Muhalefet toparlanmadıkça, Meral Akşener’in partisi biran önce devreye girmedikçe, iktidar partisi ülkeyi dilediği gibi yönetmeye devam eder. Etkili bir muhalefet AKP’yi hemen durduramaz ama, kurulduğundan beri hiç kullanmadığı siyasi frene zaman zaman bastırmak zorunda bırakabilir.

CHP’nin muhalefet anlayışını değiştirmesi ve sadece AKP’ye cevap politikasından vazgeçmesi gerekiyor. AKP’nin diliyle kurduğu tuzağa düşmemesi ve AKP gündeminin arkasından kuzu kuzu gitmeyi terk etmesi lazım.  CHP’nin yeni şeyler söylemesi, yeni programlar açıklaması, ülke gündeminde önceliği ele geçirmesi şart.

Adalet yürüyüşü iyi güzel de, gerisini getiremediler ki. Kürt politikası hala belirsiz.  Referanduma ciddi bir karşı çıkış yok… Atatürk heykellerine saldırılar karşısında sert tepkiye bile hala şahit olamıyoruz. CHP’nin ne yaptığını, ne yapacağını anlayamıyoruz bir türlü. Milli eğitimimiz, tarımımız, savunmamız, ihracatımız, turizmimiz, ekonomimiz ne durumda? İstatistiki çalışmalar, raporlamalar ve önlemlerle ilgili önerileri, programları ne? Çalışma grupları kursalar, devletin bir röntgenini çıkarsalar, kötü gidişi düzeltecek projelerini hazırlasalar ve bunları milletle paylaşsalar iyi olmaz mı?

AKP Kılıçdaroğlu’nun atletli fotoğrafına takmış. CHP başka işi yokmuş gibi, devamlı cevap verip duruyor. Ülkenin daha seviyeli işleriyle meşgul olduğunu belirtse ya, hayır atletin peşine takılmış gidiyor. CHP’nin tembel bir muhalefet  partisi görüntüsünden bir türlü kurtulamadığını artık kabul etmeliyiz. Bakın AKP nasıl çalışıyor, tüm teşkilatlarını geceli gündüzlü ayakta tutuyor, halkla sıcak teması aralıksız ve akıllıca sürdürüyor. CHP niye yapmıyor bunları? Evet medyadan gereği şekilde yararlanamıyor ama, il ve ilçelerde siyasi toplantılar yapmasına, yeni plan ve programlarını açıklamasına bir mani mi var?

Merak ediyoruz, CHP’nin Anayasa ihlallerine karşı suskunluğu, sessizliği daha ne kadar sürecek? Dinle devlet işleri iyice birbirine girdi, laiklik ortadan kayboldu gibi bir şey. Haksızlığın, usulsüzlüğün haddi hesabı yok. Devlet harcamalarındaki dikkat iyice dağıldı. İsrafın freni artık hiç tutmuyor. Savunmada sistem tepeden tırnağa değişti. Generaller, amiraller, devletin yetişkin memurları istifa edip duruyor. Ana muhalefet partisi CHP’de şaşkın gözlerle seyredip duruyor. Çıkın bir şeyler söyleyin, yanlışları düzeltecek önlemlerinizi anlatın millete.

Akp’ye boşuna kızıyoruz. Kızmakla düzelmiyor ki işler. Çalışmakla, millete yeni hedefler göstermekle, ciddi projeleri hazırlamakla düzelir ancak. Bunları yapmadıkça, iktidar partisi bu ülkede istediği gibi rahatça atını oynatıp durur.Nitekim öyle de oluyor işte…

Meral Akşener’in partisi, ülkede büyük bir heyecan dalgasına sebep oldu. Kırgınlar, küskünler, karamsarlar, oy verecek parti bulamayanlar ve iktidarın yanlışlarına tepkili büyük bir kesim, umutla sarılmayı bekliyorlar bu partiye. Akşener ve arkadaşlarının mesajı büyük ses getirdi. Türkiye’yi eski ayarlarına döndüreceğiz diyorlar. CHP’nin bir türlü söyleyemediği, müthiş bir slogan bu. Hırpalanmamış Anayasasıyla, kurumlarıyla, güçlü ordusuyla, tam laikliğiyle dünün saygın Türkiye’sinden yana olanlar, henüz adı konulmamış ve tabelası bile asılmamış partiden peşin umutlular. Akşener ve ekibine büyük bir avans ve avantaj tanınıyor. Bunun kıymetini bilmeleri ve yola çıkarken atacakları adımları iyi hesaplamaları gerekiyor. Genç, yıpranmamış, kaliteli politikacılarla yola çıkacaklarını söylüyorlar. Kadrolarında kadınlara daha çok yer vereceklerini açıkladılar bile. Bu iyi bir şey…

AKP ve CHP’nin Akşener rüzgarını iyi okumaları şart. Ortada yönetime kızgın ve öfkeli, eski Türkiye’yi özleyen, ülkeyi AKP öncesi ayarlarına döndürecek bir harekete sempatiyle bakan ve yaklaşan  büyük bir kesim var. Öyle anlaşılıyor ve gelen haberler öyle gösteriyor ki, bu kesim eğer büyük bir yanlışlık yada hata yapılmazsa Akşener’i destekleyecek. Ancak şu hususu da gözden uzak tutmamalıyız. Aynı kesim, Akşener olmasaydı da ortaya çıkacak inandırıcı ve güvenilir bir rüzgarın,bir yeni liderin peşine düşmeye hazırdı. Şimdi Akşener çıktı, onun için bir başka rüzgar bekleyişi artık sonlandı sayılır.

Türkiye’nin huzura ve barışa ihtiyacı var. Atatürk’ümüzün yurtta sulh cihanda sulh politikasına sıkı sıkıya sarılmalıyız. Üreten,çalışan ve kendi kendine yeten bir Türkiye olmalıyız. Geriye değil, ileriye bakmalıyız, eskisi gibi çağdaşlığa yürümeliyiz. Ortadoğu gibi bataklıkların üzerine değil, aydınlıklara koşmalıyız. Demokrasiyi kötüye kullanma hastalığından vazgeçmeliyiz. İmam hatipleri çoğaltmak, normal liseleri imam hatibe çevirmek yerine, meslek liselerine ağırlık vermeliyiz. Köy enstitüsü modellerine dönmeliyiz. Bu ülkeyi, topraklarımızı, bayrağımızı, Cumhuriyetimizi ve Anayasamızı canımızdan aziz bilip, özenle ve titizlikle korumalıyız. Kardeşçe sarılmalıyız birbirimize. Milleti bölüp parçalayacak gayretlere karşı çıkmalıyız. Sesimizi iyice yükseltmeliyiz. Topluma unutturulmak istenen milliyetçiliğimize layıkıyla sarılmalı, bu kutsal kavramı politika malzemesi olmaktan kurtarmalı, gençlerimize milliyetçiliği iyi aşılamalıyız.

Yapacak çok işimiz var. Milli menfaatlerimizi kişisel çıkarlarımızın önünde tutarsak,biz bu geleceğe yolculuğun taşlarını başarıyla döşeriz. Tüm siyasi partiler elele vererek, geçmişin yanlışları üzerinde durmak yerine geleceğe yürüyüşte samimiyetle davranırsak, elele ve kolkola atarsak adımlarımızı, başaramayacağımız iş yoktur.

İnşallah korkulu rüyaları bir yana atıp, geleceğin güzel Türkiye’sini yediden yetmişe birlikte yaşarız.

Dileriz öyle olsun.

CHP VE AKŞENER RÜZGÂRI – TALAT SARAL yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Mülteci krizi ve çözüm hayali

BM verilerine göre dünyada halen 60 milyon göçmen var. (İkinci Dünya Savaşı’ndaki göç/mülteci hareketinin yaklaşık iki katı.) Küresel ısınma ile de doğrudan bağlantılı, iklim değişiklikleri, gıda yetersizliği, susuzluk, doğal afetler, terör ve özellikle yakın çevremizde yaşanan iç savaşlar çaresiz insanları evinden yurdundan ediyor, göçe zorluyor.

Geçen yıl 3 milyon insan bu yüzden Avrupa’ya/AB’ye adeta akın etti. Büyük çoğunluğu Türkiye üzerinden, 150 bin kadarı da İtalya yoluyla… Ancak bunlardan yaklaşık üçte biri büyük çilelerle hedeflerine ulaşsa da önemli bir bölümü ya geri dönmek zorunda kaldı, ya da yollarda hayatlarından oldu.

