. O zaman Yüksek İslam Enstitüsü üçüncü sınıf talebesi idim.

Böyle bir geçmişten geliyorum ben. Kırk yıldan fazla kamu da çalıştım, üç yıla yakın -iki buçuk yıl- öğretmenliğim var. Onun dışındaki görevin tamamı Diyanet’te geçti. Devlet arşivlerinde,  Cumhurbaşkanlığı arşivinde, T. Büyük Millet Meclis arşivinde, özel arşivlerde filan da çalışmalar yaptım.

Önce Ankara Üniversitesi TİT Enstitüsü’de yüksek lisans, daha sonra da, İstanbul Üniversitesi SB Enstitüsü’nde doktora yapma imkanı buldum.

1972 yılında Tekirdağ’ın Malkara ilçesinde müftü iken Alevi köyünde bir problemle karşılaşmışım, bunlarla ilgili ‘Aleviler ne kadar gavur’ ya da ‘bizden ne kadar uzak’ diye, yola çıkmışım sonunda ‘Aleviler bizim kadar Türk ve Müslüman’ noktasına gelmişim.

Doktora tezimi 10 ilde, on bin denekle yaptım. Bazı bölümlerini çıkartarak maalesef kötü bir yayın evinde yayınladım.  Şimdi ben bir taraftan ilahiyat kökenli bir adam ama öbür taraftan da iyi kötü bir sosyal yapı-sosyal değişme, alanında, sosyoloji doktorası yapmış bir adamım.

Bunların dışında bir takım şeylerde olması lazım diye baktık din sosyolojisi değil din psikolojisi değil n’apalım?

Din stratejisi okuyalım dedik. Ve Din stratejisiyle ilgili düşünceler yapalım geliştirelim derken, onun için bir merkez kurduk Teo-Strateji Araştırmaları Merkezi, onun başkanlığını yapıyorum. Bir kaç akademisyen arkadaşımız var. Bir tane yabancı var danışmanlığımızı yapan. Arkadaşlarım daha çok İslam Dünyasını saran problemlerle uğraşıyorlar; Selefilik, Vehhabilik, İşidcilik… Onlarla uğraşıyorlar. Bunların ideolojik yapısı nedir, nerden geliyor, nasıl geliyorlar uğraşıyorlar. Ben de farklı alanlarda ufak tefek katkılarda bulunmaya çalışıyorum ama hep birlikte bir şeyler yapmayı düşünüyoruz. Türkiye’de Din Stratejisi alanında çalışan yok. Şimdi İslam Dünyasını sarsan ve de İslam dünyasındaki coğrafyayı değiştirmeyi hedefleyen uygulamalı bir problemle karşı karşıyayız.

 Kafamızı ne kadar yorsak boşuna mı diye de düşündüğümüzde oluyor. Müslümanlık bu kadar İslam Dünyasının tamamında geri kalmış olamaz. Bir yerden bir gerçek ışığın çıkması lazımdır. Henüz o ışıktan haberimiz yok gibi görünüyor. Geçen yüzyılda daha iyi adamlar vardı, öyle düşünüyorum.

SORU: Hocam bu çalışmalarınız ışığında Alevilik ve Aleviliğin tarihi serüveni hakkında biraz bilgi verir misiniz?

AS: Alevi kelimesi İslam Dünyasında ortak bir anlam ifade ediyordu. Türkiye bunun dışında kaldı. 1950 sonrasından bu tarafa başlayarak Alevi kelimesi hangi İslam ülkesine giderseniz gidin, “ben Aleviyim” derseniz birisine ‘Kimin çocuklarındansınız? Hz. Hasan’ın mı Hz. Hüseyin’in mi? Kimin soyundan geliyorsunuz?’ derler.

Alevi, Evlâd-ı Ali’ye mensup olmak demektir.

Bütün Osmanlı arşivleri böyle diyor, 1950’ye kadar kitaplar böyle diyor. O gün Alevi dediklerimiz geçmişimizde Hacı Bektaş-ı Veli’ye bağlı köylü demektir. Buna bir kısım Besim Atalay gibi edebiyat tarihçileri ‘Köy Bektaşiliği’ diyor, bir kısım yaygın olarak köy kısmının kullandığı isimleri de ‘Kızılbaş’tır. Bunların bilinen hala devam eden ismi Kızılbaş’tır.

Kızılbaşlık, Hacı Bektaşi Veli’ye bağlı tarikatın köylerdeki uygulama biçimidir. Tarım toplumuna göre, hayvancılık ve tarım ile meşgul olan köylüye göre geliştirilmiş bir tarikattır.

Kışın iş yokken tarikatla ilgili hizmetler görülür. Tarikatçılık kıştan kışa yapılır. İlkbahar, yaz, sonbaharda Cem olmaz, ayin olmaz. Bunun haftalık, aylık, yıllık toplantısı olmaz. Çünkü köyde dergâh yoktur. Yani köyde sürekli toplanabilecek birlikte yapılabilecek bir şey yoktur. Çünkü her köyde Dede yoktur. Dede sayısı belli…

 Daha 13. yüzyıldan itibaren hangi ailenin hangi bölgelerde dedelik yapacağı prensibe bağlanmış. Herkesin elinde dedelerinden kalan belge var. Diyor ki sen şu, şu, şu oymaklara gideceksin, şu köylerin çevresine, sen şunlara gideceksin. O bölgelerde yetkili. Bu yetkiyi veren de ya Hacı Bektaşi Veli ya da onun bölgesel başkanlarından birisi. Yani bu o dönemden belli olmuş.

Diyelim ki Yozgat da bir Alevi köy var, Yozgat da hiç dede yok. Yozgat’a dede Çelebilerden gelir. Yani Hacı Bektaş soyundan. Hacı Bektaş ile oturan ve bütün dedelerin de başı olan, piri sayılan, ya o adamlar gelir, ya da onlar gelemeyecek olursa dedelerden herhangi birinin müsait olanına git derler, bizim adımıza oradaki ayinleri, işleri yaptır. Her yerde de dede olmadığına göre, o zaman bunların da belli bir organizasyon sistemi içinde yapılması gerekir.

Bir kere bir şeyi bilmemiz lazım. Alevi ve Sünni kelimesini yan yana kullanan adam Türk kültürünü bilmeyen, ya cahil, ya yobaz, ya da kötü niyetli bir adamdır.

Ülkemizde inançları şöyle sayıyorlar; “Lazı, Çerkezi, Kürdü, Ermenisi, Rumu, Alevisi ve Sünnisi’…

Alevi ve Sünni birbirinin zıddıymış, birbirinin muhalifiymiş, farklıymış gibi gösteriyorlar. Hâlbuki Türkiye’de Aleviyim diyen insan, abdestinden cenaze namazına kadar, nikâhından aklınıza gelen bütün ibadetlerini Hanefi’ye göre yapar. Ama tarikata giriş töreninde “ikrar ayini denir” ona. İkrar ayininde şu cümleleri söyler:

‘Allah’ın kuluyum,  Muhammed aleyhisselamın ümmetiyim, Aliyel Murteza’nın bendesiyim, İmam-ı Caferi Sadık’ın mezhebindenim.’ der. Fakat İmam-ı Cafer Sadık zamanında ne İmam-ı Cafer Sadık mezhep kurmuş ne de mezhep var. İslam tarihinde ilk kurulan mezhep Hanefi Mezhebi’dir.

Hanefi Mezhebi, İmamı-ı Caferi’nin devrinde kurulmuştur. İmam-ı Azam ve öteki imamlar, İmam-ı Şafi, Hanbeli, Malik de Caferi’nin talebeleri olmuşlardır.

O zaman Şiilik var mı? Yok. Caferi mezhebi var mı? Yok.

Caferilik bir buçuk iki asır sonra kuruldu. Dolayısıyla niye bunu derler? Yol dediğimizde bugün daha kolay anlatıyoruz. Bulvar diye bir şey var. Geniş cadde değil mi? En büyük caddeleri otoban, otoban ayrı bir şey ama. Otoban var, bulvar var, cadde var, sokak var. Bunların her birinin adları ayrılmış gibi değil mi?

Şeriat yol demek, tarikat yol demek, mezhep yol demek, sünnet yol demek. Ama nasıl yollar bunlar?

Söylediğim gibi; otoban, bulvar, cadde, sokak gibi. Yunus ne diyor:

“Şeriat, tarikat yoldur varana”.

Bu yola gitmeyen adam için yolun kıymeti var mı?

Dünya’nın en güzel yolu olsun, adam o tarafa dönüp hiç bakmamış, nereye gittiğini merak etmemiş, oradan da geçmemiş, o yolun ne kıymeti var ona. Önemli olan, insanların yolunu bilmesidir.

Bu yol nereye gidiyor? Bu yol hakka giden bir yoldur. Dosdoğru yoldur.

Bu, Alevilik dediğimiz organizasyon bir tarikattır. Bütün tarikatlar gibi bir tek amacı vardır: İnsanların doğru adam, doğru insan olmasını sağlamaktır. Yani, bütün tarikatlar, yaygın halk eğitim kurumu olarak hizmet gördü. Bir tek amaçları var;  “insanı kâmil” denilen bu doğru adam yetiştirmektir.

Bunun da en kısa tarifini Hacı Bektaşi Veli yapmıştır: ‘Eline, diline, beline sahip olmak’…

“Eline, diline, beline sahip olma”nın bütün tarikatlarda olduğu gibi tarikatçılar, sûfiler çift dil kullanırlardı. Birisi zahir dili; açıktan, görünen, bilinen, herkesin anladığı dil. Birisi bâtın dili. Bâtın dilini anlayanlar bilir.

Efendim felsefe diliyle herhalde fizik kitabı okunmaz, psikoloji kitabı da okunmaz öyle değil mi? Bu ikisinin de dili ayrı ama ikisinin de aynı kelimeleri kullanarak ayrı bir dil anlamlandırırlar.

Eline, diline, beline sahip olmayı ben şimdilik zahiren anlatıyorum:

Eline sahip olmak, hani şu elimiz var ya, elimize sahip olmaktır. Elimizle kimseyi incitmeyecek, darıltmayacak ve canını yakmayacağız. Elimizi harama uzatmayacağız. Kimsenin malını, canını almayacağız. Bizim olmayana el uzatmayacağız, demektir.

Peki dilimize sahip olmak? Hani şu boğazın içine girmeden ağzın içindeki dil yok mu? Ona sahip olmaktır. Haram yemeyeceksin, yalan söylemeyeceksin, küfür etmeyeceksin. Onunla işlenen günahları yapmayacaksın.

Beline sahip olmak, gayri meşru ilişki bulunmayacaksın.

Zahirden herkesin anladığı bu…

Bâtın kısmında ne?

El, (şimd “il” olarak telaffuz ediyoruz) hangi anlama geliyor? Memleket. Nerelisin? Hangi eldensin? Yâd ellerde işin ne, derken söylediğimiz memleket yok mu? İşte bu eli’ne sahip olacaksın. Bunun için de vatanı koruyacaksın. Seveceksin ve koruyacaksın. Elinin, memleketinin yadlara, yabancılara verilmesine fırsat vermeyeceksin.

Diline sahip olmak, konuştuğun dile sahip olacaksın. Ve Türkçeyi konuşacaksın. Şimdi Selçuklulara bakın; Farsçayı resmi dil kabul etmişler. Kısa bir süre de olsa herkes Farsça yazıyor, söylüyor.

Selçuklu tahtında bir boşluk olduğunda Karamanoğlu Mehmet Bey, 13.yüzyılda tahta geçiyor. Ne yapıyor adam? İlk çıkardığı kanunda:

‘Bundan böyle dergâhta, bârgâhta Türkçeden gayrı dil konuşulmayacaktır’ diyor.

Türkçe dili dışındaki dillerin devlet diline sokulmamasını emrediyor. İşte kaç yüzyıl geçmiş 13. yüzyıldan 21. yüzyıla? İşte bu kadar yıldır, bu kanunun çıkışını Dil Bayramı diye kutluyoruz.

Beline sahip olmaksa bâtında; soyuna sahip olmaktır. Soyu senin soyundan olmayanla evlenmeyeceksin, demektir. Onun için Aleviler Türkmen olduğunu bilmediği hiç kimseye kız vermezler, kızını da almazlardı.

Bu ilkelerle hareket eden bir toplumu, üstelik başlarında bağlı oldukları adamların da en büyüğü kim?

–  Ahmet Yesevi. Hacı Bektaş, Ahmet Yesevi’nin dervişi değil mi? Talebesi değil mi?

Ahmet Yesevi tarikat ilkelerini ‘Fakirname’ diye bir risale yazdı. Fakirname risalesini Prof. Dr. Kemal Eraslan İstanbul Üniversitesi’nde hocayken 1972 yılında Türkçe’ye tercüme etti ve fakültesindeki Türk Dili Dergisi’nde yayınladı. Daha sonra ne başka kimse yayınladı ne kitapçık haline geldi.

“Tarikat ilkeleri; dört kapı kırk makam nedir? Nerden geliyor, nasıl uygulanır, ne olur?” Onları anlatıyor.

Fakat şuandaki yol ve erkân Hoca Ahmet Yesevi’nin koyduğu şekilde mi? Hayır. Onun 3. Halifesi Süleyman Hâkim Ata diye bir adam var. Süleyman Hâkim Ata, kendisi Ahmet Yesevi’nin postuna 3. oturan adam. Ahmet Yesevi vefat etmiş sonra birisi gelmiş, sonra birisi gelmiş, 3.sü Süleyman Hâkim Ata.

Süleyman Hâkim Ata kendi “Pir”liği döneminde, Yesevi postuna otururken “DÖRT KAPI” dediği birincisi ŞERİAT, biri TARİKAT, biri MARİFET, biri HAKİKAT.

Tasavvufun genel kabul ettiği temel ilkeler. Bu Yesevi’den öteki tarikatlara geçmiş bir şeydir. Bunların da her birinin on makamı vardır. On ayrı başlığı vardır. Bu başlıklar arasında değişiklikler, birleşmeler ve yeni başlıklar açmış, sayıyı arttırmamak için bazılarını birleştirmiş Süleyman Hâkim Ata.

Bu Hacı Bektaş’a kadar devam etmiş, Hacı Bektaş da Yesevi’nin öğretisinde dört kapısındaki değişiklikleri muhafaza ederek, öbür maddelere, makam maddeleri dediğimiz maddelerde birleştirmeler ve düzenlemeler yapmıştır. Onun dışında da hiç kimse dokunmamıştır bu ilkelere. Tarikat ilkelerine, zahiri nedir batıni denir? Efendim tarikat kısmı nedir? Makalat’ında  bu dört kapıya göre usul nediri yazmış. Her şey açık olarak yazmış.

Makalat’ın, tercümeleri içinde en doğrusu, merhum Esat Coşan’ın yayınladığı “Doçentlik Takdim Tezi”dir. Hem birikim seviyesi olarak yüksektir hem de hoca daha doğru bir adamdır. Çünkü kendisi de felsefe dili; tasavvuf dili bildiği için daha doğru tercüme yapmıştır.  Bir sürü Diyanet de dâhil olmak üzere, Diyanet Vakfı falan Makalat’lar yayınladılar ama bugüne kadar yayınlanmış, piyasaya çıkmış kitapların en iyisi; en doğru nakledileni Hacı Bektaş Makalat’ının, Esat Coşan’ın kitabıdır.

Dolayısıyla bugüne geldiğimizde Alevilik, tarikatların kapatılmasıyla birlikte sadece Alevilik değil bütün tarikatlarda zaten Albülhakim Arvasi’nin bir mahkemede söylediği söz var. O da Nakşi şeyhi biliyorsunuz. Seyyid Peygamber soyundan,  Ankara Bağlum’da yatıyor Seyyid Abdülhakim Arvasi.

Hâkim, tarikatçılık yaptığını falan filan anlatınca, diyor ki; “tarikatlar kendiliğinden çoktan kapandı”. Bu gördükleriniz diyor, ‘tarikatın gölgesidir, görünmüyor, gerçek tarikat yok piyasada.’ diyor.

Cumhuriyet’in 1925’te yaptığı, kendini korumak için zaten ortadan kalmış olan tarikatları kapatmak olmuştur.

– Ne zamana kadar kendi yasakları ile geldi?

1950’de çok partili hayata geçinceye kadar tarikatçılarda kıpırdanma yok doğru dürüst. Evet, bu tarihe kadar, bizim de tarikatımız var, dervişimiz olsun, şeyhlik yapalım merakında olan adam yok.

–  Niye 1950’de birdenbire ne oldu? Demokrasiyle mi oldu? Hayır. Orda da birazcık İnkılap Tarihi bilgisi vereyim size.

 İkinci Dünya Savaşı bitmiş, artık dünya düzelme formlarına giriyor Amerikalı bir heyet gelip milli şef İsmet Paşa’yı; Reisicumhur Hazretlerini ziyaret ediyor.

Amerikalılar diyorlar ki, “biz Rusların sizi sıkıştırdığını Erzurum’u, Kars’ı ve Boğazları istediğini biliyoruz. Merak etmeyin sizi NATO’ya alacağız ve koruyacağız. İzin verirseniz ülkenizde toplum yapısında bir takım sıkıntılar oluşmuş, bunları tespit edelim, size bildirelim; bunları düzeltin”. ABD Dolarını çıkartıp üzerinde ki “biz Allah’a inanıyoruz“  yazısını cumhurbaşkanına gösteriyorlar, biz de sizler gibi inananlardanız, sizi Sovyetlere karşı koruyacağız, gibi sözler de ediyorlar.

Bunun üzerine İsmet Paşa’nın da oluruyla 1947 yılında 300 civarında uzman Amerikalı geliyor. Hani IMF’nin bize gelen heyetleri vardı ya…

Türkiye’nin sosyolojik, kültürel, dini, ahlaki, ekonomik hayatını inceliyorlar. Diyorlar ki İsmet Paşa’ya; “dindar insanlar kendilerine önderlik edecek din görevlisinin yetişmediğini” üzüntüyle anlatıyorlar. Lütfen bunlara okul açın. “Din adamınız kendi mektebinizde yetişsin, halkınızın kültürüyle yetişsin. İkincisi bu İslam Dünyası’nın tamamında Arapça okunan ezanı Türkçeleştirmişsiniz. Halk bundan da mustarip… Bunu da değiştirin” diyorlar.

Ekonomik olarak şunları şunları yapın, kültürel olarak şunları yapın diyorlar, bir liste veriyorlar, bununla ilgili daha önceden yayınlanmış bir kaç tane kitap var piyasada. Şu anda adını hatırlamıyorum, hatırlasam birkaç tane örnek söylerdim.

1947’de bunu getirip rapor ilgililere teslim ediyorlar. Onların bir kısmında hemen yapılabilecekleri yapıyorlar.1949 yılında Ankara’da İlahiyat Fakültesi’ni açıyorlar. Eğitim programları yetişmediği için İmam Hatip kursu açılıyor. 1950’nin baharında Demokrat Parti seçimi kazanınca, ezanı Arapçaya çevirme şansı Demokrat Parti’ye nasip oluyor. İyi değil mi? Ama Demokrat Parti’nin kuruluşunda da çok hoş bir hatıra var:

 Celal Bayar başkanlığında parti kurucuları Cumhurbaşkanlığına çıkıyorlar, ziyaret ediyorlar, “parti kurduk Paşa’m” diye arz ediyorlar.

İsmet Paşa soruyor: ‘- Celal Bey, siyasi partiler yelpazesinde partinizin yeri neresi?’

Celal Bayar cevap veriyor: ‘Cumhuriyet Halk Partisinden bir karış solda Paşa’m.’ diyor.

İsmet Paşa: Daha fazla sola gitmeyin, daha fazlası tehlikelidir, diyor İsmet Paşa,  enteresan değil mi?

Bir sürü kitapta var bunlar.  İşte CHP’den bir karış fazla soldaki parti, oldu muhafazakâr parti…

Şimdi böyle bir noktada gelen rejim neydi?

– Çok partili parlamenter sistem…

Bu sistemin bütün dünyada iki temel ayağı var. Bunlar,  çok partili parlamenter sistemin olmazsa olmazıdır:

• Eğitilmiş toplum olacak,
• Örgütlü toplum olacak.

1950’de eğitimli toplumu oluşturacak kaç vakıf veya dernek vardı? Çok az… Peki, sivil toplum örgütü?

– Sıfır.

Haaaa… Onun yerini almak üzere yasaklanmış tarikatların eski mensuplarının torunları, hayatta olan çocukları hemen hem örgütlü toplumu hem de eğitimli toplumu temsil eden adamlar olarak Demokrat Parti’ye dâhil oldular.

O günden sonra tarikatçılık resmen yasak, fiilen serbest bir gayri meşru çocuk olarak büyüdü.

Yoksa tarikatların bugüne kadar geldiği gelişmeyi sağlamak mümkün değildi. Şimdi başbakanı, cumhurbaşkanı filan ile falan yere gittiğinde, şeyhi ziyaret ediyor, onunla fotoğraf vermeyi önemsiyorlar. Bunun da kaynağı merhum Menderes’ti.

Her seçim öncesi Said Nursi ve bir kaç şeyhle de, ama Said Nursi’ye mutlaka her seçim öncesi gitmiş, adam nerde hapisteyse veya sürgündeyse fotoğraf çekilmiş. Hapis ve sürgünü en çok Menderes zamanında yaşamış Said Nursi. Belki de tamamına yakını… Oo zaman Isparta’da, Afyon’da bilmem nerde, şurada burada sürgünde…

Hapishaneye veya sürgünde yaşadığı yere gidiyor, yanında da partinin gazetecilerini götürüyor, ‘Efendim sayın başbakanımız büyük İslam alimi Said Nursi ile görüştü.’ diye birlikte konuşurken bir fotoğrafını veriyorlar.

– Vay be Müslüman başbakan gitmiş, hoca efendiyi ziyaret etmiş diyorlar. Ama o mahkûm ettirdi veya sürdü diyen hiç kimse yok.

İşte buralardan gele gele artık herkes 90 yaşındaki Mahmut Hoca’nın dizinin dibinde resim çektiriyor. Ya da menzilden kalan, kaça bölündüyse tarikat, onların yanında, ya da falan yerdeki filan efendinin çocuğuyla resim çektiren büyüklerimiz var.

Bu çok kötü bir tarikat yozlaşması ve tarikatın da dinin de toplumun ve ahlakın da dejenere edildiği bir anlayış olmalıdır.

Onun için, diğer tarikatlarla beraber Alevilik de bu güne gelişinde buradan pay almış olmalıdır. !950 sonrasında, diğer tarikatlarla birlikte Alevi lideriyim diyenlerin çoğu Demokrat Partili milletvekili çocuğu veya yakınları…

Fakat 27 Mayıs olunca 1960 ihtilali, sanki maçta devre arası, hakem düdük çalmış gibi sağı bırakıp sola geçti bunlar. Ortaya geçtiler. O Menderesçi olanlar sola geçtiler. Solcular sağa, sağcılar sala geçtiler. Saha değişmiş oldu böylelikle.

Ve Alevilik çıkışı 1950 ‘deki o hareketlerle birlikte şehre gelen, milletvekili olan, okumuş yazmış, üniversite bitirmiş, Galatasaray okumuş, Boğaziçi okumuş Alevi çocuklarının, ya da tarikatçıların çocuklarının karmasıyla oluşan yeni bir kültür var.

Bu bir yozlaşma kültürüdür, bir bozulmadır.

Tarih, kültür ve tarikat diliyle yol ve erkân dediğimiz bu yolun kuralları unutulmuş, sadece şekil olarak biliniyor, bir tek folkloru kalmış.

İşte ne kadar dönen adam varsa Mevlevi sayılıyorlar. İşte Sultan Ahmet’in sıradan Cafe’lerinde, haklı eğlendirmek için beyaz fistan giymiş, Semazen falan diye dönen adamlar bu kültür yozlaşmasından nasip alanlar olmalıdır.

Semazenlik, Mevlevi dervişleri içerisinde, uzmanlaşmış bir gruba mahsus bir sıfat olmalıdır. Her Mevlevi dönmez. Kaldı ki bu dönenler “para kazanmak” için ”sanatçılık” yapıyorlar, dervişlikle falan ilgileri yok.

Şimdi sünnet törenlerinden, Muhafazakâr (!)  İslamcı düğünlerine semazen kıyafetliler geliyor. Düğünde oynamak günahya “adam oynamıyor, sema dönüyor efendim”, diyorlar.

Nerden dönüyor, neye dönüyor, kime dönüyor? Belli değil tabi.

Onun için bugünkü tarikatlara bakarken, olanları birazcık insanı eğlendiren, güldüren, dinlendiren şovmenler gibi görüyorum. Öyle örnekler var ki devlet kurumlarında da tarikatlarla ilgi seminerler verdiğim oldu Genelkurmay, iç işleri bakanlığı, kaymakamlar kursu, başkalarına da konferans veya seminerler verdim orda da bir takım şeyler anlattım açık seçik.

Bu alanda öyle şeyhler türedi ki sadece “kadınları cennete gönderiyor, onun için sadece kadın dervişleri”ne hizmet verenler türemişti.

 Öyle adam vardı ki, öldü gitti Kırıkkale’de, “Nakşi” olduğunu söyleyen bir zat, bir adam tarikata girmek isterse adam, hanımıyla beraber geliyor, “hanımı güzel olanları tarikata alıyor”du. Böyle bir şey olabilir mi?

Bunları tarikat diye koruduk, devlet korudu bunları, para kazandırdı, etrafına insanlar biriktirdi. Evliya dediler bunlara, bunların evliyalıkla hiçbir ilgisi yok, soytarılık bunlar.

 Onun için bugünkü tarikatlar en iyisi dâhil, hangisiyse o, kendi klasik yolundan dışarı çıkmış, nerde yürüdüğünü bilmeyen bir sürü insandan oluşuyor.

Diyelim ki Esat Coşan, rahmetli, benim sevdiğim bir adam, hürmet ettiğim bir bilgin, Buhara’lı olmakla; Türklük’le övünen bir adam. Avusturalya’da vefat etti. Türk tasavvuf geleneğinde, din büyükleri ve “şeyhler vefat ettiği yere defnedilir”.

Bizimkiler iktidarda diye Süleymaniye Camii haziresine defnedilmek üzere cenazeyi İstanbul’a getirdiler. Allah büyük, bakanlardan bir kısmı kararnameyi imzalamadı. Ona da Süleymaniye Camii haziresine defin nasip olmadı.

Ben o günlerde bir yazı yazdım, ‘Tasavvufta böyle bir kural vardır. Şeyhlik yapmış kişiler hangi toprakta ölürse orda defnedilir. Bulundukları yerde bu “Türk Evliyası” diye yüzlerce yıl İslam’a hizmet eder, orda İslam’ın gelişmesini sağlar, ne olur getirmeyin Türkiye’ye’ diye yazı yazdım. Bu doğru bir bakıştı.

Eğer Avustralya’da kalsaydı bir Türk Evliyası, şeyh olarak bilinen bir adamın orda mezarının olması, İslam tebliğcisi olarak yüzlerce imamdan daha etkili olabilirdi.

Eyüp’te nerde olduğunu bilemiyorum mezarının. Onun için biz hem tasavvufta yolumuzu, erkânımızı, geleneğimizin büyük bölümünü kaybettik. Sadece şekli bir takım unsurlar var. Ben Türkiye’deki şeyhlerin çok önemli bir kısmını tanırım. Allah hepsine selamet versin, sağlık afiyet versin ama meşruiyet olmadan bu iş olmaz. Çünkü bugün tarikatlar doğru adam yetiştirmek için uğraşmıyorlar, ekonomik kuruluşlar olarak görülüyorlar. Yolları erkânları etrafında alkışlayan dua eden adamları artsın diye bir gayret içindeler. Ben böyle görüyorum. Kendisine hizmet eden, elini öpen adam sayısı artsın diye bakıyorlar.

