Türk toplumu tarihinin her döneminde, dini ne olursa olsun inancına sahip çıktı. Onu korumak, geliştirmek ve yer yer de yaymak için elinden gelen gayreti gösterdi. Bu son dediğim, özellikle toplumun orta ve alt katmanları, yani halk içinde daha samimi bir şekilde süregelir. Siyasetin temsilcileri ise tarihin farklı dönemlerinde, farklı saiklerle, farklı yaklaşımlar sergilemiştir. Kimi dini kullanarak otoritesini kuvvetlendirmeye çalışmış, kimi onu toplum kültürünün ayrılmaz bir parçası görerek değerler dünyasında kıymetli bir yere oturtmayı tercih etmiştir.

Cumhuriyet’in kuruluş dönemlerinde, biraz da pek çoklarına “rağmen” ilke kabul edilen ve ağır aksak da olsa uygulanmaya çalışılan yeni düzen ise laiklikti. Laiklik, tabir caizse dini devletten, devleti dinden kurtaran çift yönlü etkisi, zamanla halkın genelinde hâkim kabul hâline gelse de durumdan “rahatsız” olanlar için her daim “baş düşman” kategorisindedir.

Bu düşmanlığı, dinbazlığın siyaset sahnesindeki hâkim rolüne ve din bilmezliğin halk nezdindeki ağırlığına bağlamakta fayda var. Yalnızca Türkiye için değil, tüm inanışlar ve tüm ülkeler için aynı durum geçerli.

Tanrı’dan güç devşirme  

Felsefede, “Tanrı’dan insana güç transferi” diye isimlendirilen bir kavram var. Bu kavram farklı yaklaşımlarda, farklı etki sahalarına sahip. Bu güç transferini bazıları, örneğin Hegel gibi düşünürler ırka (Cermen ırkı vb.), bazıları bir millete, bazıları bir devlete, bazıları ise doğrudan insana atfediyor.

Devlete güç transferi dediğimizde, aklımızda canlanan ilk şey muhtemelen doğrudur. Devlet, Tanrı adına karar alıyor, Tanrı adına hareket ediyor. Böyle bir durumun toplumların başına gelebilecek en büyük felaketlerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Zira, uzağa gitmeye gerek yok: İsrail örneğinde bunu bütün bir dünya olarak gözlemliyoruz.

Zayıf tanrı doktrini

Tanrı’dan bireye güç transferi dediğimizde ise anlamamız gereken daha farklı bir şey. İnsan, yaşadığı dünyada birtakım sonuçlar yaratacak eylemlerde bulunur. Bu eylemleri yaparken Tanrı’dan kendisine bir güç bahşedildiğini düşünebilir. Ancak bununla beraber, ciddi bir sorumluluk aldığının da farkında olmalıdır. Eğer bu sorumluluğun gerektirdiği işleri yapmazsa, işine geldiğinde o gücü tahakküm kurmak için kullanırsa, işine geldiğinde “Bunların hepsi kader planı içinde!” diyerek Allah’tan gelecek bir kudretin ya da bir iradenin beklentisine girerse veya daha kötüsü, öyleymiş gibi davranırsa, bu güç transferi aslında etik anlamda boşluğa düşer. Buna din felsefesinde “Zayıf Tanrı Doktrini” diyorlar.

Şöyle açıklayalım. Bu doktrine göre Tanrı bile isteye kendi gücünü kısıyor ve kendisini “zayıf Tanrı” yapıyor. Sonra o gücü insana aktararak yer yüzünde kendisi gibi, yani Tanrı gibi davranacak bir insan yaratıyor. Burada tabiî ki inananlar için Tanrı’nın kendi gücünü kısması gibi bir durum söz konusu değildir. O sebeple bu kısmı bir kenara bırakıyorum. Ama ikinci kısımdaki “güç aktarımı” meselesi hayli makûl.

Kasıt şu: Bu dünyada olacak her ne varsa ey insan! Bunların tamamı senin elinle gerçekleşecek.  Bu hususta sana peygamberler, kitaplar gibi rehberler ve pusulalar da gönderildi. Kur’an mesela… Kur’an, Allah hakkında bir kitap değildir. İnsan hakkında bir kitaptır. Allah hakkında verdiği bilgilerde bile insanın sorumluluk ve kudret mekanizmalarını motive eden hitaplarda bulunur.

Her şey insan için (mi?)

Bu neyi gösteriyor biliyor musunuz? İnsan yoksa hiçbir şey yok. Fakat burada da hemencecik büyük bir yanılgı içine düşüyoruz. “Her şey insan için yaratılmıştır. İnsan yaratılmışların en üstünüdür!” gibi bencilce bir tavra bürünüyoruz. Oysa tam olarak öyle değil. Rahman Suresi’nin 10. ayetinde “Allah, yeri canlı yaratıklar için var etti.” der. Eğer mesele insanın üstünlüğü olsaydı; canlı yaratıklar yerine insanlar için yarattı derdi. Benzer şekilde evrensel işler de biz olmadan, kendiliğinden devam eder. Yasaları var çünkü, o yasalar çerçevesinde ilerleyen bir düzen var. Biz sadece o yasaları tespit edebilen varlıklarız. Yasalara müdahale edemiyoruz. Edersek, boyumuzun ölçüsünü alıyoruz. Ama bugün, ama yarın… Esasen burada kastedilen, insan ontolojisinin eylem kazandığı bir dünyanın, örneğin toplum düzeninin, ancak insanın özne olduğu yerde can bulabilmesidir.

İşin özüyse, bu özne olma yolculuğunda yolun ne tarafında bulunduğumuzla alakalı. “İyi insan mıyız yoksa kötü insan mıyız? Sorumluluk alabilen insan mıyız yoksa sorumsuz muyuz? Liyakatli bir insan mıyız yoksa yalan dolanla mı bezeliyiz? Duyarlı bir insan mıyız yoksa bencil miyiz? Erdemli bir insan mıyız yoksa ahlâksız mıyız?” gibi… Bu soruları çoğaltabiliriz.

Çünkü dünya, iyilerin sayısı çoğaldığında iyi bir dünya oluyor, kötülerin sayısı çoğaldığında kötü bir dünyaya evriliyor. İşte o bütün ayetlerin, öğretilerin, kültürlerin, medeniyetlerin insana gösterdiği şey budur.

İlke her şeydir

Bununla birlikte her düzen, varlığını bir ilkeler bütününe borçludur. İnsan kendi duruşunu o ilkelere entegre edemezse, başına bir felaket geldiğinde “Ey Allah’ım niye böyle oldu? Neden bize yardım etmedin, neredesin?” sorusu da anlamını kaybeder. Çünkü aslında o soruyu ta en başta, Tanrı, insana soruyor. “Ey insan! Senin yaşadığın dünyada hâlâ sorunlar var, hâlâ katliamlar var, fitne var, adaletsizlik, yolsuzluk var, düzen bozucular var. Bunu düzeltmek senin sorumluluğunda, sen neredesin?” diyor.

Özetle Tanrı sanıldığı gibi bize roller biçip yazdığı senaryoyu oynamamızı, bunun adına da kader diyerek O’nun kudretini küçümsememizi istemiyor. Bize iyilikleri ve kötülükleri çeşitli sahnelerle anlatıyor. Ortaya ilkeler koyuyor. Akıl ve irade veriyor. Ve özgürce seçim yapmamızı söylüyor. Sonunda da yaptığımız seçimlerin sorumluluğunu üstlenmemizi bekliyor. Yani ortada kurgulanan bir şey yok. Kurgulayan da oynayan da perde kapanınca alkışlanan ya da yuhalanan da biziz.

Dolayısıyla insan, ister tekil hayatında isterse toplumun olağan akışında, yapıp ettiklerinden olduğu kadar çevresinde olan bitenden de sorumlu. Bu, bize şu çarpıcı gerçeği söylüyor: Tanrı bizim hizmetçimiz değildir!

Komisyon, Türk milleti adına Tanrıcılık oynuyor

Şimdi bunu Türk siyasetinin bugünü, özellikle de son dönemde hayatımızın ortasına oturan ve toplumun %98’ini temsil ettiğini iddia ettikleri Öcalan komisyonu meselesi üzerinden örneklendirelim.

Bu konuyu AKP boyutuyla ele almayı reddediyorum. Çünkü bahsettiğimiz gibi bizde devlet başkanı, kendisini tırnak içinde Tanrı’nın gölgesi olarak görebilir. Tanrı, yeryüzündeki her bir kuluna adaleti, merhameti ve basiretiyle davranıyor. Hiç kimseyi ayırmıyor. Herkese nasibini bir şekliyle veriyor. Peki, devlet başkanı böyle mi yapıyor? Hakkı hukuku gözetiyor, nepotizme gitmiyor, taraftar mantığıyla hareket etmiyor mu gerçekten?

Bunların hiçbirini yapmadan, sadece Tanrı’yı taklit ederek bir ülke yönetmek isteyen yönetici için nasıl Tanrı’nın güç transferini tamamlamış ya da Tanrı’nın gölgesi olmuş yönetici diyebiliriz? Öyle mi deriz, yoksa güç zehirlenmesi yaşıyor mu deriz? Günün sonunda hepimizin aklında aynı cevap şekilleniyordur herhâlde.

Öte yandan AKP bir sonuç. Sonuç yalnızca semptom gösteren bir niteliği haizdir. Semptom hastayı rahatsız eder, doğru. Ama düzenli kontrol ve erken teşhis hayat kurtarır.

Şimdilerde milliyetçi muhalifler, özellikle de aktif siyasetten bağımsız kişi ve gruplar tamamen bu semptomlara odaklanmış durumda. Dolayısıyla buldukları çözüm de tedaviye yönelik değil, ağrıyı baskılamaya yönelik oluyor. “Hele bir gitsinler de sonrasına sonra bakarız” demek de bir ağrı kesicidir, “Bu kılcal damarlara kadar girmiş yapı yerine, ötekiyle mücadele etmek daha kolaydır” demek de aynı etken maddeye sahiptir.

Oysa sonuç, gösterdiği somut semptomlardan öte sebeplere de bağlıdır. O sebepleri ortadan kaldırmadan ya da bozuklukları onarmadan hastalığın iyileşeceğini sanmak, ancak kocakarı ilaçlarından ya da yemek tarifi verir gibi sayı tarifi vererek Allah’ın sıfatlarını okumaktan medet umanların yapacağı şeydir.

Esasında o sebebi, yani AKP’ye giden yolları ve o yolları AKP’ye canhıraş açanları konuşmak gerek. Örneğin CHP’yi…

CHP’nin yanlışları

CHP gerçekten özellikle son dönemlerde çok ciddi adaletsizlikler silsilesinin muhatabı oldu. Allah var, güzel de bir mücadele ve dayanışma örneği gösterdi, elbette kendi içinde. Fakat bir düşünürün deyişiyle: “Bugün bir söz söylediği için insanların içeri alınması sevindiricidir. Sözün hâlâ gücünün olduğunu gösterir. Ama eylem o sözün arkasından gelmezse, sadece bir retoriktir.”

İşte CHP o eylemi gerçekleştiremedi. Miting yapmak iyi bir fikirdi. Fakat o mitinglerde, insanların yalnızca CHP ve uğradığı haksızlıklar için toplandığını zannetmek acizlikti. Siyasetini yalnızca İmamoğlu’nun özgürlüğü ve Cumhurbaşkanı adaylığı üzerinden şekillendirmesi acizlikti.

Nitekim geldiğimiz noktada kurulan bu komisyon, âdeta kendisine bir dayatma hâlini aldı ya da kendisini Batılı devletlere “onu alma beni al” pazarlığının nesnesine dönüştürdü.

Yirmi üç senedir, AKP için en büyük düşman CHP idi. Şimdi CHP olmadan, komisyon kurulamıyor. Neden? Yirmi üç senedir bin tane araştırma komisyonu önerisi sunan CHP’nin bir önerisi bile kabul edilmemişken ne oldu da CHP’siz komisyon kurulamaz oldu?

Stalin’in tavuğu ya da CHP’nin yolunan tüyleri

Bir hikâye vardır, bilenler bilir. Stalin’in tavuğu…

Stalin bir gün Komünist Parti ileri gelenleri ile içki masasındadır. Bir ara elindeki çatalı önündeki Votka şişesine vurur ve herkesi dikkatle kendisini dinlemeye davet eder. Der ki;

“ – Bana şu sorunun cevabını kim verecek: Halkın yönetime kayıtsız şartsız itaat etmesi ve liderin her dediğini onaylaması nasıl sağlanabilir?”

Tamamı çakırkeyif olmuş parti yöneticilerinin her biri kendince cevaplar verir. Kimisi disiplin ve sertlikten, kimisi adalet ve eşitlikten, kimisi sürgün ve hak mahrumiyetlerinden, kurşuna dizmenin caydırıcılığından, toplu katliamlardan söz ederler.

Ancak Stalin verilen cevapların hiçbirini beğenmez.

Masanın karşısında hazır-olda bekleyen Kızıl Ordu muhafızına emir verir:

“- Çabuk bana bir tavuk getir.”

Emir derhâl yerine getirilir ve tavuk Stalin’in eline verilir. Stalin, adamlarının gözünün içine baka baka başlar tavuğun tüylerini canlı canlı yolmaya. Feryadına aldırmadan tüm tüylerini yolduğu ve cascavlak bıraktığı tavuğu odanın ortasına salıverir.

“ – Şimdi dikkatle izleyin tavuğu” der. “Bakalım nereye gidecek?”