Uluslararası Göç Örgütü/IOM verilerine göre;

• 2015 yılında AB’ye ulaşan mülteci sayısı 1 milyon 5 bine ulaştı. Bu rakam 2014’e göre tam 4 kat artışı ifade ediyor.
• Bunların yaklaşık 800 bini Türkiye üzerinden gitmiş. 2015’te yollarda ölenlerin sayısı ise, çoğu çocuk ve kadın olmak üzere 3 bin 695 kişi olmuş.

AB’ye akın, kışın soğuk günlerine rağmen 2016’da da devam ediyor…

Göçmen krizi ve özellikle talihsiz Aylan bebeğin Ege sahillerine vuran ölü bedeninin dünyayı ayağa kaldıran acı görüntüleriyle köşeye sıkışan ve nihayet biraz olsun insafa gelen tuzu kuru AB, çareyi 51 yıldır kapısında beklettiği ebedi adayı Türkiye ile vize konusunda anlaşmada bulmuş.

Yapılan resmi açıklamalara göre; biz özellikle Suriyeli mültecileri başta Almanya olmak üzere Avrupa’ya göndermeyip ülkemizde tutacağız, karşılığında bu mültecilere yaptığımız harcamaların bir kısmı (3 milyar avro) AB tarafından karşılanacak. Ölümü göze alıp yine de gidenler olursa, bunlardan AB/Almanya tarafından mülteci olarak kabul edilmeyenlerini tekrar geri almayı taahhüt edeceğiz. Bu taahhüt karşılığında AB ise, yılların yılan hikâyesi hukuk dışı vizeyi Ekim 2016 ayından itibaren kaldıracak. Tabii, vize şartlarını yerine getirirsek ve AB Ekime kadar bize karşı yeni bahaneler üretme tutkusundan vazgeçerse…

Ayrıca; sadece keseyi değil müzakere (!) dosyasını da açan AB, iki yıl aradan sonra bize Ekonomik ve Parasal Politikalar Faslını da açacak (17. Dosya), 2016’da da ayrıca 5 dosya daha açmayı öngörüyor…

Durun, hemen sevinmeyin. Birden bire cömertleşen(?) AB bunları aşağıda değineceğimiz çok önemli şartlar karşılığında yapacak.

(Halen 2,5 milyonu bulan bu mültecilere son dört yılda yaklaşık 8,6 milyar dolar harcamışız. BM’ye göre tüm diğer ülkelerin bu mültecilere yardım toplamı sadece 421 milyon dolardan ibaret. Büyük çoğunluğu kurulan kamplar dışında yaşayan ve başta büyük kentler olmak üzere ülkemizin dört bir yanına dağılan bu talihsiz insanlar düzgün bir yaşam sürdürememekte, sefalet ve perişanlık içinde kötü yollara düşmekte, dilenciliğe mecbur olmaktadır. Esasen terör nedeniyle türlü sıkıntılara katlanmak zorunda kalan halkımız bir de bu yönden sosyal huzursuzluklara maruz kalmaktadır.)

AB’nin derdi, nihayet açıklamak zorunda kaldıkları kabul edecekleri mültecileri sınırlı sayıda tutabilmek ve bunları kendi aralarında gönüllü kabule göre paylaşmak. Almanya dışında çoğu ülke ise bu kabule yanaşmamakta, tüm imkânsızlıklar ve ölüm tehlikesine rağmen sınırlarına dayanan göçmenleri engellemek için tel örgüler çekmekte, beton duvarlar yapmaktadır. Acımasızlık şampiyonluğuna soyunan Yunanistan ve İtalya ise, sahillerine derme çatma teknelerle, lastik botlarla yaklaşan mülteci dalgalarını kaderlerine terk etmekte, hatta teknelerini batırmaya çalışmaktadır.

Sahil güvenlik güçlerimiz ise, tamamen aksine canla başla çalışarak bu talihsiz insanları kurtarmak için çaba göstermektedir.

AB’nin ince hesapları

Özellikle Türkiye’ye karşı politikalarında on defa düşünmeden bir defa karar almayan ve bir taşla birkaç kuş vurmayı daima huy edinen AB, ilk bakışta bize şirin görünen bu kararları neden ve hangi şartlar karşılığında uygulayacak? Kısaca değinelim:

• Kendi sosyal yaşamını bozacak mülteci dalgalarından korunarak sırça köşkünde rahat yaşamını sürdürmek, kendi içindeki aşırı sağın yükselmesini önlemek,
• Uluslararası toplumun mülteci krizinde yaptığı baskıları bir ölçüde karşılayabilmek,
• Sürekli kapıda tuttuğu ve dışladığı Türkiye’nin ağzına yarım parmak bal sürmek,
• Bu sayede ülkemizin güney sınırlarını daha sıkı kontrol etmesini sağlamak, Afrika açılımı çerçevesinde uyguladığımız vizesiz seyahat politikalarını rafa kaldırtmak,
• Sözde müzakere sürecinde kötü polisliği üstlenen Güney Kıbrıs’ın veto etmiş olduğu 5 dosyanın tekrar açılması vaadiyle, adadaki İkinci Annan Planı benzeri görüşmelerin yakında referanduma sürülmesini sağlayarak KKTC’yi Rumlara yamamayı gerçekleştirmek,
• Böylece Kıbrıs’ın kıta sahanlığındaki büyük doğal gaz yataklarını kendi erişimine açmak, bu yolla Doğu Akdeniz’deki doğal zenginliğin paylaşımında masada olmak,
• Uzun süredir küstürülen Türk kamuoyunda tekrar AB hayallerinin yeşermesi için uygun zemin yaratmak,
• Bu yıl başlayacağı belirtilen, kanayan yaramız “GB’yi iyileştirme” müzakerelerinde ön almak ve mimarı Şansölye Merkel’in olduğu “imtiyazlı ortaklık” projesini makyajlayarak bize kabul ettirmek (böylece mal ticareti yanında tarımı ve hizmetler sektörünü de AB’ye açmak),
• Ve nihayet yeniden başladığımız PKK terörüyle etkin mücadeleden vazgeçilerek, (ABD’nin de yaptığı gibi) sözde çözüm sürecine dönülmesi telkinlerini daha sık şekilde dillendirmek…

Kısaca, 3 milyar avroluk mülteci muhafızlığı karşılığında baskın tarafa geçmek, Kıbrıs’ı “kurtarmak”, ülkemizi bölünmenin eşiğine getiren çözüm süreci masalını ihya etmek ve bunları da kullanarak, bizi kapıda tutmak için AB üyelik hayallerini diriltmek…

AB’nin bu hedef ve niyetleri için Türkiye’ye dayattığı ise, tam 72 adet olduğu basında tekraren yazılan vize şartlarını yerine getirmektir. İçimizdeki en AB yanlılarının bile tepki gösterdiği bu şartlar yumağının içinden ne engeller üretileceğini varın siz düşünün.

İlk tepki beklenmedik şekilde İtalya’dan geldi: 3 milyar avro yardımı kabul etmiyorlar… Daha sırada vetocu Yunanistan ile ebedi muhalifimiz Avusturya ve yeniden yıldızı parlayan Fransa’nın Sarkozy’si var.

Ara sonuç

Gelecek hafta başlayacak Davos Zirvesi’nde 1 numaralı gündem maddesi olan mülteci sorunu, 2016’nın ve (özellikle Suriye’de öngörülen barış sağlanamadığı takdirde) muhtemelen sonrasının en önemli küresel riski olmaya adaydır. Bu bakımdan, konuyla doğrudan bağlantılı vize konusunu daha iyi anlayabilmek için, AB ile ilişkilerimizin ışığında hikâyenin geçmişine ve gelişimine biraz daha yakından bakmamız gerekecektir.