Tarikatçılık bu değil. Allah Kuran’da ‘Dosdoğru ol’ diyor; ‘Emredildiğin gibi dosdoğru ol.’ Başka bir şey istemiyor.

Nasıl emredildiysen öylece ol, dosdoğru ol, sonra adam ol, yalan söyleme, haram yeme, cennete gidersin iyi adamsın sen diyor. Yalan ve haram. Ötekiler daha sonraki şeyler. Yalan söylemeyen tarikatçı mutlaka vardır ama nerde olduğunu ben bilemiyorum.

Aleviler de bu tarikatlardan biridir. Bütün kurallarını unutmuşlar mı? Hayır. Şekli unsurları biliyorlar. Ama 1970’de 80’de Kuran-ı Kerim’i okuyan Dede’ler biliyordum. Şimdi Kuran-ı Kerim’i okumayı bilen Dede kalmadığını zannediyorum. Duaların Arapçasını okuyorlardı, Cem Vakfı’nın gayretiyle artık o duaların uydurma Türkçesini okuyorlar.

Kuran ayeti okurlardı Cem toplantılarında, şimdi mealleri okuyorlar, hem de l kimin tercüme ettiği belli olmayan, anlamı doğru mu, eğri mi belli olmayan meallerden okuyorlar. Mealiyle namaz kılmak gibidir bu. Mealiyle namaz kılınır mı? Mealiyle namaz, ne olduğu bilinmeyen mealiyle yapılan dua olur mu?

Hangi anlama geliyor, hangi dile göre tercüme etmiş, çünkü Kuran’ın dili Allah’ın Peygambere hitap dilidir. Peygamber bunu anlar, ne dediyse anlar, Allah onu öyle eğitmiş, yetiştirmiş değil mi? Öyle kabul ediyoruz değil mi?

Onun dışında Kur’an’da öyle kelimeler öyle ifadeler var ki, matematik dili var, kimya dili var, bilmem ne dili var, psikoloji dili var, sosyoloji dili var, fıkıh dili var.

Adam fıkıh okumuş, matematikten anlar mı? Diyelim ki 2, 3, 4 Arapçada (isneyn, selase, erbaa)  Kuran öyle demiyor o kelimeleri biraz farklı söylüyor. Adam 2, 3, 4 diye tercüme etmiş, iki üzeri iki, üç üzeri üç, dört üzeri dördü. Bunu doğru anlamak ve anlatmak nasıl mümkün olur?

Bu rakamlar birbirini tutuyor mu? Dört üzeri dört 256, yanlış hatırlamıyorsam, 4 dersen 256 ile arasında 252 hata var demektir.

Kuran insanlara sadece abdest almayı, oruç tutmayı, namaz kılmayı öğreten bir ibadetten bahsetmiyor. Sadece bir ibadet kitabı değil o. Bize Hz. Âdem’den bugüne kadar, Hz. Muhammed’e kadar olan hem hikâyeyi anlatıyor; insanlığın hikâyesini, hem onlardan dersler ve örnekler veriyor, hem de bir takım talimatlar veriyor.

İman esaslarıyla, başkalarıyla, toplumsal hayatla, ekonomiyle, sosyal hayatla ilgili hükümler yok mu?

O zaman birbirinden farklı bilimsel ve teknik dilleri Kuran içeriyor. Sadece fıkıh okuyan, sadece Kelam okuyan, sadece tefsir okuyan bir adam, Arapçayı iyi biliyor diye Kur’an tercümesi yazmaya kalkması ne kadar doğrudur? Kaldı ki, hiç Arapça bilmeden Meal yazmış insandan bahsedenleri de biliyoruz.

Türkçeyi iyi bilen herkes dilin farklı bilimlere göre kullanımını ve terimlerini bilebiliyor mu? Yok, öyle bir şey…

Ben bunu Allah rahmet eylesin, Erol Güngör’ün bir kitabında fark ettim. “İslam Tasavvufunun Meseleleri” diye bir kitabı var. Onun, ilk baskısını almış ve çok keyiflenerek okumuştum. Giriş bölümünde diyor ki, “ben bu kitabın sonuna sûfilerin kitaplarından okuma parçaları koymak istedim. Piyasadan da tercüme edilmiş bir sürü kitap da var, eski sûfilerden, onlardan halkın anlayabileceği metinleri seçeyim, koyayım diye uğraştım, okuduğum parçalar beni tatmin etmedi, orijinalleri ile (Arapçalarıyla) karşılaştırdım bu adamlar fıkıh diliyle tercüme ettikleri için bu sûfilerin anlattıkları dışında kendi dünya görüşlerini yazmışlar”, diyor.

O zaman fark ettim ki, fıkıh diliyle, tasavvuf dili birbirini tutmuyorsa, farklı bilim dalları da birbirinden ayrı olur. Felsefe lügatiyle herhalde dini metin çözülemez, çözemezsiniz. O da tasavvuf dili gibi ince manalar ifade eder, derindir. Felsefe düşünceye dayanır, bunlara rağmen bir şey ifade etmez.

Bu sebeple de biz Türkiye’de dinin dilini kaybettik. Bir başka şey, bizde din adamı dini ne kadar biliyor?

Diyanet İşleri Başkanlığı yapmış olan iki zat, başkan olmadan önce, bir dergide makaleler yazdılar. İlahiyat profesörlerinin neredeyse önemli imza sahipleri de bu dergide yazılar yazdı. Bir tek meseleyi anlatmak için: “Kuran tarihsel metin midir, değil midir?”

Çoğunluğu tarihsel metin diyordu. Şu ayet tarihsel metindir, şu tarihsel metindir. Yani “bizi bugün ilgilendirmiyor” diye yazılar yazmışlardı.

Birisi derginin, hem sahibi, hem genel müdürlüğünü yaptı. Yani “Kuran tarihsel metin midir değil midir, tartışmasını çıkaran adamın İslam âlimi olarak topluma sunulmasını, doğrusu çok sağlıklı bir görüş olarak görmüyorum”

Onun için “din adamı öncelikle dini bilecek, dünyayı bilecek, bir de dünya görüşü olacak.”

Türkiye’deki din adamlarının yaklaşık %98’i henüz köylü olduğu için, köylü mantalitesiyle medeni metinler ve medeni yorumlar yapılsa bile anlaşılamaz.

Köy kültürü ile yetişmiş; şehirlileşmesini tamamlayamamış insan, medeniyeti; yani şehir kültürünü nasıl kavrayabilir?

Köy, sosyolojik anlamda, tarım ve hayvancılık merkezli daha dar, daha az gelişmiş bir toplumdur.

Şehirli sosyal, psiko-sosyal ve kültürel yapısı içinde yetişmiş insanla aynı anlayışı taşıyabilir mi? Köylü kafa yapısıyla Ayasofya’yı anlamak mümkün olmayabilir.

Bugün şehirde bulunan ve ilahiyat profesörü olan köylülerin, büyük adam olmaları, kurum kuruluşlarda, şu unvanı taşıyor olmaları, bunların dini bildikleri, dünyayı tanıdıkları ve bir dünya görüşüyle din yorumladıkları söylenemez.

O zaman dini bilen, dünyayı bilen ve dünya görüşleri olan, medeni; şehirli kâmil adamlar yetiştirmemiz gerekmiyor mu?

(Devam edecek)

Yayınlandığı yer: Yeni Ufuk dergisi, Aralık 2015, Sayı:17

TARİKATLAR VE ALEVİLİK ÜZERİNE DR. ABDÜLKADİR SEZGİNLE BİR SÖYLEŞİ yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

İçinde yaşadığımız dönemde İslam dünyası içinde yaşanan iç harpler, terör ve karışıklıkları birlikte yaşıyor. Bu karışıklıkların yaşanmadığı coğrafyalarda da bir taraftan “İslamcılık Cereyanı” artıyor.

İşte tam da böyle bir vasatın katkısı ile ülkemizde de, siyasi İslamcılar, resmen yasak, fiilen serbest tarikatçıların siyasi partilerle yaptıkları koalisyonlar farklı görüntüler veriyor.

Tarihimizin hiçbir döneminde bu kadar siyasallaşmadıkları bilinen tarikatların “fırsat ele bir geçer” diyerek, gelecek planları için para, taraftar ve emlak gibi şeyleri biriktirdikleri de anlaşılıyor.

İslamcılığın gelişmesi, toplumda hemen her şeyin din veya din köküne bağlanma veya öyle olması gerektiği gibi anlayışların artması veya yaygınlaşması yanında, din konusundaki sağlıklı ve tutarlı bilginin de kaybolmasının birlikte yaşanması paradoks gibi görünse de, kargaşa içinde çok da farkedilmiyor.

Türk tarihi boyunca hiç bu kadar siyasallaşmamış olan tarikatların birden bire kedilerini siyasetin tam orta yerinde bulmaları, ayrıca yüksek rant ortamında dünya ve dünyalık sevdalarının su yüzüne çıkması, içinde bulundukları ortamı çok sevdiklerini mi gösteriyor, bilmiyoruz.

Din eğitiminin olmadığı bir toplumda bu tür karışıklıkların artacağı da anlaşılıyor.

Madalyonun arka yüzünde ise, devletlülerimizin meşru tarikatlar yerine illegal; hukuken yasak tarikatlarla işbirliği yaparken, bütün tarikatları “yaygın halk eğitimi kurumu” olarak serbest bırakma girişimini bile hatırlamamalarını gelecekte nasıl izah edecekleridir.

Her şeyden habersiz halk yığınları da, bugün özlem duyulan Osmanlı ve Selçuklu dâhil, eski Türk Devletlerinin “Şeriat devleti” olduğuna dair hülyalar içinde yaşadığı gerçeğidir.

Diğer taraftan kendisini aydın, ilerici gibi tarif edenlerden en azından bir bölümü de, “eyvah rejim İslamlaşıyor” paniğine yakın biri sosyo-psikolojik bir travmaya doğru hızla ilerliyor gibi görünüyor.

Türk toplumsal yapısındaki bu durum bir süre daha böyle devam edecek olursa, sosyal çatışmaya yol açacak ciddi bir sosyal çözülme hepimizi huzursuz edecek gibi görülüyor.

Bize garip gelen de tam da böyle bir ortamda ”Din, Devlet ve Siyaset” konusuna dikkatleri çekerek, herkese bu terimlerle ifade edilen konularda tarihi ve kültürel mirasımızı hatırlatmak istedik.

DİN NEDİR

Din, bilinen en kolay tarifi ile “akıl sahiplerini kendi hür iradeleriyle mutlak hayra (iyiye, doğruya, güzele) yönlendiren ilâhî bir kurumdur”. Dine muhatap olanlar ”âkil ve hür olan insan”dır.

Din, özellikle de “Vahye dayanan dinler” ilahi metne dayanır. İslam Dini örneği, son din oluşu sebebiyle Kitap (Kur’an) yenilenmeyeceğine göre, yazılı emirler yüzlerce, binlerce yıl değişmeden kalacaktır.

Din, gerçek şahıslara ait bir inançtır. Bu insanın da akıllı, özgür iradeyle, yani bilerek ve isteyerek dindarlığı (dine mensup olduğunu) söylemesi ile yapılması gerekenleri yapmasıdır.

Dinin temel amacı, insanın dünya ve ahirette mutluluğudur.

Gerçek olmayan şahısların, tüzel kişiliklerin dininin olması düşünülemez.

Bu bütün dinler için de böyledir. Bu sebeple de devletlerin, vakıfların, partilerin, şirketlerin, kooperatiflerin, dernekler ve benzeri kurumların dinli veya dinsiz şeklinde kategoriye tabi tutulması akla, bilime ve dinlerin kurallarına aykırıdır.

Bununla anlatılmak istenilen şey, dinlerin statik (durgun- değişmez) olmasıdır. Yani zamanın geçmesi, dünyada bazı şeylerin değişmesiyle dinin kuralları değişmez.

Müslümanlığın din anlayışının temelini oluşturan akıllı, hür iradeli bir şekilde din seçme haklarının olması, öncelikle bütün Müslümanların (ırklarına, dillerine, ülkelerine göre) ayırım yapılmadan eşit olduklarını ifade eder.

DİN NELERİ İÇERİR?

Hak olarak kabul edilen (sonradan bozulmuş olsalar bile) dinlerde şu hususlar yer alır:

1.İMAN. İnanılacak şeylerin neler olduğu ve bunlara nasıl inanılacağı…

Dinin özü olarak kabul edilen temel inanılması gereken kabullerdir.

2. İBADET. İnanılan Tanrı’ya nasıl, nerede ve ne zamanlarda ibadet yapılacağı… Dinin öğretisine uygun bir hayat sürebilmenin eğitimi anlamındadır. İnanılan Tanrı’ya ve dini tebliğ eden “Elçi”ye saygı ve bağlılığın devamı da denilebilir.

3. AHLÂK. Tek başına veya toplum içinde hangi kurallara uyulacağı..

Ahlâk dinin gönderilmesinin ana amacıdır. Hatta iman ve ibadetlerin dünyevi olarak en önemli gayesi, inanan insanların ahlaklı olmasıdır.

Bu bakımdan fert ve toplum olarak ahlak toplumsal hayatın merkezinde yer alır.

Tarihi, sosyal, kültürel ve medeni gelişmelerle genel ahlak, felsefi ahlak, ateist ahlakı, .. gibi pek çok ahlak modelleri de gelişmiştir.

Ahlaklı olmak, bütün insanlığın ortak amacıdır. Bununla birlikte dinlerin, milletlerin, ideolojilerin, felsefi, siyasi ve diğer alanlardaki görüş ve düşüncelerin de ahlak anlayışları oluştuğunu da hatırlamalıyız.

Ancak yaşadığımız dünyada oluşan ahlak anlayışlarının –nerede ise– tamamında oluşan bir “ortak ahlak” ilkeleri de oluşmuştur.

Bu sebeple de ahlakı sadece dinlere has olarak anlatma imkânı da yoktur.

Bu ortak ahlâk anlayışında dinleri ve dilleri değişse de ortak değerler oluştuğu gibi, uluslararası düzeyde bunun hukuki ilkeleri ve kuralları da vardır.

Hak, adalet, hürriyet, eşitlik, yaşama hakkı, mülkiyet hakkı, eğitim hakkı, kendi hakkına razı ve başkalarının hakkına karşı saygılı olma, hile, talan, haksız kazanç için taraf olmama ve/ya; kişilere ve topluma karşı uyulması gereken kurallar olarak bunları saymak mümkündür.

Dinin İman, ibadet, helal ve haramları zamanın değişmesi ile değişmez.

DEVLET NEDİR?

İslam inancına sahip olanlara göre, diğer dinlere mensup vatandaşlarla eşit vatandaşlık hakkına sahip oldukları, başka bir deyişle bütün vatandaşların kanun karşısında eşit oldukları dikkate alındığında, devletin bütün dinlere eşit mesafede olması gereken sosyal bir kurum olduğu ifade edilmektedir^[1].

Devlet elle tutulup gözle görülmeyen soyut bir kavramdır. Bu nedenle de bazı sosyologlar ve siyaset bilimciler “bugüne kadar devleti ne gören ne de yakalayan olmamıştır” derler. Devlet düzeninden söz edilince o düzeni kuranlar, devletin yasalarından söz edildiğinde de o yasaları yapanlar anlaşılır.

Siyaset bilimi açısından en kolay tanımlardan birisine göre; “devlet, amacı toplumsal düzenin, adaletin ve toplumun iyiliğinin sağlanması olan, belirli bir toprak parçası üzerinde yerleşmiş insan topluluğuna dayanan ve bu toprak parçası üzerindeki her şey üzerinde meşru otoriteye sahip siyasal bir örgütle (hükümet) donatılmış top­lumsal bir organizasyondur.

Aslında siyasal kararlar, devletin damgasını taşıdığı ve onun otori­tesine büründüğü için geçerlilik ve etkinlik kazanır. Bu kararla­rın arkasında devleti yönetenlerin ve siyasi iktidar sahiplerinin tercih­leri vardır.

Devlet, dışarda, içerde ve özellikle kendi vatandaşları üzerinde en büyük yaptırım gücüne sahip, en büyük tüzel kişiliktir. Bu anlamda kurumların kurumudur^[2]”.

Bu tanım dikkate alındığında, “toplumsal düzenin, adaletin ve toplumun iyiliğinin sağlanması amacı ile” insanlar tarafından kurulmuş bu örgütün, yani devletin amacı ile dinin amacının ana unsurunun “insanın iyiliği ve mutluluğu” şeklinde benzerlik gösterdiği de söylenebilir. Ancak devlet kimseye inanç ve ibadet sorumluluğu yüklemez. O bu alanın dışındadır.

Devletin her türlü özel ve kamuya ait mülkiyeti ile insanların ırz, namus, can, mal emniyetini koruması, ahlak kurallarının zorunlu olanları konusunda düzenlemeler yaparak, sosyal adalet, sosyal barış ve kamu düzenini sağlayarak huzur içinde devamını sağlaması gerekir.

Dinlere müdahale etmemesi, neyi nasıl yapacaklarına karışmaması da icabeder. Dinlerin de dinin kuralları ile sınırlı, ibadet ve uygulamalarını yaparak, dindarların huzur, barış ve refah içinde yaşamalarına katkıda bulunacak şekilde inanç, ibadet ve ahlak telkin ve tebliğlerini yapmaları için imkan ve vasat hazırlar.

İslam açısından bakıldığında Allah emirlerini Kur’an’la son Peygamber Hz. Muhammed (A.S)e göndermiş, o da ümmetine tebliğ etmiştir. Kur’an –nerede ise– her Müslümanın evinde bulunan bir kitaptır.

Sosyal hayat; toplumsal yapı tıpkı şahıslar gibi canlı bir organizmadır ve sürekli değişir. Din ise, genel hükümleri itibariyle asla değişmez.

Zamana ve duruma göre din veya din anlayışı düzenlenemez. Böyle bir düzenleme yapılamayacağı da Kutlu Peygamberin “son Peygamber” olduğunun bildirilmesiyle kesinlik kazanmıştır.

Değişen, gelişen toplumların dinamizmine, din dışı; teknolojik, sınaî, iletişim ve çağın getirdiği diğer ihtiyaç ve sorunlara statik kuralları 1400 yıl önce gönderilmiş din yapısı ile nasıl cevap verilecektir?

Dinin konusu arasında, dünyevi ihtiyaçların tamamının karşılanması zaten beklenemez.

Bunu anlamak için bizzat dinî emirleri Vahiy yoluyla alıp, bize tebliğ eden Kutlu Peygamberin, uygulamalarına bakmamız gerekir.

Kur’an, doğrudan devlet veya devlet idaresiyle ilgili emirler içermez. Bu, İslam Dini’nin kıyamete kadar insan ihtiyaçlarının karşılanmasında, insanı, hür iradesi ve aklı ile idare etmesi için insanlara bırakılmış bir alan olarak da değerlendirilmelidir.

İşte bu sebeple de Allah, Kur’an’da, iman ve ibadetler konusunda hiç boşluk bırakmamışken, “devlet kurulması, yapısı ve yönetimi” konularında bir tek ayet bulma imkânımız yoktur.

Devlet ve devlet idaresi, dernek, vakıf, şirket, kooperatif ve benzeri sosyal kurumların yönetilmesinde ise, aşağıdaki ayetlerin yol gösterici olduğunu biliyoruz.

1.“Toplumu ilgilendiren her konuda (onu bilenlerle konuş) onlarla istişare et ama karar verince artık Allah’a güven, artık Allah’a dayan. Muhakkak ki Allah kendine dayanıp güvenenleri sever”[3].

2.“Allah size, mutlaka emanetleri ehli olanlara (uzmanlarına) vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder”[4].

3.”Şüphesiz ki Allah, adâleti, iyiliği ve yakınlarınıza (muhtaç oldukları şeyleri cömertçe) vermeyi emreder”[5].

Dinle ilgili konularda hem ilahi metni, hem de Hz. Peygamber, kendi yorumları olan hadislerle her konuya açıklık getirmiştir. Ancak, devlete ait işler konusunda ashabı (arkadaşları) ile istişareyi önemsediği gibi, Vali olarak atadığı devlet adamlarına bu işi nasıl yapacağını özellikle sormuştur.

İlk atanan Vali, Yemen Valisi Muaz bin Cebel örneğinde olduğu gibi, Hz. Peygamber’in:

–Şimdi sen buraya, çok uzak bir yere gideceksin, orayı nasıl idare edeceksin, sorusuna:

Muaz’ın cevap olarak:

“– Allah’ın kitabı ile yöneteceğim” şeklindeki cevabı uygun bulmayarak, Yemen’in Medine’ye çok uzak bir yer olduğu, oradaki hayatın kendi yaşadıklarına benzemediği ve kültür değişikliğine işaret ederek,

“-Ne ile idare edeceksin?” sorusunu birkaç kere sorarak Muaz’ın doğru cevabı bulmasına yardımcı olmuştur:

“– Ya Resulullah, Vallahi, Tevhid’e aykırı olmamak üzere aklımla idare edeceğim”, cevabını almış ve:

“– Evet, öyle yap” diyerek bu düşünceyi tasdik etmiştir.

“Tevhid’e aykırı olmamak üzre” cümlesinin açılımı, Allah’ın bir tek oluşu ve bu sebeple bize emrettiklerine aykırı olmamak üzere, aklımla hareket edeceğim, anlamına geldiğini izaha gerek yoktur

Nitekim Hz. Peygamberin Medine’de kurulmuş olan devleti yönetirken, pek çok konuda arkadaşlarıyla müzakeler yaptığı bilindiği gibi, kapalı bir şehir olan YESRİB Kasabasını, birlikte nasıl idare edecekleri konusunda şehirde yaşayan Müslüman olmayanlarla ortak bir metinde uzlaşmış olması[6] ve vefatına kadar bu uzlaşma metnine sadık kalması önemli bir uygulama olarak hatırlanmalıdır.

Bu üzerinde uzlaşılan metin “Medine Vesikası” olarak adlandırılmıştır.

Medine Vesikası’na ülkemizde “İslamcı” olarak bilinenler “İslam Anayasası” veya “Dünyadaki ilk Anayasa” gibi isimler veriyorlarsa da bu metin Medine’deki gayri Müslimlerle, Hz. Peygamberin görevlendirdiği Müslümanlarca imzalanmış ortak bir metindir; Müslümanlarca düzenlenmiş bir metin değildir[7].

Hz. Peygamber vefatına kadar bu anlaşmaya ve metne sadık kalmıştır

DİN DİKKATE ALINARAK YAPILAN DEVLET TANIMLARI

Din veya dinler dikkate alınarak devlet tanımları yapmak da mümkündür. Bu konuda da Azerbaycan’da yapılan bir örneği paylaşmak istiyorum.

Din açısından üç türlü devlet vardır:

1. Dini Devlet: Vatikan, İran ve Suudi Arabistan örnekleri gibi,
2. Dinsiz Devlet: Eski Sovyetler Birliği örneği,
3. Dünyevi Devlet: Azerbaycan ve Türkiye örneği…

Dünyevi devlet, tam anlamı ile devletin dünyevi kurallarla yönetildiği; problemlerin sebep ve sonuç ilişkileri dikkate alınarak akılla çözüldüğü devlet demektir.

Bu tasnifin merhum Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ebulfez ELÇİBEY’e ait olduğunu da belirtmeliyim.

“Laik” kelimesinin Türkçe olmayışı yüzünden yaşanan tartışmalar, toplumda olumsuz anlamalara sebep olmuş, özellikle kötü niyetli ve ideolojik bakan insanlar bunu “İslam düşmanlığı” gibi algılamış ve bu şekilde de bunun propagandasını yapmışlardır.

Bu sebeple de laiklik yerine dünyevi devlet denilmesi halinde bu yanlışlıklar ve tartışmalar kendiliğinden ortadan kalkacak; “uhrevi” (dini) kurallarla değil, dünyevi kurallarla idare edildiğimiz anlaşılacaktır.

Böyle müşterek kavramsal bir çerçeve yüreklerdeki bu tür pasları siler. Hepimizi rahatlatır, endişeleri giderir. Aramızda misyonerlik türü faaliyetleri ve din tebliğini durdurabilir.

Aynı dine mensup olanlar arasında da mezhep ve tarikat farklılıklarından doğan tartışmaları azaltabilir, ya da asgariye indirebilir.

Yukarıda arzettiğim kavramsal çerçevenin ortak tanım ve ortak kavramsal çerçeve olarak kabul edilmesi ve kültürel dünyamızda duyurulup tanıtılması ve hayat bulması dileğimdir.

GÜNÜMÜZDE TARİKATLAR VE SİYASET

Tarikatlar tarih boyunca, “yaygın halk eğitimi kurumu” anlamında son derece önemli hizmetler yapmışlardır.

Bu noktadan bakıldığında tarikatlar arasında fark yoktur. Bu tarikatlar, Nakşi, Mevlevi, Bektaşi, Kadiri, Halveti, Uşşaki, Celveti, Gülşeni,.. gibi isimlerle anılan ve halen faaliyetlerine devam eden sûfi yolun (tasavvuf)yolcularıdır.

Bunu herkesin anlayacağı biçimde en güzel anlatan da merhum Prof. Mehmet Ali Ayni şöyle diyor:

“Müslümanlık haddi zatında Allah’ı ve Rasûlünü tasdikten ibaret olmakla beraber, bu tasdik keyfiyeti bir muahede (sözleşme) ile teyit edilmiştir. Bu muahede pek tehlikeli bir günde, Müslümanlar ile Nebileri arasında yapılmıştır. Müslümanlar o gün Nebilerinin elini tutarak, kendilerinden ayrılmayacaklarına söz vermişlerdi. İşte onların bu samimi birliktelikleri kendilerini o tehlikeden kurtarmıştı.

Bir Müslümanın, bu gün özü, sözü ve fiili bir birine uygun ve düzgün, fazilet ve istikamette muttasıf ve muhabbet ve itimada layık bir zâtı bulup, onun huzurunda, o güne kadar işlemiş olduğu günahlardan tevbe ve pişmanlık duyarak, artık, kimseye fenalık etmeyeceğine, yalan söylemeyeceğine, kimsenin malını çalmayacağına, kimseyi öldürmeyeceğine, her türlü kötülükten sakınacağına dair söz vermesidir. Bu taahhüdüne Allah ve Rasulü ve Pirân-ı izamdan birini şahit tutması o birinci muahedeyi yenilemek ve tekit etmekten ibarettir[8].

İşte Şeriat’ın bâtını (içi) olan tarikata girmek bu demektir[9].

Günüz tarikatlarında bu geleneğin yaşayıp, yaşamadığı, yaşananların da bu geleneği ne kadar yaşattığı konusunda (Erkânlı Dede’ler uygulaması hariç) fazlaca bir bilgi bulunmamaktadır.

Tarih boyunca nefis terbiyesi ile doğru konuşan, yalan söylemeyen, hakkına razı, başkasının hakkına saygılı; eline, diline beline sahip insan eğitimi veren tarikatların günümüzde siyasi ve/ya ekonomik birliktelik amacıyla birleştikleri, yönündeki kötü örneklere basında sıkça rastlanır durumdadır.

Tamamen siyaset dışı kurumlar olması gereken tarikatların, parlamenter sistemin olmazsa olmaz şartı olarak sivil toplum örgütü gibi davranarak siyasi rant peşinde oldukları da zaman zaman görülmektedir.

Hatta bazı bakanlıkların tarikatlar arasında paylaşıldığına dair basında da haberler görüldüğü olmaktadır.