Zavallı tavuk bu azaptan kaçıp kurtulayım diye can havliyle dışarı kaçar. Soğuktan tir tir titrer. Dönüp masaların altına girer, duvar diplerine koşar; tüysüz vücudu, kanatları yara bere içinde kalır. Şömineye yaklaşır, tüysüz derisi kavrulur. Tavuk çar naçar biraz önce tüylerini yolan Stalin’in bacakları arasına girip sığınır. Stalin yediği ekmekten birer birer kırıntıları tavuğun önüne atar. Stalin’in elinden yemlenen tavuk artık o nereye yönelse ardından gider. Manzarayı hayretler içinde izleyen Komünist Parti Politbüro üyelerine dönen Stalin, gevrek gevrek gülerek şöyle der:

“- Gördünüz mü? Halk dediğiniz topluluk bu tavuk gibidir. Tüylerini yolup serbest bırak. O zaman onları bir avuç kırıntıyla yönetmek mümkün olur.”

Şimdi CHP’de de böyle oldu. Kontrollü muhalefet inşa etme çabası her dönem işe yarıyor.

Soğanlı menemen mi soğansız menemen mi kavgası

Ben bunlarla menemen bile yapmam diyen Özgür Özel, birdenbire komisyona üye vermeye karar verdi. Günlerce kendini naza çekse de aslında esas niyetini, ta Ekim 2024’te: “El yükseltiyorum Devlet Bey, ben de Kürtlere bir devlet teklif ediyorum; tam olarak kendilerini ait hissetmeyen bütün Kürtlere Türkiye Cumhuriyeti devletinin sahibi olmayı teklif ediyorum. Varsanız, hep beraber bunu yapalım.” diyerek belli etmişti.

Bunlar bizim gibi bir türlü gelişemeyen ama hâlâ gelişmekte olduğunu iddia eden ülkelerde yeni şeyler değil. Benzer durumu, 80’de Ecevit yasaklı hâle gelince boşa düşen CHP oylarını toplamak için kurulan Sosyaldemokrat Halkçı Parti’de (SHP) de görüyoruz. Darbe sonrası tek başına iktidara gelen Anavatan Partisi (ANAP), kısa sürede hırsızlıkla, yolsuzlukla anılmaya başlayınca ve memleket yine ağır bir ekonomik baskı altına girince halk SHP’ye yöneldi. Parti, 1989 yerel seçiminde büyük bir başarıyla birinci parti oldu. Tüm anketler bir sonraki genel seçimde tek başına iktidar olacağını gösteriyordu. Ama 2 yıl sonra gerçekleşen genel seçimlerde SHP, Halkın Emek Partisi’yle (HEP) ittifak yaptı. Gerekçe de tam da bugün olduğu gibi demokratikleşme ihtiyacıydı. Canım ülkem 100 senedir demokratikleşe demokratikleşe akvaryum arkasından çekilmiş müstehcen vekil videolarında, adamların ahlâksız cinsel hayatlarını çekirdek kola eşliğinde izleyecek kadar demokratikleşti ama hâlâ yetmiyor!

Tam da bugünkü CHP gibi o günün SHP’si de Leyla Zana denen terör işbirlikçisini kendi listelerinden vekil yapınca ve o da meclis kürsüsünde Kırmancça yemin edince, SHP demokratikleşmesini de aldı gitti işte. En azından o zamanlarda partiler boyunun ölçüsünü alıyordu, şimdilerde gariban çiftçiler analarını da alıp gitmek zorunda kalıyorlar.

Gül döktüm yollarına, memleket Siyasal İslam’ın kollarına

Sonra ne oldu? Merkez sağ ile CHP ve devamları birbirini yerken, dinbazlığın önü açıldı. Bugün “Aman efendim, hele bundan bir kurtulalım da gerisi kolay” denilen Tayyip Erdoğan, %25 oyla İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olarak, bir alyansla başladığı siyaset yolculuğunda, 28 Ağustos 2025 itibariyle cumhurbaşkanlığının 11. yılını kutluyor.

O gün CHP’nin Kuvayımilliye’nin devamı olmasından duyduğu sorumlulukla SHP’yi uyaran Bülent Ecevit gibi isimlere kulaklarını tıkadıkları gibi, bugünün CHP yönetimi de kendisini uyaran nice yurtsever CHP’li ismi umursamayarak aynı sonla karşılaşmaktan ya korkmuyor ya da böyle olması için kurgulandı. Bunun başka açıklaması yok. O Bülent Ecevit ki, bizim mahallenin yıllarca siyasi ve ideolojik rakibi olmuştur. Dedesinin mezarında Kürdizade yazar. Ama aynı Ecevit, “Dedemin Kürt olması benim için bir şey ifade etmiyor. Herhangi bir eziklik ya da üstünlük hissetmiyorum. Hepimiz Cumhuriyet değerlerine sahibiz, Türkiye Cumhuriyeti’nin fertleriyiz.” diyebilen bir isimdi.

Neymiş? AKP-MHP-DEM (DEM de rezervli) kapalı kapılar ardında konuşmasınlar CHP orada şeffaflığı temsil etsinmiş. Şeffaflık dediğimiz de gizlilik oylamasında gerile gerile kaldırdıkları elleri kadar.

Zaten, DEM aracılığıyla masaya PKK’nın taleplerinin getirileceği belli bir şey. Terörist başı video çekti; açıkça biz siyasi muhatabız, ulusal kurtuluş savaşımızı kazandık artık sıra bürokratik işlere geldi dedi mealen de olsa. CHP ise komisyonun adına, demokrasi kelimesini ekleyince Ekrem İmamoğlu’nu çıkaracağını sanıyor olsa gerek. Yahut Ekrem İmamoğlu yabancı gazetelere (The Economist) “Süreci olumlu buluyorum” diyerek âdeta “onu alma beni al” diye Batı’ya göz kırpınca çıkıp cumhurbaşkanı olacağını sanıyor.

Parça pinçik edilmiş bir memlekette cumhurbaşkanı olunca başınız göğe mi erecek sahiden?

Kürt sorunu aşağı Kürt sorunu yukarı

Bir de şu var: “Türkler etnik üstünlüklerini kaybediyorlar, ondan rahatsızlar” diyorlar.

Bir türlü öğretemedik ama biz azmi Namık Kemal’den öğrendik. Ne diyordu: “Felek esbab-ı cefasın’ toplasın gelsin / Dönersem kahpeyim millet yolunda bir azimetten.” Haliyle bir daha, usanmadan, tane tane anlatmalıyız.

Millî birlik

Bize ve anayasaya göre Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı herkes, etnik kökenine bakılmaksızın Türk’tür. Hani şu birilerinin “Kurucu Önder” bizim “bebek katili alçak bölücü başı” dediğimiz Öcalan’ın, değişsin diye komisyon masanıza kanlı karanfille gönderdiği 66. Madde var ya, tam olarak bunu diyor.

Tüm dünya örnekleri, modern çağın siyaset, sosyoloji bilimleri aynı şeyi söylemesine rağmen anlaşılamayan, adeta limbik sistemlerle inanılan ve algılanan tek şey etnisite. Dolayısıyla Türk’ü de etnisiteye indiriyorlar.

O zaman kimmiş bu etnik Türkler bir konuşalım. Mesela Toroslarda, Ege’de konar-göçer yaşayan Yörükler yeterince etnik Türk mü?

Peki, devlet bu insanlara sırf etnik Türk oldukları için ne verdi? Vergi almaktan başka… 2025’in ilk beş ayında 4 trilyon 6 milyar 528 milyon lira vergi ödemişiz. Hep beraber…  Yine de geçtiğimiz köprüye para veriyoruz. Yine hep beraber… Devlet, “Kardeşim sen etnik Türk’sün, Allah aşkına bendensin geç!” mi diyor?

Mersin’in, Adana’nın, Antalya’nın yaylalarından gelen Yörük çocukları lastik ayakkabılarıyla, bin bir yokluk, fakirlik içinde, bir yandan koyunuyla, keçisiyle uğraşıp, bir yandan da her gün kilometrelerce yol gidip okumaya uğraşıyor. Kürt etnisitesinin çocukları gibi… Niye? Köy okullarını kapattılar diye…  Ankara’nın göbeğindeki Yukarı Gicik Köyü’ne 2015’ten önce belediye aracı gitmiyordu. Ankara, Ankara! Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti. Kimse de “Devlet bize bakmıyor ya da Cumhuriyet’in ne hayrını gördüm” diye mızmızlanmadı. Çiftçilik yapan tarlasını, bahçesini ekti; işçilik yapan fabrikasına gitti.

O barbar dediğiniz, ezdiler bizi dediğiniz etnik Türkler de bir dirhem hayır görmemiştir ama yazın yaylasındaki çadırının bir köşesinde Türk bayrağını dalgalandırmayı ihmal etmemiştir.

Canı isteyen siyasetçi sülalesini işe sokarken, canı isteyen siyasetçi, askere gitmesin diye oğluna çürük raporu almaktan utanmazken, o yıkık dökük evlerin 20 yaşına basmış gencecik oğulları, omuzlarına kırmızı yemeniyi alıp kınalı elleriyle ölüm avına gözü kapalı giderler. Ölürlerse tabutlarına dirsek koyup “kelle” derler; anaları da dudağını ısıra ısıra ayakta durmaya çalışır. Etnik Türklerin analarının gözyaşı, yaştan sayılmıyor olsa gerek…

Şimdi diyorlar ki bu ülkede “etnik Türkler” ayrıcalıklıydı, öyle mi? Bu bambaşka bir yalancılık, bambaşka bir yüzsüzlük ve utanmazlık…

Anayasa ve ulus devleti

CHP de sağda solda anayasanın ilk dört maddesine dokundurmayız diyor. Bir de dokundursaydınız! İlk 4 maddeye dokundurmayız ama 66. madde, 42. madde konuşulabilir. Tam olarak Neşeli Günler filminin Nilgün karakteri tadında bir cümle: “Annem göster ama elletme dedi!”

Şöyle enine boyuna 66. maddeyi, 42. maddeyi tartışmanın zamanı geldi gibi… Bu maddeler sırasıyla millet tanımımız ve dilimizle ilgili.

Şimdi, bilmeyen öğrensin, bilen tekrar etsin, fesatlık yapan da fitnesinde boğulsun.

– Bizde hiçbir etnik kökene/gruba veya bunların diline/kültürüne düşmanlık yoktur. Aksine hepsi değerlidir, yaşatılmalıdır. Çerkes de kendi kültürünü/dilini yaşatsın Kürt de Yörük de Çepni de Laz da Arap da. Daha bu ülkede kaç tane etnik grup olduğunu düşünüyorsanız hepsi…

– Fakat ulus devleti, resmî dili (yani ana dili, anasının dilini değil) öğretir. Çünkü bu bir kimlik inşasıdır. Varoluşunu kurguladığı temel taştır. Bu temelin üzerine inşa ettiği dili ve kültürü teşvik eder, yaymaya çalışır. Çünkü sınırları içinde yaşayan tüm insanları dayanışma içinde yaşatmak, birleştirmek ister. Ve bu dayanışmanın vazgeçilmez unsurlarından biri dildir. İnsanları bununla birleştirir, hatta eşitler.

Edirneli Şırnaklıyla, Trabzonlu, Antalyalıyla, Muğlalı Antepliyle bu şekilde millet hâline gelebilir. 6 Şubat 2023 depreminde Diyarbakır’daki Sözel Apartmanında kaybettiğimiz 48 kişiye de 10 Ağustos 2025’te Balıkesir’de yıkılan binadan kurtulamayan vatandaşımıza da aynı derecede üzülmemizin yegâne sebebi budur. Hatay, Maraş, Adıyaman demeden, insanların akın akın varını yoğunu bölgeye aktarması, aslında bu maddeler sayesinde oluşan dayanışma, fedakârlık ve birlik bilincinin üstüne inşa edilmiştir. Ve bu topraklar üzerinde yaşayan her bir ferdin eşit olduğu ilkesinin doğal kabulünü gösterir. Ulus devleti ve onun getirdiği düzenlemeler de bu eşitliği, o insanlara öğretir.

– Belli bir ölçüde entegrasyon kaçınılmazdır. Bu bizim ülkemize de has değildir, dünyanın her yerinde böyledir. Fransa’da da Almanya’da da böyledir. Banu Avar’ın, Patrik Deveciyan’la konuşmasında kendisinin Ermeni kökenini hatırlatması üzerine nasıl katıksız bir Fransız olduğunu anlattığı hikayesi malûmunuz.  Bu entegrasyon, vatan üzerinde yaşayan herkesi kendi ağızlarını/diyalektlerini bırakıp İstanbul Türkçesinde yazıp konuşmaya, kendi topluluğu üstünde millet denen topluluğa entegre olmaya zorlar.

– Ulus devletin üzerine inşa edildiği dil ve kültür haricinde herhangi bir dil ve kültürün siyasi tanınma talep etmesi, bir egemenlik talebini de beraberinde getirir. Bu da bir ülkede birden fazla egemenlik alanı, birden fazla millet ve dolayısıyla ayrılıkçılık/bölücülük anlamına gelir. Bu durum, toplumun birlik, dayanışma ve eşitlik ruhunu zedeler. Biri diğerini öteki olarak görmeye ve doğal bir refleks olarak düşmanlaştırmaya başlar. Yani bugün sözde pozitif entegrasyon, özde eyalet istemi sonucunda siz ergen çocuklar gibi “Ben devlete vergimi vermeyeyim ama ödeneğimi de alayım.” derseniz berideki de “Bunları neden benim vergimle bedavadan besliyorsunuz?” demeye başlar ki, bu felaketin vücut bulmuş hâlidir.