Bu konuyu Şubatta yazacağımız ikinci bölümde işleyeceğiz. Ancak, şimdiden bir ön değerlendirme olarak şunları söylemeliyiz:

• Vize sorunumuz, öncelikle AB’nin kendi hukukunu uygulamamasının bir sonucudur. AB’deki (özellikle Almanya’daki) vatandaşlarımızın açmış olduğu davalar sonucunda AB’nin en yüksek yargı organı olan Adalet Divanı/Lüksemburg Mahkemesi bu konuda son sözü söylemiş ve anlaşmalarımızda (Ankara Anlaşması ve Katma Protokol) mevcut “kazanılmış haklardan geri gidilemeyeceği” kuralından hareketle bize vize uygulanmasını yıllar önce iptal etmişti. Bu durumda AB hukuku açısından yapılacak tek şey, üye ülkelerin bağlayıcı olan bu kararı kendi iç hukuklarına uyarlamak, Schengen Anlaşması’nı buna göre yeniden düzenlemekten ibaretti. Ancak AB (özellikle Şansölye Merkel), işine hiç gelmeyen bu içtihat kararını bile, sakin tavrı ve yumuşak diliyle ipe un serip bizi bir güzel uyutarak ilişkilerimizde pazarlık konusu yapmayı maalesef başardı.
• Diğer türlü engelleri bir tarafa koyalım. Ama şu ikisi kulağımıza küpe olamadı mı? Katma Protokol gereği 1980’de bize verilmesi gereken 4. Mali Protokol yardımını (yaklaşık 750 milyon dolar) 1981’de üye olur olmaz Yunanistan’ın söz verdiği halde veto ettiğini, aynı ülkenin 1965 yılındaki Gümrük Birliği Anlaşması’ndan doğan 3,2 milyar dolarlık uyum yardımını da veto ettiğini ne çabuk unuttuk? Şimdi 3 milyar avronun bize ödeneceğinin garantisi nedir?
• AB’nin bize yeni dosya açması karlı dağdan kar bağışlamaktır. Diğer engelleri ve bizi kapıda tutmayı açıkça hedefleyen Müzakere Çerçeve Belgesi’nin ucu açık müzakere sürecini bir tarafa koyup şu dosya işine bir bakalım: Mevcut 35 dosyadan tamamı açılsa, bunların tamamının birinci tur görüşmeleri başarıyla tamamlansa ve üye ülkelerin onayından geçip geçici olarak kapatılsa, ikinci turda da bunlardan 34’ünün ikinci tur görüşmeleri tamamlansa ve onaylansa, geriye bir tek dosyanın nihai onayı kalsa ve bunu da sadece bir üye (örneğin Rumlar) veto etse, iş yine yıllarca sürüncemede kalır, üyelik hayallerimiz Kaf Dağı’nın arkasına itilmiş olmaz mı? Geçen 10 yılı aşkın sürede 13 dosyanın açılıp yalnızca 1 dosyanın o da geçici olarak kapatıldığını ne çabuk unuttuk?.. Dosyaların içeriği (örneğin 17. dosya) az çok belli değil mi, bunlara uyum sağlamaya çalışmak için illa da resmen açılmalarını bir büyük lütuf olarak kabul etmemiz mi gerekiyor?..
• Gelinen noktada yapılması gereken GB’yi genişletmek değil, tamamen aksine bu anlaşmayı adaylık sürecinde AB’de kural olan serbest ticaret anlaşmasına/STA indirgeyerek, üçüncü ülkelerin (örneğin Çin’in) iç pazarımıza çok düşük gümrük tarifeleriyle girmelerini önlemektir. Bu çözüm imkânı (karşı önlem alma) GB anlaşmasında var. Bu yolla hem AB ülkeleriyle sıfır gümrüklü ticaretimiz devam edecek, hem de üçüncü ülkelere karşı kendi milli tarifemizle iç pazarımızı koruyabileceğiz. Halen AB’nin ABD ile sürdürdüğü transatlantik serbest ticaret alanı görüşmelerinden etkilenmemek için çözüm de önerdiğimizdir. Bu yalın gerçeği umarız tez zamanda görürüz. İkinci yazımızda konuyu daha da açacağız. (Sürecek)

AB VİZEYİ KALDIRACAKMIŞ! (1) yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

31.01.2015

Yakın geçmişe toplu bakış

Temel ekonomik sorunlarımızdan çok önemli biri de enflasyondur. 70’li yıllardan bu yana yaygın şekilde süre gelen ve adeta kalıcı bir hastalığımıza dönüşen enflasyon, bu dönemde genelde çift haneli olarak seyretmiş; hatta siyasi-ekonomik kriz yıllarında kısa süreler için de olsa üç haneli rakamlara bile ulaşmış veya çok yaklaşmıştır. 1980, 1994, 1998 ve 2001 yılları buna örnektir.

Buna karşılık 1944-54, 1961-71 dönemlerinde ekonomimiz tek haneli enflasyonu yaşamış, biraz olsun rahat nefes alabilmiştir. Geçmiş dönemde enflasyonun eksiye düştüğü nadir yıllar da olmuştur. 1947, 1950, 1961 ve 1968 yıllarında olduğu gibi.

Enflasyon konusunda nispeten rahat nefes alabildiğimiz bir dönem de kriz yılı olan 2001 sonrasıdır. Gerçekten, 2001’de %107’ye çıkan enflasyon, alınan ve halkın bedel ödediği önlemlerle hızlı bir düşüş trendine girerek 2002’de %29,7 olarak gerçekleşmiş ve 2004’te tek haneye (%9,3) inmiştir. Daha sonraki yıllarda ise enflasyon (2008 ve 2011 yılları dışında), hep tek hanede kalmıştır. Elimizdeki son yıllık veri TÜİK’in yeni açıkladığı 2014 enflasyonu olup %8,17’dir. (Hemen belirtelim ki, sözünü ettiğimiz bu oranlar Tüketici Fiyatları Endeksi/TÜFE’dir.)

Kuşkusuz enflasyondaki bu iyileşme fiyat istikrarını geniş ölçüde sağlamış, ekonomik istikrar için de çok önemli bir zemin hazırlamıştır. Bunun sonucunda Merkez Bankası’nın yapmış olduğu hazırlıklar, 2002 sonundan itibaren iktidara gelen Ak Parti hükümetlerince de benimsenerek 2006 yılında TL’den 6 sıfır atılmış, böylece para konusunda çok önemli bir reform gerçekleştirilmiştir. (Bu konuya aşağıda ayrıca değinilecektir.)

Enflasyonun tanımı, türleri ve sonuçları

Piyasa ekonomilerine has bir hastalık olan enflasyonu, çok genel olarak “fiyatlar genel düzeyinin sürekli yükselmesi” olarak tanımlayabiliriz. Bu tarife göre; enflasyonun yükselmesi, bu genel seviye yükselmesinin hızlanması, enflasyonun düşmesi ise, söz konusu hızlanmanın yavaşlaması (fiyatların ucuzlaması değil) anlamına gelir…

Teknik olarak enflasyonun oluş sebebi; kurallara uygun olarak işleyen bir serbest piyasa ekonomisinde, ticarete konu mal ve hizmetler arasında, normal şartlarda mevcut olması gereken arz-talep dengesinin bozulmasıdır.  Bu dengenin bozuluş nedenine bağlı olarak, başlıca üç tür enflasyon ortaya çıkar:

• Talep enflasyonu: Mal ve hizmetler arasındaki dengenin talep lehine bozulması halinde söz konusu olur. Bunun göstergesi ise “Tüketici Fiyatları Endeksi/TÜFE”dir.
• Maliyet enflasyonu: Ekonomideki bu dengede belirgin bir bozulma olmadığı halde, şayet denklemin arz tarafında, mal ve hizmet üretim maliyetlerinde sürekli bir artış olmaya başlamışsa, bu da ikinci bir enflasyon türü olan maliyet enflasyonunu yaratır. Bunun göstergesi de “Üretici Fiyatları Endeksi/ÜFE”dir.
• Durgunluk ve durgunluk içinde enflasyon: Dengenin arz lehine bozulması (arzın daha hızlı artması veya talebin çok düşmesi) halinde enflasyon olmaz, çünkü arz fazlası fiyatları aşağıya çeker. Ancak bu durumda, başka bir ekonomik hastalık olan deflasyon/durgunluk yaşanır. Enflasyon kötü olduğuna göre, deflasyonun iyi olduğu sanılmasın. Tıpkı yüksek tansiyon-düşük tansiyon gibi o da olumsuzdur. (Halen AB ülkeleri bunu yaşıyor. Japonya da son 20 yılda bunu yaşamıştı.)