Tarikatlar 677 sayılı kanunla yasak olmaları bir yana, aynı isimle siyaset yapmalarının da önü de açılmış görülmektedir.

Bu aynı zamanda din ve siyasetin ayrılması yerine, birlikteliği anlamına gelmiyor mu?

Siyasi partilerle tarikatların uzlaşmış olması anayasal düzenimiz açısından da ciddi sıkıntılara sebep olabilecektir, endişesini de artırmaktadır.

CUMHURİYET ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİ ŞERİAT DEVLETİ MİYDİ?

Cumhuriyetin kuruluş tarihi olan 29.Ekim 1923 öncesinde var olan Türk devletinin adı “Osmanlı Devleti” idi. Üstelik ve devletin “Hakan” veya “Sultan”ları 1517 yılından itibaren de dünyadaki bütün Müslümanların dini otoritesi sıfatı ile “İslam Halifesi” sıfatını da taşırdı.

Osmanlı Devletinde en üst görevdeki din adamının unvanı da “Şeyhülislam” idi.

Osmanlı Devletinin “Halife”, adını da taşıdığı dönem incelendiğinde bile bu devletin Şeriat yani din kuralları ile idare edilmediği görülmektedir.

Osmanlı Devleti, genel olarak “Türk Devlet Geleneği” kuralları ile yönetilmiş, bir devlettir.

Bu konuları Cumhuriyet’in 50. Yılı sebebiyle incelemiş olan Prof. Dr. Ömer Lütfi Berkan’ın yaptığı inceleme ve yayımladığı belgeler dikkate alındığında başka bir kanaate ulaşma imkânı yoktur[10].

Bu uygulamalar arasında din kuralları arasında bulunmayan, para cezaları, organ kesme cezaları ve benzeri dince uygun görülmeyen; ancak toplumun huzur ve güvenliği, kamusal ahlakın zarar görmemesi için alınmış tedbirlere ilişkin kararlar ve uygulamaların olmasıdır.

Kaldı ki, devletin son zamanlarında savaş ilanları dışında, Osmanlı Sultanlarının “Halife” unvanını kullanmadıkları yaygın olarak bilinmektedir.

Diğer taraftan Osmanlı’nın, Yahudi ve Hıristiyan toplumlarına ve kiliselere batılı ülkelerden fazla itibar ettiği; Yahudi vatandaşlara her türlü imkânı sağlaması yanında, İspanya’da soykırım tehdidi altındaki Yahudileri İspanya’ya para ödeyerek kurtarıp, Osmanlı vatandaşı olarak ülkeye yerleştirdiği de bilinen olaylardandır.

Osmanlı devletinde var olan diğer dinler; şeytana tapanlar dâhil herkesin bu güne kadar gelmelerine, ortam sağlanmıştır.

Bu devlete, yaptıkları ve hayranlıkla izlediğimiz camiler, medreseler gibi insanlığı hayran bırakan kültürel ürünleri sebebiyle “şeriat devleti” denilmesi ne kadar doğrudur?

Şeriat Devleti veya “Şer’i Siyaset” deyimini ilk defa kitaplaştıran Selefiye âlimi olarak bilinen İbni Teymiye ((d. 1263, Harran – ö. 1328, Şam) tarafından yazılan “es-Siyasetu’ş-Şer’iyye fi’ Islâhi’r-Râî ve’r-Ra’ıyye“[11] isimli kitapla 20. Yüz yılın başlarında olmuştur.

Osmanlı’nın Hilafeti üstlenmesi, bir takım yanlış insanların eline geçerek kötüye kullanılmasını engellemiştir.

En önemli faydası da bu olmuştur.

CUMHURİYET DÖNEMİNDE DİN – SİYASET İLİŞKİSİ

Cumhuriyet’in ilanı ile başlayan dönemde Şer’iye ve Evkaf (Din ve vakıflar) Bakanlığı kuruldu. Ancak din işinin siyasi bir kurum olan bakanlıkla doğru gitmeyeceği anlaşılarak, 3 Mart 1924 tarih ve 429 Sayılı “Şer’iye ve Evkaf ve Erkânı Harbiye-i Umumiye Vekâlet’leri” kaldırılarak (Diyanet İşleri) ve (Genelurmay) Başkanlıkları da Başbakanlığa bağlı hale getirildi.

Kafası karışık Osmanlı aydınlarından bir kısmının yanlış yönlendirilmeleriyle, 1. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele ile yaşadıklarımızın da etkisi ile özellikle din alanında zaman zaman sıkıntılı dönemler yaşandığını kabul etmeliyiz.

İtiraf etmeliyiz ki, ilk Diyanet İşleri başkanı Rifat Börekçi bu kriz dönemlerini olabildiğince iyi idare etmiştir.

Savaş ve sonrasının durumu, dünyadaki genel hava ve en önemlisi her şeyini kaybetmiş; ekonomisi sıfırlanmış, nüfusu azalmış; önemli bir nüfusun harp malulü olduğu bu dönemde 1925-30 yılları arasında açılan İmam-Hatip kursları, ilahiyat fakültesi son dere faydalı olmuştu.

Daha sonra meydana gelen sıkıntılı dönemin 1946 – 47 döneminden itibaren ABD’nin “sizi Nato’ya alacağız, Ruslara karşı koruyacağız” havucu ile ülkemize girmeleri toplumsal bir rahatlamanın da yolunu açtı.

1949 yılında açılan Ankara İlahiyat Fakültesi yanında, açılan İmam-Hatip Kursları kısa bir süre İmam-Hatip Okullarına döndü.

İslam dünyasında ilk defa kendi diline yapılan tercümeyle okunan ezan, İslam dünyasında okunan orijinale dönüştü.

Çok partili, parlamenter demokrasi ile birlikte de, hukuken yasak olan tarikatlar, yeni düzenin gereklerinden olan ve ülkemizde bulunmayan “sivil toplum” faaliyeti görevini üstlendiler.

O tarihten bu tarafa, daha önce asla siyasetle uğraşmamış tarikatlar siyasetle ortak faaliyetlerine devam etmektedirler.

Bu ortaklık kuşkusuz siyasete çok şey katmıştır, ama tarikatlar da kendi değerlerinden tarif edilemeyecek kadar çok şey kaybetmişlerdir.

Tarikatların (Alevilik dâhil) bugün çektikleri sıkıntı ve siyasete verdikleriyle, kazandıkları siyasi makam ve maddi imkânlara rağmen dini, tasavvufi ve kültürel değerlerinden kaybettiklerini telafi edecek durumda değildirler.

Ülkemizde kaosa doğru giden; ortak dini değerlerimizdeki yozlaşma ve yabancılaşmanın sorumluluğu, unutmayalım ki, kamu kurumu olan Diyanet başta olmak üzere, illegal tarikatçılık yapan ve ortaklarına meşruiyet sağlamayan siyasetçilere aittir.

İmam-Hatiplik hizmeti amacıyla açılmış olan İmam-Hatip Okulları (orta 4 + lise 3 sene) olmak üzere 7 yıllık son derece önemli bir meslek lisesi idi.

Orta kısmını bitirenler de İmam-hatip olma imkânına sahipti. Bu sebeple de meslek dersleri yanında özellikle köyde, köylülere sosyal konularla birlikte sağlık ve hukuk konularında da temel bilgiler içeren dersler vardı. Sağlık bilgisi, Kanun bilgisi dersleri bunlardandı.

12 Mart 1971 muhtıra/darbesi ile ilk yapılan işlerden biri bu meslek okulunu “meslek okulu olmaktan çıkarmak” olmuştu. İmam-Hatiplere sahip çıkmakla ünlü(!) partiler ve dernekler gıkını bile çıkarmadılar.

Din hizmeti verme eğitimi bulunmayan ve sadece 4 yıllık bir lise kısmı kaldı.

Bugünkü İmam-Hatip Lisesi denilen okullar, daha önce Kuran okumayı öğrenmemiş olanlara Kuran’ı bile okutamayan, sadece “arka bahçe” hizmeti gören politik yuvalara döndü. İmam-Hatip Okulu mezunu bir insan olarak gelinen bu durumdan utanç duyuyorum.

–İlahiyat fakültelerinde din eğitimi hangi alanlar da vardır?

–Hangi din hizmetinin eğitimi verilmektedir?

Okumayı eğitim zannedenler bunu anlamayabilir.

–“Dini tartışma” amaçlı fakülte açılmasının hangi amaçla yapıldığını merak edişimizde haklı değil miyiz?

Devletin okulları dini doğru öğretmiyor ve eğitimini vermiyorsa, iş tarikatçı – cemaatçi yapılara zorunlu olarak kalır ve sonunda “nasıl bir İslam?” veya “hangi Müslümanlık?” sorularına düzine ile cevap verilir hale gelinir. Şu anda ülkemizde böyle bir din hayatı yaşadığımızı itiraf etmek durumundayız.

Dünyada ve ülkemizde şu anda yaşadığımız kaos bize bir şeyi öğretmeye devam ediyor: Sütle, sütçü nasıl ayrı ayrı şeylerse, aynen onun gibi, İslamcı ile Müslüman’ın da ayrıldığı; menfaatperest olma dışında bir meziyeti kalmamış, İslamcıların zararından, Allah Müslümanları korusun, şeklinde dualar yapılır noktaya gelinmiştir.

Kimlerin, nasıl, nerelerde eğitim vererek Selefi, Vehhabi, Taliban, Nusra, el Kaide, Işid, DH…gibi teröristlere “Müslüman” yaftası yapıştırarak dünyamıza sürenlerle bu beladan “ortak kurtuluş reçeteleri” yazılması da aklı erenleri mest etmektedir!..

İslam dünyasını kuşatan ve iç harplere duçar bu din algılama kargaşasının öncelikle; bütün İslam dünyasının umudu olan Türk Milletinin bu işten ne zaman ve nasıl kurtulacağı, peşinden de kendilerini de aynı şekilde kurtaracağı beklentisini de kaydetmeliyim.

2005 yılında, merkezi Mekke’de olan “ Hz. Ali Evlatları Aile Önderleri Vakfı Başkanı, “Ümmül-Kura” (Mekke) Üniversitesi Hukuk Profesörü Seyyid Abdullah ATTAS[12]ile birkaç gün. İslam Dünyası üzerine bilimsel konuşmalar sırasında anlattığı bir hatıra ile hususu paylaşmak istiyorum:

Küresel emperyalizm o kadar güçlü ve etkin hale geldi ki, bir Müslümanın rengi, dili, mezhebi ve yaşadığı yer neresi olursa olsun, emperyalizm o kadar etkili ki, buna karşı Müslüman olarak kendisini koruyan bir güç olmasa, hiç kimse, nerede olursa olsun, “- ben Müslümanım” diyemez veya yüksek sesle “Tekbir” getiremez, demişti.

Buna o kadar inanarak söylemişti ki, dinlerken tüylerim ürperdi ve ben:

–Seyyid hazretleri bu gün mânevi ve ruhani mi?, diye sordum.

–Hayır, reel, gerçek bir güç var ve bütün Müslümanlar ondan cesaret alıyor; onun kendilerini koruyacağına inanıyor, dedi.

Heyecandan yaşadığım hali anlatamam…

–Bu gücün adı var mı, kimdir, nedir, lütfen söyler misiniz, dedim.

–Var tabi. Gücünü tarihi ve kültürel mirasından alan TÜRK ORDUSU, demez mi?

Gözlerimden yaş geldiğini hatırlıyorum. Ben gözlerimi silerken söze devam etmişti:

-Bunu dünya Müslümanların çoğunluğu biliyor. Kadere bakın, Türkiye’yi idare edenler bunun farkında bile değiller. Onlar bu ordu ile savaşıyorlar…

“-Onlar bu ordu ile savaşıyorlar…”

İslam dünyasına yüzlerce yıl önderlik etmiş bir milletin çocukları olarak aynaya bakma zamanıdır. Bakıp kendimize gelmemiz gerekiyor.

DİN DEVLET VE SİYASET yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

TURAN YAZGAN  TÜRKİYE VE TÜRK DÜNYASINDA DİNÎ HAYAT[1]

Türk Dünyası, merkezinde Türkiye bulunan ve üzerinde Türk’ün yaşadığı bütün coğrafyalar anlamına gelmektedir. Bu sözden, sadece Türk devlet ve topluluklarının yaşadığı coğrafyaları da anlamamalıyız. Bir tek Türk’ün yaşadığı yer Türk Dünyasına dâhildir.

Biz, bu yazıda bu coğrafyada dini hayat konusundaki meseleleri ele alacağız. Dünyanın yarısından fazlasını içine alan bu geniş mekânda yaşayan soydaşlarımızın çoğunun mensup olduğu İslam Dini ile İslam mezhepleri, tarikatları ve bunların farklı ve benzer taraflarını zaman içinde ve gelişen dünya şartlarına göre bir birimizi nasıl daha iyi anlayacağımızı tartışacağız. Bu yazıda Azerbaycan, İran, Kuzey Irak ve AB ülkelerindeki Türklerle ile ilgili hususlar, buralarda şahsen tespit ettiğimiz hususlardır. Bu yazıda Avrupa ve Türkiye’den bahsetmemizi yadırgayacaklar, buraların da Türk dünyası içinde yer aldığını hatırlamalıdırlar.

Bu arada bir inancımızı da bu yazıda ve başlangıçta açıkça ifade etmeyi arzu ediyoruz: ister İslam ve islam dünyası ile isterse Türk ve Türk Dünyası ile ilgili bir arzumuz, idealimiz, hayalimiz ve ülkümüz varsa, onu önce; evet önce Türkiye’de gerçekleştirmeliyiz. Kendi ülkemizde, kendi insanımız içinde yeşertemediğimiz, geliştiremediğimiz, hayata geçiremediğimiz bir fikri, bir hülyayı, başka diyarda hayata geçirmemiz mümkün de değildir.

Bunu biraz daha açmak istiyoruz: diyelim ki, serapa İslamcı duygular taşıyoruz, gönlümüzden de bir “İslam Birliği” geçiyor.

Bütün insanların Müslüman olduğu, Arab’ı, Acem’i, Türk’ü, siyahı, sarısı, beyazı; hülasa bütün insanların bir birini gerçekten kardeş saydığı, elindeki bir lokma ekmeğini kardeşinden ayrı yemek istemediği, bir ideal İslam Birliği hayalimizse yahut tam bir Milliyetçi -Türkçü duygu ile bütün Türklerin bir arada, 250 milyonluk, aynı dili, konuşan, aynı dini, aynı mezhebi paylaşan, aynı bayrak altında, aynı marşı söyleyip, aynı duyguları yaşayan, adı TURAN olan Kızıl Elma‘yı gerçekleştirmeyi düşünüyorsak…

İnanın, bunu ilk önce kendi gönlümüzde, kendi evimizde, kendi mahallemizde, kendi şehrimizde ve kendi ülkemizde kurmadan hiç bir yerde kuramayız.

Tam bu duyguları yaşadığım günlerde, Bakü’den Şeki iline gittiğimde, ilk açılan Kuran Kursu çalışmalarını incelerken, görevli arkadaşlarım bir bilgi veriyorlar:

–          Karı – koca her ikisi de Rus olan bir aile tek çocuklarını Kuran kursuna kaydettirmiş, sabah getirip, kurs bitince de alıp evlerine dönüyorlarmış..

     Son derece dikkat çekici bir olaydı.

–       Bu gün çocuğu almaya kim gelirse, onunla beni tanıştırın, diye ricada bulunuyorum. İkindi üzeri çocuğun annesi geldiğinde konuşmaya başlıyoruz.

–       Hanımefendi, bildiğim kadarıyla siz Hıristiyan ve Ortodoks bir aileye mensupsunuz, değil mi?

–       Evet, ailemiz Ortodoks…

–       Peki, çocuğunuzun ailenizin inandığı dinle ilgili bir eğitim almasını niçin istemediniz de, Müslümanların kursuna getirdiğinizi öğrenebilir miyim?

–       Tabi. Biz de sizin düşündüğünüz gibi düşündük. Ama ben ve eşim ateistiz. Çocuğumuzun dindar olmasını, evet iyi ve samimi bir dindar olmasını istiyoruz. Bizim Ortodoks Papaz da bizim gibi ateist. Buraya ilk gelen samimi dindarlar Müslüman Türkler; yani sizler oldunuz. Bu da Tanrı’nın dini o da. Yeter ki gerçek ve samimi olsun, diye getirdik ve buradan çok memnunuz.

Hanımı ve çocuğunu gönderdikten sonra kısa sayılmayacak bir süre sessiz kaldım. Bir taraftan ateizmin insanlığa verdiği zararları düşünürken, ülkemde Şii Müslümanlarla birlikte Müslüman olmayanların çocuklarına din eğitimi verip veremediklerini düşünmeye başladım.

Oradaki memuriyetim sona erip, Türkiye döndükten sonra, vicdanımın beni daha fazla rahatsız etmesine de dur demek için, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğine bir müracaatta bulunarak, “ülkemizde din adamlarını yetiştirme imkânı olmayan Şii Müslümanlarla, Hıristiyan Ortodokslar için İlahiyat fakültelerinden –hiç olmazsa– birinde Şiilik ve Ortodoksluk bölümleri açılması” için dilekçe verdim.

Kurum, dilekçemi önemsedi ve ilgili kurumlara buna ilişkin görüşlerini sordu. Görüşleri sorulan İlahiyat fakültelerinin tamamı ve Diyanet işleri Başkanlığı “Şiilik Bölümü” için “olumsuz” “gerek yok” şeklinde görüş bildirirken, İstanbul Üniversitesi İlahiyat fakültesi’nde, Ortodoksluk Bölümü açılmasına İlahiyat fakülteleri olumlu, Diyanet olumsuz görüş bildirdi. Askerlerin “görüşünüzü gözden geçirin”     talebi üzerine Diyanet de görüşünü olumluya çevirdi.

1999 yılında Konya’da yapılan Üniversitelerarası Kurul İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Diğer “Dinler Bölümü” adıyla “Ortodoksluk” bölümü açılmasını onayladı.

Fakat kadere bakın ki, beş yıl okula öğrenci alınmadı ve 2005 yılında bölüm kapatıldı.

Bu hoşgörüsüzlükle hangi ülkeye, ne tavsiye edebilir; kime hangi hayalimizi ne yüzle aktarabiliriz?

Bu güzel duygu ve hayallerimizi başka yerlerde anlattığımızda, bunu kendi ülkenizde tatbik ettiniz mi, ne gibi problemlerle karşılaştınız, nasıl sonuçlar aldınız, gibi yüzlerce soru insanı sizi mecalsiz bırakıyor.

Bu en açık ifadesi ile “kel ilacı satan kel”in işine benziyor. Kimseyi inandıramıyoruz. “Kelin ilacı olsa, başına sürer” deyiveriyorlar.

Şimdi bu fakülteyi 2005 yılında öğrencisizlikten kapatan devletim, emperyal tavsiyelere uyarak, “Heybeliada Ruhban Okulu”nu açmaya; hem de üniversite olarak açmaya hazırlanıyor…

Kendi üniversitesinin fakültesine bölüm açan devlet, hangi sebeple altı yıl öğrenci almadan, neden bekledi, bölümü öğrencisizlik gerekçesiyle niçin kapattı?

Altaylar’dan, Çuvaşistan’dan Gagavuzya’ya ve Balkan ülkelerine kadar duyurup, burslar vererek bu okulu vaktinde öğrenci ile doldursaydık yukarıdaki soruları sormamıza ihtiyaç olur muydu?

Kendi ülkemizde, kendi vatandaşlarımız olan dini bir veya mezhebi farklı insanlarımızın ihtiyaçlarını, onun bunun baskısına göre yapıyor, işimizi emperyalizm rüzgârına göre ayarlıyorsak yazık bize, vah bize, eyvah bize…

Ülkemizde, Osmanlı, yıllarca düşmanlık yaptığı, tamamı İran vatandaşları olan Şiiler için bile İstanbul Yeşildirek semtinde ”İranlılar Mescidi” adı ile mescitler açılmasına izin vermiş; saygı göstermiş ve bize uygulanması gereken bir örnek ortaya koymuş.

Şimdilerde en büyük T.C vatandaşı Şii Nüfusa sahip ilimiz İstanbul’da bile- nerede ise, sayısı onu bulan- ilahiyat fakültelerinden birinde bile Şiilik bölümü yoksa, din adamı yetiştirmek için Şii vatandaşlar, çocuklarını gizlice İran veya Irak’a din adamı olmak için göndermeye mecbursa, ülkede vatandaşların “eşit hukuka sahip oldukları”nı nasıl anlatacak veya nasıl ispat edeceğiz?

Bizimle birlikte yaşayan, aynı dili konuşan, aynı dine inanan, aynı düşmana karşı birlikte savaşıp, birlikte zaferler kazanıp, övündüğümüz; tarihimiz, kültür ve medeniyetimiz aynı olan; Cumhuriyeti birlikte kurduğumuz, bu vatanın şerefli varlıkları olan; ama bu gün itilmiş, kakılmış, aşağılanmış insanlar olan Aleviler, Çingeneler ve Abdallar başta olmak üzere, herkesle birlik olmadan, onlarla aramızda ana – baba bir kardeş gibi bir hale gelmeden Türk Birliği’ni de islam Birliği’ni de gerçekleştirmek mümkün olmayacaktır.

Mekke’de, üstelik hac mevsiminde, “İslam Birliği” için Müslüman aramaya gitmenin de; Nevruz’da “Türk Birliği” için Tanrı Dağlarına Türk aramaya çıkmanın da faydası yoktur. Yüce Allah, Peygamberimize, “en yakınlarından başlayarak tebliğ et”[2] buyuruyor.

Her Cuma hutbesinde, aklımızda kalsın ve gözönünde bulunduralım diye okunan Kur’an ayetinde Yüce Tanrı, “Allah, kesin olarak size adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara bakmayı (ihtiyaçlarını karşılamayı) emreder; hayâsızlıktan, fenalıktan ve azgınlıktan (devlete ve hukuka karşı gelmenizi) yasaklar. Anlamanız için size böyle öğüt veriyor”[3] bunu anlatıyor.

Burada geçen “yakın” kelimesi mesafe olarak yakını da, hısımlık anlamında yakını da içerir. Öyle sanıyorum ki, komşularımız, ülkemiz vatandaşları Suriye, Filistin, Mısır ve güney afrikada yaşayan din kardeşlerimizden daha yakındır veya öyle de kabul edilmelidir.

Unutmayalım, en yakınımızdaki – sadece mekân olarak yakınlık değil, din, dil, soy – sop, kültür olarak en yakınımızdaki – bu insanları görüp, onları kucaklamadan Türkçülüğümüzün de, İslamcılığımızın da gerçekçi olduğunu söyleyemeyiz.

Bu ayette geçen ve Arapça “Bağıy” şeklinde olan kelime “Devlet ve hukuk” anlamına gelir. “Devlete ve hukuka aykırı davranmak” bu ayet sebebiyle haram sayılmıştır. Hz. Ali, bu ayete dayanarak, devlete karşı isyan edenlerle savaşmış ve ölenlerin cenaze namazlarının kılınmasına izin vermemiştir.

Ülkemizde yazılmış “İlmihal” kitaplar ile “fıkıh” kitaplarında devlet kuvvetleriyle çatışma esnasında öldürülen eşkıyanın, teröristin ve soyguncuların cenaze namazı kılınmaz hükmü yer almaktadır[4].

Yüreklerimizi dolduran sevgi; dünyalar dolusu kini, nefreti bir deterjan gibi yıkamalı, bütün dünya, bizim yüreğimizi dolduran sevgi ile aydınlanmalıdır…

Üstelik Ziya Gökalp, Nihal Atsız, İbrahim Kafesoğlu, Erol Güngör, Seyyid Ahmet Arvasi, Alparslan Türkeş, Turan Yazgan, Mustafa Kafalı çizgisindeki, yüz yılı aşan süreç içinde; bilim, fikir ve siyaset adamlarının farklı disiplinlerle anlattıkları da böyle “bir sevgi dünyası kurmak” değil midir?

Böyle bir aydınlığa ve aydınlık yüreklere ne kadar çok muhtacız!

 TURAN YAZGAN HOCA’YA SAYGI

Eğer eski devirlerde yaşamış olsaydık, on yıl sonra ne olacağını, gören ve ona göre tedbir alan insanlara “Veli” veya “Evliya” dememiz gerekirdi. Turan Hoca, on yıl sonra ne olacağını görerek, vakıf kurdu, tedbir aldı; bu keramet değilse, nedir, derlerdi.

ABD ve AB ülkeleri bile Sovyetlerin çöküp dağılacağını 1984 yılında anlayıp, planlamalar yapmaya başladılar.

“Merhum ve mağfur ila rahmeti-il Gafur Turan Yazgan Hoca” “Türk Dünyası Araştırmalar Vakfı”nı 1980 yılında kurdu. Dergiler çıkarmaya ve Sovyet dünyasında varlığını göstermeye başladı. Süper güçlerden daha süper bir davranışta bulundu.

Bu yüksek vukuf, anlayış ve sezgi o hayatta iken ne kadar fark edildi, bilemiyorum. Ona velayet atfetmesek de, bu ileri görüşlülüğü şükranla, takdirle ve minnetle anmak gerekiyor.

Türk Cumhuriyeti ve Türk Topluluklarında okullar açan; ülkemizden götürdüğü öğretmen ve öğretim üyeleriyle eğitim veren ilk örnek Turan Yazgan’dır. Sovyetler daha dağılmadan bu faaliyetler onun eliyle başlamıştır.

Bizim de Bakü’ye geçici görevle gittiğimiz 1992 Mayısında, ayrı ve özel hizmet metodu uygulayan Turan Hoca, bizim de örnek modelimiz olmuştu.

Tarafımızdan Azerbaycan eğitim sistemi içinde açılan ve İki yıla yakın faaliyet gösteren; biri Nahçıvan’da, dördü Azerbaycan’da (Bakü, Şeki, Kusar, Mingeçevir) illerinde bulunan “İlahiyat Temayüllü Mektep” (İmam-Hatip Lisesi) boşuna masraf sayılarak, Türkiye Diyanet Vakfı tarafından, bizim Türkiye’ye dönüşümüzü müteakip kapatılmasını hangi yüksek zekâ ortaya atmıştı bilemiyorum.

Öğretmenlerin, öğrencilerin ve velilerin birlikte eğitildikleri bu okuldaki eğitim tam da Azerbaycan toplumunun aradığı şeylerdi[5].

Şükür ki, Bakü Devlet Üniversitesi’nde açtığımız İlahiyat fakültesi eğitime devam ediyor ve diğer Türk Cumhuriyetlerine de örnek model oldu.

Turan Yazgan’ın Hakk’a yürüyüşünün ardından bir hatıra kitap düşüncesi, belki de hepimizi bu şükran ve saygı sorumluluğundan kurtaracak diye düşünmek; bunu planlayanlara da teşekkürü gerekli kılıyor.

Allah Turan Hocaya lütuf ve merhametiyle muamele etsin.

Hatıra kitap projesine emeği geçenlere de teşekkürler…

TURAN YAZGAN TÜRKİYE VE TÜRK DÜNYASINDA DİNÎ HAYAT yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

1992 yılında Başbakan Süleyman Demirel, MHP lideri Alparslan Türkeş’le birlikte Türk ülkeleri gezisine ilişkin 15.12.2013 günlü ”İzmir fatihi Timur!” başlıklı yazısında, benimde o geziye katıldığımdan bahsederek yazdığı yazının hatalar ve yanlışlar içerdiğini gördüm.  Bu tekzip edilecek bir konu değildi. Yanlış ve ataların düzeltilmesi talebi idi. Kendisine aşağıdaki açıklamayı göndermiştim.