Velhasıl, etnik kimliğine, kültürüne sahip çıkmak, onu yaşatmak en doğal haktır; ama onun için siyasi egemenlik talep etmek etnik bölücülüktür; bundan herkes, hepimiz zararlı çıkarız, bu davayı güdenler başta olmak üzere tüm ülke kaybeder.

Özetle, kendisini Cumhuriyet’in kurucusu zanneden CHP, yatıp kalkıp Kürt Sorunu var derken de, tek sorunun kendi belediye başkanlarının hukuksuz şekilde tutuklanması olduğunu düşünürken de, sırf bunu çözmenin bir yolu olarak gördüğü komisyona girerken de AKP’nin iktidarına giden yolları açmıştır. Nihayetinde Tanrı’yı zayıf, kendini Zeus zannedenlere adını bile koyamadıkları milleti mahkûm ederler.

Not: Bu yazı, Kritik 101 programının 8. Bölümünde Dr. Burçin Öner’in konuşmasının genişletilmiş hâlidir.

Programın tamamını izlemek için tıklayınız.

Tanrı’nın güç transferi: Öcalan komisyonu yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Kimi tarihçinin an an incelemesi için bir laboratuvar, kimi senaristin para kazanması için bir araç, kimi siyasetçinin oy devşirmesi için bir damla hayat, bir milletin, millet olması içinse sahip çıkması ve sorumluluk edinmesi gereken en zor ders.

yıllar boyu bize anlatılan neydi? Biz dizi izler gibi askerin öğünlerini öğrendik, abakûste saymayı öğrenir gibi şehit saydık, Allah’a inanmak için çareler arar gibi Seyit Onbaşı’nın kaldırdığı top mermisini tarttık, kendi yaşayamadığımız aşklara yoldaş arar gibi ayrı düşen aşıkları konuştuk, mendillerindeki kan damlalarına, beşiklerindeki babasız kalmış bebeklere ağladık, uğruna türküler yaktık, şiirler yazdık. Saygı duruşları, anlamlı geceler, yazılar, destanlar… Durup durup, döne döne “Çanakkale’yi kazandıran bu ruh” diye başlayan cümleler kurduk. Hangi inanmışlıkla yokluklar içinden var olduğumuzu, masal kuşlarının kanadından doğduğumuzu, topraktan fışkıran şehit sesini konuştuk durduk.

Allahuâlem hepsi doğru. Sonuna kadar doğru. Herhangi bir yerde düşünmeden bastığınız toprak, Çanakkale’de size gerçekten “Dur yolcu!” der. Acaba, dünyada bir ayak boyu kadar kapladığım yer, şu an bu toprak altındaki bir Mehmed’i rahatsız edecek mi diye titreyerek yürürsünüz.  Acaba, dağlardan “Sağ ol!” tekmili duyacak mıyım diye heyecanlanırsınız. Yine geceleri sigara alışverişi yapacak mı adına düşman denilen gencecik çocuklar diye burnunuzu çekersiniz. Geldikleri gibi gitmeleri için kan kan, can can, yürek yürek, hayat hayat toprağa düşen, düşse de canlı kalan, ölse de yaşayan ve daha da önemlisi yaşatan nice atayı incitmemek için İstiklâl Marşı’nın 41 dizesini sıralarsınız art arda… El hâk, hepsi doğru.

Amma…

Unutulan bir şey var, hem de çok önemli bir şey… Bugün bu hâlde olmamızın müsebbibi bir şey… Gelecek hayâlimizin önüne siyah perde gibi inen bir şey… Boğazımıza karabasan gibi çöken, bu çıkmazın içinde kaybolmamıza sebep bir şey… Ve çok gariptir; bir o kadar da basit bir şey…

Çanakkale’yi kazandıran o ruh, sanıldığı gibi inanmışlık değildi. O inancı hem askere hem millete aşılayabilme kabiliyetiydi.

Onca yokluk içinde bir an bile vazgeçmeden elindeki kim bilir, bir kör bıçakla, düşmanın yağmur gibi yağan mermilerine koşmak belki bir kahramanlıktır. Evet, öyledir! Fakat o kahramana o ruhu üfleyen bir Başbuğ’un “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum” sözüdür. Yetmez! Askerî plân, yönetme kabiliyeti, öngörü yetisi, çalışma azmi, milletine ve askerine duyduğu sonsuz inanç, güven…

Ezcümle Çanakkale Zaferi’ni bize kazandıran, bugün kimilerinin unuttuğu, kimilerinin unutulmasını normalleştirdiği liyâkatti! Adını duyduğumuz yerde ‘aman canım, burası da hep muhalif!’ çıkarımı yaptığımız, yokluğunun bir ülkeyi ve milyonları ne hâle getirdiğine yakından şahit olduğumuz ve uğrunda denizdeki yılana sarılmaya mecbur bırakıldığımız ‘liyâkat’…

Asya’nın dediği yerden “Benim, dedemle beraber yazılacak adım / Yıldızların söneceği güne yıldızlar sakladım.”

O yıldız, bizim liyâkatimiz; adımızın anılacağı dedemizse Sarı Paşamız, Mustafa Kemal Atatürk’ümüz. Onun liyâkati, bizim liyâkatimizin teminatıdır. Sahip çıkalım!

Zaferin 110. yılı da mübarek olsun.

Çanakkale ruhun, zafer liyakatin eseri yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Hâlbuki daha bir ay öncesinde sokaklara taşan olayların yaşandığı, taciz, tecavüz, çevre kirliliği, ekonomik problemler, demografik yapının bozulması vb. birçok sıkıntının sebebi sayılan ve kimilerine göre sayıları 13 milyonu bulan sığınmacı ve kaçak sorunu dağ gibi karşımızda duruyor. Ağır ekonomik şartlar altında ezilen emekliye ve memura yapılan zamlarla, enflasyonist ortamın getirdiği yüklü vergiler deve dişi gibi… Anayasa değişiklikleri konuşulurken iktidar ve muhalefetin ortak tutumunun millî egemenliğe vereceği zarar fark edilir boyutlara ulaştı. Dünya genelinde, Türklüğe dair asırlardır süren ve 21. yüzyılda da hız kesmeden devam eden ırkçı ve ayrılıkçı tavırla mücadele edecek kudrette siyaset üretememe problemimiz öylece duruyor. Hatay başta olmak üzere deprem yaşamış illerimizde son durumdan kimsenin haberi yok. Türkiye’nin hem en kalabalık şehri olması hem tarih ve kültür mirasları bakımından önemi hem de sanayinin kalbi sayılan İstanbul ve eli kulağında Marmara’nın doğusunda beklenen deprem gibi bir uyuyan dev var, kulağımızı tıkadık. Eğitimde fırsat eşitliği ilkesi yerle bir edildi. Değil ekonomik eşitlik, cinsiyet eşitliği bile ihlal ediliyor. Buna bir de daraltılan ve köhneleştirilen müfredatlar ekleniyor. Sağlık sistemi çökmek üzere. Hekimler ve diğer sağlık çalışanları adeta cephe askeri gibi kelle koltukta çalışmak zorunda bırakılıyor. Yetmiyor, özlük haklarından mahrum ediliyorlar. Tüm kurumlarda nepotizm, liyakatsizlik, adaletsizlik almış başını gidiyor. Bütün bunların içinde biz, toplum olarak bambaşka ve insan onuruna yakışan çözümlerle çözülebilecek sorunları birinci gündemimiz yaptık.

İlk insan güdülerimiz aktif

Oysa esas sorun medenileşememek.

İnsanı hayvandan ayıran en önemli özellik, düşünmesi ve irade sahibi olması. O sebeple biz hayvanlar gibi ye, iç, üre iç güdüsü ile yaşamıyor ve modern bir dünya yaratabiliyoruz. Ama yarattığımız modern dünyada önceliklerimiz taş devri versiyonuna döndü. Biz de ye-iç-üre yasasıyla yaşar olduk. İlk insandan bile fazla bir dürtüyle üremek, en iyi hâliyle haz almak istiyoruz. Bu yaman çelişki sayesinde, ayrıldığımızı iddia ettiğimiz hayvanlardan farkımız da kalmıyor. O karın doyurmak, sürüsünü korumak için vahşileşiyor, biz de kendimizi/çocuğumuzu korumak için vahşileşip yok etme yolunu seçiyoruz. Ve yazıktır, bu konuda orantısız güç bizim elimizde.

Dünyanın hiçbir yerinde başıboş köpek yok deniyor. Dünyanın her yerine gitmedim ama muhtemelen öyledir. Çünkü medeni ülke, böyle davranır. Fakat bu “yok”un ardını da iyi okumak lazım.

Seviyeli önerilere bakalım: Kısırlaştırma, sahiplendirme… Kanımca hepsi doğru. Ama bizde pratiğin yanlışı, teorinin doğrusunun önüne geçiyor. Kasabalılaşmanın ötesine geçememiş insanımız, örneğin bir çoban köpeğini sahipleniyor. Başlangıçta güzel. Ama o köpeğin kısırlaştırılmasına izin vermiyor. Yetkili/gönüllü ekipler bu işlem için gittiklerinde ya bakmayacakları yavruları ya da işlerini yapamaz hâle gelen “eskimiş”, yaşlı köpekleri için bu işleme izin veriyorlar. Sonuçta, kısırlaşmadığı için üreme organında kocaman bir tümör sallanan acı içinde, aç ve terk edilmiş bir hayvan görüyoruz ya da gözünü yeni açmış, annesinden ayrı vahşi dünyada hayatta kalmak zorundaki bir dolu yavru. İşte sorun da tam burada başlıyor. Sahiplenen, sonuna kadar sahiplenmiyor, zamanında kısırlaştırma yapmadığı için hem üreme oranı artıyor hem de vahşet… Sonunda da terk edilme ve hastalık/açlık vb. sorunlar, köpekler için de insanlar açısından da önü alınmaz cinayetlere yol açıyor.

Sorunun tanımlanması

Bir sorunu çözebilmenin en iyi yolu, önce onu tanımlamak derler. Genişletelim: Genel olarak bir sorunu çözme kabiliyeti, sorunların köklerini doğru teşhis etmek ve kaynaklarını bu kök sorunlara tahsis edebilme becerisine sahip olmak demektir. Siyaset ise toplumu ilgilendiren sorunların çözümüne doğrudan talip olan kurumdur. Biz, toplum ve siyasetiyle birlikte maddi ve manevi enerjimizin çoğunu, sorunların semptomları ile boğuşmaya harcamak gibi olumsuz bir alışkanlığa sahibiz. Sonuç olarak bu tavır da çözümsüzlüğü getiriyor.

Eğer bir çağdaşlaşma arzumuz varsa bilmeliyiz ki, çağdaş toplumlar, sorunları olmayan değil onları çözebilen toplumlardır. Dolayısıyla sorunları çözmek, çözmek için anlamak, anlamak için anladığını sanmaktan vazgeçmek ve bunun için de bir metotlar dizisi geliştirmek zorundayız.

Bir kere kabul etmemiz gereken ilk şey, köpek ırkının insanların ilk evcilleştirdiği hayvan türü olduğudur. BBC’nin haberine göre; İngiltere’deki bir araştırma, köpeklerin son Buzul Çağı’nın sonunda yani yaklaşık 11 bin yıl önce evcilleştirilmiş olabileceğini gösterdi.[1] Yani, kimileri saldırgan diye tüm köpekleri vahşi kategorisine koyamayız. Bugün sokak köpeği dediğimiz hayvanlar düne kadar kırlarda sürülerimize çobanlık yapan köpeklerdi. (Kangal ve Akbaş/Karabaş diye tabir ettiğimiz özel çoban ırkları ayrı tutuyorum.)

Sonra biz bir seçim yaptık. Anadolu’nun mümbit bağrına ektiğimiz tohumlar bize nimet veriyordu. Biz dedik ki, “Hayır, Anadolu! Ben sana tohum vermek istemiyorum. Sen de bana mahsul verme. Yerine bir müteahhit bilmem kaç katlı binasından şu kadar daire versin.” Ne oldu? Uçsuz bucaksız tarlalar, sadece bitkinin değil, pek çok yaşamın da habitatı olmaktan çıktı. Kurtları öldürdük, yaban domuzlarını gördük mesela. Yetmedi. Tarlalarımız ev olunca, kendimizi modern yapılarda vergisini nasıl ödeyeceğimizi bilmediğimiz hayatlar yaşarken bulduk. Bu ‘modernitenin’ içinde sürülerimizi devam ettiremeyecektik elbette. Zaten bakım maliyetleri de her geçen gün artıyordu. Koyunlarımızı, ineklerimizi satmaya başladık yavaş yavaş. Ve artık tarlamıza ya da sürümüze çobanlık edecek bir köpeğe de ihtiyacımız kalmadı.