Gelişmiş ve talep yönünden doymuş ekonomilerde genelde ortaya çıkan durgunluktur. O nedenle (kapitalizmin de doğasına uygun olarak), bu tür ülkelerde sürekli tüketimin tahrik edilmesi ve dışarda yeni pazarlar yaratılması temel politikalar olarak benimsenir…

Ancak özellikle son çeyrek asırda, çoğu ithal/enerji bağımlısı olan bu ülkelerde de maliyet enflasyonu kendini göstermeye başlamıştır. Üstelik yükselen yıldız Çin’in güçlü rekabeti nedeniyle, gelişmiş ülkelerin bu maliyetleri ihraç fiyatlarıyla dış ülkelere yansıtma şansları da giderek azalıyor. Bu yüzden Batı ekonomileri de zora giriyor. Yakın zamana kadar AB ülkelerinde tırmanan enerji fiyatlarına karşı artan kitle tepkileri bunun tipik örneğidir. İşte bu tür gelişmeler, daha çok zengin ülkelere has olan başka bir ekonomik hastalık türünü de ortaya çıkarmaktadır: Durgunluk içinde enflasyon…

Bu üç tür enflasyon için de geçerli olan bir de çekirdek enflasyon vardır. Bu kavram hesaplamada uygulanan bir tekniktir. Burada, temel enflasyonist etkileri tam olarak yansıtmayan, mevsim etkilerine maruz geçici nitelikli bazı mal grupları/maddeler (örneğin enerji, sezonluk ürünler, vs.) ile maliye politikasının araçları dolaylı vergiler hesaplamada sepetten çıkarılır. Amaç, fiyatlar genel düzeyindeki değişimi sürekli kılan unsurları tespit etmek, beklentileri ve dolayısıyla karşı önlemleri daha isabetle almaktır. Gelecek aylardaki potansiyel enflasyon eğilimlerini yansıtan ÜFE de bu konuda fikir verir.

Peki, olması gereken nedir? diye sorduğumuzda kısaca şunu söyleyebiliriz: Ekonominin istikrar içinde gelişmesi için olması gereken enflasyonun durgunluk anlamı taşımayacak asgari oranda olması ve makul düzeyi aşmamasıdır. AB bunun ölçüsünü Maastrich Kriterleri kapsamında en çok % 3 olarak belirlemiştir. Tam üyeliğe(?) aday ülke olarak Türkiye de bu hedefler bağlamında %3 ölçüsünü benimsemiştir. Ancak, aşağıda da değindiğimiz gibi, gerçekleşmelerde ara hedef olarak aldığımız %4 ve %5 hedeflerinde bile başarılı olamadık.

Enflasyon Neden Bir Sorundur?

Enflasyon, mutlaka ve kararlılıkla sürekli mücadele edilmesi gereken bir ekonomik ve sosyal hastalıktır. Bu sorunun aşağıda değineceğimiz nedenleri olduğu gibi, başlıca şu sonuçları da vardır.

Enflasyon;

• Ekonomide sürdürülebilir sağlıklı ve dengeli gelişme için olmazsa olmaz olan fiyat istikrarını bozar,
• Dar ve sabit gelirlilerin aleyhine işleyen ve düşük gelirlilerden varlıklı kesimlere kaynak aktaran adeta gizli bir vergidir, 
• Gelir dağılımında esasen var olan adaletsizlikleri daha da artırır,
• Ekonomide geleceğe yönelik beklentilerle, özellikle iş çevrelerinin yatırım-üretim hesaplarını ve güvenini olumsuz etkiler,
• Dış rekabeti güçleştirir, düzenli bir döviz kuru politikasını zora sokar,
• Piyasalarda spekülatif hareketlere/stokçuluğa zemin hazırlar, bu yolla ticari ahlakı yozlaştırır,
• Bir başka temel sorunumuz olan kayıt dışı ekonomiyi tetikler,
• Ekonomide ücret-fiyat sarmalına yol açarak gelecek dönemler için “kuyruğunu kovalayan kedi” misali kendi gerekçesini yaratır,
• Sosyal barışı bozar ve o yolla da siyasi istikrarı riske sokar…

Bizde durum nedir? 

Enflasyon konusundaki bu genel bilgi ve açıklamalardan sonra, Türkiye’deki duruma biraz daha yakından bakabiliriz.

• Genel bakış: Türkiye gibi gelişme yolundaki ülkelerde arz-talep dengesini genelde talep fazlası (özellikle beslenme ve barınmada) bozduğundan, daha çok talep enflasyonu kendini göstermektedir. (Bizde gıdanın TÜFE’deki payı %28-30 iken, AB’de bu oran %15 civarındadır.) Ancak, giderek artan dışa bağımlılık (örneğin, önceki yıllarda 140 dolara dayanan petrol fiyatları ile halen oldukça yüksek seyreden dolar kuru ), dış ticaret yoluyla da maliyet enflasyonu ithal etmemize neden oluyor.

Öte yandan, bir gelişmiş ülke hastalığı olmakla beraber, durgunluk içinde enflasyonun bizde olmayacağının bir garantisi de yoktur. Tamamen aksine, adı tam olarak konmasa da; artan enflasyon yanında, düşen büyüme, piyasalarda zaman zaman yaşanan yaygın veya sektörel durgunluklar, inen kepenkler ve tırmanan işsizlik, bu tehlikenin bizim için de varit olduğunun açık işaretleridir.

• Yetkililer ve işleyiş: Türkiye’de enflasyon endeksleri Türkiye İstatistik Kurumu/TÜİK tarafından seçilmiş 400’ü aşkın kalem mal/mal grubu bazında TÜFE ve ÜFE endeksleri ile izlenir. Ürün belirlemede çok önemli olan husus; seçilen malların piyasalardaki fiyat hareketlerini ve bunun halkın/gelir gruplarının günlük yaşamına yansıma derecesini gerçeğe en yakın ölçüde temsil etmesidir.

Bu yüzden, son yıllarda sıkça yapıldığı gibi, malların seçimi, zaman zaman değiştirilmesi ve/veya listelerdeki ağırlıkları ile oynanması çoğu haklı çeşitli eleştirilere konu olur. Bu nedenle sonu gelmez şekilde “halkın enflasyonu – mutfağın enflasyonu – resmi enflasyon” ayırım ve tartışmaları yapılır…

Hemen her ülkede olduğu gibi, bizde de enflasyonla mücadele Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın asli görevidir. Ancak bu mücadele, hele enflasyonun iki haneli rakamlara ulaştığı dönemlerde, yalnızca Merkez Bankası tarafından yürütülemeyecek kadar önemlidir. Bu nedenle hükümetlerin uyguladığı/uygulayacağı ve ekonomik sistemin altyapısını teşkil eden ekonomik ve mali politikalar (özellikle bütçe, vergi, teşvik, ücret ve dış ticaret/gümrük politikaları) büyük önem taşır. Merkez Bankası para politikalarını belirlerken, bunları da esas alarak (gerektiğinde bunlarla ilgili uyarıları da yaparak) enflasyonla mücadelede onları tamamlayıcı/takviye edici yönde kararlar alarak uygular.

• Merkez’in araçları: Merkez Bankası’nın bu mücadelede parasal araçlar dediğimiz faiz, döviz kuru, likidite, karşılıklar vd. gibi silahları vardır. Ne var ki, bunlarla piyasalara müdahale Merkez Bankamızın tamamen kontrolünde değildir. Küresel piyasalar olgusu, örneğin döviz kurunda oynamalara göre önlem almayı adeta dayatmaktadır. Dolardaki son oynaklıklar buna tipik bir örnektir. Dolayısıyla, mücadelede başarılı olabilmek için, yalnızca ekonomik-mali politikalarla değil, küresel piyasa hareketleriyle de uyumlu kararlar alınması kaçınılmaz olmaktadır. Öte yandan, yaşadığımız dolarizasyon gerçeği, adeta çift paralı bir ekonomiye göre parasal politikalar empoze etmektedir. Bu da işin hiç de kolay olmadığını göstermektedir…

Son zamanlarda işin özünde değil, ama bazı yöntem ve ayrıntılarda kimi yaklaşım farklılıklarının ortaya çıktığına, bağımsız Merkez Bankası’na özellikle faiz indirimi yönünde telkinler/eleştiriler yapıldığına tanık oluyoruz. (Merkez Bankası’nın 20 Ocak 2015’te aldığı faizde %0,5 indirim kararının siyasetçilerce yetersiz bulunması, hemen akabinde Erdem Başçı’nın 2015 enflasyon raporunu açıklarken bir soru üzerine söylemek durumunda kaldığı “3 Şubatta açıklanacak enflasyon en az %1 düşerse, 4 Şubatta toplanıp faizi indirebiliriz” sözünün piyasalardan tepki görmesi ve doların 2,45’e dayanması buna tipik örneklerdir.)