Tarihe yanlış bilgi bırakılmasına gönlüm razı olmadı. Sayın Arslan Tekin’in köşesine almadığı bu açıklamayı yayımlama ihtiyacı duydum.

***

Sayın Arslan Tekin. 

15.12. 2013 günkü “İzmir Fâtihi Timur!” başlıklı yazınızı okudum.

Yazınızda geçen bilgilerin bir kısmının doğru olmadığını üzülerek ifade etmeliyim.

Ben Sayın Demirel’le her hangi bir geziye katılamadım.

Yazıda bahsettiğiniz Özbekistan ziyareti ve Timur Türbesi ile ilgili ziyaret meselesini merhum ve mağfur Alparslan Türkeş Beyden dinledim.

 Olayı değişik zamanlarda yazdım, bazı resmi toplantılarda da dile getirdim.

Olay şudur:

Bağımsızlıklarını kazanmış yeni Türk Devletlerine Sayın Başbakan Demirel’in gezisi planlanmaktadır. Geziye Türkeş Bey’in de katılması talep edilmiş, o da kabul etmiş.

Özbekistan’dan gelen resmi davet programında, Timur Türbesi’nin de ziyareti yer almış.

Bu türbe ziyareti sebebiyle Sayın Demirel’de bazı tereddütler oluşmuş ve Sayın Türkeş’i davet ederek,

Türbedeki hatıra defterine yazacağım, Anadolu’ya geldin, Yıldırım Beyazıd’ın ölümüne sebep olarak devletimizi fetrete uğrattın, diye yazamam ki. N’apacağız Sayın Türkeş, şeklinde sormuş.

Merhum Türkeş, Sayın başbakana tarihi doğru bilgileri aktarmış:

“Timur son derece önemli bir Türk Devlet adamıdır. En büyük Türk devletini Timur kurmuştur. Çin’den Moskova ve Ankara’ya uzanan coğrafya Timur devletinin topraklarına dahildi.

Yıldırım Beyazıd’ın üzüntüden kendisini zehirlemesi üzerine, oğlu Çelebi Mehmet’i çağırarak, devletinin başına geç, sahip çık, şeklinde davrandığını ayrıca Anadolu’da Osmanlı tarafından fethedilmemiş toprakların olup olmadığını sormuş. İzmir’in denize bakan yöreleri ile bazı yarım adaların henüz Türk topraklarına dâhil edilemediği bilgisini alınca da, “oğlunun komutasında 20 bin kişilik bir ordu göndererek, oraları fethedip, Osmanlı topraklarına katılmasını sağlamış bir kahramandır. Timur İzmir Fatihi’dir, demiş.

Yüreği ferahlayan Demirel de Semerkant ziyaretinde “İZMİR FATİHİ TİMUR” diye başlayan bir yazı yazmış.

Ben de Burhan Özfatura Beyin Başkanlığı döneminde Türk kurultaylarında dile getirdiğim gibi, değişik yerler de Semerkant’taki heykelin bir benzerinin İzmir’e dikilmesini tekrarlayıp durdum.

Şu anda Özbekistan’la ilişkilerimiz çok iyi değil. Böyle bir heykel yapılması aramızdaki buzları eritecektir, düşüncesindeyim.

Saygılarımla…

SAYIN ARSLAN TEKİN’İN “İZMİR FATİHİ TİMUR!” YAZISINA DÜZELTME yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Özellikle AB ülkelerinde ve son yıllarda da ülkemizdeki gelimleler incelendiğinde Alevilikle ilgili zihin karışıklıklarının arttığı, yaygın halk tabiri ile at izinin it izine karıştığının görüldüğünü hemen herkes fark etmektedir.

Ülkemizde –nerede ise– her ilde kurulduğu kabul edilen ve dindar bir gurup öncülüğünde kurulan “Alevi dernekleri” ve “federasyonu” çalışmaları ile güya bir “diyalog ortamı” oluşturulmaya çalışılıyor. Buna karşı taraf diyebileceğimiz, aleviler tarafından bakıldığında, dinciler Alevileri asimile etme gayretinde görünüyor.

Bu dernek ve federasyonlar tarafından özel ve kamu katkısıyla toplantılar, iftarlar düzenlenirken, AB ülkelerindeki Alevi örgütleriyle koordineli çalışmalarda, “kendine özgü bir din” üretmeye gayret ediyor.

İster “Demokratik Açılım” deyiniz, isterseniz “PKK Açılımı” şeklinde ifade ediniz, bu açılım sırasında “etkili ve yetkili büyüklerin, canlı ortak yayınlar dahil, medyadaki Alevilik konusunda, şu olacak, bu olacak gibi açıklamalarına baktığınızda;

“1. Cemevleri, Alevilik, İnanç ve kültür merkezi olarak hükümet tarafından tanınacak,

2. Alevi Dedelerine devletçe maaş verilecek”

Şeklindeki açıklamaları TV izleyen, gazete okuyan hemen herkes bilmektedir.

Bununla yapılmak istenen de gayet normal gibi görünen, “yasaklanmış Alevilik Açılımı”dır.

1826 yılında Yeniçeri Ocağı topa tutularak, imha edilmeye çalışılmış ve kapatılmıştır. Evci olan, hasta, izinli veya firarda olanlar kurtulmuş ve kurtulanların çoğu bulunduğu mahalde ki Bektaşi Tarikatına sığınmışlardı. Kapatılan Bektaşi Tarikatı idi.  önce

Padişah II. Mahmud’un vefatı sonrasında Tahta çıkan Sultan Abdülmecit zamanında kapatılmış Bektaşi dergâhlarından ilk açılan “Şahkulu Sultan Dergâhı” sultan Abdülaziz zamanında bütün Bektaşi dergâhları tekrar açılmıştı.

T.C tarafından veya Osmanlı tarafından “Aleviliği yasaklayan” bir tek kanun, tüzük, yönetmelik, hatta genelge dâhil bir tek cümle olmadığı halde bu niçin özel vurgularla anlatılmaktadır?

Bunlar yapılırsa, yasak denilen Alevilik özgürleşecek midir?

Günümüzde Alevilik diye ifade ettiğimiz şeyin tarihi ve kültürel adı veya kendisi nedir?

Mevcut bir sorun varsa –ki elbette var– basında konuşulan-anlatılan açılımlar yapılsaydı bu sorun çözülmüş mü olacaktı, yoksa bu sorun çarpan etkisiyle yeni ve daha büyük sorun haline mi gelecekti?

Bize göre, beklenen veya anlatılanlar açılım paketine girseydi, inanın sorun gerçekten azgınlaşabilirdi?

Neden mi?

 GÖRÜNEN VE GÖRÜNMEYEN GÜÇLER ÜLKEMİZDE TEHLİKELİ OYUNLAR MI TEZGÂHLIYOR?    

Ülkemizde hem meseleyi geçiştirmek isteyenler, hem de anlattıklarına kesin bir delil gösterme gerekçesiyle “kökü dışarıda bazı mihraklar”dan bahsetmeleri eskilerin deyimi ile “vak’a-i âdiyeden” bir olay halindedir.

Dünyanın tek kutuplu hale geldiği 1990 yılından bu tarafa, yaygın adı ile “küresel güç” dünyayı tek başına yönetmek için, önce kendisini “tek güç ve kudret sahibi” Yüce Tanrı’ya benzeterek, strategy of god (Tanrı Stratejisi) adını verdiği bir çalışma başlatmış, bu strateji ile dünyayı yönetmeyi planlamıştı.

Kısa bir süre sonra, bunun çok isabetli olmadığı düşüncesiyle, “Tanrı, din diye bir şey icat etmiş, bütün dünyayı icadettiği dinler aracılığı ile yönetiyor” fikrine kapılmış ve stratejinin adı değiştirilerek, “Strategy of religıons” (dinler stratejisi) adını almıştı.

George W. Bush’un ikinci defa seçilmesini takibeden yıllarda da, bütün dinlerle ilgili stratejiler geliştirmenin gereksizliği, küresel güce, bu gücünü sağlıklı olarak devam ettirebilmesi için gerekli kaynakların genel olarak İslam dünyasında olduğu gerekçesiyle sadece bu alanı incelemek ve Müslümanların dini ile ilgili bir stratejiye ihtiyaç olduğu tespiti yapılmalı önerisinde bulundular. Sonunda da “Strategy of İslam” (İslam stratejisi) da karar kılınmış.

Meşhur BOB (büyük Ortadoğu Doğu projesi) de bu stratejin bir uygulamasından ibaret olmalıdır.

Üzülerek ifade etmeliyiz k, ülkemizdeki bunca çoğalmış ve her köşede görülen strateji merkezleri arasında “İslam Stratejisi” çalışan, bu alanda kendisini geliştirmiş bir tek merkez veya uzmanımız yok gibi görünüyor.

Geçmişinde ASAM tecrübesi bulunan ve ASAM’ın kuruluşu sırasında, strateji konusunda eğitim verdiği ilahiyat fakültesi Öğretim üyelerinden, çalışanlarına din, dinler tarihi dâhil olmak üzere temel eğitim verdiğini bildiğimiz 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsünü bunun dışında tutmak mümkündür.

Hem İslam dünyasının tam ortasında bulunup, hem de ülkemiz dâhil bütün İslam ülkelerinde uygulanan bu stratejiden haberdar olmamak nasıl izah edilebilir?

Demek ki, bizi öyle uyutuyorlar ki,  İslam dünyasındaki iç çatışmalar, kavgalar bir yana küresel güçlerin (bazen bizim de içinde olduğumuz organizasyonlarla) Kuzey Afrika ve Asya kıtasında yaşatılan kanlı olaylara bakarak bile uyanmıyoruz.

Bir de bu stratejiyle Müslümanların yaşadıkları topraklarda küresel güçlerle birlikte olmanın huzurunu(!?) da eklemeliyiz. Ayrıca benzer uygulamalar için hazır olduğumuz şeklinde bir algıda içeriden birilerince pompalanıyor.

Böyle bir ortamda Alevilik konusu sadece bizim iç meselemizdir, denilemeyeceği gibi, küresel emperyal güçlerin oyun alanı dışında, deme imkânımız da olmayacaktır.

Özellikle de Sovyetlerin dağılması sırasında, ortada kalan eski Marksist – Leninist, ateist; çoğu Avrupa ilkelerinde yaşayan, eski elemanları işsiz bırakmama gibi algıladığımız kişilere, Alevi örgütleri kurdurulduğu anlaşılıyor.

Bu geçmiş birikimleriyle hareket eden yöneticilerin, bu gün “Alevilik” diye adlandırdığımız, Köy Bektaşiliği, eski deyimle “KIZILBAŞ”lığın tarihi ve kültürel kökleri ve kodlarından ayırarak, yeni bir Alevilik oluşturulduğu da görülüyor.

Bize göre işin en inanılmaz yanı, babasından ve “Dede”sinden Hacı Bektaş Veli tarafından kurulmuş “yolu” ve “erkânı öğrenmiş” olmaları gereken “Yolun ve Erkan’ın yürütücüsü” durumunda ki DEDE’nin de eğitimsizliği, bunun verdiği cehaletin yanında yoksulluk ve ideolojik kabullerle bu yeni yozlaşmada görev almalarıdır.

“Düşkünler Cemiyeti’nin Postu”nda “Mürşit Postu” nasıl oluyor, sorusunu sormamız gerekiyor.

 AB ÜLKELERİ ALEVİLİĞİ ”KENDİNE ÖZGÜ DİN” OLARAK TANIMAYA DEVAM EDİYOR

“25 Ekim 2007 tarihinde Danimarka’nın Aleviliği  “din” ve “Danimarka Alevi Birlikleri Federasyonu’nu “Din Kurumu” olarak kabul etmesi ile Alevilik probleminde yeni bir döneme girilmiştir.

2014 yılına kadar AB ülkelerinde “Aleviliği Din Tanıma” faaliyetlerinin artacaktır.

“Danimarka, Hollanda, İsveç Aleviliği kendine özgü bir inanç” yani “din olarak” tanıdı.

Avusturya`da, 22 Mayıs 2013 tarihinde yayımlanan bir kararname ile Alevilik “kendine özgü bir din” ve Aleviler de “Din Toplumu” statüsüne kavuşmuştur.

Bu tanınma ile Avusturya Devlet okullarında “Alevilik Din Dersi” verilme hakkı elde edilmiştir.

Alevilikle ilgili çalışmalarda merkez işlevi gören Almanya’nın Berlin, Baden Württemberg, Kuzey Ren Vesfalya, Bavyera, Hessen Eyaletleri ile İsviçre‘nin Basel Kantonu “kendine özgü bir inanç” olarak “din olarak” tanıyor.

Adı sayılan yerlerde bulunan Alevi Federasyon veya Dernekleri de “Din Kurumu” statüsünde kabul ediliyor”

Almanya ve Fransa devlet olarak Aleviliği “Kendine özgü Din” olarak tanımayı gerçekleştirdiğinde, herhalde Türkiye de “Aleviliği bağımsız din” olarak tanımak durumuyla karşı karşıya kalacak gibi görünüyor.

Unutmayalım ki, bir dinden ayrılarak din haline gelen anlayışlarda, en büyük düşman eskiden kopup, ayrıldıkları din olmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin bu bağımsız din tanımalara karşı her hangi bir tavrının, tepkisinin veya zamanında müdahalesinin olduğunu düşünmüyoruz.

Eğer ülkemiz gerekli tedbirleri alıp, milli birlik ve beraberliğimiz sağlayamazsa, Oğuza mensup Aleviler ve Alevi olmayanlar arasında son derece çetin iç çatışmalarla Türklük ve Anadolu’daki Türk macerası son derece zor bir noktaya gelebilecektir.

Aleviliği öğrenmeye, okumaya başladığım 1972 yılından bu tarafa geçen zaman içinde, Türkiye içinde ve T.C vatandaşlarının yaşadığı Avrupa ülkelerinde yüzlerce diyebileceğim konferansın yanında yüz kadar makale ve sayısı ona ve toplam baskı miktarı ellibini geçen kitaplarımla verdiğim emeklerin boşa gideceği endişesiyle her gün üzüntün biraz daha artmaktadır.

Endişem, korkum ve yüreğimdeki en büyük sıkıntı budur.

Bu acı ile ölmek de istemiyorum.

CEMEVİ İNANÇ VE KÜLTÜR MERKEZİ Mİ?

“Cem Evi” veya “Cemevi” şeklinde dilimizde vardır. Genel olarak da Köy Bektaşiliği(Kızılbaşlık)nde, köyde “Dede” bulunmuyor ve başka yerden geliyorsa, komşular, hangi evde cem yapılacağı (toplanılacağı) veya tarikat toplantısının hangi evde yapılacağını öğrenmek istediğinde, bilgisi olduğunu zannettiği komşusuna:

“- Kız fatma! Cemevi kimin evi, diye sorup öğrenmek için kullanılırdı.

Şehirli Bektaşilikte “cem” tabiri de, “cemevi” tabiri de yoktu ve bu sebeple kullanılmazdı. Şehirlinin sürekli bu maksatla yapılmış Karacaahmet Dergâhı, Şahkulu Sultan Dergâhı, Abdal Musa Dergâhı, Sarı Saltuk Dergâhı gibi bütün şehirlerde Bektaşi Dergâhları vardı.

İstanbul, Bursa, Edirne gibi şehirlerde nerede ise, her mahallede Bektaşi dergâhı bulunurdu.        

Köy Bektaşileri(Kızılbaşlar)ne ait toplantılar, toplantıya katılacakları alacak kadar büyük olan kimin evi varsa, o evde yapılırdı.

Bunun içinde köylerde “cemevi” adıyla yapılmış tarihi ve kültürel bir bina örneği yoktur.

Dergâh, Tekke ile eş anlamlıdır. Her iki kelime de tarikat toplantılarının ve tarikat ibadetlerinin yapıldığı mekân demektir.

Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde “Şeriat”ın ibadeti olan “cemaatle namaz” sadece camilerde kılınırdı. “Tarikat”ın ibadeti olan zikir, cem, devran, …”  gibi isimlerle anılan toplantıların ise camide yapılmasına izin verilmezdi.

“Aynı şekilde, tarikat ibadetinin de yapıldığı dergâh, tekke ve zaviyelerde de şeriatın ibadetinin yapılmasına (cemaatle namaz) izin verilmemiştir.

Sebebi de gayet açıktır.

Tarikatların merkezlerinde, serbest sohbet, muhabbet, şaka, masal, tanışma, vakit geçirecek haram sayılmayan oyunların oynanması ve farklı eğitimlerle birlikte, boş vakit geçirme, iş ve meslek kursları, okuma yazma öğrenme, birlikte veya ayrı ayrı kitap okuma; musiki, tezhip, kakmacılık gibi sanat ve zanaat çalışmaları ile sosyal ilişkilerin tamamı yapılabilirdi. Yorgun olanlarla erken uykusu gelenlerin yatıp uyuduğu, hastalar, yolcular, sahipsizler misafirlerin ağırlanması da bu mekânlarda yapılabilirdi.

Dergâh, tekke ve zaviyelerde öyle uygulamalar vardı ki, bunlardan bir kısmı bu günkü tarikatlarda hoş karşılanmayabilir de. Mesela, yemek vakti, yatan, uyuyan, sohbet eden, hasta, yolcu kim varsa mutlaka sofraya çağrılırdı. O sırada, her hangi bir yere gittiği ve geleceği bilinen derviş veya tanıdıkların yemekleri de mutlaka ayrılır, geldiğinde ikram edilirdi.

Ezan okunup, namaz vakti geldiğinde ise, buralarda cemaatle namaz kılınmazdı. Cemaatle namaz kılmak için istisnasız, bütün tekke, dergâh ve zaviyelerin dışında, ama yakınında mescid olurdu, cemaatle namaz orada kılınırdı.

Yani şeriatın zorunlu ibadetlerinin yapıldığı yerler ile tarikatların gönüllü ve isteğe bağlı olan ibadetlerinin yapıldığı yerler ayrılmıştı.

Şeriat, dediğimiz şey, “Kelime-i Şehadet”e iman ve bunu dili ile ikrarla başlayan İslam Dinini ifade eder. Şeriatın zorunlu ibadetlerini, günlük, haftalık ve bayramlık ibadetler olarak tasnif etmek mümkündür.

Günlük namazlar tek başına yerine getirilebileceği gibi, cemaatle kılınması daha çok sevap olarak kabul edilir. Ayrıca sosyal gelişme ve medeni ilişkilerin gelişmesi açısından günde beş defa camiye gidip gelme son derece önemli sosyal bir faaliyet ve hayırlı sonuçları olan; dünyevi ilişkilere de sebep olur.

Haftalık ve bayramlık ibadetler sadece cemaatle kılınabilir. Bu hiç olmazsa cami veya mescidin bulunduğu semt veya mahalle halkını haftada ve bayramlarda zorunlu olarak bir araya getirerek,  orada olup biteni öğrenme, komşulardan haberdar olma ve sosyal faaliyet ve ilişkileri geliştirmeyi de zorunlu kılardı.

Bütün tarikatların merkez veya taşra olarak kabul edilen dergâh, Tekke ve Zaviyelerinin yanına yapılmış cami veya mescitler bu amaçla yapılmıştı. Bektaşi Dergâhları da öteki dergâh, tekke ve zaviyelerin tabi olduğu hukuka tabi idi.

Tek başına namaz kılacak, cemaate gidemeyen veya gecikenlerin tek başlarına namazlarını tekke, dergâh ve zaviyede kılmasına ses çıkartılmaz, yatan, uyuyan, hatta namaz kılmadığı bilinen kişilere “haydi, namaz vakti” gibi uyarı yapılmaz veya “namazını kıl” yahut “namazını kıldın mı” diye soru sorulmazdı. Namaz eğitimi ailede ve ilk mektepten itibaren sürekli yapılırdı. O ayrı işti.

–            Yemekte herkesi çağırıyorsunuz da, namazdaki bu ilgisizlik neden, diye soran olursa da:

–            Namaz Allah’ın emri… Allah’la onun arasında bir iş. Biz ona karışmayız, ama yemek yemezse hasta olur, bir şey olur, başımız belaya girer, şeklinde cevap verilirdi.

Bu anlayış ve hoşgörüye bu gün ne kadar ihtiyaç olduğunu anlatmaya ihtiyaç da yoktur.

Bu noktada Cemevi olsa olsa, şehirde yaşayan Köy Bektaşileri (Kızılbaş veya bugünlerde ki deyimle Alevi) dergâhı anlamı taşıyor. Cemevi, asla bağımsız bir din veya mezhebin inanç merkezi değildir.

Yani cemevi de Bektaşi dergâhı, Tarikat toplantı ve tarikat ibadetinin, kendi usul ve erkânına göre yapıldığı mekânın adıdır.

Burada ifade edilen usul ve erkân, köy Bektaşileri olan ve tarihi olarak Kızılbaş, tahtacı, Çepni, Barak, Türkmen, Sıraç, Dodurga, Kıyıevli, Karaevli gibi Oğuz’a ait aşiret isimleri ile veya Tunceli Erzincan arasında olduğu gibi Kürt diye ifade edilen Hacı Bektaş Veli yoluna bağlı köylü demektir.

Bölgede Kürt kelimesi, Kızılbaş olmayan ahali tarafından –üzülerek ifade ediyorum ki – Kızılbaş kelimesine kendilerince yüklenen kelime hakaret veya saygısızlık anlamına gelebileceği endişesiyle – “bizden değil”i belirtmek için verilmiş isimdir. Bu Kızılbaşlar bir cümle bile Kürtçe bilmezler. Horasan’dan gelme oğuz boyuna mensup insanlardır.

Yani Cemevi Tarikatın ibadethanesidir, bunda şüphe yoktur.

CEMEVİNİN ORTAYA ÇIKIŞI ŞEHİRLEŞME İLE İLGİLİ

Merhum Özal dönemi ve sonrasında, köylerin şehirlere göçle boşalmaya başlaması ve 8 yıllık zorunlu eğitimin de ülkenin coğrafi ve iklim şartlarına uygun olmayan “taşımalı eğitim” saçmalığı ile nerede ise, %80 lere varan bir yoğunlukla ve sadece çocuklarını okutma amacıyla başlayan şehirlere akın şehirleşmede önemli yer tutar.

Tabi şehirleşme veya şehirlileşme, köyden şehre göçle hemen gerçekleşen bir olgu değildir. Bu bir eğitim yanında, sosyal gelişme ve kültür meselesidir.

İşin bu tarafının acınacak ayrı bir durum olduğu ve konumuzun dışında kaldığı için buna temas etmeyeceğiz.

Özellikle Sovyetler Birliği’nin dağılması, pek çok insanımızın fark etmediği sosyal, siyasal ve kültürel gelişmelere ve değişmelere sebep oldu.

ABD ve AB 1984 yılından itibaren Sovyetlerin dağılacağını –belki de gün hesabıyla– biliyordu ve hazırlıklıydı, Türkiye ise bu dağılmaya hiç mi hiç hazır değildi.

Bu konuda en çok değişme veya gelişmelerden bir kısmı da bizim şehre gelmiş Köy Bektaşilerinde ve bu gün Alevilik diye ifade ettiğimiz kesimde yaşandı.

Bu dağılma sırasında yapılan en önemli işimiz bağımsızlık ilan eden Türk Cumhuriyetleri ile tarihi ve kültürel yakınlığı olan ülkeleri ilk tanıyan ülke olmamızdır.

Sovyetlerin silah kullanmadan dağılmasını planlamış küresel güçler ve ortakları, dağılma sonrası için belli plan ve projeler de hazırlamışlardı.

İlgilenenlerin çok iyi hatırlayacağı gibi, Sovyet tehdidinin ortadan kalktığı gerekçesiyle Nato’ya ve dolayısıyla Türkiye’ye ihtiyaç kalmadığı dillendiriliyordu.

Belki de projelerden biri de buydu.

Ancak Türkiye’nin hiç beklemediği bir şey olmuştu ve beş Türk Cumhuriyeti ile Tacikistan ve balkan ülkeleri diye bağımsız devletler oluşmuştu.

Bu ülkelerin batı ile ilişkilerinde ve yenidünya düzeninde güvenebilecekleri en önemli ülke de Türkiye idi.

Belki de Türkiye için yeni doğan bu talepler sebebiyle Türkiye ve Nato dağılmaktan kurtuldu.

Türkiye dağılmaktan, bölünmekten kuruldu ama Türkiye’ye kalmış hesapları olanların hesaplarına devam etmesinin önünde de hiçbir engel de kalmamıştı.

Bilindiği gibi, tarihi olarak Kürtçülük hareketinin merkezi Paris’ti. Şimdi yeni bir hareket doğmaktaydı ve AB ülkelerinin lideri ve motoru durumundaki Almanya bu yeni hareketin merkezi olma işini kendisi üslenmişti.

Yeni meselenin adı, ALEVİLİK’ti…

Sovyetler dağıldığında, çok sayıda Marksist, Leninist, ateist örgütçülük ortada kalmıştı.

Almanya bunlara yeni bir örgüt ve çalışma alanı buldu. Bu alan bu eskilerin de eskiden mensup oldukları Alevilikti. Fakat bunların hiç birisinin Alevilikle bağı kalmamıştı.

Bu eski Marksistler, tıpkı Türkiye’de yaşayan ve yurt dışına kaçmamış Marksistler gibi, Alevilerin tarikat önderi olan Dede’ye “sömürücü”, “kapitalist” gibi bakıyorlardı.

Hatta köylerine gelip, halkın yola bağlılıklarının devamı için “görgü cemi”, yeni yetişenler için “ikrar” alan Dede’yi köyün dışında durdurup, üzerindeki paraları soyup, elleri ayaklarını bağlayıp yolun kenarına bırakanlar da vardı. 1980 sonrasında kışın soğuk günlerinde bu tür olaylardan Jandarmaya intikal etmiş pek çok kayıt vardı. Bu örneğin yaşandığı en önemli il de Tunceli idi.

Köylerinde iken, İkrar vermiş (tarikata giriş töreni yapılmış) olanlar da bunu unutmuş, unutmayanlar da bunu lüzumsuz bir şey gibi görmeye devam ediyordu.

İşte bu aslanlar, Almanya’da Alevi – Bektaşi örgütleri kurmaya başladılar ve ülkemizdeki akraba ve arkadaşlarına da burada da benzer örgütlenmeleri tavsiye ettiler.

1990 öncesinde, daha çok şehirli Bektaşilerin kurduğu ve liderliğini yaptıkları “Hacı Bektaş Veli Kültür Derneği”, “Hacı Bektaş Veli Kültür ve Dayanışma Derneği” türü çok az sayıda dernek vardı. Bir iki tane de vakıf saymak mümkündür.

İşte bu örgütlenme ile gül gibi bir çocuk dünyaya geldi, adını “cemevi” koyduk.

Şimdi Almanya, Avusturya, Fransa, İsviçre, Belçika, Hollanda, Danimarka, İsveç, İngiltere, Romanya, Norveç ve İtalya gibi ülkelerin tamamında onlarla Alevi derneği ve bunların bağlı olduğu federasyonlar, birlikler bulunuyor.

Ülkemizde vakıf, dernek, federasyon gibi örgütlerin kuruluş tarihine bakanlar, yukarıda sayılan ülke örgütlerinden önce kaç örgüt vardıyı bulacaklardır.

İşte bu yeni dönemde “Cem Evi” diye bir yapı çeşidi çıktı ve Alevilik meselesinin başköşesine oturdu.

CEMEVİ İBADETHANE

Günümüzün en önemli sorusuna başlıkta cevap verdik.

Evet, Cemevi ibadethanedir.

–          Ama kimin ve neyin ibadethanesidir?

Asıl cevabı verilmesi gereken soru da budur.

–          Cemevi, bir dinin veya mezhebin ibadethanesi midir?