Aradan yıllar geçti. Ev sayımız artsa da büyüklüğü daraldı. Artık bahçelerimiz, tarlalarımız en fazla 300 m² ediyordu. Hâliyle evimize girecek hayvan büyüklüğünün de küçülmesi gerekiyordu. Devreye laboratuvar köpekleri, cins hayvanlar ama en önemlisi merdiven altı satıcıları girdi. Biz, hayvan sevgimizi birbirimize kanıtlama yarışına girerek “parasıyla” sahiplendik. Bir zamana kadar kararındaydı ve zarar vermiyordu. Ama yıl 2020 olunca ve tüm dünyayla birlikte Türkiye de salgından nasibini alınca insanın yalnızlık korkusu, bir de özgürlük dürtüsü ağır bastı. Hayvan sahiplenme, daha doğrusu satın alma sayısında ciddi bir artış yaşandı. Önceleri küçük, sevimli, haylaz ve bize sosyal medya reklamı olabilecek canlılar, pandeminin sonuyla birlikte alerjik, kirli, yaramaz ve baş edilmez oldular. Ve bir bir terk edilmeye başlandılar. Sonuçta önceki popülasyonun üzerine bir de terk edilenler eklendi.

Yetti mi? Hayır. Birkaç yıl sonra bir yasa geldi: Çip zorunluluğu ve bazı türler için kısırlaştırma. Zaten salgının ekonomik faturası hayli ağır olmuştu. Dolayısıyla bu tip işlemlerde de maliyetler arttı. Bizim doğamızda da son güne bırakma alışkanlığı olduğundan, bu maliyetler hayvan sahiplerini düşündürmeye başladı. Hele, bir doğumun hemen ardına yeniden hamile kalması için art arda çiftleştirme yaptıran zorba satıcılar içinse, bu işlemler bambaşka bir sorun kapısıydı. Tespit edilirse para cezası… Hâliyle bu köpekler de kendilerini birer birer sokakta bulmaya başladı.

Sonuç, önü alınmaz bir popülasyon artışı, terk edilmişlik psikolojisi, açlık ve kış/yaz koşullarının zorluğu ile boğuşmaktan bitap düşmüş hayvanların saldırganlık seviyelerindeki artış…

Gele gele bu günlere geldik. Tüm bunlardan sonra Türkiye’de başıboş köpek sorunu var mı diye sorsak; cevabımız kesinlikle evet olacaktır. Peki, bulduğumuz çözüm ne? “Ölüm.” Neden? Çünkü “önce insan.”

İnsanın doğadaki yeri

Prof. Dr. Şaban Ali Düzgün, kitabındaki bir bölüme şöyle başlar: “Doğaya nasılsın diye sor. Sana şöyle diyecektir: Benim gecem de var, gündüzüm de!”[2]

Savunduğu şudur. Yaratılan kozmik sistemde herhangi bir denge problemi yok, kusur yok. Öyleyse biz bu sorunları neden yaşıyoruz? İnsandan dolayı. Nasıl? İnsanlar, dünyada aktif birer ahlaki özne olarak rol alır. Ama kusursuzluğu değil, aksine kusurların/hataların taşıyıcısı ve/veya uygulayıcısı hâlindedirler. Bu sebeple, doğa yasaları ve ahlak yasalarını birbirinden ayırmak gerekir.

Bu dünyada olup bitenden insanın sorumlu olduğunu, hayatı bu sorumluluk bilinciyle inşa etmenin temel kavramlardan biri olduğunu kabulle başlar. Ona göre Tanrı, bize rahmet/sevgi gibi duyguları yerleştirerek kötülüğe giden her yolu kapatmayı hedeflemiş ve ortaya çıkan her kötülüğü yok etmeyi insana havale etmiştir. Bu mücadelenin nasıl verileceği hususunda bir rehber olması açısından da peygamberler göndermiştir. Ortada kötülükler vardır. Fakat bu kötülüğün eylem hâline gelip gelmemesi insanın elindedir ki buna da özgür irade denir. Bu özgür irade ile insan, doğru ya da yanlış ahlaki kararlarıyla bir dünya inşa eder. Dünyada hiçbir şey insana tamamlanmış hâliyle verilmez. İnsan, her şeyi tamamlayarak onun bir parçası olur. Bu da insanın yaratıcı eylem yapma kabiliyetine vurgudur.

Geçtiğimiz 200 yılda insanın doğaya karşı agresif üstünlük kurma arzusu, pek çok sorunu da beraberinde getirdi. Bilim insanları bu çağa antroposen çağ diyor. Bu çağda insanlar, doğaya tahakküm ediyor, onu nesnelleştiriyor, alınır satılır bir meta hâline dönüştürüyor. Savunu şu: Bütün varlıklar insan için yaratılmıştır. Bu büyük yanılgı sonucunda ciddi trajedilerin yaşandığına şahitlik ediyoruz. Pandemi bunlardan biri idi. İklim değişiklikleri, deniz müsilajları, ani ve büyük yangınlar, hayvan istilaları vs.

Kur’an’da bile Tanrı, “Allah, yeri canlı yaratıklar için var etti.” der; insanlar için değil.[3] Zira, hayattaki her şeyin insana tapulanması, beraberinde ciddi bir güç zehirlenmesini getirecek ve diğer tüm türler için bir tehdit hâlini alacaktır. Nitekim son yaşananlar, bunun önemli bir göstergesidir.

Çözüm: Bilim

Y. Noah Harari, “Yerli yersiz bilgi yağmuruna tutulan bir dünyada, net olmak güç demektir.” der.[4] Zaman zaman bu cümleyi tekrar edecek bir örnekle mutlaka karşılaşırım. Yazının konusuyla uyumlandığı yer ise meclis komisyonu oldu. Orada hiçbir uzmanlığı olmayan, sadece çok parası olduğu için milletvekili seçilebilmiş temsilciler gördük. Canı yanmış, acılı aileler gördük. Bazı yayın organlarının temsilcilerini gördük. Ama başlangıçta konunun muhatabı hekim derneklerinin, akademisyenlerin temsilcilerini vs. göremedik. Bu sebeple olsa gerek, eksik ya da yanlış, doğru ya da tam bir karar almak, yani net olmak, gücün temel göstergesi hâline geldi. Ve bugün de cumhurbaşkanı çıkıp “Bizim merhametimizi sorgulamak size mi kaldı?” minvalinden cümleler etti. Oysa sorunun bir tarafı insanken, bir tarafı da hayvandı. Ve hayvanın bilimini yapanlar hakkıyla dinlenmedi, çözüm önerileri ciddiye alınmadı.

Doç. Dr. Alper Bilgili, Bilim Susunca’da şöyle der: “Doğa bilimleri her konuda soruya cevap verme iddiasında değildir. Bilim, temelde doğa ile ilgili sorularımızı cevaplar. Bununla birlikte ahlak konusunda tek başına bir rehber işlevi görmez.”[5] Sonuç olarak mesele doğayla ilgiliydi, biz kendi ahlâkımızca çözmeye çalıştık.

Peki, doğayla ilgili olan bu sorunu, doğa bilimiyle çözmeyi tercih etseydik neler yapabilirdik? Türk Veteriner Hekimleri Birliği (THVB) Merkez Konsey Başkanı Prof. Dr. Murat Aslan’ın yaptığı açıklamalarda; Türkiye’de 4 milyon civarında sokak köpeğinin olduğunun düşünüldüğü, taslak raporunda son 10 yılda 2 milyon 300 bin civarında kısırlaştırma yapıldığı yazdığını söylüyor. Sayılarının düzenli olarak arttığı göz önüne alındığında en az 1 milyonunun kısır olduğunu, geriye 3 milyon hayvan kaldığını ifade ediyor. Ortalama yarısının dişi olduğu kabulünden hareketle sorun olarak görülecek 1,5 milyon köpekten bahsedilebilir.

Öte yandan 2023 verilerine göre ülke kapasitesi yılda 300-350 bin kısırlaştırma yapabilecek şekilde. Bunun uygun teknolojik takviyeler ve seferberlikle yaklaşık 5 katına çıkarılabileceği tespit edilmiş. Bir çiftten 3-4 senede 60-70 bin hayvan türeyebilir. Ama doğurganlığı kestiğinizde, bir çiftten aynı sürede 60-70 bin hayvanı da azaltmış olabileceğimizi öne sürüyor. Hogasen ve ark. (2013) çalışmasında, doğurganlıkta %20-40’lık bir azalışın, serbest dolaşan köpek popülasyonunu %34 oranında azalttığı ifade edilmekte.[6] Sahipsiz hayvanların ömürlerinin de ortalama 5 yıl olduğu düşünüldüğünde bilimsel ve insancıl yöntemlerle popülasyonun azaltılabileceği ortada.  Bununla birlikte, aynı derneğin yaptığı açıklamada sokak hayvanlarının sayısı yine 4 milyon olarak kabul edilirse, mevcut barınak kapasitesi ihtiyaç duyulanın yalnızca yüzde üçüne yakın olduğundan (105 bin / 4 milyon) ve belediyelere bakımevi yapması için 2028 yılına kadar süre verildiğine göre, belediye yöneticilerinin “öldürmek veya hapis cezası” arasında tercih yapmak zorunda kalacakları söylenmekte.

Diğer bir tehdit ise kuduz vakaları. Mevcutta kuduz şüpheli hayvan sayısının 480 bin olduğu söyleniyor. Önceki yıllarda 200-250 bin civarında seyreden vaka sayısı 2022’de sosyal medyanın gündemine gelmesiyle bir anda 300 binlere, 2023’te de 400 küsur binlere çıktı. Bakana net veri olup olmadığı sorulduğunda ise “Hayır ama duyum alıyoruz.” cevabı alındı. Yani kuduz riskinin kriterleri belirlenmeden, saldırganlık ölçütleri tespit edilmeden itlaf yolu tercih edildi.

TVHB’nin tespitleri

Bu maksatla TVHB’nin 21 Temmuz 2024’te yaptığı çağrıda şu tespitler yer alıyor:

1. Dünyada yapılan tüm yeni bilimsel çalışmalara göre kısırlaştırma köpek sayısını azaltmakta, itlaf ise etkisiz kalmaktadır. Kuduzdan korunmak konusunda da en yararlı yöntemin kısırlaştırma ve aşılama olduğu tüm yeni çalışmalarla gösterilmektedir. Tasarı gerekçesinde referans verilen çalışmaların tümü veteriner hekim sayısının az olduğu, kısırlaştırmanın henüz yapılamadığı veya tekniklerin gelişmediği eski tarihlere aittir.
2. Toplanacak hayvanlar genellikle aşılı ve toplumla uyumlu hayvanlar olacaktır. Boşalan sokaklara yakalanması daha zor, güçlü, üreme kapasitesi yüksek, aşısız hayvanlar gelecektir. İnsan merkezli olduğu söylenen bu uygulama bilakis daha fazla kuduz ve yeni saldırı risklerini getirecektir.
3. Kırsal bölgelerdeki hayvanlar toplanırsa yaban hayatıyla insan ve evcil hayvanlar arasındaki canlı bariyer ortadan kalkacak, kurt, domuz, çakal gibi zoonotik hastalık riski taşıyan hayvanlar yerleşim bölgelerine daha fazla gireceklerdir.
4. Şehirlerde kedi ve köpeklerin yerine sokakta, bahçede daha fazla kemirgen ve yılan gibi hayvanlarla kaşı karşıya geleceğiz.
5. Tasarı bu haliyle geçerse belediyelerde çalışan veteriner hekimler, ettiği yeminle idarecilerin baskısı arasında evrensel etik ve tıbbi ilkelere göre sağlıklı karar vermekte zorlanacaklar.[7]

Aynı çağrıdaki çözüm önerisi ise şöyle:

“Bugüne kadar uygulanmayan 5199 sayılı kanunun gereklerini yerine getirerek kısırlaştırma seferberliği ilan edelim. Başta merkezi hükümet olmak üzere, belediyeler, 29 veteriner fakültesi, 11000 muayenehane/poliklinik/hastanede çalışan 20000 ‘e yakın serbest veteriner hekim ve STK’lar birlikte çalışarak sayıyı yönetilebilir seviyelere çekelim. Bu çözümle 4 milyon hayvanın kademeli öldürülmesi yerine bir buçuk milyon hayvanı kısırlaştırarak sorunu çözelim. Üstelik bu çözüm etik, bilimsel, sürdürülebilirlik, sosyolojik ve ekonomik açıdan en avantajlı çözümdür.

Bu çalışmaya paralel olarak tarafların destek şekilleri (merkezi bütçe, belediyelerin katkıları, STK’ların ve bireysel destekler) tüm hayvanların mikroçiple kayıt alınması ve denetlemesi, kent hayvanlarının tanımlanması, sahiplendirmenin özendirilmesi ve teşviki, bakımevi standartları ve yapımı ile diğer tüm konuları ele aldığımız ve tüm tarafların içinde olduğu bir mevzuat çalışmasını hemen başlatalım.”

Ayrıca taslakta 2003 tarihli referanslara yer verildiği görülüyor. Atıf, Dünya Sağlık Örgütü’nün bir raporuna. Ancak aynı örgüt, 2024’te güncellediği raporunun 7’ye 7 versiyonunda ötenazi çare değil diyor. Kısırlaştırma daha etkili diyor. Kısırlaştırma ve aşılama yaban hayatıyla aramızda bariyer oluşturduğu için daha faydalı deniyor.