Mücadeleyi sekteye uğratabilecek bu tür eğilimlerden mutlaka kaçınmak gerektiği açıktır. Merkez Bankamızın da itibarını koruması bakımından temkinli yaklaşımını sürdürmesi ve telkinler de olsa aceleci davranışlara kapılmaması çok önemlidir. Özellikle de yeni yasası ile Merkez Bankamızın bağımsız, hatta 2010’daki anayasa referandumu ile anayasal bir kurum haline getirilmesinden sonra…

Tabii, iş dünyasının da bu konuda elini taşın altına koyması ve ekonomik soğuk savaşın yol açtığı enerji faturamızdaki çok önemli iyileşmenin (Merkez’in 92 dolarlık 2015 yılı petrol tahmini raporda 52 dolara indiriliyor) mücadelede büyük bir fırsat olarak değerlendirilmesi zorunludur. Aksi takdirde, 2015 için açıklanan revize %5,5 enflasyon hedefi ve alınacak yeni kararlar da giderek anlamını kaybedebilir…

• Hedefler ve gerçekleşmeler: Enflasyonla (TÜFE) mücadelede 2001-2005 döneminde önemli mesafeler alınmış ve oran %107’den sırasıyla %68,5, %29,7, %18,4, %9,3 ve %7,7’ye indirilmişti. Bunu sonucunda; çok anlamlı bir reform olarak gördüğümüz, 2006’da TL’den 6 sıfır atılarak YTL’ye geçilmiş, böylece vatandaşa, piyasalara ve dış çevrelere çok önemli bir güven verilmişti.

Bununla beraber, Merkez Bankası’nın son yıllarda koyduğu enflasyon hedefleri ile gerçekleşmeler arasında önemli sapmalar olmuştur, olmaktadır. Örneğin, 2006-2008 yıllarında %4 enflasyon hedeflemesi öngörülmüş, ancak gerçekleşmeler büyük sapmalar göstererek sırasıyla %9,7 , %8,4 ve %10,1 olmuştur. Bunun üzerine %4’lük hedeflemeden vazgeçerek, 2009-2011 dönemi enflasyon hedefleri sırasıyla %7,5, %6,5 ve %5,5 olarak yukarıdan aşağıya doğru yükseltilmiştir. Krizin de etkisiyle İlk iki yılda gerçekleşmeler ilk defa hedeflerin altında kalmış ve sırasıyla %6,5 ve %6,4 olmuştur.

2010 yılında ise, gerçekleşme  %5,5 yerine  %10,4 olmuştur. Son üç yılda hedef %5 olarak alınmış, gelişmelere göre yıllar içinde bazı revizyonlarla kısmen yükseltilmiş ve gerçekleşmeler sırasıyla %6,2 , %7,4 ve %8,17 olmuştur. (Bu son yılda revize hedef  Merkez Bankası tarafından %8,9’a yükseltilmişti.) 

Çözüm Nasıl Olmalı?      

Son 40 yılı aşkın dönemde (2001-2005 yılları hariç) enflasyonla mücadelede başarılı olduğumuzu herhalde söyleyemeyiz. Bu döneme bütünüyle baktığımızda, enflasyonla mücadeledeki başarısızlığımızın başlıca nedenleri; izlenen (aslında çoğu zaman bize dayatılan) ve Türkiye’yi adeta açık pazar haline getiren yanlış ekonomi politikaları, kurumsal ekonomik-mali altyapının ve yerli üretimin zayıflığı/düzensizliği ile yetersiz siyaset kurumu yüzünden yaşadığımız çeşitli sosyal, hukuki ve yönetsel sorunlar/belirsizlikler yoluyla artan ekonomik ve siyasi istikrarsızlıklardır…

Hastalığın tedavisi, teşhisin doğruluğuna ve buna uygun ilaçların sabırla ve düzenli olarak kullanımına bağlıdır. Hastalığımızın temel sebeplerini ve dolayısıyla bunların giderilme yollarını yukarıda işaret ettiğimiz hususların bir açılımı olarak özetle şöyle sıralayabiliriz:

• Genelde iç piyasalarda gözlenen üretim ve arz eksikliği/yetersizliği-düzensizliği  (özellikle tarım ve hayvancılıkta teşviklerin azlığı), üretim-depolama-nakliye/lojistik zincirindeki bozukluklar,
• Bankaların üretimden çok tüketimi kredilendirmesi ile (ölçek ekonomilerin/işletmelerin çok sınırlı olmasının da etkisiyle) genelde yatırım/üretim ve istihdam maliyetlerinin yüksekliği,
• Yakın zamana kadar, ekonomiyi ihracat yerine ithalatla geliştirme yanlışının yarattığı ithal malı ve tüketim alışkanlıklarının da etkisiyle halkın tasarruf eğilimlerinin zayıflaması (BES uygulaması bu konuda önemli bir adımdır),
• Enerjide ve özellikle petrolde giderek tırmanan dışa bağımlılığın içerde yarattığı zincirleme fiyat dalgalanmaları,
• Kamuda altyapı yatırımlarının yıllardır atıl kalması ve bu yüzden üretim/arz ağırlıklı özel sektör yatırımlarının da yurt genelinde aksaması,
• Kamu maliyesinde mali disiplinin kayıt dışılığı ve israfı kontrol etmekten çok, esasen yetersiz olan ödenekleri kısma şeklinde uygulanması,
• Birer maliyet unsuru olarak enflasyon hesaplarına yansıyan tüketim/kullanım bazlı KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerin yüksekliği (halen bizde %67- 70’lerde olan bu vergilerin payının OECD’de olduğu gibi %30’lara çekilememesi),
• Denize düşenin yılana sarılması misali, sıcak paraya olan talep yüzünden, yakın zamana kadar faizlerin (düşürülecek yerde) artırılması,
• Faiz politikasının sonucu olan kur politikasının Gümrük Birliği ile birleşerek vurduğu yerli üretimin yurt dışına kaçmaya başlaması,
• Döviz kurlarındaki oynaklığın yol açtığı olumsuz gelecek beklentileri,
• Genelde özelleştirmenin, verimsiz veya zararda olan kamu işletmelerini ekonomiye kazandırmak değil, gelir elde etmek amacıyla ve yabancıya satış şeklinde uygulanmasının yarattığı olumsuzluklar ve bu yolla ekonominin dış borcunun sürekli artmasının yarattığı kırılganlık,
• Ve bütün bunların sonucunda, piyasalarda artan spekülatif hareketler ve yeterli düzeyde TL’ye duyulamayan güven…

Sonuç

1. Kalkınma iddiasında ısrarlı olmalıyız: 2023’te ilk 10 ekonomiden biri olma hedefini tüm zorluklarına rağmen hala benimsiyorsak, kalkınma iddiasında ısrarlı olmak zorundayız. (Oysa 10. Plan ve orta vadeli programlar bu konuda ümit vermiyor.) Ancak bunun için %3’lerdeki büyüme ile “AB ülkelerinden daha iyi durumdayız” tesellisine sığınamayız. Aradaki farkı kapatabilmek için orta gelir tuzağına düşmeden onlardan çok daha hızlı büyümemiz kaçınılmazdır. Ki bu, uzun vadeli kalkınma planı stratejisinde ortalama %7 olarak belirtilmiştir. (Bkz. Korhaber’deki 25.02.2013 tarihli “2023 hedefinde rakiplerimiz ve başarı şansımız” başlıklı incelememiz.)
2. Atılım için öncelikle zemin düzeltmesi yapmalıyız: Bu maçla, hatalarımızdan ders alarak ve ekonomimize çağdaş demokratik ülkelere has sistem özelliklerini mutlaka kazandırarak canla başla elbirliği içinde çalışmalıyız. Bunun yolu da öncelikle ekonomide atılım için zemin düzeltmesi anlamında enflasyonla mücadeleden geçer… Bu konuda yapılması gerekenler ise, yukarıda sıraladığımız sebepleri, katılımcı bir yaklaşım çerçevesinde ortak aklın ürünü ciddi ve kalıcı bir strateji ve planla ortadan kaldırmaya koyulmaktır.