–         Hayır, Alevilik bir din veya mezhep olmadığı için Cemevi bir din veya mezhebin ibadethanesi değildir, olamaz da.

–         Peki, mademki ibadethanedir, o zaman neyin ve kimin ibadethanesidir? Burada hangi ibadet, nasıl yapılır?

Bunu anlamak ve bir problem varsa, onun nasıl çözüleceğini anlamak için sabırla bu yazının tamamının okunması gerekecektir.

Sebebine gelince, din nedir, mezhep nedir, yol ve erkân ne anlama geliyor sorularına cevap vermeden bu soruya cevap vermek, Mevlana’nın anlattığı köre fil anlatma hikâyesindeki örneğe uygun olarak, hiç fil görmemiş insanın karşısına tanımadığı bir hayvan, mesela zürafa çıkarıp, “fil budur” demek gibi olacaktır.

Unutmayalım ki, en büyük terör olaylarını düzenleyen PKK, KCK, Devrimci Yol, TDP, TKPB, TKP/ML, MLKP-K, TİKKO, Kürdistan Aleviler Birliği ve benzeri örgütlerin üst yönetimi dâhil, önemli sayılacak mensuplarının Alevi kökenli ateist (eski Marksist-Leninist)ler olduğu dikkate alındığında meselenin önemi daha iyi anlaşılabilir.

Alevilik konusu sosyal, kültürel, dini, hukuki, stratejik bir sorun olmakla birlikte özü itibariyle bir din sorunudur. İşin doğrusu en önemli din sorunu olduğu gibi, aynı zamanda bir şehirlileşme ve sosyal gelişme sorunudur.

Olayı bu şekilde görmeden ve anlamadan yapılacak çözüm önerilerinin başarı şansı olmayacaktır.

Şehirde, köydeki hayatın aynısını sürdürmek ne kadar zor ise, köydeki usul ve erkânla şehirde dini, tarihi, kültürel ve sosyal hayatı sürdürmek daha zordur.

Bu noktadan Alevilik problemine bakıldığında çok ciddi ve karmaşık problemlerin içi içe geçmiş olduğunu görürüz.

Bir örnek olmak üzere, köyün Dedesi, köydeki herkesi tanıdığı gibi, köylüler de onu çok yakından bilir ve tanırlar.

Dede’nin bu görevi yapabilmesi de Hacıbektaş ilçesinde oturan, “Hacı Bektaş veli Postnişini” olan ve “Çelebi”, “Serçeşme” gibi unvanlarla anılan zat veya makamda tarafından görevlendirilmiş olması zorunludur. Halen ülke genelinde görev yapanların hizmet bölgeleri, köy köy kimlere ait olduğu bilinmekte; ailelerin ellerindeki “İcazetname”lerde de bunlar yazılıdır.

Dede hiçbir surette bu kendisine verilmiş bölge dışında hizmete yetkili değildir.

Alevi dediğimiz vatandaş da ancak, kendisine “İkrar” verdiği Dede’nin düzenlediği “Cem Ayini”ne katılabilir; Dede Hakka yürüdüğünde, ailesinden birisini Çelebi yetkilendirebilir.

Hâlbuki şehirlerde bu klasik sisteme uymayan yapılar oluşmuştur. Dede, diyelim ki Tunceli köylerinde görevli (yetkili) bir zattır. Görevli olduğu Cemevini yaptırmış Vakıf veya Dernek tarafından atanmıştır. Manevi olarak orada yetkisiz olduğunda da tartışma bulunmamaktadır.

Dede düzenlenecek Cem’e geleceklerin çoğunu hiç tanımadığı gibi, “talip” sıfatıyla gelenler de Dede’yi hiç tanımamış insanlardır.

Diğer taraftan usul ve erkan kuralları gereği, ikrar vermemişlerle, yabancıların da alındığı salonlarda bu toplantılar, yola veya erkana ne kadar uygundur?

Maaşlı Dernek Dedesi veya Vakıf Dedesi tarihi geçmişte ve gelenekte yoktur. Bu durum şehirli sosyal hayata kuralları içinde çözülmesi gereken ve çok önemli olan bir problemdir.

HACI BEKTAŞ VELİ YOLU

Selçuklu Devletinin yıkılış döneminde Hacı Bektaş Veli ve arkadaşlarının Anadolu’ya gelişi ile başlayan ve Osmanlı Devletinin kurulmaya başladığı yıllarda oluşan Hacı Bektaş Veli yolu, o devirlerde konar-göçer Türkmenler arasında KIZILBAŞ adı ile başlamış, XVI. Yüzyılın başlarında da aynı yolun şehirli kolu olan BEKTAŞİLİK, Balım Sultan tarafından kurulmuştur.

Bu gün yaygın olarak kullanılan ve kabul gören terim KIZILBAŞ kelimesi yerine, “Alevi” kelimesidir.

Aleviliğin yazılı kaynağı yoktur, “Alevilik şifahi kültürdür” iddiası yanlıştır. Hiçbir yazılı kaynak olmasaydı bile, sadece Yunus Emre’nin şiirlerinin elimizde olması bile bu yolun Hünkâr Hacı Bektaş Veli zamanından bu tarafa varlığını ve kesintisiz yaşadığını başka delil aramaya gerek bırakmadan ispata yeterlidir.

Alevi halk, kendisini daha çok halk şairlerinin şiirleriyle anlatır. İnanç, yol, erkân nesi varsa onları şiir(nefes)le ifade etmektedir.

Alevi Şair olarak kabul edilen şairler içinde en önemlileri olarak; Yunus Emre, Şah İsmail Hatai, Pir Sultan Abdal, Kaygusuz Abdal, Kul Himmet, XX. yüzyıl Türk Halk şairleri “Âşıklar” arasında da Aşık Davut Sulari, Aşık Hüdai, Aşık Selmani, Aşık Beyhani, Mahsuni Şerif, Hüseyin Çırakman ve elbette Aşık Veysel’i saymak gerekecektir.

Biz de kendisini Alevi sayan ve çoğunluğunun örgütlere bağlı olmadığı bilinen büyük Alevi kitlenin inanç, yol ve erkân anlayışını bu şairlerin şiirleriyle özet olarak anlatmak istiyoruz:

Yunus Emre:

“Şeriat, Tarikat yoldur varana

Hakikat, Marifet andan içeru”

Diyerek “4 Kapı” olarak anılan “Yolu” anlatır ve

Evvel kapu şeriat, geçse andan tarikat

Gönül evi marifet, ışk hakikat içinde

Şeriat şîrîn olur, işidene hoş gelur

Ne kim dilerse kılur ol şeriat içinde

Tarikat can yoldaşı, cân ile olur işi;

Tarikata giren kişi dün – gün ibret içinde

Marifet gönül ile dün ü gün zârıyıla

Söylesem gelmez dile sırrı sıfat içinde.

Hakikat ışkdur ıyan görsün ol şebih beyan,

Hakikat donın giyen ağır hil’at içinde.

Herkim şeriat bile hem okuya hem kıla,

Ol gerek kim er ola dün-gün taat içinde.

Ger taat kılmazısa üstâda varmazısa,  

Şer’iden olmazısa, adı lanet içinde.

Bu dört menzildir utan ledün makamın tutan

Ol dört menzile yeten tamam murad içinde.

“Muhammed dinidir bizim dinimiz,

Tarikat altında geçer yolumuz,

Hem Cibril-i Emin’dir rehberimiz

Biz müminiz, mürşidimiz Ali’dir.”

Pir Sultan Abdal

**

Şeriat öğrendim bin bir ad için

Hakikat öğrendim, aynı zat için

Marifet öğrendim bu sıfat için

Tarikata hizmet ettim ezelden

Şah İsmail Hatai

Diyerek her iki ozan da  Yunus’u tekrar eder ve “4 Kapı”yı anlatırken “Tarikat”a özel vurgu yapar.

Davut Sular Canlar Canı

Mevlana Mahmut Hayranı

Mürşidim Veysel Karani

Evvel Allah, âhir Allah 

Bendeyim Allah, Eyvallah

Dönemem Estağfirullah

İmanım “Amentü Billah”

Davut Sulari

“Can olanı can bilir

İnsanı insan bilir

Her sırrı Sultan bilir

Lailahe illallah

Cümle âlem zât imiş

Derya-yı hikmet imiş

Hak ile vuslat imiş

Lailahe illallah

Tesbih ü zikreylegil

Allah’a şükr eylegil

Bu sözü fikreylegil

Lailahe illallah”

Kaygusuz Abdal

**

“Gel ey Muhammed ümmeti

Bu devlete, saadete

Bu din Muhammed dinidir

Parmak getir şehadet’e

Şah İsmail hatai

**

ŞERİAT- TARİKAT- NAMAZ

Şeriat yolunu Muhammed açtı

Tarikat gülünü Şah Ali seçti

Şu dünyadan nice yüz bin er geçti

Anlar ittifakta, Mehdi yoldadır.

Şah Hatai’m eydür sırrını deme

Kılagör namazın kazaya koma

Şu yalan dünyada hiç sağım deme

Tenin teneşirde, sinin saldadır.

Şah İsmail Hatai

**

32 FARZ

İslamın şartını sual edersen

İcmalinde şartı beştir efendi

Muradın ger iman öğrenmek ise,

Anın da adedi şeştir efendi

Savm ile salat, zekat ile hac

Malın var ise, Hak yoluna saç

Biri şehadettir, lisanını aç

Bu sana acaib iştir efendi

Peygamberleri sev, anlara inan

İnanmayanlardır ol nare yanan

Melek, kitap, ahret olmaz mı ahsen

Var ise imanın hoştur efendi

Din Muhammed dini, cümleden asıl

Gayri dinleri bilmezem nasıl

Ziyade değildir, üç farzdır gusül

Mazmaza, istinşak, beden yaştır efendi

Biz dört biliriz abdestin farzın

Gel, öğrenmeğe var ise kastın

Dirseklerin mail, yumalı destin

Vech ile ricleyn yaştır efendi

On iki şart vardır salatın

Kılıp ânı menziline iletin

Aynel yakîn var ise bir illetin

Anın da adedi şeştir efendi

Hadesten, necasetten eyle taharet

Ört avret yerini, etme kerahet

İstikbali kıble, vakitle niyet

Bu altı saydığın dıştır efendi

Tekbir al, ellerin başına götür

Kıyam, kıraat, rükû, sücuddur

Kaide-i ahirede, bir miktar otur

Kılarsan ne güzel iştir efendi

Kaygusuz Abdal’ın bildiği böyle

Noksanı var ise, doğrusun söyle.

Su bulunmaz ise, teyemmüm eyle

İki darp, bir niyet; üçtür efendi.

Kaygusuz Abdal

**

Âşık Veysel’in dedikleri ise, en çok hatırlanan dizelerdir:

Aslım Türktür. Elhamdülillah Müslüman.

Şükür, “Amentü”ye etmişiz iman

Kalbime yaraşmaz şirk ile güman

Gönlümüz nur ile doludur kardeş

**

“Birleşiriz bir bayrağın altında,

Biz Türklerin ikilik yok aslında

Yanar tutuşuruz vatan aşkında

Hepimiz bu yurdun evlatlarıyız”

Aşık Veysel’in “Birlik Şiiri”ni bir şaheser olarak saymak gerekiyor:

BİRLİK ŞİİRİ

 Allah birdir Peygamber Hak

Rabbü’l âlemin’dir mutlak

Senlik benlik nedir bırak

Söyleyim geldi sırası.

Kürt’ü Türk’ü ne Çerkez’i

Hep Âdem’in oğlu kızı

Beraberce şehit gazi

Yanlış var mı ve neresi?

Kur’an’a bak İncil’e bak

Dört kitabın dördü de Hak

Hakir görüp ırk ayırmak

Hakikatte yüz karası.

Bin bir ismin birinden tut

Senlik benlik nedir sil at

Tuttuğun yola doğru git

Yoldan çıkıp olma asi.

Yezit nedir ne Kızılbaş

Değil miyiz hep bir kardaş

Bizi yakar bizim ataş

Söndürmektir tek çaresi.

Kişi ne çeker dilinden

Hem belinden hem elinden

Hayır ve şer emelinden

Hakikat bunun burası.

Bu âlemi yaratan bir

Odur külli şeye kadir

Alevî Sünnilik nedir

Menfaattir varvarası.

Cümle canlı hep topraktan

Var olmuştur emir Hak’tan

Rahmet dile sen Allah’tan

Tükenmez rahmet deryası

VEYSEL sapma sağa sola

Sen Allah’tan birlik dile

İkilikten gelir belâ

Dava insanlık davası

Aşık Veysel

ALEVİ HALK VE ALEVİ ÖRGÜTLERİ

Ülkemizde yaşayan ve kendisini “Alevi” olarak tanımlayan halk aynen Aşık Veysel gibi, “Türküm, Müslümanım” demekte, kendisini “Türk Milleti’nin özü” olarak kabul etmektedir.

Alevi örgütleri kuranların önemli bir kısmı, yıllar önce Alevilikle bağını koparmış, Sovyetlerin çöküşü ile yaşadıkları şoktan uyandıklarında kendilerini Alevi örgütü yöneticisi olarak gören Marksist ideolojiyi dünya görüşü olarak benimsemiş kimselerdir.

Bu sebeple de Alevilik konusu incelenip değerlendirilirken halk ile örgütlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Bu yapılmadığında sorun anlaşılamaz ve/ya çözümlenemez.

ALEVİ OLMAYAN KESİMLERDE ALEVİLİK ALGILAMASI

Üzülerek ifade etmeliyiz ki, başta Diyanet İşleri Başkanlığı çalışanları olmak üzere Alevi olmayan veya kendisini Alevi olarak adlandırmayan kesimde son derece olumsuz ve Aleviliği dışlayan yerleşmiş bir anlayış vardır.

Bunu kolay kolay doğrusu ile değiştirmek de pek kolay görünmemektedir. Problemin en önemli noktalarından birisi de burasıdır.

Ülke nüfusunun çoğunluğunu oluşturan bu kesimde “Alevilik nasıl algılanıyor?” sorusuna cevap verilerek başlamak lazımdır.

Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı yönetici ve çalışanları arasındaki algılamalar halkın da algılamalarına örnek olacağı için bu kurum çalışanları arasındaki algılama biçimlerini cümleler halinde sıralamak uygun olacaktır: 

–                     Alevilik ayrı bir dindir.

–                     Alevilik sapık bir din anlayışıdır.

–                     Alevilik İslam dışıdır.

–                     Alevilik ateizmdir.

–                     Alevilik Müslümanlığın içindedir.

–                     Alevilik bir kültürdür.

–                     Alevilik bir alt kültürdür.

–                     Alevilik bir mezheptir.

–                     Alevilik diğer tarikatlar gibi bir tarikattır.

Tamamına yakını din eğitim ve öğretimi gören ve doğrudan din konusu ile meşgul olanlardaki algılama bile bu kadar yanlışlıklar, çelişkiler içermektedir.

İlahiyat fakültelerinde yapılmış master ve doktora çalışmalarında da “Alevilerin Şii/Caferi olduğu”na dair tezler olması bu şaşkınlığın eseri olmalıdır.

Toplumun Alevi olmayan katmanlarında da “kestiği yenmez”, “kendileriyle evlenilmez”  şeklindeki algılamanın yaygın olduğu da bilinmektedir.

Din ile ciddi ilişkileri olup olmadığı tartışılan sanatçı, programcı gibi insanların rastgele söyledikleri “mumsöndü” sözleri bu alandaki anlamaların ne kadar yanlış olduğunu göstermesi bakımından önemli değil midir?

Belirtilen sebeplerle öncelikle Alevi olmayanların tamamının “Alevi algılama”larını düzeltecek “toplumun din konusunda doğru olarak aydınlatılması sorunu” bulunduğu kabul edilmelidir.

Bu kabul, sorunun çözülmesindeki temel sosyal yapıyı oluşturacaktır. Bu son derece önemlidir.

Alevilik konusunda, öncelikle “görüş birliği” sağlanması gereken en önemli alan Diyanet İşleri Başkanlığı alanıdır.

Bu sağlanmadan Alevilik meselesi çözülemez. Çünkü din konusunda devletin ana hizmet birimi Diyanet İşleri Başkanlığıdır. Bu sıfatla sorunun çözüleceği yer de burasıdır.

TÜRKİYE’DEN İSTENENLER

1960 – 65 arasında da ülkemizde Alevi problemi vardı. O zaman Aleviler (özellikle merhum Avukat Cemal Özbay, Sinasi Koç, Halil Öztoprak ve arkadaşları) “Aleviliğin hak mezhep olduğunun Diyanet tarafından tanınmasını” istiyorlardı.

“Alevi Çalıştayları” sonunda hazırlanan raporlardan birinde de “Diyanet’e Mezhepler Genel Müdürlüğü” kurulmasının çıkmış olması bu bakımdan son derece ilginçtir.

Bu öneri sahipleri, her halde Aleviliği ayrı bir mezhep kabul etmiş veya mezhep olmasını arzu ediyor olmalılar.

Günümüzde ise, Aleviliğin, Yıllık İlerleme Raporlarında, AB’nin azınlık dini olarak gösterilmesi, “Aleviler ve gayrı Müslimlerin dini özgürlükleri…” gibi ifadelerle gayrimüslimlerle birlikte anılması ve AB tavsiyesine uyularak ve/ya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile Aleviliğin bir din haline getirilme çabaları görülmektedir.

Hatta bunun 2014 yılına kadar gerçekleşeceği endişesi düşünen kafaları çatlatacak ve beyinleri kafatasından dışarıya fışkırtacak bir ıstıraba dönmektedir.

30 Eylül 2013 tarihinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan  “Demokratik açılım paketi” içinde Alevilik konusunda beklentilere cevap çıkmamış olması bütün medyayı ve beklentisi olanları şoka sokmuş görünüyor.

Hâlbuki bu yazının başlarında bahsedilen konular açılım programında yer almış olsaydı, problem haline gelmiş veya getirilmiş Alevilik probleminin ne kadarını çözmüş olacaktı?

Meselenin özünü doğru algılamadan, yani doktorun yanlış teşhis koyduğu hastayı tedavi etmek yerine yeni hastalıklara ve problemlere sebep olan tedavisi gibi, beklenenler açıklanmış olsaydı, işler daha da karışmış olacaktı.

Bize göre Alevilik konusunun “paket”te yer almaması yerinde ve hayırlı görünüyor.

Bu sorunun, Aleviliğin türdeşlerinin sorunu ile birlikte nasıl çözüleceği bu yazının sonunda açıkça anlatılacaktır.

Çözüm tekdir ve başka da çare kalmamıştır. Oyalamalar, yeni ve daha karmaşık sorunlara sebep olacaktır.

TARİKATLAR YASAKLANMADAN ÖNCEKİ DURUM

Tarikatlar, İslamın felsefi, medenî (şehirli) entelektüel düşünce boyutunu ifade eden İslam tasavvufunun uygulama alanıdır. Bu pencereden bakıldığında tarikatlar dinî bir kurum değil, yaygın eğitim kurumları idi.

3 Mart 1924 tarih ve 429 sayılı Şer’iye ve Evkaf Vekâleti ile Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin ilgası ve Diyanet işleri Reisliği ile Genelkurmay Başkanlığı’nın kurulması hakkında kanunun Diyanet’le ilgili 5. Maddesinde şu madde vardır. “Tekâyâ ve zevâya’nın idaresine, şeyh ve sair müstahdeminin tayin ve azillerine Diyanet işleri Reisi memurdur”.

Bu uygulama tarikatların fiilen kapatıldığı 31. Aralık 1925 tarihine kadar uygulanmış ve Osmanlı döneminden kalan “Meclis-i Meşayih Nizamnamesi” (Şeyler Meclisi Tüzüğü ile 8 yönetmelik) de bu dönemde yürürlükte kalmış ve Cumhuriyet’in mevzuatı arasında yerini almıştır.

1868 tarihinde başlayan ve tarikatların kapandığı 31 Aralık 1925 tarihine kadar da uygulanmış ola bu mevzuat incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkacaktadır:

1.Tarikat konusu, İslam tasavvufunun uygulama yerleri olmakla birlikte, tarikatlar dînî kurumlar değil, dünyevî kurumlardır.

2.Bu sebeple de tarikatlara ilişkin düzenleme yetkisi, şekli ve biçimi dâhil, kamu düzenini sağlayan devlete ait bir görevdir. Şeyhlik ve Mürşitlik din tebliği (toplumu din konusunda aydınlatma görevi)ne ilişkin temel ilkeler, tarikatlar için de geçerli ilkelerdir.

3.Tarikatların öncelikle güvenlik, maliye ve din denetimi (dine ve tarikat kurallarına uygunluk denetimi) gibi üç temel denetime tabi olduğu görülür.

4. Şeyhler ve dervişlerin kayıtlarının tutulacağı ayrı ayrı defterler olacağından, kimin tarikat şeyhi veya üyesi (talip veya derviş) olduğu açıkça ve herkes tarafından bilinebilir.

5. Devlet kendisine müracaat ederek, elinde şeyhlik, Dedelik, Çelebilik, … gibi belgesi olan ve/ya şeyh olmak isteyenleri, öncelikle eğitime tabi tutarak, kendi alanlarında yetiştirme ve bunlar içerisinde bu işi yapabileceklere şeyhlik belgesi vererek, yahut şeyh olarak nerede görev yapacağını belirleyerek, tarikata girmek isteyenlerin beklentilerine doğru cevap verilmesini sağlamış olacaktır.

6. Alevilikten – Nakşîliğe hiçbir tarikatın siyaset yapmasına imkân bırakılmamış olacağından siyaset – tarikat ilişkisi kesilecek, ülke gerçekten laikleşmiş olacaktır.

7. Osmanlı uygulamalarında, her tarikatın birinci adamı, Padişah fermanı (kararname) ile ve “dergâh Mütevellisi” (dergâh yöneticisi) olarak atanmıştır; hiç kimseye, pir, şeyh gibi dinî anlam ifade eden unvan verilmemiştir.

8. daha alt görevlilerin Mütevelli tarafından atanmasında, temel nitelikler belirtilmiş, sınavla atanmada, nasıl ve nelerden sınav yapılacağı kurala bağlanmıştır. Ehli olmayan yakınların atanması önlenmiştir.

TARİKATLAR EBEDİ OLARAK KAPATILMAMIŞTI

12 Eylül sonrasında yasaklanan siyasi partilerin serbest bırakılması sonrasında, DSP Genel Başkanı Merhum Bülent ECEVİT’le, Oran’daki evinde yaptığım görüşmede Sayın ECEVİT’in yaptığı açıklama, kendisi hayatta iken birkaç kere muhtelif yayın organlarında da yayınlanmıştır.

Kendisiyle Alevilik konularını görüştüğümüz Sayın ECEVİT, CHP’den ilk milletvekili olduğunda, CHP Gurup Toplantılarının birinde yaptığı konuşmada,

“Tarikatların kapatılmasından sonra, aynı misyonu yerine getirmek üzere kurulan Halkevleri’nin etnografik malzeme, dil ve kültür üzerine, özellikle de türkü derlemelerinde başarılı olduğunu, fakat halkın yaygın eğitiminde başarılı olamadığını, tarikatların ise, yaygın eğitim kurumları olduğunu anlatarak, tarikatlar yeniden açılmalıdır” konusunu gündeme getirmiş, Genel Sekreter Merhum Kemal SATIR ve arkadaşları kürsüye (Sayın Ecevit’in üstüne) doğru yürümüşler. Merhum İsmet Paşa ortalığı yatıştırmakta zorlanmış.

Daha sonra Sayın ECEVİT’i odasına çağıran Merhum İsmet Paşa,

“ – Biz tarikatları ebedi olarak kapatmadık. Zamanı gelince açılacaktır. Öyle anlaşılıyor ki, bizim arkadaşlarımız bile bunu henüz anlamamışlar” diye Sayın ECEVİT’in gönlünü almış.

Bu tarihi hatıra, kişisel ve toplumsal hak ve özgürlükler ile sosyo – kültürel gelişmeler Merhum İsmet Paşa’nın belirttiği zamanın geldiğini, hatta biraz da geçtiğini göstermektedir.

“Hamdullah Suphi Tanrıöver’in Anıları”nda bu kanunun yasalaştığı Bakanlar Kurulu Toplantısı Tanrıöver’in şu sözleriyle nakledilmektedir:

“Haber almıştık, Hey’et-i Vekile (Bakanlar Kurulu)’nin bu toplantısına Mustafa Kemal Paşa da iştirak edecek. O’nun Vekiller Hey’eti (Bakanlar Kurulu)’ne gelmesi çok mühim bir meselenin konuşulacağına veya ağır bir kanun tasarısının geçirileceğine delâlet ederdi.

Muayyen saatte O içeri girdi. Çünkü Vekiller Hey’eti’nin müzakeresine türbelerin kapatılmasına dair olan kanun tasarısı arz olunmuştu. Söz aldım, içtimaa (toplantıya) riyaset eden Mustafa Kemal Paşa’ya sordum:

– Hangi Türbeler Kapatılacak?

“Paşam bu kanunda vuzuhsuz bir nokta mevcut olduğunu zannediyorum. Hangi türbeler mevzuubahis?… Selâmi Dede, Merkez Efendi, Baba Haydar Türbeleri mi? Yoksa tarihimizi yapan, bize kurtardığınız vatanı bırakan, isimleri milletimizin şereflerini teşkil eden tarihî kimseler mi? Bunu lütfen tasrih eder misiniz (açıklığa kavuşturur musunuz) ?”

O bana bir cümle içinde sert bir bakışla ve dik bir sesle: “Hepsi”dedi, “Bütün türbeler…”

“Paşam başta saydıklarımın türbelerini kapatmak değil, türbeleri temel taşlarına kadar söktürseniz itiraz etmek benim aklımdan geçmez. Fakat öbürleri bize bir vatan bıraktıkları için size bir vatan kurtarmak imkânını veren tarihimizin, mazimizin sahibi olan büyük insanlar, onların türbeleri nasıl kapatılır?

…

Düşünüyorum: Bizim memleketimiz büyük adamlarını tanımak için ne kadar fakirdir, çaresizdir. Avrupa’da, kendisine benzemek istediğimiz bu diyarda ölmüş büyüklerin adları birer ziyaretgâhtır. Onların elleri sürünen eşya mukaddesat sırasına geçmiştir. Seyranlarda bir baba, bir mektep hocası çocuklarını bir heykelin karşısına götürür, tunca, mermere geçen hizmet sahibinin tercüme-i halini anlatır. Onların müzelerde resimleri teşhir edilmiştir.

Bunlardan hiç biri bizde yok. Koskoca bir mazi göçüp gitmiş, binlerce vatan hadiminin mezar taşlarına yalnız isimleri yazılmış ve başlarına kavuklar veya fesler geçirilmiş. Fakat yüzleri yok, bu sebeple yüzlerini tanımak bile muhaldir. Elimizde yalnız bir köşe vardı. Onların türbeleri! Hiç olmaz-yavrularımızı, gençlerimizi bu türbelere götürüyor ve oradaki kemiğin karşısında yine mazi ve tarih hissini veren düşüncelerimizi anlatabiliyorduk. Demek bunların da kapısını artık örtülü bulacağız.”

Mustafa Kemal çok kızmıştı.

Reisimizin (M. Kemal Atatürk) çok kızdığını, sabit bakışından ve çatılmış kaşlarında seyrediyordum.

Başvekil İsmet (İnönü) Paşa seslendi:

“- Hamdullah Suphi Bey, buraya gelip oturur musunuz?”

Kenardan bir iskemle çekti. Bana yanında yer verdi, gittim onun yanına oturdum. İsmet Paşa, masanın altından dizime hafif bir yumruk dokundurdu.