İstatistiklerle toplum

Bu yasa tasarısı, hayvanların yaşam hakkının ellerinden alınmasının yanında toplum sağlığı açısından da pek çok zarar vereceğe benziyor.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nın 18 Ekim-8 Kasım 2023 tarihleri arasında Türkiye’nin dört bir yanından gönüllülerin katılımıyla yaptığı araştırmada “Sizce sokak köpekleri Türkiye için bir sorun mu?” sorusuna katılımcıların yüzde 83,6’sı “evet”, yüzde 16,4’ü “hayır” yanıtını verdi. Sorunun devamı olarak aynı ankette çözüm için öneri de istenmiş. Katılımcıların yüzde 80,4’ü “Barınaklara yerleştirilmeli, sahiplenilmeyen ve hasta olanlar uyutulmalı” cevabını vermiş. Buna karşılık KONDA Şirketi’nin meclis görüşmelerinden hemen önce yaptığı ankette ise “Sokak hayvanlarına karşı hangi düzenlemenin daha doğru olduğunu düşünüyorsunuz?” sorusunu yanıtlayan katılımcıların yüzde 63’ü “uyutma” yönteminin doğru olmadığını söylemiş. Katılımcıların yüzde 22’si sokak hayvanlarının kimse için sorun olmadığını düşündüğünü belirtirken yüzde 15’i ise sokak hayvanlarının “gerekli hâllerde” uyutulabileceğini savunmuş.

Burada, her iki çalışmada da altı çizilen nokta “gerekli hâllerde” ifadesi olmasına rağmen bunun sınırları çizilmemiş. Benzer şekilde, tasarıda da bazı muallak ve çerçevesi geniş ifadelerin yer aldığı görülmekte. Dolayısıyla bu durum, toplanan tüm hayvanların ölümüne neden olabilir ve kontrol edilmesi imkânsız bir süreç başlayabilir. Hem sorumlu kurumlar hem denetleyici rolündeki bakanlık zor duruma düşebilir. Milletin meclisinin bu tarihi vebalden kurtarılması gerekir.

Öte yandan koruyucu hekimlik eğitimi almış veterinerlere hadi sağlıklı hayvanı öldür demenin hekim için de travmatik olacağı açık. Yapılan bazı çalışmalarda, intihar oranı yüksek ülkelerde itlaf kurallarının işletildiğini görüyoruz. Veterinerler travmatik ortamlarda çalıştırılıyor.

Ötenazi, daha doğrusu itlaf çevre sorunlarına da sebep olacağa benziyor. Toplanan hayvanlar nerede tutulacak? Öldürülenler, nereye gömülecek? Cesetlerin yaban hayvanları tarafından çıkarılması toplu salgınlara ve çevre kirliliğine sebep olabilir.

Çözüm için konunun uzmanlarına kulak vermekte fayda var. Topla, aşıla, kısırlaştır, sahiplendir, yaşat!

Vatandaş ne yapar? Devlet ne yapar?

Bununla birlikte insanların alacağı hiç mi önlem yok? Elbette var. Örneğin;

1) Hayvanlara insan muamelesi yapmayı bırakalım. Sokakta gördüğümüz her insanla selamlaşıyor, konuşuyor muyuz da köpekleri sevmeye, oynamaya çalışıyoruz?

2) Korkuyor olabiliriz. Ama bunu belli etmemeliyiz. Mesela hayvanın gözüne dik dik bakmayalım. Adı üzerinde hayvan o. İnsanın gözüne baktığımızda bile ya kavga enerjisi ya da libidosu yükselirken hayvandan çok fazla medeniyet bekliyoruz.

3) Önümüze gelen her yere mama-su bırakmayalım. Çok seviyorsak (sevelim zaten), bunu belli besleme noktalarında yapalım ki insanların ve özellikle çocukların yoğun olduğu yerlerde çoğalmasınlar.

4) Hayvanların orasını burasını mıncıklayıp tetiklemeyelim. Sonra ya ölüyoruz ya da yaralanıyoruz.

5) Belediyelere, Tarım ve Orman Müdürlüklerine, Bakanlıklara sürekli dilekçe yazalım. Aşı ve kısırlaştırılma zorunluluğu getirsinler. Merdiven altı satıcılara ağır cezalar versinler. Sınırdan hayvan kaçakçılığının önüne geçsinler.

6)Yurt dışında bazı köpekler rehber köpek olarak kullanılıyor. Görme, işitme vb. engele sahip insanlara rehberlik yapmaları için eğitiliyorlar. Hatta bazıları, koku alma duyularının gelişmişlikleri sayesinde çeşitli hastalıkların tespitinde, erken teşhisi kolaylaştırmak için bile kullanılabiliyor. Pekâlâ bizde de sokaktan toplanan köpekler bu maksatlarla yetiştirilebilir. Zaten arama kurtarma faaliyetleri için böyle eğitimler veriyoruz veya narkotik köpekleri için… Bu eğitimleri genişletip diğer sokak köpeklerini de çeşitli faaliyetlerde kullanabiliriz.

7) İnsanlar, kurumlar, gruplar köpek sahiplenmeye özendirilmeli ama aynı zamanda denetlemesi de yapılmalı. Özellikle “tehlikeli” denilen ırkları sahiplenmek isteyenler, psikolojik testler dâhil olmak üzere çeşitli testlerden geçmeli, belli sınırlar konulmalı. Örneğin, Doberman, Pittbull gibi cinslerde kulak/kuyruk kestirme gibi işlemler kesinlikle yasaklanmalı. Hayvanlar, bizim gövde gösterisi yapacağımız canlılar değildir. Pittbull’umuz, Amerikan Staff’ımız var diye daha çok erkek olmuyoruz. Yurt dışında bu köpeklere dadı köpek deniyor, bebek baktırılıyor. Biz karşı cinse kendimizi beğendirmek ya da para kazanmak için hayvanlara eziyet ediyoruz.

8) Barınaklarda maaşlı veterinerlerin sayısı arttırılmalı ve barınak koşulları iyileştirilmeli. Her köpek, her köpekle anlaşmak zorunda değil. Biz her tanıdığımız insanla kanka mı oluyoruz? Ortak yeme içme, dar ve pis kafesler, enerji atımı için yeterli zaman ve ortam gibi şartlar mutlaka düzeltilmeli.

9) İlk ve ortaokulda hayvan sevgisi, sağlığı ve eğitimi konusunda dersler müfredata eklenmeli. Uygulamalı çalışmalar yapılmalı. Bu konuda eğitim, çocukluktan başlamalı.

Denge: Altın oran

Hem vatandaş hem de devlet olarak bu koşulları sağladığımızdaki sonuçları analiz edelim. Bir değişiklik olmazsa o zaman son çareyi düşünelim.

Evde cinnet geçiren baba ailesini bıçaklıyor bu memlekette. Sonra oturup adamın koşullarını konuşuyoruz. Demek ki sağlıklı koşul ve psikoloji önemliymiş. Açlık, barınma, eğitim önemliymiş. İnsan için önemli de çatır çatır arsanı verip, ağacı otu kestirip beton diktirdiğin, adına da medeniyet diyerek doğayı ve dengesini perişan ettiğin ortamda yaşamak zorunda kalan hayvan için bunlar önemli değil mi? Bir kedi bile bizden 1 milyon kat fazla koku reseptörüne sahip. Nasıl oluyor da duyuları bizden bu denli fazla gelişmiş canlılardan kör sağır olmalarını bekliyoruz? Bizim beynimiz, onların duyguları gelişmişken neden aklımız yerine duygularımızı kullanıyor ve “Bize uymadılar mı? O zaman öldürelim.” diyebiliyoruz? Şimdiye kadar hiçbir önlem, hiçbir sorumluluk almamışken, son çare olabilecek bir metodu nasıl, çözüm diye masaya getirebiliyoruz?

Unutmamamız gereken bir şey var. Denizi, toprağı, ağacı ya da hayvanı aldığımızda, doğa da bizden dengesini geri alır. Bugün popülasyonunu kontrol altına almak yerine azaltıp yok etmeyi tercih ettiğimiz her tür, yarın bizim popülasyonumuzun varlığı için en önemli data olabilir. Doğanın dengesini bozmayalım!

[1] https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-54742963

[2] Düzgün, Ş.A., (2023). Varoluş Sancısı. Otto Yayınları. Ankara. s.43.

[3] 55/Rahman,10.

[4] Harari, Y.N. (2018). 21. Yüzyıl İçin 21 Ders. Kolektif Kitap. İstanbul. s.13.

[5] Bilgili, A. (2022). Bilim Susunca. Timaş Yayınları. İstanbul. s. 22.

[6] Hogasen, H.R., etc. (2013). “Free-roaming dog populations: A cost-benefit model for

different management options, applied to Abruzzo, Italy”. Preventive Veterinary Medicine.

[7] https://tvhb.org.tr/2024/07/21/turk-veteriner-hekimleri-birligi-uyariyor-cozum-zor-degil/

Başıboş köpek sorunu yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bir diğeri ise atılan slogan ve kullanılan dövizlere/flamalara tepki gösterip tartıştığı bir adamı yumruklayan gencin tutuklanmasıydı…

Hem de 100. yılını yaşayan Türkiye Cumhuriyeti’nde. Türk ordusunun şerefli bir subayının babalığını yaptığı bir ailenin yetiştirdiği bir Türk gencinin tutuklanmasıydı…

TÜBİTAK gibi bir kurumdan proje bursu kazanacak kadar başarılı, genç bir Türk mühendisi adayının “halkı kin ve düşmanlığa sevk” suçlaması ile tutuklanmasıydı…

E. A. isimli, Yıldız Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencisi üzerinden ülke adaletinin geldiği içler acısı durumu analiz etmekten, ar ediyor ve bu konuyu aziz Türk milletinin temiz vicdanına bırakıyorum. Zira, bu ve bunun gibi hususlar, kanımca sadece birer sonuçtur. Esas mesele, o sonuca götüren nedenleri incelemek ve varsa yanlışları düzeltmektir. Ülkeyi “Ya Allah, Bismillah!” diyerek şirket kurdelesi kesercesine temennilerle yönetmeye başlayan irade, bu yanlışları tespit etmekle, varsa düzeltmekle ve hatta yenilerini eklememekle sorumludur. Göreve talip olan, görevi yapma yeterliliğini de kanıtlamak zorundadır. Çünkü ancak, hukuku herkes için, her kesim için geçerli devlete hukuk devleti denir. Ve Türkiye bir hukuk devletidir, öyle olmalıdır.

Hilâfet nedir, ne değildir?                                      

Bugün, hilâfet çağrıları konusunu daha farklı bir açıdan ele almak gerekir.

Ne yazık ki Filistin halkının, İsrail tarafından uygulanan zulüm altında ezildiği, insanlık dışı bir muamele ile karşı karşıya kaldığı ve neredeyse tüm dünyanın bu duruma göz kulak kapadığı su götürmez bir gerçek. Fakat Türkiye’de yaşananlar, Filistin halkının yanında olmanın ötesine geçmiştir. Orada yaşananları fırsat bilerek, çeşitli ideolojilerin kendisine konuşma ve toplumu tahrik etme imkânı sağladığı görülüyor.

Unutulmamalı ki anayasaya aykırı, suç teşkil edecek davranışlarda bulunarak, bu denli radikal düşüncelerin bile özgürce söylenebilmesi; Cumhuriyet rejimi sayesindedir. Sırf bu imkân için dahi, Cumhuriyet’e ve onun kurucusuna minnet duymak boynumuzun borcudur.

Gelelim canhıraş gelsin diye istenilen halifelik mevzuuna… Halifelik kısaca, Arapların yönetim şekillerinden biridir. Hem de bugün kendilerinin bile geri getirme isteklerinin olmadığı bir yönetim şekli. Türklerin kullandığı bir irade hiç değildir. Hz. Ebu Bekir’den sonra Abbasilere kadar kurumsal olarak duyulmamıştır. Emevîlerde siyasi düzlemde emareleri görülse de halifeliğe tam anlamıyla dinî ve siyasi bir anlam yüklenmesi Abbasi Hanedanlığında karşımıza çıkar. Nihayet, özellikle kölelik statüsündeki Memlükler üzerinden inşa ettirilen ve siyasi bir üstünlük sağlamak amacıyla yaklaşık 250 sene kullanılan, tabir caizse bu “kukla halifelik” makamını, Mısır’da tükenmiş hâlde görürüz.

Öyle ki, Halifeliği üzerine aldığı iddia edilen Yavuz Sultan Selim bile, Mısır Seferi sırasındaki son halife Mütevekkil’i İstanbul’a göndererek Yedikule Zindanları’na hapsettirmiştir. Kendisi de bu ünvanı hiçbir yerde kullanmamıştır. Bunun birinci sebebi, mevzubahis makamın herhangi bir üstünlük kazandıracak tarafının olmaması ve dönemin tükenmiş sıfatı hâline gelmesidir. İkincisi de halife olabilmek için “Kureyşli” olma gerekliliğidir.

Duraklama Dönemi’nde, özellikle Küçük Kaynarca Anlaşması’ndan sonra padişahın bir kurtuluş politikası olarak “Hilafet” terimlerine rastlasak da Tanzimat ile birlikte söylem “saltanat” şekline evrilecektir.

Sevgili hilâfetperestler!

Size kötü bir haber: Türklere hilâfet gerekmez ama aynı zamanda Türkler hilâfet de kuramaz. Zira, Türk’ten halife olmaz. Çünkü bu, esasen her ne kadar uydurma da olsa, Kur’an’a taparcasına taptığınız hadis kaynaklarında da çok sevdiğiniz Buhari ve Müslim’de de geçen o temel doktrine aykırıdır. Halife, Kureyş’ten olur doktrini… Demek ki önce bir Kureyşli bulmanız gerekecek. Sonra sokaklara döküleceksiniz.  Ama siz, tıpkı Abdülhamit Dönemi, Ahmet Cevdet’i gibi, Ahmet Mithat’ı gibi gerçeği saptırmayı, buna da Kur’an ayetlerini bile alet etmeyi tercih ediyorsunuz.