Katılımcı yaklaşımdan kastımız şudur: Enflasyon, 77 milyonu, hatta “gelecek nesillerimizi” çok yakından ilgilendiren bir milli sorundur. O halde çözüm yolu da bu kapsamda düşünülmeli; tümüyle siyaset kurumu,  kamu ve özel kesim ve sivil toplum kuruluşları buna katkı vermelidir.

Neden “gelecek nesiller” diyoruz? Sırf günü kurtarmak için 2030, 2034, hatta 2040 vadeli devlet borçlanma senedi çıkararak onların gelirlerini (genelde yatırım dışı harcamalarda) yıllardır bol keseden kullanıyoruz. Bu yetmiyormuş gibi, eğer önlem almazsak onlara bir de enflasyon mirasını bırakmaya ne hakkımız var?..)

3. ESK da görevde olmalıdır: Bu konuda asla unutulmaması gereken, enflasyonla mücadelenin yalnızca Merkez Bankamızın görevi olmadığı, yani sadece faiz ve döviz kılıcı ile yarattığımız bu canavarla baş edilemeyeceğidir. Merkez Bankamız gibi, son anayasa referandumu ile anayasal bir kurul haline getirilen, ancak (bildiğimiz kadar) yeni yasası hala çıkmamış olan, yasasına göre üç ayda bir yerine yıllardır toplanamayan Ekonomik ve Sosyal Konsey/ESK bunun için de vardır…

ENFLASYON SORUNUMUZ yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bu nedenle, yakın geçmişle de bağlantılı olarak durumu tekrar ele alarak belirsizlikleri gidermeye ve IŞİD faktörü ile birlikte bu operasyonun arka planını ve muhtemel sonuçlarını açıklamaya çalışmak gerekli oldu.

Üç Parçalı Irak

Bugün Irak’ta görünen genel yapı, ABD’nin 11 yıl önceki işgal öncesinde planlanandan çok farklılıklar gösteriyor. Her şeyden önce, işgalin ABD’ye mali ve maddi faturasından çok daha büyük bir siyasi maliyeti olmuştur. Bu coğrafyada işlerin öyle masa başında sanıldığı ve uzaktan göründüğü gibi hiç de kolay olmadığını ABD yaşayarak öğrenmiş ve üç yıl önce Irak’ı büyük ölçüde boşaltmıştır. Süper gücün sadık ortağı ve eski efendisi İngiltere de bunu geçen asrın başında yaşamıştı. Yani tarih aynı yerde tekerrür etmişti. Sütten ağzı yanan ABD, bu yüzden Suriye’de sözde Arap Baharı’nın sağladığı uygun ortama rağmen çok temkinli hareket etmektedir.

Yakın geçmişten günümüze Irak’taki gelişmelere biraz daha ayrıntılı bakalım.

Bugünkü tablo, çok kaba olarak kuzeyde Kürtler, ortada (Bağdat ve çevresi) Sünniler ile güneyde Şiiler olmak üzere 3 parçalı bir Irak demektir. Bu bölünme nüfus çoğunluğuna sahip güneydeki Şiilere ve kuzeydeki Kürt azınlığa büyük imkanlar sağlamış, ancak ortadaki Sünnileri derinden yaralamıştır. Çünkü her parçanın birbirlerine karşı bilenmişliği yanında, özellikle bölgede dostları olduğu kadar düşmanları da vardır. İşgal sırasında bunlar bilinçli olarak daha da derinleştirilmiştir. Kaldı ki, Irak’ın zenginliklerinin paylaşımı anlamına da gelen bu bölünmede, Şiiler ve Kürtler aslan paylarını alırken, petrolden yoksun ortadaki Sünni blok, ayrıca muhalif Şii Beni Sadr grubu ile, ısrarla hesaba bile katılmak istenmeyen Türkmenler bir kenara itilmektedir. Şöyle ki:

1 Şiilerin güçlenmesi İran’ın işine yaramıştır: Buna karşılık önemli Şii nüfusu barındıran Suudileri ve Körfez ülkelerini iç karışıklıklar korkusu sarmıştır. Bu durum onları ve diğer Sünni Arap ülkelerini Irak Sünnilerine destek vermeye yöneltmiştir.

2 Kürtlerin devlet olma hamleleri: Batının ve özellikle ABD’nin yıllardır süren desteğiyle büsbütün şımaran/şımartılan Kürtler, Kerkük’te de fiili durum yarattıktan sonra, petrol gelirinden de güç alarak “Büyük Kürdistan” rüyaları görmeye başlamıştır. Bu, Serv’i hortlatmak isteyen ABD’nin ve BOP/GOP Projesi’nin önemli hedeflerindendir. Ancak bu durum Türkiye, İran ve Suriye’yi çok rahatsız ettiğinden, başlangıçta karşı/müşterek tavır almayı kaçınılmaz kılmıştır.

Bugün gelinen noktada Suriye operasyonu ve Bağdat’ta nihayet istifa eden Maliki yönetimiyle süren sorunlarımız nedeniyle bu ortak politika bozulmuş; hatta, sürekli Irak’ın toprak bütünlüğünü savunan Türkiye enerji sorunu nedeniyle Barzani’ye destek verir noktaya gelmiştir. Bu desteğin şu gerekçesi de vardır: Kuzeydeki fiili Kürt devleti resmileşse bile, etrafı çevrili ve denize çıkışı olmayan bu yapıyı hangi güç yaşatacaktır? Çekilen ABD’nin Süleymaniye’de kurduğu ABD üssü mü?.. Ayrıca, bölgedeki tüm Kürt aşiretlerinin Barzani-Talabani ikilisinin tutsağı kalacağını kim söyleyebilir?..

3 Yeni çıbanbaşı IŞİD: Irak’ta geçen yıl ortaya çıkan bu yapı karmaşık durumu tam bir kaosa dönüştürmüştür. Sünni İslam inancını kendine dayanak yapan El Kaide uzantısı bu yeni terör örgütü, tam bir şeriat devleti kurma yolunda kutsal dinimizi maalesef kana bulamakta, kendinden olmayanlara yaşam hakkı tanımamaktadır. Irak-Şam İslam Devleti diye anılan ve başındaki Bağdadi’yi Halife (!) de ilan eden bu terör örgütü, Irak ve Suriye’nin yakın bölgelerinde geniş bir alan hakimiyeti (hatta Rakka’da kent yönetimi de) kurmuştur. Musul Başkonsolosluğumuzu işgal edip 49 vatandaşımızı rehin alan IŞİD, Kürtlere, çoğunluğu Şii olan Türkmenlere ve Yezidilere/Ezidilere saldırılarını halen de sürdürmektedir.

Hedefinde, bir zamanlar kırmızı çizgimiz Kerkük ve Barzani’nin merkezi Erbil de olan, bu müşterek tehlike karşısında ABD ve AB/Almanya, Fransa hemen Kürtlerin yardımına koşmuş, Türkiye de kaçan Eezidilere kapılarını açmıştır. ABD’nin hava desteği ile IŞİD konvoyları vurulmuş, stratejik önemi büyük Musul Barajı geri alınmış ve dağlara kaçanlara insani yardım ulaştırılmıştır. Ama arkasında büyük mali desteği olduğu ve lejyonerlerle takviyeli güçlü bir askeri yapıya sahip bulunduğu söylenen IŞİD’in hemen pes etmeyeceği de açık. Bu nedenle güneyde en büyük komşumuz olma yolundaki bu çıbanbaşı ile birlikte gelecek çok şeye gebe görünüyor…

Şimdiye kadar Türkmenlerin feryadına (son örneği Kerkük’ün güneyindeki Amerli/Ömerli kasabasındaki kuşatmadır) hiç kulak asmayan Batı, Kürtler ve Ezidiler hedefte olunca birden insafa geldi. ABD, Fransa ve Almanya şimdi de Barzani’ye silah yardımı yapmaya hazırlanıyor. Tahran da Barzani’nin talebi üzerine Kürtlerin yardımına koşuyor. Bahane IŞİD saldırıları, ama arka planda Kürt oluşumu ve petrol paylaşımı olduğu kesin.