Devlet Reisi (M. Kemal Atatürk) hâlâ yüzüme bakıyordu:

“- On sene bekle bütün türbeleri sana vereceğim” dedi.

Teessürle mukabele ettim:

“- Paşam demek bütün söylediklerim yanlış anlaşıldı. Benim hiç bir türbeye ihtiyacım yok. Demin size tarihimizi yapmışlar derken hatırladığım isimlerin sahipleri, çocukluğumdan, gençliğimden beri gönlümde boydan boya uzanma yatıyorlar. Onların türbeleri benim içimdedir.”

Gazi Paşa (M. Kemal Atatürk) diğer arkadaşlarına sordu:

“- Başka söz isteyen var mı?”

Söz isteyen olmadı. “O halde reyinize koyuyorum” dedi ve kanuna geçti”.

ALEVİLİK VE TÜRDEŞLERİ İLE İLGİLİ HUKUKİ DURUM

A. Alevilik ve türdeşleri için en önemli hukuk metni 30.11.1925 tarihli ve 677 sayılı “Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar İle Bir Takım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun”dur.

B. Tarikatları yasaklayan ilgili 677 sayılı kanunla şeyhlik, dervişlik, müritlik, dedelik, seyitlik, çelebilik, babalık, emirlik, nakiplik, halifelik ile bu unvan ve sıfatların kullanılması ile bu unvan ve sıfatlara ait hizmet ifası ve kıyafet giyilmesi yasaktır.

Yukarıda sayılan sıfat veya unvanlar bütün tarikatlarda kullanılan ortak sıfat veya unvan olmakla birlikte, “müritlik, dedelik, seyitlik, çelebilik, babalık ve halifelik” doğrudan Alevilik ve Bektaşilikle ilgilidir. 

Çelebilik daha çok Mevlevi ve Alevilerce kullanılır. “Alevi Dede”lerinin Hacı Bektaş Pir Postu Vekili “Serçeşme” olarak kabul ettikleri “Çelebi” Hacı Bektaş Veli’nin soyuna mensup olanlar arasından Osmanlı döneminde “Ferman-ı Humayun” (kararname) ile “Mütevelli” olarak atanmış kimsedir.

“Mevlevilik”te de Çelebi, Mevlana’nın soyundan gelenler arasından aynı şekilde atanan kimse idi.

Bunların ataması tarikat şeyhi olarak değil, “Dergâh veya Tekke Mütevellisi” şeklinde olurdu.

Tarikatlarla ilgili yasak sonrasında, son atanmış çelebilerin “Hakk’a yürümesi” sonrasında aile içi seçimle veya yaşayan Çelebi’nin kendisinden sonrasını işaret etmesi ile belirlenmiştir.

C. Anayasanın 174. Maddesi ile anayasaya aykırılığı iddiasında bulunulamayacağı hükme bağlanmış 8 inkılâp kanunundan biridir.

Bu madde genellikle yanlış olarak “değiştirilemez” şeklinde yorumlanmakta veya anlaşılmaktadır. Burada sayılan 8 kanundan bazılarında zaman içinde değişiklikler yapıldığı hatırlanmamaktadır.

D. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu “Atatürk İlke ve İnkılâplarının ve Laik Devlet Niteliğinin Korunması” üst başlıklı ve  “Atatürk İlke ve İnkılâplarının Korunması” matlaplı 84. Maddesi:

“Madde 84- Siyasi partiler, Türk toplumunu çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarmak ve Türkiye Cumhuriyetinin laiklik niteliğini korumak amacını güden “ sekiz inkılâp kanunu sayıldıktan sonra,

“Hükümlerine aykırı amaç güdemezler ve faaliyette bulunamazlar” demektedir.

Alevi Çalıştaylarının etkin ve sorunu çözebilecek kökten çözümlere yönelememiş olmasının temel hukuki engeli de bu kanun maddesidir.

Bu hüküm sebebi ile Alevilik ve türdeşleri olan Tarikatlar probleminin çözümünü siyasi partiler veya doğrudan Bakan eliyle çözümü mümkün gözükmemektedir.

Çözüm ya siyasi partilerin veya bürokratik mekanizmanın uzlaşması ve önerisi ile yapılabilir, şeklinde düşünüyor ve bunun altını da, çizmek istiyorum.

HUKUKİ VE FİİLİ DURUM ARASINDA PARADOKSAL YAPI

Alevilik/Bektaşilik dâhil bugün yaşadığımız problemlerin özü 677 sayılı kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu 84. maddesindeki yasaktır. Kanun çoğunlukla uygulanmasa da problemin ana kaynağı bu yasak ve yasalardır.

Açıkça itiraf etmeliyiz ki, 677 sayılı kanunla yasaklanmış olmasına rağmen, ülkemiz falcılar, büyücüler, gaipten haber verenler, gizli tarikatlar, ne bildikleri, ne kadar bildikleri belli olmayan şeyhler ve meczuplar ülkesi haline gelmiştir.

Aksini iddia etmek mümkün de değildir. Bazı kamu kurumları ile GSM kurumları, TV’ler ve gazeteler fallar, büyüler yayınlamakta, bu kurumların profesyonel “astrolog”ları bulunmakta, Cd’lerle benzer şeyler hizmet(?!) olarak yapılıp satılmaktadır.

Müştereken kabul ettiğimiz ortak bir ahlâktan nerede ise bahsetme imkânımız kalmamıştır. İslam ahlâkı diyemiyoruz, irticacı diyorlar. Türk ahlâkı diyemiyorsunuz, ırkçı yaftası hazır bekliyor. Sadece ahlâk diyoruz. Dini, cinsiyeti, mensubiyeti belli olmayan; sadece nasıl yemek yenir, nasıl dans edilir, içki nasıl içiliri öğreten görgü kuralları “ahlâk” adıyla kalmış görünüyor.

Ayıp gitti, günah ortadan kalktı diyenler haksız da sayılmıyor.

Merhum Atatürk’ün “olmasın” diye, “olamaz” diye belirttiği kötülükler ortalığı siyaset ve ticaret adına kapladı. Bizim tarikat iyi tarikat havası da iyi prim yapıyor.

 Önümüzdeki seçimlerde de Alevisi, Bektaşisi, Kadirisi, Nakşisi, Halvetisi, Cerrahisi ile  “cemaat” adlı tarikatlar çok önemli rol oynayacak.

Bu işteki rantla ilişkisi olanlar, sivil toplum örgütü imiş gibi davranmaya, gerektiğinde siyasi partiler dâhil hükümet ve/ya devleti tehdit etmeye devam edeceklerdir.

Unutmayalım ki, dünyanın her yerinde “yasağa rağbet fazladır”. Rağbetin fazla olduğu yerde rantın da büyük olduğu unutulmamalıdır.

Mevcut paradoksal yapı dikkate alındığında ülkemizin “laiklik ilkesini kabul etmiş bir devlet” görüntüsü verip vermediği tartışmaya değer durumdadır.

Görsel medyada son bir yılda en çok tartışılan konular arasında “tarikat – cemaat – siyaset – ticaret ilişkileri”nin olması da bu paradoksal yapının en anlamlı delili olmalıdır.

Başka bir sebep olmasa bile sadece bu paradoksal yapının tasfiyesi için bile tarikat – siyaset ilişkisinin kesilmesi gerektiğini takdirlerinize sunmak istiyorum.

ÇÖZÜM VE LAİKLİK İLİŞKİSİ

Fiili durum ve tarikatla siyasi partiler arasındaki gayri resmi ilişkiler ve etkileşim sebebiyle tarikatlara ilişkin yasağın uygulanamadığı ve uygulanamaz durumda olduğunda kuşku yoktur.

Çözüm, türdeşlerin tamamını içine alan, âdil, objektif ve kamu düzenine zarar vermeyecek, aksine güçlendirecek biçimde olmalıdır.

 Türdeşleri içinden sadece birinin cımbızla çekilip alınarak, sadece buna hak, özgürlük veya serbestlik verilmesi, anayasanın 10. Maddesinde ifadesini bulan, “hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz” kuralına aykırı olacaktır.

Kaldı ki, aynı maddeye göre, “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”.

Çözüm düşünülürken bu hüküm göz önünde bulundurulmak zorundadır.

Bilimsel olarak, 1925 yılında tarikatların yasaklanması ne kadar lüzumlu ve doğru idiyse, şimdi aynı gerekçelerle bunları devletin gözetim ve denetimine alarak, siyaset dışı bir alanda serbest hale getirmek o kadar zaruri ve gerekli hâle gelmiştir…

Mevcut durumda sosyal, kültürel, sosyo-kültürel hayat ile dinî hayat ve laikliği illegal tarikatların ve tarikatçıların baskısından, başka türlü kurtarma imkânı da kalmamış görünmektedir.

Tarikat kaynaklı zaman zaman medyada görülen ve millet vicdanını rahatsız eden görüntülerden ayrı olarak, çıkması muhtemel sosyal çatışmalar, bölünme tehditleri kamu düzeni ve sosyal barışı ciddi şekilde tehdit edecek potansiyel bir yapı ile karşı karşıya bulunuyoruz.

Burada bahsedeceğimiz hukuki tedbirler aynı zamanda sosyolojik zaruri bir sonuç olarak değerlendirilmektedir.

Tarikatların tehdidi altında olduğunda şüphe bulunmayan laikliğin, gerçekten uygulanabilir hale getirilmesi de, tarikatların siyaset dışı alana çekilmesiyle mümkün olacaktır.

Başlangıcından itibaren İslam (Müslümanlık)ın devleti ele geçirme gibi bir amacının olmadığı topluma yeteri kadar anlatılmamış ve laiklik kelimesinin yabancı kökenli oluşu sebebiyle halk tarafından yeteri kadar anlaşılmamış olması zihin karışıklığına sebep olmuştur.

Din açısından devlet Azerbaycan Türkçesinde üç gurupta tasnif edilmektedir:

1.Dinî Devlet, din kuralları ile yönetilen devlet, Vatikan ve İsrail devleti örneği.

2.Dünyevi Devlet, dünyevi kurallarla (sosyal, kültürel veya ihtiyaçlara göre dünyevi kurallarla yönetilen) devlet Türkiye ve Azerbaycan örneği.

3. Ateist Devlet. Eski Sovyetler Birliği.

Bu tanımlamada yanlış ve zihin karışıklığına ihtimal bırakılmamıştır.

Eskiden tarikatların yasak olduğu ülke olarak Sovyetler Birliği, Suudi Arabistan ve Türkiye sayılırdı. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra eski Sovyet bölgesinde bu yasağın uygulandığı ülke kalmadığı gibi, ABD’nin Irak’ı işgalinden sonra da Suudi Arabistan’da da yasak kalkmış görünmektedir. Türkiye tarikat yasağı bulunan tek ülke durumunda kalmıştır.

Bütün dinlerde farklı mezhep ve tarikatlar vardır ve devletlerin gözetim, denetim ve/ya koruması altında faaliyetlerini sürdürmektedirler.

Şu anda ise, hemen hemen her mahallede birbirinden farklı birkaç tarikat ve bu tarikatlara bağlı vatandaşlarımızın bulunduğu bilinmektedir. Ancak bunlar, resmen tarikat olarak görünmediği, çoğunlukla dernek, vakıf, hatta şirket görümü altında ve çoğunlukla da sivil toplum örgütü görünümü ile faaliyet yapmakta ve itibar görmektedir. Yani hukuken kapalı, fiilen açık bir hayat…

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI NELER YAPMALIDIR?

“Diyanet İşleri Başkanlığı neler yapmalıdır” dan önceki soru, “niçin Diyanet İşleri Başkanlığı?” sorusudur.

Devlet bir takım strüktürlerin toplamından ibaret bir organizasyondur. Bu organizasyonda yetki ve sorumluluklar strüktürleri arasında belli sınırlarla ayrılmıştır.

Bu noktadan bakıldığında dinle ilgili konularda devletimizin temel (ana) organı Diyanet İşleri Başkanlığı’dır.

Alevilik konusu da öncelikle dinle ilgili bir konudur. Bu sebeple de sorunun ana merkezi Diyanet İşleri Başkanlığı’dır.

Ülkemiz laikliği kabul etmiş ve hazmetmiş bir ülkedir. Anayasanın 136. Maddesine göre de Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bulunduğu alan aynı zamanda siyaset dışı alandır.

Bu iki özellik sebebiyle Alevilik konusu doğrudan Diyanet İşleri Başkanlığı ile ilgili olmalıdır.

Ancak itiraf etmeliyiz ki, başında Bakan veya başbakan bulunan din kurumu gerçek anlamda siyaset dışı bir kurum değildir; bunun olması da mümkün görülmemektedir.

Bizim 1998 yılından itibaren yazdığımız yazılarda bu konuda önerdiğimiz YÜKSEK DİN KURUMU formülü dışında da başka öneri bulunmamaktadır.

Bize göre Yüksek Din Kurumu “Yeni Anayasa”da yer almalı ve Diyanet hiçbir siyasi mercie bağlı olmaksızın bu kuruma bağlanmalıdır.

Yüksek Din Kurumu,  asgari doktora yapmış ve kırk yaşını tamamlamış on iki kişiden oluşabilir. Türkiye’nin din politikalarını tespit, dinle ilgili uluslararası ilişkileri düzenleme, Diyanet İşleri Başkanlığı hizmetlerini denetleme, Bakan veya başbakan yardımcısının yaptığı diğer işleri yerine getirme ve Başkanlık makamının boşalması durumunda, hükümete üç başkan adayı önerme gibi işleri yapmalıdır.

Bu konu, yeni anayasada da şu şekilde yer alabilir:

“Genel idare içinde, kamu tüzelkişiliğine sahip Yüksek Din Kurumuna bağlı Diyanet İşleri Başkanlığı, özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirir”.

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ilk ve öncelikle yapacağı kendi personeli arasındaki görüş farklarını gidermeye yönelik faaliyetler olmalıdır. Bunun yapılacağı yer, 633 sayılı kanunda son yapılan değişiklikle yetkileri sınırlandırılmış olmasına rağmen, Din İşleri Yüksek Kurulu’dur.

Din İşleri Yüksek Kurulu kendi içinde yapacağı bilimsel toplantılarla, kendi içinde bir görüş birliği sağladıktan sonra, kurum içi çalışmalarla bu faaliyet devam etmelidir.

Kurum içi çalışmalar devam ederken, Diyanet İşleri Başkanlığı anılan kuruldaki çalışmalara devletin güvenlik ve istihbarat kurumlarının ilgili ve yetkilileriyle birlikte yapacağı toplantıların hazırlıklarını da yapmalıdır.

Bu ilgili kurumlarla birlikte yapılacak toplantılar sonuçlanıncaya kadar çalışmalar basına kapalı olmalıdır.

Basınla paylaşılması, halkın yaygın bilgilendirilmesi ilgili kurumlarla yapılacak toplantılarda tespit edilecek usul ve esaslar çerçevesinde yapılmalıdır.

Bu basına kapalı çalışmalarda hangi kanunlarda nasıl değişiklikler yapılması gerektiği, geçiş döneminde uygulanacak esaslar ve asıl çözüm uygulamalarının hayata geçirileceği dönemler en ince noktalarına kadar planlanmalı, boşluk bırakılmamalıdır.

Yapılacak şey, tarikatları Diyanet’in tabi olduğu siyaset dışı alana çekerek, devletin gözetim ve denetimi altında serbest yaygın dinî eğitim kurumu olarak kabul etmektir.

Bu husus gerçekleştirilirken, getirilen serbestliğe rağmen izinsiz tarikatçılık yapanlara ilişkin ceza caydıracak kadar artırılmalıdır.

Tekke, Dergâh (Cem Evi), Zaviye ve cami ve mescitler, 3 Mart 1924 tarih ve 429 sayılı kanunda olduğu gibi Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yönetilmeli; Çelebi, Dedebaba ve Şeyhlerin atama, nakil ve/ya görevden alınmaları Diyanet işleri Başkanlığınca yapılmalıdır.

Kapatılan mekânlardan kamuya ait binalar eski maliklerine Tekke, Zaviye, Dergâh olarak iade edilmeli; mesela müze olan Hacı Bektaş Veli ve Mevlana Dergâhı (vakıfları ile birlikte) yasak öncesi olduğu şekilde mütevellisi (Çelebi) eliyle, hizmetleri de Dedebaba tarafından yönetilmelidir.

Bunu yapmak için 677 sayılı kanunda gerçekleştirilecek değişiklikle birlikte Diyanet işleri Başkanlığı Din Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bir Tarikatlar Dairesi Başkanlığı eklenmelidir.

Ayrıca, tarikatlarla ilgili 677 sayılı kanunda yapılacak değişikliklerle siyaset yasağının kalkması hemen yürürlüğe girmelidir.

Serbestliğin nasıl uygulanacağı, bu konuda tüzük ve/ya diğer yönetmeliklerin hazırlanması,  tarikatlarla ilgili taleplerin, şeyh olmak isteyenlerin mevcut bilgi ve belgelerinin derlenmesi, gerektiğinde bunlara verilecek eğitimlerin muhtevası, şekli, metodu gibi hususların tespiti ve benzeri işler için üç yıldan fazla olmamak üzere bir geçiş dönemine ihtiyaç olacaktır.

(Gerektiğinde bu süre Bakanlar Kurulu veya idare tarafından bir yıl süreyle uzatılabilmelidir, bu uzatma iki defadan fazla da yapılmamalıdır).

Her tarikatın farklı kollarının birinci adamları veya vekillerinin katılacağı bir “Şeyhler Kurulu” yönetmelik ve benzeri idari hazırlıkların taslaklarını incelemeli, uygulamaya yönelik hükümlerde idareye yardımcı olmalıdır.

Böyle bir yapı hem Diyanet’e güç katacak, hem alınacak kararların uygulanmasında ciddi kolaylıklar sağlayacaktır.

Katılımcı bir anlayışla oluşturulacak bir heyet tarikatlararası çatışmaları asgariye indireceği gibi, demokrasi ve öz yönetim açısından böyle bir kurul yararlı olacaktır.

Bu çözüm millî, devlete, Cumhuriyete ve Atatürkçü düşünceye de, ekonomiye de, kalkınmaya da, ülkenin dünya devleti olmasına da güç katacak, çevre ülkelerindeki aleyhte faaliyetleri sona erdireceği gibi, onları bize bağlı hale de getirecektir.

677 sayılı kanunda yapılacak bu değişiklikte, falcılık, büyücülük, gaibden haber vermenin yasaklığı korunmalı, yasağa rağmen bu işleri yapacak olanları caydıracak biçimde cezalar artırılmalıdır.

Siyasi faaliyette bulundukları yapılacak soruşturma ile tespit edilen Şeyh, Baba, Dede, Halifebaba, Çelebi, Dedebaba, vs.nin icazetlerinin iptal edileceği ve yerlerine yenilerinin atanacağı kanunda yer almalıdır.

Dergâhlar, el konulmuş vakıfları ile birlikte sahiplerine iade edilmeden yapılacak her iş yanlış olacaktır.

ALEVİLİK BAĞIMSIZ DİN Mİ YAPILMAK İSTENİYOR? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Merak eden oldu mu bilmem,  bu kadar cami içinde Cumhuriyet adına yapılmış yani adı “Cumhuriyet Camii” olan kaç cami vardır?

Cevabı çok basit: Türkiye genelinde sadece iki Cumhuriyet Camii vardır. Biri Siirt il merkezinde, diğeri de Tekirdağ ili Malkara ilçe merkezindedir.

        1. SİİRT CUMHURİYET CAMİİ

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün memleket gezileri sebebiyle ziyaret ettiği Siirt merkezde Selçuklu’dan kalma harap, ahşap bir yapı görür. Vali’ye bunun ne olduğunu sorduğunda “Vali, Selçuklulara ait cami” olduğunu belirtince:

Cumhurbaşkanı, Caminin derhal restore edilmesini emir buyurur.

1926 yılının kıt kanaat imkânları ile Cami Valilikçe tamir ettirilir ve ibadete açılır.

Atatürk’ün dine ve camiye saygısını, dindar geçinenler neden merak etmez ve-ya, niçin anlamak istemezler.

…

Cumhuriyet’in Siirt’e yaptığı ilk resmi yatırım olduğu için de halk adı (HIDRU’L AHDAR CAMİİ) olan eski adını kullanmamışlar ve camiye CUMHURİYET CAMİİ adını vermişler.

Camiye ait bilgi Siirt Müftülük sitesinde bulunmazken, Siirt Belediyesine ait sitede, Atatürk’ün ziyaretinden ve Valilikçe restore edildiğinden bahsedilmeden 1926 yılında tamir edildiğinden bahsediyor.

Yazının yazıldığı günlerde Valilik site mi açılmıyordu, Cumhuriyet Camii (tarihi eserler) sayfası mı anlayamadım.

Cami muhtemelen 1970 ler sonrasında ahşap olan yapının şekli korunarak betonarme olarak yeniden yapılmış görünüyor.

İnternette, “Siirt Cumhuriyet Cami” adını yazanlar resimlerini görebilecektir.

Siirt Cumhuriyet Camii ile ilgili bilgi veya resim Valilik, Belediye, Turizm Müdürlüğü Web sayfalarında varken, Siirt İl Müftülüğü sayfasında neden yok? 

…..

          2. MALKARA CUMHURİYET CAMİİ

Cumhuriyet’in 50. Yılında ilk Müftülük yaptığım Tekirdağ Malkara ilçesinde, o zaman camisi bulunmayan Yenimahalle’ye Din Görevlileri derneği öncülüğünde CUMHURİYET CAMİİ olarak “Cumuriyet’in 50. Yılı” anısına yaptırılmış camidir.

Bu caminin yapılış hikâyesinden de biraz bahsetmeliyim.

1973 yılında Malkara ilçesinde, 25 yaşında, genç bir müftüyüm.

12 Mart muhtırasının henüz kızını kesmediği günlerde Cumhuriyet’in 50. Yılı kutlama hazırlıkları sırasında, Müftülük olarak Cumhuriyet’in 50 yılını bir eser yaptırarak kutlamak; camisi olmayan Yenimahalle’ye Cumhuriyet Camii adıyla bir cami yaptırmayı planladığımızı söylemiştim. O da uygun gördü.

Önce Malkara Din Görevlileri Derneği yönetim kurulu başkan ve üyeleriyle görüştük, daha sonra ilçede etkin meslektaşlarımızla bir toplantı yaptık. Peşinden de ilçede benzer hayırlara destek veren cemaatle bir toplantıda buluştuk.

İçlerinde, birden fazla cami yaptırmış olan bir Hacı Efendi, mahalli şive ile:

Tebe Müftü Efendi, sen Malkara’da bir metre arsanın fiyatını bilir misin, zaman kısa, arsa parasını bile toplayamayız demişti.

Dedeağaç (Yunanistan) göçmeni olan yeni Emekli olmuş İsmail Hoca, elini kuşağına uzatıp, 500 Tl çıkartıp,

“ – Bismillah..  ilk bağış benden olsun, deyince, yukarıdaki sözü söyleyen Hacı:

“ – Bu arsa da alınır, cami de yapılır, deyivermişti. O zaman 500 lira önemli bir paraydı.

O toplantıda Yenimahalle’de yer bakmak üzere hep beraber karar verdik. Ertesi gün ikindi sonrasında toplanıp mahalleyi gezmeye başladık. Cami yapılacak bir arsa bulmuştuk, ama arsada ekili soğanlar yeşermişti.

Hacılardan birisi yanıma gelip, “bu arsa fırıncı Hayrettin Kırmızı’nındır. Sakın ola ki, ondan bir şey istemeyesin, uygun olmaz, Adam biraz ters…” gibi laflar ederken, başka birisi, işte o da geliyor, dedi.

Hayrettin Efendi, evindeki hayvanlara yonca getiriyordu. Selam verdi ve geçti. Yarım saat daha mahalleyi dolaşıp, tekrar gelip bakmak üzere merkeze doğru giderken, Hayrettin Efendi, kendisine ait Ekmek fırınının önünde oturmuş dinleniyordu.

Konuşmamızı hayret ve şaşkınlık içinde izleyen çoğu hacı ve “aman bundan bir şey isteme, adam ters” diyenlerin hali görülmeye değerdi. Tam bir şaşkınlık ve heyecan…

Ertesi gün sabah müftülüğe geldiğimde, kapının önünde, elinde arsanın tapusu ile bekliyordu.

Daireye birlikte girdik. Tapuyu bana verdi ve “ne yapılacaksa yap” dedi. O henüz orada iken Tapu Müdürünü arayıp, ne yapmamız gerektiğini sordum.

Meğer Malkara’da eskiden büyük bir yangın olmuş, tapu defterleri de yanmış. Yakında ilçede kadastro çalışmaları olacakmış. Tapuyu kim getirirse, onun adına kayıt yapılacakmış.

Tapuyu alıp, çekmecenin içine koydum ve İstanbul İmam-hatip Okulu’ndan tanıdığım merhum Hacı Raşit Küçük amcayı aradım. Malkara’ya geldi, Osmanlı mimarisiyle çizilmiş bir proje getirdi ve caminin tamamlanmasına kadar da kalfalık, ustalık, mimarlık işleri yaptı veya yaptırdı.

Kendisini hayır ve rahmetle anıyorum.

Cami inşaatında din görevlilerinden çok arkadaşımız işçi olarak çalıştı. Malkara’nın köylüleri hiç bir şey bulamadılarsa, şehre gelirken traktörlerine kum doldurup getirdiler. Cumhuriyet adına cami yapılması çok büyük bir heyecan meydana getirdi.

Arsayı Bağışlayan Hayrettin Amcamız, inşaatın sonuna kadar, cami inşaatını korudu,  bekçilik yaptı.

CUMHURİYET CAMİİ TEMEL ATMA MERASİMİ

Mayıs ayı içindeydi, temel atma törenine davet ettiğim Diyanet işleri Başkanı Dr. Lütfü DOĞAN, yanına Din İşleri Yüksek Kurulu Üyesi Osman Keskioğlu, Mushafları İnceleme Kurulu Başkanı A. Fikri Aksoy ile İstanbul Müftüsü Abdurrahman şeref Güzel Yazıcı, Edirne Müftüsü İbrahim Koçaşlı ile, Tekirdağ Müftüsü Burhan TORAMAN’ı da alarak geldi. Tekirdağ Valisi Cezmi KARTAY da töreni şereflendirenlerdendi.

Aynı gün Merkez kuran kursu ve Müftülük sitesinin de temeli atıldı. O gün Malkara tarihi bir gün yaşadı, Cumhuriyet farklı bir anlam kazanmış gibi olmuştu. O günden sonra da, yanlış hatırlamıyorsam ilçeye Diyanet işleri Başkanları’ndan yolu düşen de olmadı.            Caminin yakınındaki Belediye arsasını da, İmam-Hatip Lisesi Yaptırma Derneği kurdurarak, Trakya bölgesinde ilçeye yapılmış ilkokul yaptık. Okul aynı yıl içinde resmen açıldı ve emanet bir binada eğitime başladı.

Şimdi İmam-Hatip Lisesi’nin mesleki uygula camii olarak da Cumhuriyet Camii hizmet veriyor.

1973 Yılı Ekim ayında vatan hizmeti için ilçeden ayrıldım. Yedek Subay okuna başladım. Yedek Subay askerliği en son gurup olarak 18 ayda tamamladık.

Benden sonra ilçeye gelen yeni Müftü arkadaşım 1975 yılında Türkiye Diyanet Vakfı kurulunca, site ve Cumhuriyet camiini, Diyanet Vakfı bağışlamış ve yapılış tarihini de 1976 yılı yazdırmış. Allah’tan caminin adı değişmemişti.