Halifelik matah bir yönetim olsaydı, Peygamber’in naaşı kalkar kalmaz kavgaya sebep olmazdı. Büyük büyük isimli 4 Halife Dönemi’nde kan gövdeyi götürmezdi. Çöküş dönemi padişahları, canhıraş bu makamı kullanarak Müslümanları, Osmanlı’nın yanına davet ederken; Mekke Emir’i İngilizlerin yanında yer alıp üzerine bir de 101 pare top attırmazdı.

Müslüman Türk’üm diyenler, uyanın!

Uyan ey “Müslüman Türk”, madde madde uyan!

• Halifelik, din değildir.
• Halifelik, dinden değildir.
• Halifelik, Allah’ın emri hiç değildir.
• Halifelik, kul icadıdır.
• Siyaset aracıdır.
• Otorite temsiliyetidir.
• Ebu Bekir’den sonraki 3 isim bile (Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali) halife sıfatını kullanmamış “Emir’ül Müminin” sıfatını kullanmıştır.
• Bu dönemden sonra Abbasîlere kadar halife sıfatı kullanılmamıştır.
• Atatürk, ölmüş bir makamın sadece cenazesini kaldırmıştır.
• Hilafet, kimseyi, hiçbir Müslüman halkı, tarihin hiçbir döneminde bir araya getirmemiş; aksine ayrıştırmıştır.

Ve en önemli uyarımız: İslam’da din adamı sınıfı yoktur; ruhbanlık yoktur, ruhanîlik yoktur; Allah adına tövbe kabul eden, sizi kafir ilân eden kimse olamaz, size izin veren ya da yasaklar koyan bir önderlik yoktur! Allah’ın muhatabı insandır, insanın da sorumluluğu yalnızca Allah’adır.

Ne olur, şu sese kulak ver:

“Bilgin olmadığının ardından gitme, doğrusu; işitme, görme ve gönül, bunlar ondan sorumludur.” [İsra/17-36].

Türk’e halife gerekmez yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Ülkenin dört bir yanına açılan kamu/vakıf üniversiteleriyle birlikte zaten niteliğinde düşüş yaşayan akademi dünyası, bir de ekonominin ağır şartları ile baş etmek zorunda. Üniversite rektörlerini ve dolaysıyla yönetimlerini partili cumhurbaşkanının atamasıyla bilim dünyası siyasallaştı. İktidar açısından son derece kullanışlı bu siyasallaşma sayesinde akademi, sadece ideolojik misyonerlik faaliyetlerinin arka bahçesi olmakla kalmadı. Bu nitelikli ve “kullanışlı” kadrolar aracılığıyla, mevcut iktidarın çeşitli hatalarının üzeri, türlü zorlamalar ve tepeden inme kararlarla kapatıldı. Üniversiteler bölündü, ödenekleri azaltıldı, geliştirme ödenekleri diye safsatalar uyduruldu, içinde hocası bile olmayan bina topluluklarına araştırma üniversiteleri denildi; taşra üniversitelerinin çiçeği burnunda asistanları büyük üniversitelere ayrımcı uygulamalarla (50-d/33-a/ÖYP vb.) dağıtıldı, birçok zorunlu göreve imza attırıldı. Hiçbiri sorunları çözmeyince, çare, kısıtlama politikasında arandı. Akademisyene bilim çalışmaları için destek ödenekleri kesildi, yurt dışı toplantılarına katılma desteği çekildi, yayın desteği kalmadı, farklı birimlerde vereceği dersler için yolluk/yevmiye ödemeleri kaldırıldı öyle ki ofisinde kullanacağı ısıtıcısına kadar karışıldı.

Şimdi tüm bunlar içinde bir de ağır geçim sıkıntısı ile karşı karşıya kalan akademisyenler akademik zam talebinde bulunuyor. Akademik Dayanışma Platformu’nun Kasım 2023’te yayımlanan raporuna göre; 2015 yılında 7/1 kademeli bir araştırma görevlisinin maaşı asgari ücretin 3,77 katı iken bu oran %26’lık gerileme ile 2023 kasımında 2,79 katına indi. Bu, bugün, yoksulluk sınırının çok altında bir maaşa karşılık geliyor. Benzer durumu 1/4 kademeli profesör kadrolarında da görmekteyiz. 2015’te asgari ücretin 6,44 katı olan profesör maaşları Kasım 2023’te %35’lik gerileme ile 4,22 kata düştü. Demek oluyor ki, profesör maaşları da yoksulluk sınırı düzeyine çekilmiş durumda.

Akademisyenlerin, bilim dünyasına türlü katkılar vererek insanlığın gelişiminde önemli paya sahip olması beklenir. Dünyadaki örnekleri incelendiğinde, bunu sağlayacak akademisyenlere refah seviyelerini arttıracak maaşların yanında çeşitli bilim çalışmaları için destekler verildiğini ve teknolojiden fizikî imkâna kadar pek çok yardım yapıldığını görürüz. Hatta bilim çalışmalarının sekteye uğramaması için kişisel ekonomi danışmanlığı hizmeti veren yerler bile var. Bizde ise bırakın fazladan ve kişisel yardımları, mevcut yardımlar kesiliyor.

Eğer ülkenin gelişmesi isteniyorsa, ülkede bilim faaliyeti yürüten kalifiye elemanların gelişmesi ve bunun için onlara destek olunması lazım. Bir akademisyen mutfak harcamasından barınma problemine, eğitim masrafına kadar her şeyi düşünüyor ve “ay sonunu nasıl getireceğim?” endişesi içinde kalıyorsa bu kişilerden yüksek akademik performans beklenemez. Oysa esas düşünmesi gereken; “Son teknolojiler nedir?”, “Nasıl daha yenilikçi yayınlar ortaya koyabilirim?”, “Dünyadaki meslektaşlarımla rekabette nasıl kendimi ve ülkemi öne geçirebilirim?” sorularıdır.

Bu sebeple akademik zam zarurî bir gerekliliktir. TÜRK-İŞ verilerine göre yoksulluk sınırının 45686 TL olduğu bir ortamda, birinci seviye profesör maaşının bu dolaylarda seyretmesi ülkemiz adına utanç vesikasıdır. En düşük akademisyen maaşının yoksulluk sınırının en az 2-2,5 katı olması şarttır.

Artan enflasyonun bel büktüğü bir diğer problem kiradır. Bu sorun altında akademisyenin ezilmemesi için mutlaka kira yardımı da gündeme alınmalıdır.

Öğretim görevlileri ve doktor öğretim üyeleri sözleşme endişesi taşımadan çalışmalıdır.  Böylece bilime ve eğitime gerçek/doğal katkıları ortaya çıkabilecektir. Daimî kadroya alınmaları şarttır.

Çeşitli bilim çalışmaları için (proje/yayın/sempozyum vb.) desteklerin geri getirilmesi şarttır.

En az 3. derece kadro sahibi akademisyenlere yeşil pasaport imkânı verilmesi uygulaması adaletsizdir. Tüm akademisyenler bu haktan faydalanabilmelidirler.

%20’li vergi dilimi sebebiyle aydan aya küçülen maaş ve ek ders ücretleri, yüksek enflasyon altında erimektedir. Vergilendirme sistemi ya da taban ücret miktarları güncellenmelidir.

Emeklilik hakkı için ek göstergeler yeniden gözden geçirilmelidir.

Tazminat ve aile yardımı ödenekleri güncellenmelidir.

Devlet ve vakıf üniversitelerindeki maaş ve ek ders adaletsizliği giderilmelidir. Yapılan güncellemelerden sonra özellikle vakıf üniversitelerindeki elden maaş ödemelerinde karşılaşılan usulsüzlükler tespit edilerek gerekli işlemler yapılmalıdır.

İstek değil ihtiyaç: Acil akademik zam! yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bu kavramlar insanlar tarafından asırlardır ve hâlâ kavga ettirilse de entelektüel yaşamdaki tartışmaların ana dayanaklarını oluşturduğunu inkâr edemeyiz. Hâliyle bunları doğru açıklamak ve doğru bir yerde konumlandırmak, aslında meselenin çözüm yolunu bulmak anlamına gelir.

İki ayrı hipodromda iki ayrı yarış: Bilim ve din

Bilim, özellikle 19. yüzyıl ve sonrasında günümüzdeki anlamıyla karşımıza çıkmaktadır. Öncesinde çeşitli felsefî çalışmaların belli bazı bölümlerinde bugünkü bilime ait enstantaneler görebiliriz. Ama hiçbiri tam anlamıyla bilim değildir. Çünkü bilimde mantık ve akıl gibi araçlar kullanılsa da bu ancak bilimin başlangıcını temsil edebilir [1]. Oysa bilim bundan çok daha fazlasıdır. Örneğin, kanıttır, deneydir, gözlemdir ve en önemlisi şüphedir. O sebeple bilimde hiçbir şeyden emin olunmaz. Her bulguda bir hata payı, bir olasılık mevcuttur. Bulunan her şey her an yanlışlanabilir. Cevap aradığı sorular, doğanın çalışma şekliyle ilgilidir. Tabiî doğa dediğimiz yalnızca bitkiyi, hayvanı, suyu, toprağı değil; insanı ve insanla ilgili sahaları da içermektedir.

Din ise bundan çok daha başka bir şeydir. 19. yüzyılda gelişen rasyonel düşünce içinde, bazı düşünürler dinin yerini zamanla bilimin alacağı görüşünü savundular. Bilimin gelişmesiyle dinlere daha az referans verilecekti. Öyleyse dinin zamanla yok olması gerekiyordu. Hatta bu görüşe “Boşlukların Tanrısı” tanımı yapıldı. Yani, doğada açıklayamadığımız her şeyi Tanrı’nın üzerine atma fikri. Bu anlamda Tanrı, artık Tanrı olmaktan çıkıp bir fenomen hâline gelmektedir [2]. Bilimin ortaya çıkışı ve zamanla doğayı açıklama hızındaki artış sayesinde Tanrı bu şöhretini kaybedecekti. Böylece tüm boşluklar/aralıklar kapanacaktı. Ve O’na duyulan ihtiyaç da azalıp yok olacaktı. Bu da inancın sıfırlanması anlamına geliyordu. Oysa bilim, doğa ile ilgili sorunları çözümlemeye çalışır. Din ise Tanrı ile insanlar arasında sağlıklı bir iletişimin yollarını gösterir. İnsana ahlâk ve anlam hususlarında bir rehber olma iddiasındadır. Bilim için ahlâk ve anlam konuları ilgi çekici değildir; çünkü bu konular ne yanlışlanabilir ne de kanıtlanabilir. Dinde ise, daha ziyade semavî dinlerde, özelde de İslamiyet’te, doğa kanunları veya doğanın sorunları ile ilgili bilgi iddiası yoktur. Aksine bu konulardaki merakların giderilmesi için kişileri onu gözlemlemeye yani, bilime yönlendirir.

Millet, milliyet ve din

Benzer ayrım milliyet ve din arasında da vardır. Bu ayrımı elzem gören Mehmet İzzet verdiği çeşitli örneklerin ardından şöyle anlatıyor: “Müspet ve müesses dinler, milliyeti müdafaa eder gözüktüğü vakit onu kendisine bir vesile, faydalı bir silah olarak kullanır; bi’l-mukâbele milliyet de dine istinâd etmek istediği vakit onu bir âlet gibi kullanır. Her iki takdirde de ya semavî din ya beşerî milliyet mefkûrevî ve mutlak âmir olan mâhiyetlerini kaybediyorlar, geçici, sınırlı ve şarta bağlanmış birer vâsıta derecesine iniyorlar. Milliyet nihâî gaye addolunursa müspet dîne, müspet din gaye olunursa millî mefkûreye ancak bir vâsıta kıymetini tanımak lazım geliyor” [3]. Ona göre milliyet ve din, birbiri yerine amaç edinilirken; diğeri araç olarak kullanılmaktadır. Bu da ikisinin de değerini düşürmektedir. Dolayısıyla ikisini ayrı yerlerde değerlendirmek gerekir.

Fakat milliyetin oluşmasının temelinde millet kavramı yatmaktadır. Birçok entelektüel “Millet nedir?” sorusuna cevap vermeye çalışmıştır. Ancak hemen tüm tanımlamalarda bir tasvir yapıldığı görülmüştür. Millet sanki bir eşyayı anlatır gibi anlatılmakta, nitelikleri sıralanmaktadır. Esasında bundan çok daha fazla bir şeydir.

Millet bir şuur meselesidir

Sosyolojide millet için büyük sosyal grup tanımlaması yapılır. Fakat her şeyden önce millet bir gerçekliktir ve gerçeklik tanımlanırken unsurlara ihtiyaç vardır. Millet için yapılacak bir tanımlamada bu unsurların ontolojik temele oturtulması, gerçekliği kanıtlamak açısından elzem bir varsayımdır. Milleti meydana getiren 3 temel unsurdan bahsedilebilir. Bunlar; fizikî unsur, sosyal unsur ve farkındalık unsuru şeklinde sıralanabilir [4]. Fizikî unsur; ortak bir coğrafyada, biyolojik var oluşu kapsar. Ancak bu millet oluşumu için yeterli değildir. Yanında, sosyal ve tarihi bağlara/kaynaklara ihtiyaç vardır. Bu sayede ortak yaşama biçimi, dil, kültür, ahlâk gibi ortak değerler gelişir ve bunlar da aidiyeti güçlendirir. Bu sayede millet inşası meydana gelmeye başlar ve milliyetçilik anlayışının gelişimine adım atılır. Millet oluşumunun tamamlanabilmesi için diğer ihtiyaç ise farkındalıktır. Buna bilinç temeli diyebiliriz. Bilinç temeli, bir olguyu anlamanın ötesindedir. Daha çok içsel bir durumdur. Şuur hâlidir. Bu bilincin olmadığı yerde millet ya da milliyetçilikten değil, etnisiteden bahsedilebilir.