Bağdat’ta Şii Ulusal İttifakı’nın yeni Başbakan adayı El Abadi’nin de düşman kardeşi Barzani’nin yardımına koşması şaşırtıcı değildir. İran’ın endişesi ise, doğal müttefiki Irak merkezi hükümetinin aleyhine Sünni IŞİD’in güçlenmesi olduğu açıktır. (Son medya haberlerinde, Batı’nın IŞİD’e karşı durması için Suriye’de Esad’la bile anlaşacağı iddiası yer alıyor.)

Yeni hükümetle birlikte Türkiye’nin de rehineler, Türkmenlere etkin yardım, güney sınırlarımızdan cihatçı geçişi ve yeni gelişmeler karşısında daha aktif bir politika uygulaması beklenir. Almanya’dan sonra ikinci büyük dış ticaret partnerimiz olan Irak’a ihracatımızdaki büyük gerileme, kurulacak Davutoğlu hükümetinin acilen ele alacağı bir diğer önemli konu olacaktır…

4 Suriye’de yeni emirlik: Bu arada, başkanlık seçiminden sonra suların nispeten durulduğunun sanıldığı Suriye’de yepyeni bir oluşum haberi basında yer aldı: IŞİD’in buradaki türevi olan El Nusra örgütü, Suriye sınırımıza yakın bir bölgede (Reyhanı-Yayladağ ilçelerimizin karşısında yer alan İdlib kırsalında) 60 km.lik bir alanda İslam Emirliği kurmuş ve yeni komşumuz olmuştur. (Sözcü,25.08.2014). Anlaşılan, Batı ile tekrar anlaşma yolunda da olsa Suriye’de köprülerin altından çok daha sular akacak…

5 PKK’nın durumdan vazife çıkarma gayretleri: Ancak, PKK’nın (ve Suriye kolu PYD’nin) Kandil’le birlikte, rakip gördüğü Barzani’ye destek vermesini nasıl yorumlamalı? Bu Batı’nın bir oyunu mu, Kürt ittifakı mı, yoksa PKK’nın durumdan vazife çıkararak ABD ve Almanya’nın silahlarına kavuşma ve gelecekte bunu Türkiye’ye karşı da kullanma hesabı mı? Belki de oyun planında hepsi de var.

Kısacası, IŞİD’in ortaya çıkışı/çıkarılışı, Kürtlerin ve Ezidilerin saldırıya uğramalarının Batı’nın niyetlerini okuma bakımından turnusol kağıdı işlevi görmesi, geleceği okuma bakımından önemli ip uçları vermektedir. Bütün bunların, içerde açılım süreciyle de çok yakın etkileşim içinde olacağı açıktır.

Esas Hedef ABD’nin Hançer Operasyonu

Ortaya çıkan durumda kağıt üzerinde iki çözüm görünüyor. Bunlardan ilki, tarafları uzlaştırmaya, zaman kazanmaya ve esas niyeti maskelemeye yönelik bir “demokratik” yaklaşım. Bunun yadırganacak bir tarafı olamaz. Esasen ABD Irak’ı “demokrasi getirmek için” işgal etmemiş miydi?

İkincisi ise, çok uzun bir arka plana sahip ve bölgeyi köklerinden sarsacak esas çözüm(?) olan ve zamanı geldiğinde hemen hayata geçirilmeye hazır “hançer operasyonu” olacaktır. Bunlara biraz daha yakından bakalım.

1 Geçici çözüm gevşek federal yapı: Irak’ta tam bir batağa saplanan, İran’la başı dertte olan ve ayrıca kangren olmuş Filistin faciasına (terörist devlet İsrail’in son Gazze katliamının çok acı bilançosu 2 binden fazla ölü ve 10 binden fazla yaralı) bir çözüm bulamayan ABD ve ortakları Türkiye’nin de desteği ile Irak’ta gevşek federal yapı içinde “demokratik” bir formülle zihinlerdeki esas çözüme kadar işi zamana yaymaya çalışmaktadır. Bu zahiri çıkış yolu nedeniyle büsbütün İran’ın kucağına atmamak için ABD’nin Maliki’ye (ve yeni başbakan olacak El Abadi’ye) destek vermesi ve görünürde Barzani’nin petrol/Kerkük hesaplarına karşı çıkması da gerekmektedir.

Ancak bu yolun kalıcı olabilmesi için Barzani’nin Kerkük işgalinden vaz geçmesi, eski nüfus sayımları ve tapu kayıtları esas alınarak, gerekli demografik düzeltmeler yapıldıktan sonra Kerkük referandumunun yenilenmesi ve petrol gelirlerinin merkezi hükümetle anayasaya uygun olarak paylaşılması gerekir.

Ne var ki, büyük rüyalar görmeye başlayan Kürtler bunlara yanaşmamakta ve ABD üzerinden çok daha fazlasını istemektedirler. IŞİD’in ortaya çıkışı ile bu yol açılmış gibi görünüyor. Ama evdeki bulgurdan olma ihtimali de çok yüksektir.

2. Esas çözüm İkinci İsrail: ABD’nin Ortadoğu politikasında temel taş İsrail ve güvenliğidir. Bu nedenle, Filistin’de El Fetih-Hamas ittifakının olmaması ve İsrail’i kuşatan Arap komşularının zayıflatılması yanında, ayrıca İsrail’e yükünü çok yönlü hafifletecek yeni bir müttefik gerekmektedir. Batı’nın ve özellikle ABD’nin de müttefiki olacak bu yeni devlet, Ortadoğu’da yeni bir sıçrama tahtası görevi de görecektir.

Bunun temel koşulu ise, Kürtlerin hamiliğine Türkiye’nin ikna edilmesidir. Bu üstü örtülü proje Misak-i Milli duyarlılığımızla da ilk planda örtüşür görünmektedir. Ancak büyük olasılıkla buradaki amaç, açılım sürecinin de etkisiyle Güneydoğu’da daha hızlı estirilecek ayrılık rüzgarlarıyla, Türkiye’yi büyütür göstererek küçültmek olacaktır. Bilinçli olarak dağıtılan haritalardaki sınırlar, güdümlü olarak gündemimize taşınan eyalet tartışmaları ve çeşitli yasalarda yapılmak istenen yerel otoriteleri güçlendirme düzenlemeleri unutulmamalıdır. Bu konuda çok çok dikkatli olmalıyız.

Büyük Ermenistan Hayali ve Sonuç

Unutulmamalıdır ki, bizi buna ikna edeceklerin ayrıca “Büyük Ermenistan” hesapları da vardır. Üstelik 2015, “Ermeni olaylarının” 100. yılıdır. Bu hesabı yapanlar için en uygun çözüm; Doğu Akdeniz ile Doğu Karadeniz arasında İsrail-Kürdistan-Ermenistan-Gürcistan zincirini oluşturmaktır. Sapı ABD’nin elinde olacak bu hançer;

• Süper gücün nihai olarak bölgeye yerleşmesi,
• Büyük İsrail’in önünün vadedilmiş topraklara doğru açılması,
• Kürtlere Kerkük petrolü bağlamında Akdeniz koridorunun açılması,
• İran, Irak, Suriye ve Türk dünyası ile coğrafi bağlarımızın koparılması,
• Karadeniz, Kafkasya ve Hazar havzasının ABD tarafından kontrolü,
• Rusya’nın güneyden kuşatılması,

gibi çok büyük hedeflerin de gerçekleşmesi anlamına gelecektir. Bölgemizi ve dünyamızı altüst edecek bu büyük rüyayı gerçekleştirmek günümüz dünya dengelerinde ancak mucizevi bir olay olabilir.

BOP/GOP bağlamında Irak ve çevresinde bundan sonraki süreç; gerek Irak için ve gerekse bu hamlede rol alanlarla, Türkiye gibi bu bölgenin içinde ve yanıbaşında bulunan ülkeler için en az savaş kadar önemli olacaktır.

ABD’nin bölgede Türkiye aleyhine atabileceği yanlış adımlar, bizi ve rakip güçleri en azından karşı önlem almaya ve yeni saflaşmalara yöneltecek, ayrıca Türkiye’de giderek yaygınlaşan ABD aleyhtarlığının büsbütün artması ve kalıcı olması sonucunu da doğuracaktır.

Akıllı bir yönetim, ön yargılı ve kısır hedefler uğruna ABD’ye Türkiye’yi asla kaybettirmez. Bu husus, her yıl temcit pilavı gibi önümüze konulan “Ermeni diyasporasının soykırım soytarılıkları için de öncelikle geçerlidir.