2013 yılı mayıs ayı başlarında ne oldu bilmiyorum, Malkara ilçe Müftülüğü “Resmi Web Sitesi”ne baktım. Son derece üzüldüğüm bir bilgi ile karşılaştım:       Cumhuriyet Caminin, 1976 yılında Türkiye Diyanet Vakfına tapu ettirilmiş olması esas alınarak, caminin anılan vakıf tarafından yaptırıldığı yazılıydı.      Cumhuriyet’in 50. Yılında, Cumhuriyet Camii adıyla Din Görevlileri Derneği Cumhuriyet Camii Komitesi öncülüğünde yapıldığı bilgisine yer verilmeden gerçekle ilgisi olmayan bilgiler gördüm.

Caminin hikâyesini anlatan ve Cumhuriyet Camii yapılış sebebi ile daha anlamlı olduğunu ilgili muhtelif makamlara yazdımsa da kimse ilgilenmedi.

MALKARA MÜFTÜSÜNE TEŞEKKÜR 

Bir gün aklıma, mevcut ilçe müftüsü geldi ve kendisine telefon edip, durumu anlattım. Müftü Ali GÜLBAĞCI kardeşim meseleyi bilmediğini, kimsenin de kendisine bu konuda bir şey intikal ettirmediği beyanıyla, en azından Müftülük Web sitesindeki bilgileri düzeltti. Bu tarihe ve kültürümüze saygılı davranışı sebebiyle kendisine açıkça teşekkür ediyorum. Malkara Müftülüğü sitesinde Cumhuriyet Camii ile ilgili olarak aşağıdaki bilgiler veriliyor: “Yeni mahalle, çevre yolunda İmam Hatip Lisesi karşısında yer alır. Hayırsever Fırıncı Hayrettin KIRMIZI arsasını ücret talep etmeden Mart 1973 tarihinde Cumhuriyet’in 50. Yılında, Cumhuriyet Camii adıyla dönemin Malkara İlçe Müftüsü Sayın Abdülkadir SEZGİN ile Din Görevlileri Derneğinin gayretleriyle yapılmış olan Camii, kubbeli betonarme olarak 600 m2 lik arsa üzerine yaptırılmış olup, cami alanı 104 m2 dir. Cami binası betonarme ve kubbelidir. 1 minare ve 1 şerefesi olup, son cemaat mahalli vardır. Cemaat kapasitesi 320 kişidir”.

CUMHURİYET’İN 75. YILINDAKİ CUMHURİYET CAMİİ ÖNERİMİ KİM ENGELLEDİ?

1998 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı makamına bir yazı yazarak, Cumhuriyet’in 75. Yılında ibadete açılacak camilerden hiç olmazsa, bir kısmına Cumhuriyet adının verilmesini istemiştim.

Diyanet işleri Başkanı da bu işe olumlu bakıyor, diye bilgiler de aldım. Fakat bir gün Yeni Şafak Gazetesi’nde köşe yazısı yazan Kürşat Bumin diye birinin aleyhte bir yazısı çıktı.

Allah’tan daha çok, basında aleyhinde yazı çıkacak diye korkan bürokratlardan olan zamanın Başkanı bu yazıdan çok korktu ve olumlu görüşünü değiştirdi.

Kürşat Bumin’in “İslami dünya görüşüyle hiçbir ilgisi olmaması” bir yana camiyle de ilgisinin olmadığının bilinmesine rağmen yazısı Başkanı fena halde korkutmuştu.

YENİ DİYANET BİNASI YANINDAKİ CAMİNİN ADI CUMHURİYET CAMİİ OLMALIDIR

Evet, Cumhuriyetin 90. Yılına girerken ibadete açılan ve ülke genelinde üç yıla yakın, bütün camilerden sık sık toplanan paralarla yapılan bir camiye Cumhuriyet adı son derece yakışırdı.

Bunun yerine, ilk defa “Kürdistan”dan bahsetmiş Diyanet İşleri Başkanı’nın adının verilmesini resmi gerekçesini bilmeye gerek yok.

• Alevileri – Bektaşileri 1948 yılında Diyanet İşleri başkanlığı yayınları arasında çıkan “Bâtınilerin ve Karmatilerin İçyüzü” adlı kitaba yazdığı önsözde ağza alınamayacak şekilde aşağılayan, ahlaksız sayan birinin adını devler erkânının gelip, katılacağı protokol camiine adı verilemez.
• Merhum başkan, bu kitap sebebiyle TBMM ağır eleştirilere muhatap olmuş, hastalanmış, hastaneye kaldırılmış, emekli edilmiş ve kısa bir süre sonra da kahrından vefat ettiği söylenmişti.
• Tam da Alevi meselesinin arttığı ve  “ayrı din” haline getirilmek istediği bir zamanda adının Başkent’in en önemli camiine adının verilmesi isabetli olunmak bir yana, düşmanın; emperyalistlerin ekmeğine yağ sürmüştür.
• Diyanet, para dağıtarak, birilerine şirin görünerek, Alevilik meselesindeki olumsuz gelişmeleri durdurabileceğini sanıyor olamaz.
• Din kurumu ve çalışanları, herkesten daha önce ve herkesten daha çok milleti kucaklamayı; birlik ve bütünlüğünü korumaya çalışmak zorundadır.

Unutmayalım ki,”Allah birdir ve birliği sever”.

Diyanet de bu genel hükme uygun davranmalıdır.

Diyanet hiç olmazsa bu sebeple yanlışından, hiç gecikmeden, dönmeli ve kamu kurumu olarak kendisine yakışanı yaparak, Başkent Ankara’nın önemli ve protokol camiine de çok yakışacak ve protokol camii ile de ahengi sağlamış olacaktır

Bu konuda Diyanet kendi başına bırakılmamalı, caminin bulunduğu yer, cami için düzenlenmiş konum ve bu camiden kaldırılacak devlet büyükleri hesap edilerek caminin adı “Cumhuriyet Camii” olarak yeniden düzeltilmelidir.

Ahmet Hamdi Hocanın adının verileceği başka camiler de bulunabilir. Onun adının verileceği yer öncelikle Akseki olmalıdır.

Ali Ekşi Bey hatırlattı, teşekkürler.

Aşağıdaki linkte İstanbul Maltepe Cumhuriyet Camii hakkında bilgi ve resimleri görülebilir

http://maltepecamii.yetkin-forum.com/

Öyle anlaşılıyor ki, Başka Cumhuriyet camileri de çıkacak. Bu bayram buna vesile olur inşallah. Demek ki, halkımız Cumhuriyet’e yöneticilerden daha fazla sahip çıkıyor.

Maltepe Merkez Cumhuriyet Cami

Feyzullah Mh., Maltepe, İstanbul.

Cami mahalleden toplanılan yardımlarla yapılmış. Hayır sahiplerinden ve ilgilenenlerden Allah razı olsun.  Abdülkadir Sezgin

CUMHURİYETİN 90. YILINDA ADI “CUMHURİYET” OLAN KAÇ CAMİ VAR yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bu andı ilkokullara koyanlar, Osmanlı dönemi eğitim ve kültürü ile yetişmiş; Balkan Savaşı, 1. Dünya harbi ve Milli Mücadeleyi yaşamış nesildi.

Okullarda eğitim programları istenilen her şeyi veremiyordu. Hiç olmazsa her gün derslere başlamadan önce okunan; tekrarlanan “andımız” haline gelmiş, sloganlaşmış birkaç cümle ile gelecek nesillerin Türk Kültürü ve İslam ahlakına uygun yaşama bilinci oluşturmak istiyorlardı.

Bu bakımdan andı bir hatırlayalım:

1. “Doğruyum”; doğruluk bütün dinlerin olduğu gibi, İslam dininin ve Kur’anın en çok övdüğü ve insanlarda bulunması gereken vasıf, ahlâki bir meziyettir.

Doğruluk Kur’an’da (sadakat)la birlikte 55 kere geçmektedir.

Doğruluktan zarar görmeyenler, bunu nasıl iptal eder?

Hile, hurda, üçkâğıtçılık, dolandırıcılık, yalancılık, sahtekârlık, soygunculuk, çalışmadan kazanmak doğruluğun zıddıdır.

Doğruluğu kaldırarak,  kindar ve sahtekâr bir nesil mi amaçlanmaktadır?

2. “Çalışkanım”: Çalışkanlık, tembelliğin zıddıdır. Allah, insana sadece çalıştığının karşılığını verecektir (Necm suresi:39). Çalışmak her insanın, özellikle de Müslümanın görevidir.

Çalışkan olmayı kaldırmayı düşünmek, İnternette oyun oynayan ve tembelleşen bir nesil yetiştirme dışında ne işe yarayacaktır?

3. “Yasam, büyüklerimi saymak, küçüklerimi sevmek”, bundan rahatsız olmak bütün dinleri, medeniyetleri sosyal varlık olmayı; bir arada yaşamayı reddetmektir.

Büyük denilince bizim kültürümüzde, önce Allah hatırlanır. En büyük odur. Sonra ana-baba ve diğer büyükler. Küçükler ise, kardeşler, bacılar ve bizden küçükler…

4. “Ülküm yükselmek ve ileri gitmektir”. Bunu kaldırmak, açıkça GERİCİLİĞİ DAVET değil de nedir?

Yükselmek ve ileri gitmek bütün toplumların arzusu ve ülküsü değil midir?

5. “Varlığım Türk Varlığına armağan olsun”.

Kur’an bakınız ne diyor? Maide suresi 51. Ayetiyle başlayan ayetlerde önce Yahudi ve Hristıyanları sevgili, dost, Candaş saymayın diye ikaz ettikten sonra, 54. Ayette aynen şunları söylüyor:

“Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, bilsin ki Allah yakında öyle bir toplum (millet) getirir ki, Allah onları sever, onlar da Allah’ı severler; müminlere karşı yumuşak, kâfirlere karşı da onurlu ve şiddetlidirler; Allah yolunda mücahede eder, hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar. Bu, Allah’ın bir lütfudur, onu dilediğine verir. Allah, geniş ihsan sahibidir, her şeyi çok iyi bilendir”.

Allah ilk Müslümanlar olan Arapları açıkça uyarıyor ve tehdit ediyor. Siz İslam’a gerçekten sarılmaz, bağlanmaz, dininizden dönerseniz öyle bir Millet getiririm ki, onlar sizin yaptıklarınızı yapmaz. “Allah onları sever, onlar da Allah’ı severler; müminlere karşı yumuşak, kâfirlere karşı da onurlu ve şiddetlidirler; Allah yolunda mücahede eder, hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar” demektedir.

Bu anılan Millet’in Türk Milleti olduğunda Tefsir âlimleri ittifak derecesinde aynı görüşü belirtmektedirler.

Bu konuyu en son teyit eden, açıklayan da Ustad Said Nursi’dir.

Andı kaldıranlar İslamın ve Kur’anın emirlerini kaldırmış; yasaklarına haramlara yol açmış olmayacaklar mı?

İLKOKULLARDA ANDIMIZ NİÇİN KALDIRILAMAZ? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Türk Dünyası, merkezinde Türkiye bulunan ve üzerinde Türk’ün yaşadığı bütün coğrafyalar anlamına gelmektedir. Bu sözden, sadece Türk devlet ve topluluklarının yaşadığı coğrafyaları da anlamamalıyız. Bir tek Türk’ün yaşadığı yer Türk Dünyasına dâhildir.

Biz, bu coğrafyada dini hayat konusundaki meseleleri ele alacağız. Dünyanın yarısından fazlasını içine alan bu geniş mekânda yaşayan soydaşlarımızın çoğunun mensup olduğu İslam Dini ile İslam mezhepleri, tarikatları ve bunların farklı ve benzer taraflarını zaman içinde ve gelişen dünya şartlarına göre bir birimizi nasıl daha iyi anlayacağımızı tartışacağız.

Azerbaycan, İran, Kuzey Irak ve AB ülkelerindeki Türklerle ile ilgili hususlar, buralarda şahsen tespit ettiğimiz hususlardır. Avrupa’dan bahsetmemizi yadırgayacaklar,, Avrupa’nın  da Türk dünyası içinde yer aldığını hatırlamalıdırlar.

Bu arada bir inancımızı başlangıçta açıkça ifade etmeyi arzu ediyoruz: ister İslam ve islam dünyası ile isterse Türk ve Türk Dünyası ile ilgili bir arzumuz, idealimiz, hayalimiz ve ülkümüz varsa, onu önce; evet önce Türkiye’de gerçekleştirmeliyiz. Kendi ülkemizde, kendi insanımız içinde yeşertemediğimiz, geliştiremediğimiz, hayata geçiremediğimiz bir fikri, bir hülyayı, başka bir diyarda hayata geçirmemiz mümkün değildir.

Bunu biraz daha açmak istiyoruz: diyelim ki, serapa İslamcı duygular taşıyoruz, gönlümüzden de bir “İslam Birliği” geçiyor.

Bütün insanların Müslüman olduğu, Arab’ı, Acem’i, Türk’ü, siyahı, sarısı, beyazı; hülasa bütün insanların bir birini gerçekten kardeş saydığı;  elindeki bir lokma ekmeğini kardeşinden ayrı yemek istemediği, bir ideal İslam Birliği hayalimizse yahut tam bir Milliyetçi -Türkçü duygu ile bütün Türklerin bir arada, 250 milyonluk, aynı dili, konuşan, aynı dini, aynı mezhebi paylaşan, aynı bayrak altında, aynı marşı söyleyip, aynı duyguları yaşayan, adı TURAN olan Kızıl Elma‘yı gerçekleştirmeyi düşünüyorsak…

İnanın, bunu ilk önce kendi gönlümüzde, kendi evimizde, kendi mahallemizde, kendi şehrimizde ve kendi ülkemizde kurmadan hiç bir yerde kuramayız.

TÜRK KONSEYİ – TÜRK KENEŞİ

Kısa adı TUDEV olan “Türk Devlet ve Toplulukları Dostluk Kardeşlik ve İşbirliği Vakfı” tarafından, 1992 yılından itibaren dokuz yıl kadar düzenli olarak yapılmış “Kurultaylar” da, Merhum Alparslan Türkeş tarafından dile getirilmiş “Ortak Türk Parlamentosu”, Türk Devlet Başkanları tarafından oluşturulacak “Türk Konseyi” gibi öneriler vardı.  Resmen ve kısmen hayata geçmiş durumda olmasına rağmen, bu kuruluşa Özbekistan ve Türkmenistan henüz üye olmamışlar görünüyor.

Bu işbirliği konseyinin kurulması fikri ilk olarak 2006 yılında Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev tarafından resmen önerilmiştir.

3 Ekim 2009‘da Azerbaycan’ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti‘nde imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında kurulmuş olan uluslararası bir teşkilattır.

(Azerbaycan Türkçesi: Türk Şurası, Kazakça: Түрік кеңесі (Keneşi), Kırgızca: Түрк кеңеш, (Keneş), İngilizce: Turkic Council) olarak ifade edilmektedir.

Kalan iki Türk devleti olan Türkmenistan ve Özbekistan henüz konseyin resmî üyesi değildir ancak, bu iki ülkenin yakın bir gelecekte üye olacağı beklenmektedir.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin de bu konseyde temsil edilmesi gerekmiyor mu?

İşleyiş tarzıyla Avrupa Konseyi, İngiliz Milletler Topluluğu Commonwealth),  Arap Ligi, İslam Konferansı Örgütü veya Fransızca Konuşan Ülkeler Topluluğu (Francophonie)’na eş değer bir kurumdur.

Temelleri, 1992 yılından beri belirli aralıklarla toplanan Türkçe Konuşan Ülkeler Zirvesi‘ne dayanan konseyin kurumsal merkezleri olan Genel Sekreterlik İstanbul’da,  Parlamenterler Asamblesi Bakü’de ve Türk Akademisi de Astana’dadır.

TÜRK DÜNYASINDA DİNLER

Türk dünyasının büyük bir bölümü: Azerbaycan, Doğu Türkistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, (Kreşin Tatarları hariç) Tataristan, Türkmenistan, İran, Türkiye, Balkan Türkleri, Kafkas, Kırım, (Katolik Türkmenler hariç) Kerkük, Musul ve diğer Irak Türkmenleri Müslüman’dır.

200 milyonu aşan Müslüman nüfusu barındıran; 19. Yüz yılın ikinci yarısının başına kadar Türk devletlerince idare edilmiş Hindistan’ın Türk ve Müslüman kimliğini de izninizle özellikle anmak istiyorum.

MÜSLÜMAN OLMAYAN TÜRKLER

Hıristiyan Türkler:

a)      Gagauzlar,

b)     Çuvaşlar,

c)      Hakaslar,

d)     Gorgo – Altay (Altay Kişi)lar,

e)      Saha Türkleri (Yakutlar),

f)       Dolganlar,

g)      Tofalar (Karagaslar),

h)     Katolik Türkmenler

2. Musevi Türkler:

a)      Karaylar (Karaimler)

b)      Kınmcaklar

3. Budist (Lamaist) Türkler:

a)   Tuvalar (Lamaizm – Tişbet Budizmi),

b)   Sarı Uygurlar,

4. Burkanizm (Ak – Din) :

Gorno–Altay Cumhuriyetinde yaşayan Altay kavimleri arasında Ak–Din’e mensup insanlar vardır. Bu din 1904 yılında Çet ÇOLPAN tarafından kurulmuştur.

Ak – Din, Budizmo – Kamlık dini gibi de adlandırılabilir[1].

Ayrıca, Animistler, Ateistler, az da olsa Babtistler ve Adventist Protestanlar da denilen Yaziçnik’leri de saymamız gerekiyor.

Hırıstiyan Türklerin toplamı bir milyondan az, Musevi Türklerin yaklaşık da olsa sayısı bilinmiyor. Budist Türklerin toplamı ise, 2,5 milyon civarındadır.

Diğer din mensuplarının da miktarları hakkında bir bilgimiz yoktur.

200 milyon veya biraz fazla Türk varlığı içinde, toplam 4-5 milyonu zor bulan diğer dinlere inanan Türkler bulunmaktadır.

Başta Türkiye olmak üzere, bütün sosyo-kültürel dünyamızda ciddi bir ateist (Tanrı tanımaz) gurubun bulunduğunu ve Türk toplumu için asıl potansiyel tehlikenin bu hiç bir disipline tabi olmayanlar olduğunu belirtmek istiyorum.

Bir mukayese imkânı olması bakımından zikretmek istiyorum ki, bu gün yaklaşık 200 milyondan biraz fazla nüfusa sahip Arap toplumunda, nüfusun  % 20 si, yaklaşık 40 milyonu aşan Hıristiyan’dır.

Türk nüfusu ise, yaklaşık %2 – %2,5 nisbetini zor bulan bir diğer dinlere mensup soydaşımız vardır.

Doğrusu, sayıları ne olursa olsun bu, Türk nüfusun dinî farklılığını ve ayrılığını ortaya koyan bir husus değil; aksine kültürel çeşitlilik ve zenginliğimiz olarak değerlendirilmelidir.

Başka bir deyişle, bu Müslümanlık dışındaki dinlere mensup soydaşlarımız, bize Müslüman olmadan önce ecdadımızın inandığı dinlerden nostaljik birer kesit, yahut hatıra olarak da sayılabilir.

Bu hatırayı da korumamızın en azından dinler tarihi bilimi araştırmalarında kullanılabişlecek bir laboratuar sayma imkânımız olarak değerlendiriyorum.

İşte tam bu noktada dikkatlerinizi Müslüman Türkler üzerine çekmek istiyorum.

MÜSLÜMAN TÜRKLER

Müslüman Türklerin iki ana guruba ayrıldıklarını biliyoruz:

Sünni Müslüman Türkler

İnanç bakımından

1. Maturidi Mezhebine mensup olanlar,
2. Eş’arî Mezhebine mensup olanlar

Uygulama (ameli) bakımdan:

1. Hanefi’ler
2. Şafii’ler

Şii Müslüman Türkler:

1. Caferi’ler
2. Zeydî’ler
3. İsmailî’ler
4. Nusayriler

İslam Hindistan’da 8. yüzyılın başlarında Arap tüccarlar aracılığıyla girdi, fakat gerçek etkinliğini 12. yüzyılda kazandı. Hindistan’ın Müslümanlaşması büyük çoğunlukla Türklerle olmuştur. İlk olarak Gaznelilerle başlayan Türk-İslam Devletleri zinciri Tuğluklular, Lodiler, Delhi Türk Sultanlığı ve son olarak Babür İmparatorluğu‘yla 1858 senesinde sona ermiştir. İngilizlerin Babür devletini ortadan kaldırmasıyla Hindistan’daki 9 asırlık Türk-İslam hükümdarlığı da sona ermiştir.

Türk sultanları içinde Gazneli Mahmut, Babür Şah, Ekber Şah en meşhur olanlarıdır. 17. asırda Hindistan’da yaşamış olan İmam Rabbani İslam’ın yayılmasında ve doğru bir şekilde yaşanmasında fazlasıyla etkili olmuştur.

Türkistanlı âlimlerin ve talebelerinin İslam’ın yayılmasında büyük katkıları olmuştur. Bunlardan en çok akla gelenleri Hoca Ahmed Yesevi, Muhammed Bahaüddin Nakş-ı Bend ve Abdülkadir Geylani‘dir.

Sormak istiyorum:

Türkiye Türkleri Hindistan’daki Türkler ve Müslümanlarla ne kadar ilgilidir?

İnanç, inanan insanın problemidir. Şiiliğin iç meseleleri, bizden çok Şii insanları ilgilendirmelidir. Bize lazım olan, bu insanların Müslüman olmalarıdır.

Dinimizde de, “Allah birdir; O’ndan başka ilah yoktur, Muhammed O’nun kulu ve elçisidir” diyen, yani “Kelime-i Tevhid”i okuyan herkes Müslüman’dır.

Memnuniyetle ifade etmeliyim ki, İslam mezhepleri arasında Kelime-i Tevhid’le başlayan ve Kur’an-ı Kerim metniyle tamamlanan İslam’da ihtilaf yoktur.

İhtilafımız varsa bunlar ikincil, üçüncül meselelerdir.

Dinin inancında ve ana kitabında ihtilafımız olmadığını; dünyanın neresinde olursa olsun, Kur’an metinlerinin aynı olması bütün Müslümanlar için yeterlidir.

İnsanların sevabını veya yaptıklarını ölçen kantar ben miyim ki, benim inandığım mezhebin dışında kalan mezheplerin düşmanı olayım?

Bu yaklaşımı, sadece İslam mezhepleri için değil, bütün dinler ve inançlar için kabul etmemiz gerekiyor.

Şİİ – SÜNNİ ÇATIŞMASI MI HAZIRLANIYOR?

İslam dünyasında en önemli tehdit gibi sunulmaya çalışılan Şii – Sünni çatışmaları ve bu çatışmaların bölgeye yayılması olarak takdim edilmektedir.

Bu çatışmaları kim istiyor?

Hemen herkes bilmelidir ki, ne Şiiler, ne de Sünniler böyle bir çatışmayı asla istememektedirler.

Buna herkes inanmalıdır.

Siyasetçi ve/ya medyatik aydınlar bu yetmeyecek mi gibi, bu çatışma senaryolarına bir de “ALEVİ – SÜNNİ ÇATIŞMASI” eklemiyorlar mı?

1300’lü yıllardan kaldırıldığı 1826 yılına kadar Osmanlı’yı zaferden zafere koşturan Yeniçeri Ocağının da bağlı olduğu Hacı Bektaş Veli ve ona bağlı olan, “Bizim Kızılbaşları, Alevileri, Bektaşileri,” kim bizim birlik ve bütünlüğümüzden ayırıp, bizi bir birimize düşürmek istiyor?

Türk ve İslam coğrafyalarında gözü ve menfaatleri olan küresel güçler, Sivas, çorum, Maraş’ta denediklerini tekrar denemek istiyor olabilirler.

Ama inancımızda, Kutlu Peygamberimizin bir sözünü hatırlıyoruz:

“– Müslüman bir delikten iki kere ısırılmaz, uyanık olur”.

Türküm ve Müslümanım diyenlerin özellikle uyanık olmaları lazımdır.

Özellikle Şii-Sünni meselesinde, yakın geçmişte son derece müspet bir hatıramız bulunuyor:

1990      Şubatında ABD gezisindeki Merhum Turgut Özal’a; Azerbaycan’da başlayan bağımsızlık hareketleri sorularak, “Azerbaycanlıların arkasında siz mi varsınız?”, gibi bir soru sorulduğunda, Özal’ın:

– Onlar Şii, biz Sünni’yiz, onlar İran’a daha yakın, şeklindeki cevabı üzerine, Türkiye, Azerbaycan başta olmak üzere (AB ülkeleri dahil) pek çok ülkede yapılan protesto gösterilerinde ortaya çıkan sloganı hiç unutmadan hatırlamalıyız:

“- Ne Şiiyiz, ne Sünni. Müslümanız Müslüman!”

Bu söz, bu doğru anlayış her Müslüman’ın aklında bulunduğu sürece hiçbir güç bir çatışma çıkarmaya muvaffak olamayacaktır.

TÜRK DÜNYASINDA KAVRAMSAL ÇERÇEVE İHTİYACI

Hangi dine mensup olursak olalım, Türkler olarak, aramızda belki bir standart,  belki bir ortak zemin oluşturabilmek açısından müşterek kabullerimiz de olmalıdır.

Buna bir kavramsal çerçeve demekte mümkündür.

Eğer aramızda müşterek bir kavramsal çerçeve oluşturabilirsek, hem aynı dine inanan dindarlar arasında, hem de diğer dinlere inananlarla aramızda ortak bir din anlayışı, ortak bir kavrayış gelişebilir.

Böyle bir ortaklık egoizmi, fanatizmi, tutuculuğu kaldırmasa bile ciddi anlamda azaltabilir.

Bize göre,  Türkiye’de İslamın anlaşılması ve Müslümanlık hakkındaki kavramsal çerçeveyi belirtmediğimiz için ciddi din tartışmaları yaşıyoruz. Böyle bir kavramsal çerçeve bizim iç tartışmalarımız bakımından da bir huzur ve sükûn kaynağı olabilir.

Böyle bir çerçeve çizilmesi, belki de, tartışmalardan, ihtilaflardan menfaat sağlayanları mutsuz edebilir, onlar bu işten rahatsızlık da duyabilir. Ama inanın, hiç olmazsa, ramazandan ramazana patlayan ve mütedeyyin Müslümanı da rahatsız eden tartışmalar ortadan kalkabilir. Onun yerini dini bilgiler ve irşat; aydınlatma ve aydınlanma işleri artabilir.

Bu gün müşterek anlayış olmadığı için, hangi din, nasıl din, ne kadar din, ne biçim din gibi sorular zihinleri bulandırmaktadır.

Bizim bu tebliğle takdime çalıştığımız kavramsal çerçeve,  yukarıdaki sorulara da cevap oalacaktır.

Meselenin bu noktasından geçmişe bakıldığında, mesela 1918 yılında kurulan Azerbaycan Cumhuriyeti’nde bu meselenin çok ciddi anlamda çözüldüğünü ve sağlıklı bir kavramsal çerçeveye oturtulduğunu görüyoruz.

Bu çözüm ve kavramsal çerçeve –belki de geçmiş Sovyet kültürü ve tesiri ile- yeteri kadar bilinmemekte ve hatırlanmamaktadır.

Şii / Caferi bir din adamı (Ahund)nın oğlu olan Mehmet Emin Resulzade ve arkadaşları, o tarihte pek çok şeyi tartışmış olmalıdırki, aldıkları kararlar ve koydukları esaslar hala bize ışık tutacak niteliktedir.