Sadece soy birliği, ben ve başkası üzerinden tavır belirleyebilir. Sığdır. Soyun yanına ortak değerler dâhil edilirse birliktelik zenginleşir. Bu zenginlik artık ötekiyi yabancı olarak algılamaz. Beraberdir, birdir. Burada da farkındalık, bilinç gerçekleşir. İşte millet, tüm bu aşamaları bitirip o bilincine erişmiş büyük sosyal topluluğa denir.

Milletleşme süreci

Millet olmak için bir sürece ihtiyaç vardır. Bu süreç; önce var oluş, sonra ortak yaşantı ve sonunda kendini bilme/fark etme şeklinde özetlenebilir. Dolayısıyla millet, tarih boyunca doğal yaşamın içinde ortak bir süreçte yaşarken bu ortaklığı geleceğe daha bilinçli, kendi var oluşunun farkında taşımaya başlamışsa millet olmuş demektir. Bu sürecin tamamlanmasının ardından ortaya çıkan millete bağlı olma duygusu, kişiyi yaşantısının her evresinde öncelikle milleti için çalışmaya, onu yüceltme ve geliştirme gayreti içinde olmaya iter. Bu aşkın duygu çeşitli eylem, somut ve soyut üretimlerle kendini dışa vurur. Böylece “milliyetçilik” anlayışı da ortaya çıkar.  Varlığını milletin varlığından alan milliyetçilikte de millet için sayılan ontolojik temeller, geçerlidir [5].

Burada yapılan millet ve milliyetçilik tarifinde; biyolojiden tarihe, psikolojiden sosyolojiye kadar uzanan bilim sahalarından faydalanılmaktadır. Ayrıca bir metot, bir kanıtlama süreci benimsenmiştir. Öyleyse millet ve milliyetçilik, bilim temelli tartışmaların konusudur. Dayanağını bilimden almaktadır ve beşerî hayatla ilgilidir. Bu anlamda da dinden ayrılır.

Gökalp’ta din ve millet

Buna karşılık özellikle erken cumhuriyet dönemleri de diyebileceğimiz Balkan Harbi sonrasındaki zamanlarda konuyla ilgili nispeten farklı görüşler ortaya atılmıştır. Örneğin; Türk milliyetçiliği fikrini sistematik hâle getiren önemli isimlerden Ziya Gökalp, dini, milletten tümüyle ayırmaz, tamamen de aynılaştırmaz. Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak adlı eserinde Türklük ile İslam arasında bir uyuşmazlık olmadığını ileri sürer. Uzlaştırıcıdır. Ancak bu uzlaştırıcılığı yaparken İslamcılık hususunu ikiye ayırır: İslam ümmetçiliği ve İslam milliyetçiliği. Burada Gökalp, İslam milliyetçiliğine karşı çıkar. Bunun tüm Müslüman kavimleri yaşadıkları memleketlerde aşağı bir seviyede kalmalarına sebep olduğunu savunur ve “Evet, genel bir kurtarıcıyı bekleyelim. Fakat Kur’an-ı Hakîm’in ‘her kavmin kendine ait bir kurtarıcısı vardır’ yüksek açıklamasının icap ettirdiği gibi mahallî ve millî kurtarıcılara, dile, terbiyeye, iktisada, ahlaka ait kurtuluşlara niçin ümit beslemeyelim?” diye sorar [6].

Bunun haricinde İçtimaiyat Mecmuası’nda “Millet nedir?” başlıklı makalesinde ise milleti en üstün sosyal grup olarak ele alır. Önce millet kelimesini ırk, kavim, ümmet, halk ve devlet kelimelerinden ayırarak işe başlar. Her birinin neden millete karşılık kullanılamayacağını anlatan bir sınıflama yapar ve sonunda bir millet tanımlamasına gider. “Kişiliğini uzun bir süre kaybettikten sonra yeniden kurmaya çalışan kavimdir. Bunun en olgun şekli bir kavmî devlete ve medeniyete sahip olmaktır. Fakat birçok kavim buna ulaşamamıştır. Mesela Türkler aşiret hâlinde teşkilatlanmışlardır. Başlıca 3 engel vardır: 1) ortak bir devletin, 2) ortak bir dinin, 3) ortak bir medeniyetin istilasına uğramıştır. Ortak dinler, ümmet dinleridir, bunların temeli fıkıhtır. Bu ümmete girenler kendi kavmî hukuklarını kaybederler. Bir kavim ne kadar ümmet durumundan kurtulursa o kadar kendi hukukunu kazanır. Öyle ise ümmetten çıkmaya başlamak milletleşmenin mühim bir belirtisidir. (…) Ortak devlet, ortak din, ortak medeniyet türlü şekillerde kavimlerin özel kültürlerini eritme gücüne sahip olabilir. Fakat bir süre sonra kavimler, yavaş yavaş büyük zümreden ayrılarak ikinci defa kişilik kazanırlar: İşte milletin kuruluşu budur. Burada en önemli nokta millî dilin doğuşudur. Bu da ümmet dilinin çözülmesi sonunda meydana gelir [7,8].” sözleri, din ve milliyeti birbirinden ayırmak gerektiğinin en iyi örneğidir.

Çağdaş bir kavram olarak millet

Kavmi de ümmeti de hasredici bulmaktadır. Kavmin insanlığı kendinden ibaret gördüğünden ve evreni kendi kavminin kuruluşu ile açıkladığından yakınır. Ümmette çağdaş medeniyete karşı bir hasredicilik olduğunu ileri sürer. Milletlerinse diğer milletlerle etkileşim içinde yaşaması gerektiğini savunur. Bundan dolayı milleti kavimlerin ya da ümmetlerin değil; çağdaş medeniyetin bir parçası olarak görmektedir. Dolayısıyla din de kavim de milletin içindeki parçalardan sadece birkaçıdır. Aslolan millettir.

Benzer bakış Gökalp’ın çağdaşlarında ve devamındaki nesillerin aydınlarında da görülür. Dolayısıyla Türk milliyetçiliğinin temelinde din mi yoksa millet/milliyetçilik mi önceliklidir endişesi yoktur. Din milleti oluşturan paydaşlardan sosyal-kültürel unsur içinde değerlendirilmesi gereken bir yerdedir; önemlidir ama mutlak şart değildir. Millet olma sürecinde ortak değerler etrafında toplanıp aidiyet duygusunun geliştirilmesi ve bilinç-şuur noktasına erişilmesi için heybede bulunabilecek bir değerdir.

Milliyetçiler ve din

Bütün bunlarla birlikte din hayatın içinde var olan, yok sayılamayacak bir konumdadır. Dolayısıyla yıllar boyu yukarıda bahsedilen köklerden alınan ilham sayesinde Türk milliyetçileri için de önemli bir yere sahip olmuştur.

Özellikle 70’li yıllarda Komünizm yalnızca devlet ve sermaye ile değil aynı zamanda inançla da kavgalıydı. Milliyetçiler adına vatan savunması diyerek girdikleri bu mücadelede aslında sadece parçalanma ihtimali olan toprağı korumadılar. O toprak üzerinde varlığını sürdüren, içinde dinin de olduğu tüm değerleri koruma mücadelesi verdiler. Türk milliyetçiliği elbette temel değer olarak dini alıp onun üzerine inşa edilmedi. Bu ne ideolojinin oluşmasında böyleydi ne de siyasallaşmasında… Ama din, milletin kültürel değerlerinden biriydi. Toplumsal hayatın içinde tarihten bugüne hayli yer kaplamış, karşılık bulmuş ve dinamik bir şekilde yaşanıyordu. Karşısında ciddi bir tehdit de vardı. Böyle bir ortamda Türk milliyetçilerinin dini görmezden gelmesi beklenemezdi.

Seküler misin muhafazakâr mı?

Bugünün Türk milliyetçileri arasında ayrışmayı doğuran iki kavram: seküler milliyetçilik ve muhafazakâr milliyetçiliktir. Dahası bu iki kavram, kavram olarak değil; temsilcilerine verilen grup isimleri üzerinden kavga hâlindedir. Seküler milliyetçiler ve muhafazakar milliyetçiler…

Muhafazakâr milliyetçilerin bugün “kavganın” bir tarafı hâline gelmesinin üç temel sebebi vardır. Birincisi, yukarıda bahsettiğimiz Komünist tehdit içinde değerleri savunma refleksinden kopamama. İkincisi 80 ihtilalinin baskı ve zulüm dolu anlarından kaçışı sağlayan psikolojik hâl. Üçüncüsü, tarihinin helal mirasını harama katıp yiyen bazı siyasi oluşumların yaptıkları temelsiz tanımlama ve propagandalardır.

Seküler milliyetçiler içinse durum biraz daha farklıdır. Zaten protestan geleneğe sahip olan ve esasen dünyevîleşme anlamına gelen sekülerleşme, Türkler için Osmanlı Dönemi’ndeki baskı ortamında “Türk modernleşmesi”nin temsilcileriyle kendini göstermiştir. Sonrasında cumhuriyetin ilânıyla birlikte daha sert bir formu olan laikliğin kabulüyle devamlılığını sağlamıştır. Milliyetçiliği Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesi olarak değerlendirdiğimizde, onu da seküler kabul etmek gerekir. Bu doğal hâl, zamanla hatta batılılaşma hareketlerinin temsilcilerinde bile problemli bir algılanmaya sahiptir. Çünkü bu kavram, bugüne kadar hep İslam karşıtlığı, İslam düşmanlığı olarak algılandı. Oysa sekülerleşme, sanayileşme kavramıyla bütünleşmelidir. Sanayileşme, dünya ile barışmanın ve dünya egemenliğinin bir sonucu olarak Batılı ülkelerde kendini göstermiştir [9]. Dolayısıyla sekülerlik dünya ile ilgilidir, dünya ile barışmadır ve dünyevileşmedir. Milliyetçilik de beşeriyetle içkin bir kavram olduğuna göre onun da seküler olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.

Buradan İslam karşıtlığı anlamı çıkmaz. Başta da belirtildiği gibi olsa olsa farklı hinterlanda sahip kavramlar oldukları sonucuna varılabilir. Ancak Türk milliyetçiliğinin siyasal formunun son dönem örneklerinde de aklı, bilimi ve milletin yani, beşeriyetin yararını öncelemenin dışında tavırlar gözlendi. Bu kendisini Türk milliyetçisi olarak tanımlayan bir kesimi rahatsız etti ve sekülerliğin temelinin dayandığı protestan tavır burada da kendini gösterdi. Yine de zamanla bu baskıya karşı çıkma tavrı ve milliyetçiliğin temel argümanını savunma şekli, zamanla bilinçli ya da bilinçsiz değişim gösterdi. Bazı “seküler milliyetçiler”, sekülerliğin dünyevileşme anlayışını kişisel inanç ve yaşantılarındaki reddiyelerle birleştirdiler. Ve zaten seküler olan milliyetçiliğin sıfatını tamlarken; kullandıkları sıfat Türk’ün dışına çıktı. Sadece seküler milliyetçilik oldu. Bu yanlışa Batılılaşma hareketi sırasındaki Türk entelijansiyasında da rastlıyoruz. O zaman Batı’nın mutlak taklidi ile karşımıza çıkan yanlış sekülerleşme, bugün din karşıtlığı ve bunun propagandası ile çalışıyor. Tıpkı dün Namık Kemaller, Abdullah Cevdetler, Ahmet Rızalardaki gibi iyi niyetle…

Esas olan millettir

Esasında milliyetçiler dindar olabilir ama inançsız da olabilir. Bu ne milliyetçiliği ilgilendirir ne de dini. Sadece kişinin kendisini ilgilendirir. Mesele dine bakışın, milliyetçiliğin önüne bir sıfat olarak getirilmesi ve propagandasının yapılması noktasında başlar. Halbuki propagandasının yapılması gereken tek şey, Türk milliyetçiliğinin kendisidir. Ve Türk milliyetçiliğinin konumlandığı zeminden hareket sahasına kadar her şeyin çerçevesi bellidir. Hareket sahasında bu dünyayı ilgilendiren beşerîyet vardır. Bu dünyadaki kendi beşerî toplumu için iyi ve güzeli isteyen, onun için çalışan milliyetçiliğin zemininde ise, diğer tüm unsurlarla birlikte manevî değerler de bulunmaktadır. Milliyetçi bilinç seviyesinde hareket ederken milleti oluşturan tüm değerler grubunu da kabul etmek ama esas olanın millet olduğunu da unutmamak gerekir.