Özellikle din, milliyetçilik, din – devlet ilişkisi konularındaki en güzel örnek de kurdukları Azerbaycan Cumhuriyetidir:

1. Azerbaycan Cumhuriyeti, dünyada,  “dünyevi devlet” (laik) olarak kurulmuş ilk İslam Devletidir.
2. Azerbaycan Cumhuriyeti, din olarak İslamın kavramsal çerçevesini oluşturmuş ve bunu bayrağına işlemiş ilk İslam Devletidir.

Rahmetli Elçibey’den dinlemiştim:

Üç renkli Azerbaycan bayrağına yukarıdan aşağı bakıldığında bu husus açıkça görülür.

Üstte mavi renk Türklüğü,

Ortada kırmızı renk muasırlığı (çağdaşlığı)

Alt kısımdaki yeşil renk ise İslamı ifade eden bayrakta, İslam’ın alameti olan hilal ile Türklüğün alameti olarak kabul edilen yıldız çağdaşlığı temsil eden kırmızı rengin üzerindedir.

Bu bilgilerle bayrak yukardan aşağı okunursa, Azerbaycan Türkçesi ile “Türklük ve muasırlıkla razılaşmış İslam” şeklinde okunur. Türkiye Türkçesiyle Türklük ve çağdaşlıkla barışık İslam’dır.

İşte bu ifade, 1918’de Azerbaycan’da ortaya konulmuş ve kabul edilmiş İslamın kavramsal çerçevesidir.

Bu kavramsal çerçevedeki “İslam” kelimesini çıkartıp, yerine “din” kelimesini koyarsak, dinin kavramsal çerçevesini ortaya koymuş oluruz:

“Türklük ve çağdaşlıkla barışık din ”.

Böylelikle aramızda son derece sağlıklı, son derece doğru bir kavramsal çerçeve oluşturmuş olabiliriz.

Buna gerçekten ihtiyacımız var!

Bu güne kadar Türk Kurultaylarında, din konusunun fazlaca yer almamış olmasında veya din, kültür kavramı içinde yer alan en önemli unsurlardan biri olduğu halde, bu önemde yer almamış olmasında böyle bir çerçevenin olmamasının tesiri etkili olduğunu düşünüyorum.

Böyle temel bir müşterek anlayışımız ve kavramsal çerçevemiz olmadığı için, din gibi kutsal ve hassas bir konuda pek çok insanı kırabileceğimiz endişesini herkesin yaşamış olduğu için dinle ilgili konulara fazlaca yer verilmemiş olabileceğini de düşünüyorum.

Nitekim İzmir’de yapılan Türk Kurultayı’nda, Hakasya Eğitim Bakan Yardımcısı Hanım’ın:

“ – Çocuklarımızı Türkiye’ye eğitim için gönderdikten sonra, Hakasya’da başlayan, (Türkler Müslüman, biz Hıristiyan’ız, ya çocuklarımızı zorla Müslüman ederlerse?.. Onlar ülkeye döndüklerinde ne olur, ne yaparız?) şeklinde tartışmalar yapıldığından bahsetmiş ve kurultayın bu konulardaki açık, seçik net tavrını gördükten sonra rahatladığını ve yine öğrenciler göndereceklerini anlatışı hâlâ kulaklarımızdadır.

Böyle müşterek kavramsal bir çerçeve yüreklerdeki bu tür pasları siler. Hepimizi rahatlatır, endişeleri giderir. Aramızda misyonerlik türü faaliyetleri ve din tebliğini durdurabilir.

Aynı dine mensup olanlar arasında da mezhep ve tarikat farklılıklarından doğan tartışmaları azaltabilir, tartışmaları asgariye indirebilir.

Yukarıda arz ettiğim kavramsal çerçevenin ortak tanım ve ortak kavramsal çerçeve olarak kabul edilmesi ve kültürel dünyamızda duyurulup tanıtılması ve hayat bulması dileğimdir.

TÜRK DÜNYASI DİN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ VE DİN EĞİTİMİ MESELESİ

Türk Kurultaylarında, sosyo – kültürel dünyamızdaki dinlerin farklılığına ve bu bir birinden farklı dinler üzerinde dünya Türklüğünü aydınlatmak amacıyla araştırmalar yapılmasının önemine zaman zaman işaret edilmiştir.       “TÜRK DÜNYASI DİN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ” kurulması ve dinler arası rekabet yerine bir sevgi ortamının oluşması için öneriler ve kararlar alınmış[2] olmasına rağmen böyle bir kuruluşun hayata geçirildiğinden bahsedildiğini de duyamıyoruz.

İlk defa 1993 yılında Bakü devlet Üniversitesi’nde açılan İlahiyat Fakültesi[3] örnek alınarak Türk Cumhuriyetleri’nin çoğunda ve muhtar Cumhuriyetlerin de bir kısmında açılmış İlahiyat mezunlar vermiş, mezunlarından yüksek lisans ve doktoralarını tamamlayarak, kendi fakültelerine dönüp öğretim üyesi olarak görev yapanlar da vardır.

Ne yazıktır ki, ilk ilahiyat fakültesinin açıldığı Azerbaycan başta olmak üzere bu fakülte mezunlarına, ilahiyat fakültesini açan ülkelerde bu mezunlara, kamuda, özellikle eğitimde iş verilmediği gibi, ne hikmeti varsa, hala Türkiye’den birilerinin arkadaşları da buralara “Hoca” olarak gönderilmeye devam etmektedir.

1995 yılının ikinci yarısında, yine ilk defa Azerbaycan’da, Cumhurbaşkanı tarafından “dinin devlet mektebinde okutulması” yolundaki ferman kurultaylarda takdir ve övgüyle karşılanmıştı.[4]

Üzülerek ve sıkılarak söylemelim ki, Türk Cumhuriyetlerinde din derslerinin okullarda başlamamış olması, kökü ülke dışında olan Hıristiyanlıktan, Bahailik ve Vehhabiliğe uzanan din tebliğcilerine imkân ve fırsatlar verilmeye devam edilmektedir.

Maalesef, ülkemizde de din ve din dersleri konusunda bir takım olumsuzluklarla karşı karşıyayız. Türkiyedeki benzer olumsuzlukların Türk devlet ve topluluklarına yansıdığını da biliyor ve bundan üzüntü duyuyoruz.

Anayasamızda zorunlu ders olarak anlatılan din dersleri – belki kaldırılamadığı için– muhtevası değiştirilerek üç semavi dinin eşit olarak okutulacağı bir dinler tarihi dersine dönüştürülmekte olduğuna dair haberler, doğruysa, böyle bir düşünce varsa, bundan vaz geçilmelidir.

Benzer çalışmalarla birlikte, İslam dini hakkındaki eğitim, öğretim, irşat ve diğer hizmetlerdeki olumsuzluklar sebebiyle, ateizmin sosyal barış ve kamu düzenini sarsacak biçimde bir gelişme gösterdiği ve potansiyel bir tehlike halini aldığı açık seçik görülmektedir.

Bu tehlike karşısında, Hıristiyan din adamları ve kiliselerin harekete geçerek, “ateizme karşı müşterek bir çaba harcamak üzere, dinler arası dayanışma yerine, misyonerlik faaliyetlerini artırdıklarını da biliyoruz.

1994 yılında Antalya’da düzenlenen Kurultayda; Sovyetler Birliği döneminden kalma kurumların ve anlayışların tesiri ile Türk devlet ve topluluklarında “din ve tahsil” (eğitim) ayrıdır” denilerek, din eğitim ve öğretiminin dinî icma (cemiyet / cemaat)lara bırakılmasının din ve mezhep kavgalarını çıkartabileceği uyarısı ile eğitim birliği “tevhid-i tedrisat” benzeri uygulamalara ihtiyaç olduğu ve dinin devlet mektebinde okutulması şeklindeki Kurultay tavsiyelerinin önemi bugün daha iyi anlaşılmaktadır[5].

Din devlet okullarında, önerdiğimiz bir kavramsal çerçeve içinde okutulacak olursa, Taliban benzeri, yüzümüzü kızartan fanatik din anlayışları doğabilir mi?

Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından düzenlenen “Avrasya İslam Şurası” çalışmaları gösteriyor ki, Vehhabiliğin Türk kültür dünyasında meydana getirdiği problemler yanında Şii – Sünni farklılığı, Şii- Sünni ihtilafı haline gelmektedir[6].

İlk Türk Kurultayı’ndan itibaren hemen hemen her kurultayda görüşülen, komisyon raporlarına ve kurultay kararlarına:

“Din eğitim ve öğretimi bütün Türk devlet ve toplulukları ilk ve orta öğretim kurumlarında, devlet tarafından ciddiyetle yapılmalıdır” kararlarının hemen devamında: “Türk dünyasına yönelik misyonerlik faaliyetlerine karşı hassas olunmalı ve ortak din kültürü ve ahlak bilgisi hazırlanmalıdır” hükmü yer almıştır[7].

Kurultay’da Prof. Dr. Yahya Akyüz’ün dikkat çektiği ve yakındığı bir husus vardı:

Tika, Diyanet ve daha birçok kurum mensupları Türk devlet ve topluluklarına gidiyor, geliyorlar. Birçok kararlar alıyorlar, toplanıyorlar. Türk Kurultayı’nın bunlardan ve bunların da Türk Kurultay ve Kararlarından haberi olmuyor[8], kendi bildiklerini doğru kabul ederek okuyorlar.

Mesela Diyanet, genel din ve din sorunları ile ilgilenmiyor. Sadece “İslam Şûrası” düzenliyor. Türk Kurultaylarına iki kurultay hariç, uzman ve şube müdürü seviyesinde bile katılmamış.

Hıristiyan Patrikleri ve Hahambaşı ile yapılan diyalog ve hoşgörü toplantıları ise, ilmi olmaktan çok, siyasi toplantılar olarak keyifle yapılmaktadır..

Kurultay kararlarında yer almış olan, Türk devlet ve topluluklarının din adamlarının zaman zaman, Türkiye’ye getirilerek, birlikte birer aylık kurslara tabi tutulması önerisi[9] tam olarak gerçekleştirilememiştir.

3. Kurultay rapor ve kararlarında yer alan:

1. Din kitabımız Kur’an’ın orijinalinden okunması,
2. Dinle ilgili bilgilerin uygulanabilir şekilde öğretilmesi[10], Türkiye dâhil bütün Türk devlet ve topluluklarında problem olmaya devam etmektedir.

Ne yazıktır ki, “meal okuma” gurupları oluşturan bazı üniversite öğretim üyeleri bunu din ve din kültürü öğretimi veya eğitimi zannederek bunu yapmaktadırlar ki mealden din öğrenme imkânı yoktur.

Ayrıca, Türkiye’de, Caferi Türklerin din eğitim ve öğretim problemleri eskiden olduğu şekilde problem olmaya devam etmektedir[11].

Doğu Türkistan ve Orta Asya ülkelerinde, “pantürkist” suçlamaları yanında, “panislamist” suçlamaları hâlâ devam etmekte; özellikle İslam ve Panislam kelimelerinin bilinmediği, eğitim ve öğretiminin olmadığı bu yerlerde bu işlerin sadece bir suçlama olarak ortaya atıldığı kanaati her zaman paylaşılmaktadır[12].

6 ve 7. kurultayların komisyon raporları ve Kurultay Kararlarına da geçmiş olan önerilerimizden:

İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde, özellikle Ortodoks Hıristiyanlık eğitim ve öğretimi yapacak bölüm YÖK kararı ile “Diğer Dinler Bölümü” adıyla 1999 yılında resmen açılmış, 2005 yılına kadar öğrenci alınması yolunda hiçbir faaliyet yapılmadığı için bölüm 2005 yılında kapatılmıştır.

Bu fakülteye Türk Dünyası ve Balkan ülkeleri dâhil, pek çok yerden öğrenci almak yerine öğrencisizlikten bölümü kapatanların, “Demokratik Açılım” diye patrikhaneye bağlı okul veya üniversite açma girişimini huzurunuzda kınıyorum.

Aynı kurultay kararlarında zikredilen ülkemiz vatandaşı olan Caferilerle birlikte, Azerbaycan, İran, Irak, Suriye Türkleri yanında, Afganistan’daki Hazara’ların da Türk kültür dairesine sevgi ve bağlılıklarını artıracağından emin olduğumuz, Caferiliğin İlahiyat fakültelerinden birinde ve mümkünse, A. Ü. İlahiyat Fakültesinde bölüm açılarak okutulması teklifimiz[13] henüz uygulama imkânı bulmamıştır.

İSLAM STRATEJİSİ UYGULAMALARI

Küreselleşme ve yeniden dünyanın paylaşıldığı ve adına “yenidünya düzeni” adı verilen emperyalist saldırılar, uygulanan ve adına “İslam Stratejisi” denilen çalışma ile Türk ve İslam dünyasını stratejik hedef seçtiği hatırlanmalıdır. Çatışmaların, iç karışıklıkların yaşandığı bölgelerin eski hinterlandımız olması da bunu gösteriyor.

İçinde yaşadığımız bu dönemde; sosyal, kültürel, tarihi, dinî ve milli özelliklerinizi muhafaza ederek gelişmek, güçlenmek ve yükselebilmek için her şeyden önce kendimize güvenmeye ve yüksek bir morale ihtiyacımız vardır.

Avusturya’dan Japonya’ya kadar pek çok ülke kalkınmasını, güçlenmesini, birlik ve beraberliğini bu değerlere dayanarak ve onlardan aldıkları yüksek moralle gerçekleştirmişlerdir.

Hatta II. Dünya Savaşı’nda, Alman orduları karşısında mağlup duruma düşen Sovyetler Birliğinin, daha önce yasakladığı Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam dinine ait mabetlerin açılmasına izin vererek, yeni açılmış mâbetlerde yapılan dualarla elde ettiği yüksek moralle, II. Dünya Savaşını zaferle bitirenler arasında yer aldığını hepimiz biliyoruz.

Türk devlet ve topluluklarının öncelikle kültürel, sosoyal ve nihayet siyasal entegrasyon, birlik ve beraberlik içinde kalkınabilmesi ve Türk Kimliği’ni koruyabilmesi için her şeyden önce, kendine güvene/ güvenmeye ve yüksek bir morale ihtiyacının olduğunda kuşku yoktur.

Din bu konuda bir manivela gibi hizmet görerek, yüksek moral ve çalışma gücü sağlayabilir. Dünyanın istifade ettiği bu gücü bir kenara koyarak kalkınmayı, güçlenmeyi,  birlik ve beraberliği sağlamak belki mümkündür, ama bunun örneği insanlık tarihinde yok denecek kadar azdır.

“Her Sovyet vatandaşının ateist olma hakkı ve dinle mücadele görevi vardır” hükmüne yer vermiş Sovyetler dağılmıştır. Bu unutulmamalıdır.

Öyle ise, bu gücü ve yüksek kalkınma moralini yakalamak adına da olsa, dinle ilgili aşağıdaki hususlar, Türk devlet ve topluluklarında yerine getirilmelidir.

Bu öneriler, aynı zamanda, bütün İslam âleminin esaret altında olduğu bir dönemde hür ve müstakil Türkiye Cumhuriyetini kuran merhum Atatürk’ün de nutuk ve düşüncelerinde de yer almış hususlardır:

1. 1918 yılında kurulan Azerbaycan Cumhuriyeti örneğinde olduğu gibi, Türk devlet ve topluluklarınca, dinin kavramsal çerçevesinin; Türklük ve çağdaşlıkla barışık din şeklinde tanımlanmalıdır. Bu, kavramsal çerçeve kabul edilmesinden sonra özelde ise, din kelimesi yerine her Türk topluluğu kendi dininin adını koyarak, mesela: Türklük ve çağdaşlıkla barışık İslam gibi bir kavramsal çerçevenin kabulü ve yaygınlaşması için gerekli çalışmalar yapılmalıdır.
2. Türkiye örneğinde olduğu gibi, Türk devlet ve topluluklarında eğitim birliği sağlanmalı; din eğitim ve öğretimi cemaatlere ve dini icmalara, tarikatlara bırakılmamalı, din devlet okullarında, devletin öğretmenlerince, belirtilen kavramsal çerçeveye uygun olarak okutulup, öğretilmelidir.
3. Din kitaplarının (özellikle Kuran-ı Kerim) orjinalinden okutulması da aynı şekilde, devlet okullarında seçmeli (isteyenlere)  ders olarak okutulmalı,
4. Türk Dünyası Din Bilimleri Enstitüsü adıyla, Türk Konseyine bağlı, Türklerin mensup oldukları dinler ve kültürler hakkında ilmi inceleme, araştırma ve yayınlar yapacak “TÜRK DÜNYASI DİN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ” kurulması kurulmalıdır.
5. Türk devlet ve toplulukları din kurumları, eski Sovyet sisteminden kalma, “Hükümet nezdinde din idaresi”ne bağımlı olmaktan ve Türkiye örneğindeki gibi, siyasi bir kişi olan ”Bakan”a veya “başbakan’a bağlı olmaktan sür’atle kurtarılmalıdır,

Bunların yerine,

1. “Genel idare içinde kamu tüzel kişiliğine sahip “Yüksek Din Kurumu”na bağlı din- diyanet” idareleri olmalıdır. Yani siyasete bağlı ve onunla siyaset yapan din kurumu olmaktan çıkarılarak bağımsız YÜKSEK DİN KURUMU ‘nca yönetilip denetlenebilen din kuruluşları haline getirilmelidir.
2. Türkiye’de uluslararası antlaşmalarla azınlık ve cemaat haklarına sahip oldukları için Hıristiyan ve Museviler, bu antlaşmalarla kurulmuş teşkilatlara sahiptir.
3. Bu sebeple Türkiye’de Yüksek Din Kurumu’na sadece Diyanet İşleri bağlı olacak ve laikliğin de gereği olarak, siyaset ve ticaretten bağımsız bir kuruma dönüştürülecektir.
4. Diğer Türk devlet ve topluluklarında Müslüman olayanlar da eşit haklara sahip olduğundan,  müstakil her din gurubunun toplam nüfustaki oranına uygun olarak seçeceği üyelerle temsil edilecek şekilde bir Yüksek Din Kurumu oluşturmaları uygun olacağını düşünüyoruz.
5. Genellikle bütün dinlerce hoş görülen veya kutsal kabul edilen 12 rakamı, Yüksek Din Kurumu üyelerinin toplam sayısını oluşturmalı; bu kuruma üye seçilebilmek için 40 yaşını doldurmuş, asgari doktora yapmış olma şartı aranması talebimizdir.
6. Yüksek Din Kurumu ve bağlı din teşkilatlarının siyaset ve ticaretle ilişkilerinin olmaması yanında, uluslararası ilişkilerle de ilgisi kesilmeli, bu ilişkiler Yüksek Din Kurumu tarafından yapılmalıdır.
7. Din hizmetlerinde, mabetlerde hizmet edecek personel için asgari eğitim ilahiyat fakültesi şartına bağlanmalı; geçmiş yüz yıllarda kalmış olan, özel kurs veya icazet sisteminden vaz geçilmelidir.,
8. Okullardaki mecburi ve seçmeli din dersleri ilahiyat fakültesi mezunları tarafından okutulmalıdır.
9. Türk dünyasındaki Hıristiyan guruplarla birlikte, Türkiye’deki Hıristiyan vatandaşların din adamı ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğrencisizlikten kapanan  “Diğer Dinler Bölümü”nün adı açıkça ”Ortodoksluk” veya “Hıristiyanlık Bölümü”  adı ile acilen burslu öğrenci alımı ile açılmalıdır.  ,
10. Türk sosyo – kültürel dünyasının en önemli meselelerinden olan, Şii – Sünni ihtilafını azaltacak olan Türk Caferi din adamlarının eğitim ve öğretimlerini sağlamak üzere, mümkünse, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde “Caferi Bölümü” âcilen açılmalı ve kontenjanla burslu öğrenci almalıdır.
11. Türk dünyasının sosyo – kültürel yapısını değiştirmeye ve tahribe yönelik misyonerlik faaliyetleri ile Bahailik ve Vehhabilik tebliğ, propoganda ve yayılmacılığının önünün alınması için Türk devlet ve topluluklarınca müşterek ve ayrı ayrı, ama mutlaka işbirliği ile tedbirler alınması ve müştereken kamuoyu oluşturulması,

Gerektiği hususunu takdirlerinize saygı ile arzederim.

[1] Fazla Bilgi için: Harun Güngör,  7. Türk Kurultayı 145 – 147, 1999 Denizli

[2] 7.Türk Kurultayı 147,1999 Denizli

[3] Kurultay Tutanakları 185, 1994 Ankara

[4] 4.TDTDK ve ibirliği Kurultayı 140,145 1997 Ankara; 6.TDTDK ve işbirliği Kurultayı 144 1999 Ankara

[5] Kurultay Tutanakları 185, 1994 Ankara

[6] I. Avrasya İslam Şurası, 127 – 144, 1996 Ankara

[7] Örnek olarak bakınız: 4. Türk Devlet ve Toplulukları Dostluk, Kardeşlik ve İşbirliği Kurultayı 134,  1997 Ankara

[8] a.g.e. 137

[9] a.g.e. 140

[10] 6.TDTDK ve işbirliği Kurultayı 143, 1999 Ankara

[11] a.g.e. 144

[12] a.g.e. 246

[13] 7. Türk Kurultayı 299, 657,658, 1999 Ankara

Türk Dünyası Kurultay Çalışmaları ışığında TÜRK DÜNYASINDA DİNÎ HAYAT yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Yaklaşık bütün Ortadoğu Osmanlı vatanının bir parçasıdır. Yaklaşık dört yüz yıl huzur içinde, Müslümanlarla beraber iç çatışma yaşamadan; ateşe tapandan, şeytana tapana, Yahudi ve Hıristiyanların adı bilinen ve bilinmeyen mezhepleri ile kırk kadar etnik yapı birlikte, Özgürlük, hak ve adalet ilkelerine dayanan barış içinde bir hayat sürmüşlerdir.

Bölgede, İsrail dışında, tam bağımsız ülke var mıdır?

Buna verilecek cevap, “hayır” olacaksa, başkaca soruya da ihtiyaç olmayacaktır.

2005 yılında, Mekke’de Seyyid Abdullah Attas,

“– Sanal olarak bir İslam dünyasından söz etmek mümkündür, ama reel bir İslam dünyasından bahsetme imkanı yoktur”, demişti.

Ben resmen var olan ve İslam Ülkesi olarak mevcut organizasyonlardan bahsettiğimde,

“- Emperyalizm o kadar güçlü ki, bu bahsettiğiniz elli küsur devlet, emperyalizmin akvaryumunun içini dünya sanıyorlar; tamamen emperyalizmin içindeler,” demişti.

Sıra Türkiye’ye geldiğinde ise,

“– Evet, sadece Türkiye bu emperyalizm havuzunda, başı dışarıda duruyor. Başı dışarıda olduğu için  emperyalizm kıskacından kurtulma ve ötekileri de kurtarma umudu var”, diye eklemişti.

Bu öyle bir tiyatro ki, yazar ve rejisörün adı afişte yazmıyor. Bütün roller de figüranlara göre düzenlenmiş. Bu tiyatroda“jeune piemier” başrol oyuncusu olmadığı gibi  rolü belirlenmiş aktör de yok.

Onun için de her şey kendiliğinden halk tarafından yapılıyor, görünüyor.

Eskilerin “kör döğüşü” dedikleri, ne olduğu belli olmayan, kimin kime dost, kimin kime düşman olacağı belli bilmeyen figüranlardan “karşı strateji” geliştirmesini beklemek, “badem gözlü kör” icat etmek kadar zor görünüyor.

Tiyatronun işleticisi ana kumandayı elinde tutuyor. Mülk sahibi ise, “şu bina benim” diye övünerek, “sığınmacı” statüsünde “gecekondu”da yaşıyor.

Kudüs’deki Cami, Kilise ve Havra idaresindeki uygulama örnekleri gibi, sorunun son bölümünün cevabını “tarihi ve kültürel miras”da bulmak mümkündür.

Yukarıda andığım, Mekke’de yaşamış ve orada Hakk’a yürümüş Seyyid;

“- Emperyalizm öyle güçlü ki, dünyanın neresinde olursa olsun; dili, rengi, mezhebi ne olursa olsun, her hangi bir Müslüman kendisini emperyalizme karşı koruyacak bir güç olduğunu bilmese, –inanın– ne “Kelime-i Şahadet”i, veya “Kelime-i Tevhidi”, ne de Müslüman olduğunu yüksek sesle söyleyebilir” demişti.

-Gerçekten durum böyle mi, dediğimi hatırlıyorum.

“- Evet tam böyle. Böyle bir gücün bizi koruduğunu bilmesek, biz bile Mekke’de, Kâbe’nin içinde “Tekbir” getiremeyiz veya Müslüman olduğumuzusöyleyemeyiz”.

Biraz şaşkın, biraz da heyecanla sordum:

– Bu gücün adı ve maddi olarak varlığı var mı, varsa adı nedir?

– Tarihi ve kültürel mirastan gelen bir güç ...

Sözünü keserek tekrar sordum,

Bu gücün adı var mı?

Sakin bir üslupla cevap verdi:

“- Ceyşü’l etrak!” (Türk Ordusu!.)

Ve ekledi:

–Kadere bakın ki Türkiye’deki İslamcılar bunu fark edemiyor veya anlamıyorlar.

İşin garibi, mirasyedi torunların eline geçen mirasın yağmalanacağı, parçalanacağı ve elden çıkartılacağı hiç mi hiç aklıma gelmemişti.

MISIR VE TOPYEKÛN ORTADOĞUYA BAKINCA AKLIMA GELENLER yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Kelime kök itibariyle “Arapça” olmakla birlikte aynı anlamda Türkçemize de girmiş ve yüzlerce yıldır kullanılan bir kelimedir ve herkes tarafından da bilinmektedir.

“Argo”da kullanılan anlamı, yani cahil ve eğitimsiz insanların sokaklarda konuştukları anlamı ile bilindiği halde; edebi, kültürel, sosyal anlamı kaybolmuş gibi görünen “âfâkî” kelimesinden söz etmek istiyorum.

“Âfâkî” kelimesi basın yayın organları yanında, TBMM dahil, hemen her mekanda zaman zaman kullanılmakta, hatta uluslararası konularda yapılan savunma amaçlı konuşmalarda, mesela “Ermeni soykırımı” konusunda, “bunlar afaki şeyler” diye geçiştirilmektedir.

Bununla anlatılmak istenenlerin de, “bu bahsettiklerinizin gerçekle ilgili yok, bunlar atmasyon şeyler” anlamında kullanıldığını da biliyorum.

Ancak bu konuşmaları eline doğru dürüst bir Türkçe sözlük alarak başka bir dile tercüme edildiğinde bu anlam yerine, hiç istemediğimiz bir tarzda çevrilmesi ve “ite falan Türk bilim adamı veya siyasetçisi bize hak verdi, kabul etti” şeklinde olmasına engel olmadığını hatırlatmam gerekiyor.

Bu konuşmaları yapanlar sadece “Osmanlı paleografyası” bilmeyenler değil, bilenlerin de yapıyor olması yanlışlığın ne kadar ileri boyuta vardığını da gösteriyor.

Sokak diliyle tarih, felsefe, sosyoloji, siyaset ve bilim yapılamayacağına dikkatleri çekmek istiyorum.

Bu kelimenin Arapça “tekil” hali, “ufuk” kelimesidir. Ufuk kelimesinin çoğulu “âfâk” (ufuklar) kelimesidir.

“Ufuk” kelimesi Türkçe sözlüklerde, genel olarak üç anlamda kullanıldığını yazıyorlar:

“ÂFÂKİ KONUŞMALAR” AYDINLARDA DİKKAT EKSİKLİĞİ VEYA BİLGİ NOKSANLIĞI MI? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.