Kaynakça

1. Öksüz, İ. Bilim, Din ve Türkçülük, Panama Yayıncılık, Ankara, 2018, s.13-14.
2. Bilgili, A. “Bilimsel İlerleme İle Dinler Zaman İçinde Yok Mu Olacaktır?”, Dini Cevaplar, ed. İsmail Özcan, 123-129. İstanbul: İstanbul Yayınevi, 1. Baskı, 2022.
3. İzzet, M. Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 4. Baskı, 2018, s. 205.
4. Köktürk, M. Millet ve Milliyetçilik, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2016, s. 16.
5. https://millidusunce.com/misak/ulkuculuk/, erişim 28.06.2022
6. Gökalp, Z., Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muasırlaşmak, İstanbul: Bordo-Siyah Yayınları, 2010; s.99-103.
7. Ülken, H. Z., Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 3. Basım, 2015, s. 459.
8. Gökalp, Z., “Millet Nedir?”, İçtimaiyat Mecmuası, Sayı 3, Haziran 1917.
9. Hocaoğlu, D., Laisizmden Millî Sekülerizme, Ankara: Selçuk Yayınları, 1995, s. 386.

Türk milliyetçilerinin din anlayışlarındaki dönüşümler yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bilim adamları

Bilim üretebilen akademisyenler mutlaka diğer gruplardan ayrılmalıdır. Bunlara memur muamelesi yapılmamalı, mesai kalıbına sokulmamalıdır. Her türlü alt yapı (laboratuvar, bilgisayar, asistanlık, maddi kaygının yok edilmesi vb.) sağlanmalıdır. Hatta meslek asistanlarının yanında özel asistanlar da verilmeli. Böylece gündelik hayatlarıyla ilgili sorumluluklarının asgariye indirilmesi sağlanarak kendilerini sadece bilim üretimine vermeleri beklenebilir. Her üretim sonrasında motivasyonlarını arttıracak takdir, tebrik, ödül vs. çalışmalarının da yapılması gerekir. Bunun yanında aylık, dönemlik, yıllık olarak denetlenmeliler. Belli bir kriterin altında kalanlara belki tek sefere mahsus bir imkân tanınabilir. Fakat sonrasında caydırıcı önemler (maaş kesintisi, özlük haklarından men vb.) alınmalıdır. Hatta işe son verme gibi yaptırımlar bile uygulanabilir.

Okuldaki hocalık

İkinci gruptaki akademisyenler, özel bir kabiliyete sahiptir. Bilgiyi aktarmak, bu aktarımı bir şölen hâline getirmek, öğrenci ile iletişim becerisine sahip olmak ve verdiği bilgiyi geri alabilmek adeta bir sanattır. Bu sanatı icra eden grup, en az bilgiyi üreten kesim kadar kıymeti hak eder. Bu kesimdeki akademisyenler, ülkenin entelektüel birikimine ve katma değerine katılacak genç beyinleri yetiştirirler. Bu sayede ülkenin gelişmişliğine tartışmasız büyük bir hizmette bulunurlar.

Yalnızca lisans ve lisansüstü düzeydeki öğrencilere ders anlatmakla yükümlü değillerdir. Onlara hayat tecrübesi vermeleri, yol göstermeleri, ufuk açmaları da gerekir. Aileleri sayesinde ve eğitim hayatları boyunca geçtikleri her aşamada kazandıkları tecrübelerle şekillendirdikleri kişiliklerine son ve en etkili dokunuşu yapmalıdırlar. Gençlerin nasıl düşünmeleri gerektiğini, bir probleme yaklaşma ve onu çözümleme metotlarını da öğretmelidirler.

Bahsi geçen bu işlev, tartışmasız bir sorumluluk bilinci, çalışma disiplini, ilke ve değer yargılarına bağlılık, idealizm, etik ve ahlâk kurallarına tam sadakat ister. Bu bilince varamamış, bu hususları içselleştirememiş kişilerin, isimlerinin önüne sadece bazı unvanlar iliştirilmiştir. Zaten onlar da bu unvanlara sahip olmak için türlü dalkavukluklar yaparlar; egoist ve bencildirler. Öldüklerinde de birer toprak yığını olacak, unvanlar çöplüğünün basit birer parçası olmanın ötesine geçemeyecektirler.

Sorun ve çözüm

Bunlar 20 dakikada ders bitirirler. 15 dakikaya kadar öğrenci alınabilen sınavları 10 dakikada yaparlar. 45 dakika üstündeki sınavlarda gözetmenlik yapmak istemezler. Pazartesileri öğleden sonra gelir, Cumaları hiç gelmezler. Derslerini 2 güne toplamaya çalışırlar. 3 gün olursa homurdanmaya başlarlar. Sürekli birileriyle kavgalı, küskündürler. Adına gönderilen resmî yazılara cevap bile vermez, görev verilmezse talip olmaz, verildiğinde de elzem değilse yapmazlar. Böyle sorumsuz, boş vermiş, bıkkın kişilerden, gelecek nesilleri yetiştirmesini beklemek hem devlete yük hem de geleceğe yapılacak en büyük ihanetlerdendir. Bu kişilerin ya rehabilite edilmeleri, edilemiyorsa kendi nitelikleri çerçevesinde yeniden değerlendirilmeleri elzemdir. Belki de mükemmel bilim insanı olacak değerlerimiz hiç de verimli olmadıkları bir alana hapsediliyordur. Bu sayede ülkenin nesillerine yazık ediliyor, akademisyenlerin üstün başarılarından faydalanma şansı kaybediliyor hem de bu insanlara değerlerinin karşılığı verilmeyerek eziyet ediliyordur. Bu yanlışın acilen durdurulması gerekir.

Oysa bu grupta istihdam edilecek akademisyenlerin daha mesleğe başlamadan; meslekî, psikolojik, sosyolojik pek çok farklı kriterle sınanması, titizlikle incelenerek akademiye dâhil edilmesi gerekir. Bu akademisyenleri sadece bir öğretmen gibi kullanmak da doğru değil. Stabil bir müfredata göre her sene hiçbir yenilik, değişiklik yapmadan aynı şeyleri anlatmak, sürekli değişim ve gelişim içindeki bir gençliği fabrika ürünü malzemeler hâline getirmekten öte değildir. Bu durağanlığın, geri kalmışlığın giderilebilmesi için akademisyen, mutlaka çağın yeniliklerine, bilginin değişikliklerine hâkim ve adapte olmalıdır. Bu da ancak bilimsel çalışmaların içinde olmakla mümkündür. O sebeple bu grupta yer alacak akademisyenlerin de belli kriterlere göre bilimsel çalışmaları değerlendirilmeli, takip edilmelidir. Gerekirse caydırıcı ve motive edici yöntemlerle çalışma performanslarını arttırmak için teşvik edilmelidir.

Yönetim ve organizasyon

Yönetim, en bilinen tanımıyla başkası aracılığıyla iş yapmak demektir. Bu sebeple “en iyi yönetici kendini pasife çıkaran yöneticidir” tabiri kullanılır. Çünkü yönetmek, sadece işlerin doğru ilerlemesine katkı vermek değil, doğru işleri yapmak anlamına da gelir. Bunun için bir ana hedef ve bu hedefe ulaşacak stratejilerin geliştirilmesi gerekir. İşte bu stratejiyi geliştirmede ve uygulanmasını kolaylaştırmada önderlik edecek kişiler yöneticilerdir. Akademide buna bir de kurum kültürü dâhil edilebilir. Aslında hemen her yerde kurum kültürü önemlidir.

Kurum kültürü, bir kurumun iş yapış biçiminden dışarıda onu temsil eden kişilerin duruşuna, kuruma hizmet verenden hizmet alana kadar herkesi etkiler. Kurumdaki kişi bu etkiyi, belki buna aidiyet demek daha doğru, ancak bu sayede hayatının her alanına gururla taşıyabilir. Bu sebeple geçmişi köklenmiş üniversitelerde çok fazla sorun yaşanmaz, işler belli bir standartta ilerler. Değişen şeyler inovasyon, teknoloji gibi alanlarda geliştirilecek çağı yakalama stratejileri çerçevesindedir. Aksi durumu ise özellikle son dönemlerde niceliğinin artışıyla övünmekten niteliğini ıskaladığımız yeni üniversitelerde görmekteyiz. Genellikle civardaki birkaç üniversiteden sentezlenerek oluşturulan üniversitelerdeki büyük problemlerden biri de kültür çatışmasının, yönetimde uyumsuzluğa yol açmasıdır. Bu tip bir kurumdan esaslı bir yönetim beklenemez. Çünkü buralarda ortak bir hedef belirlenememiş, her gelen kendi kurumundaki kültürü yansıtmaya çalışmıştır. Bu da gruplaşma ve hizbe yol açmıştır. Zaten aidiyet bilincini oturtamadığı, bir de bağımsızlığını ta baştan kaybettiğinden verimliliğin azalması kaçınılmazdır.

Bilimsel yönetim mi sanat mı?

Ayrıca yönetimin bir yönü bilimi esas alıyorsa, diğer yönü sanata dayanmaktadır. Sanat için basitçe yaratıcılığın veya hayal gücünün ifadesi denilebilir. Sanatçı da bu hayal gücünü ortaya koymaya ve somut bir çıktı oluşturmaya gayret eden insandır. Yönetimin sanat tarafı da doğrudan yönetici ile bağlantılıdır. Çünkü yönetici; neyi, neden yapacağını bilim tarafı ile öğrenir. Kararı ne zaman ve nasıl alacağı ise sanatçı kimliği ile bağlantılıdır. Bunun yanında ne ölçüde demokratik teamüller çerçevesinde aldığı, organizasyonuna benimsetmesi için kullandığı kişisel yöntemleri de önemlidir. Eğer bir organizasyonda yapılan bilimsel çalışmalar ile organizasyon yapısı değişmesi uygun görülmüşse bunu hangi zamanda ve nasıl yapacağına karar vermek yöneticinin tecrübeleri, hayat görüşü, hayal dünyası ve yaratıcılığı, yani sanatkârlığı ile ilgilidir.

Bilim tarafında yapılacak araştırmalar; ortamın daha iyi anlaşılmasını, insanların daha etkin çalışmasının önündeki engellerin belirlenmesini, organizasyonun geleceğe daha güçlü taşınması ile ilgili faktörlerin ortaya çıkartılmasını sağlar. Bunun için yöneticinin bilimsel araştırmalara inanması, bütçe ayırması, güncellik takibi yapması yeterlidir. Sanat tarafında ise yöneticinin karizması önemli rol oynar. Karizmanın genellikle doğuştan kazanılan bir yetenek olduğuna inanılır. Karizma dediğimiz şeyin, bilgi birikiminin, davranışlar bütününün bir sonucu olduğu düşünülürse, bir yönüyle geliştirilmeye açıktır. Bunun için yöneticinin de kendini kişisel özellikler kapsamında geliştirmesi gerekir.

Karakter olarak karizmaya, insanları idare etme ve işleyişi yönetme kabiliyetine sahip bir akademisyen, lisans ve lisansüstü eğitimi boyunca aldığı bilimsel ve sosyal donatılarla birlikte mükemmel bir yönetici hâline gelebilir. Pek çok akademisyenimiz, ortaya bir hedef koyabilir, bu hedefe ulaşmak için kullanılacak bilimsel yol ve yöntemleri belirleyebilir, gerektiğinde güncelleyebilir. Doğru bir ekip kurabilir, liyakat, ehliyet, sadakat sahibidir. Bir sanatçı edasıyla kurumu organize edebilir, bünyesinde çalışanlara huzurlu, motive edici, rahat ve donanımlı bir ortam sağlayabilir. Karşılaşılan problemlere akılcı çözümler getirebilir, ortak akılla hareket edebilir. Bu kişiler sayesinde Türk üniversite hayatı ve akademi dünyası pek çok başarıya imza atabilir. Bunun için gerekli tek şey, üniversitelerde özgür düşünce ve demokratik seçimin yeniden tesis edilmesidir.

Bölünmesi gereken şey

Sonuç olarak bir ülkenin gelişmişliğinin en önemli göstergelerinden biri nitelikli eleman sayısıdır. Bunun yolu da üniversitelerden geçer. Öyleyse “Ne yapmalıyız?” sorusunun cevabı boş bulduğumuz her araziye, dışı nispeten estetikle mantolanmış; temeli beton, tuğla; içi boş hem de bomboş, varlığı da isimden yoksun, birer sayıdan ibaret üniversiteler açmak değildir. Aksine üniversite prestij demektir, kalite demektir. Önüne gelen herkesin ulaşamayacağı yerlerdir. Oradan eğitim alanlar; kişilik sahibi, hayat standardı, bilimsel ve entelektüel birikimleri yüksek, nitelikli, ülkesinin gelişmişliğine doğal katkı sunacak kişiler olmalı. Aynı şekilde orada hizmet verenlerde de bu özellikler ve çok daha fazlası bulunmalı.

İşte bu standardın yakalanması için elzem gördüğüm dört şey var:

1. Üniversite sayısını anlamlı ölçüde azaltmak. Bazılarını teknik açıdan donatıp ülke ve bölge ihtiyacına göre dönüştürmek.
2. Akademik kadro alımlarında ehliyet, liyakat ve sadakat* ölçütüne göre hareket etmek. Kişi için bölüm açma tuzağına düşmemek. Nepotizmden uzak durmak.
3. Öğrenci kontenjanlarını düşürmek, üniversite sınavında barajı yeniden getirmek hatta yükseltmek.
4. Akademik kadronun yönetici, eğitmen ve bilim insanı olarak üçe ayrılmasını sağlamak.

* Burada sadakatten kasıt, kuruma sadakattir. Çalıştığı kurumu sadece maaş getiren bir yer olarak gören, büyük veya yurt dışındaki üniversitelerin hayalini kuran, bağlı olduğu kuruma hiçbir sadakat duymayan akademisyenin verimli olması beklenemez.

Üniversiteleri değil akademisyenleri bölelim yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.