ÜÇ PARÇALI IRAK’TA İKİNCİ İSRAİL’E DOĞRU yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

AB maceramızda temel yanlışlar

Geçen ay Korhaber’deki konuya ilişkin son yazımda mevcut durumu en son verilerle bir kez daha ortaya koyup, ekonomim izdeki GB yarasını tedavi etme arayışını dile getirmiştim. 02.12.2013 tarihli bu yazımızın sonuç bölümünde şunları ifade etmiştik:

“1959 yılında AB’ye (o tarihte AET) başvurmamız, ardından onlarla 1963 yılında Ankara Anlaşması’nı ve 1973 yılında da bu anlaşmaya ek Katma Protokolü imzalamamız, o dönemin genel iç ve dış şartlarına göre doğru ve yerinde hamlelerdi. Üstelik bu adımlar birer milli politika ürünü idi.

Ancak, sonraki yıllarda AB ilişkimizde çok önemli hatalarımız da olmuştu. Geriye doğru baktığımızda, (…) şu temel yanlışları sıralayabiliriz:

• 1976 yılında tekstil ürünlerimize konan kotalara, 1981 yılında 3.Mali Protokolle Türkiye’ye verilecek 600 milyon dolarlık yardımı (verdiği söze rağmen) veto eden Yunanistan’a ve GB döneminde bize yapılacak 3,2 milyar dolarlık mali yardımın da 1966’da yine Yunanistan tarafından veto edilmesine karşı hukuki yollara başvurmamamız.
• 1986’da işgücünün serbest dolaşımının iptalini Almanya’nın isteği üzerine sineye çekmemiz.
• 1987’de gerekli şartlar olgunlaşmadan tam üyeliğe başvurmamız.
• AB ile STA yapacak yerde, daha aday bile olmadan, üstelik mevcut aday ülkeler (örneğin Kıbrıs Rum Kesimi) ve süre için bir rezerv bile koymadan GB’ye girmemiz, bu bağlamda OGT’yi kabul etmemiz ve zararları telafi edecek mekanizmaları işletmememiz.
• AB’nin, özellikle Almanya’nın hukuk dışı ve insanımızı aşağılayıcı vize uygulamalarına karşı etkin bir politika uygulayamayışımız. (Dünya Bankası söz konusu incelemesinde vize sorununa da değinmekte ve AB’ye ‘uzatmayın, açın kapıları’ demektedir./Bkz. HT, 06.11.2013.)
• 2004’te Annan Planı’na hayır dediği halde, Kıbrıs Rum Kesimi’nin tam üyeliğine (KKTC’yi adeta uçuruma iterek) seyirci kalmamız.
• Tam üyelik yolunda en büyük engel olan 3 Ekim Belgesi’ne itiraz etmememiz…

AB ile ilişkilerde bugün gelinen noktada tam üyelik ümidi ne yazık ki hayalden öteye geçemiyor. Bunda dünüyle, bugünüyle, iktidarı ve muhalefetiyle tüm siyasi kadroların payı vardır.

Bu bakımdan, ilişkilerin geleceği ve ülkemizin mevcut işleyişten daha fazla zarar görmemesi için bütün siyasi partilerimizin, özellikle de üç büyük partinin AB’ye karşı milli bir politika oluşturması amacıyla tez elden bir araya gelmesi gerekir.”

Tam da sırası

Avrupa Birliği (AB) çerçevesinde özellikle Gümrük Birliği (GB) ile ilişkilerimizi yakından izleyen ve irdeleyenlerden biriyim. 50 yıllık AB maceramızın en az 35 yılının canlı tanığı olarak, GB kararının alındığı 6 Mart 1995 tarihinden bu yana konu hakkında çok sayıda inceleme yaptım, yazı yazdım, konferanslar verdim ve çeşitli TV programlarına katıldım.

Yazdıklarımın ve söylediklerimin temel özelliği; konuya moda/popülist yaklaşımlarla değil, ülkemizin çıkarları ve emsal uygulamalar açısından gerçekçi bir gözle bakmak, olay ve gelişmelerle ilgili tespit ve değerlendirmeler yanında, somut önerilere de yer vermek olmuştur. (Bunlar içinde, Mayıs ve Haziran 2006’da Jeopolitik Dergisi’nde iki bölüm halinde çıkan “Yeni Kapitülasyonlar, Gümrük Birliği” adlı incelememi değerli Korhaber okurlarına özellikle salık veririm.)

“Şimdi sırası mı?” diye soranları duyar gibiyim. Evet, şu iki nedenle tam da sırası diyorum:

•     Birincisi, eğer 2023 hedefine samimi olarak inanıyorsak (ağır enerji faturamıza ilaveten) bunun mevcut GB prangasıyla asla gerçekleşemeyeceğini de mutlaka bilmemiz gerekir. Çünkü GB yalnızca AB ile ticaretimizden kaynaklanan dış ticaret açığını (1996-2013/9 döneminde 191,5 milyar dolar, 2012’de 28,3 milyar dolar, bkz. önceki yazımız) artırmakla kalmıyor. Ayrıca Ortak Gümrük Tarifesi (OGT) nedeniyle üçüncü ülkelerle ticaretimizde de büyük açıklar vermemize neden oluyor..

Üstelik enerji ithal etmediğimiz Çin, ABD, Japonya gibi üçüncü ülkelerle bu açığı veriyoruz. Örneğin, TUSKON’a göre son 4 yılda Çin’den kaynaklanan dış ticaret açığımız 68 milyar dolar olmuştur.

Yıllık ortalama 17 milyar dolar açık. Bu açığa ABD, Japonya ve serbest ticaret anlaşmamız (STA) olmayan, enerji de ithal etmediğimiz diğer üçüncü ülkelerle olan açıklarımızı da eklediğimizde, yaklaşık olarak AB’den kaynaklanan yıllık 28 milyar dolar açık (2012) kadar OGT ve dolayısıyla GB yüzünden üçüncü ülkelerle de açık veriyoruz.

Enerji açığımız için; yenilenebilir enerjiden nükleere kadar, çeşitli iç-dış projeler çok geç de olsa uygulama aşamasında bulunuyor. Esasen bu konuda GB yoluyla yapılacak bir iyileştirme de yok. GB olsa da olmasa da bu enerjiyi Rusya, İran, Irak, Körfez ülkeleri, Cezayir ve Libya gibi devletlerden ithal etmek zorundayız. Vergili olması, olmaması fark etmiyor…

•  İkincisi ise, Türkiye’de 17 Aralık 2013’te başlayan siyasi-ekonomik dalgalanmaların dövizi, faizi ve borsayı derinden etkilemeye başladığı bu dönemde, ekonomiye soluk aldırmak ve dış ticaretimize yeni boyutlar kazandırmak kaçınılmaz duruma gelmiştir.

Akıl almaz suskunluğumuz

Ama o derecede bizi etkileyen, doğrudan GB’den kaynaklanan ve ekonomideki en büyük baş ağrımız olan cari açığın da temel nedeni olan bu dış ticaret açıkları için ne yapıyoruz? Çok kısa olarak, hiçbir şey…

Sadece ara sıra AB’ye sitem etmekle yetiniyoruz. İki büyük muhalefet partimiz (CHP ve MHP) zaman zaman AB politika, uygulama ve dayatmaları konusunda görüş bildirseler bile, bunlarda GB ile ilgili dişe dokunur bir ifadeye/bakışa rastlayamıyoruz. Sanki AB ile GB gibi bir ilişkimiz yok veya bu ilişkide her şey yolunda ya da onları hiç ilgilendirmiyor…

Bu konuda Sn. Kılıçdaroğlu’nun ekonomide “çıkış formülü” kapsamında dile getirdiği şu görüş, kendisinin GB sorunundan ne denli uzak kaldığını ve AB’nin istediği şekilde kapılarında daha uzun süre büyük ticari açıklarla beklemeye razı olacağını açıkça göstermektedir: “Avrupa Birliği alanında, bizi üyeliğe ister alsınlar ister almasınlar, bir AB üyesiymiş gibi bütün kuralları yerine getireceğim.” (Bkz. 10 Ocak 2014 tarihli Dünya’da İsmet Özkul’un “Kılıçdaroğlu’nun ekonomiyi toparlama formülü” başlıklı yazısı)

Kısaca, bu konuda iktidarımızla ve (dün iktidarı paylaşan) muhalefetimizle 18 yıldır olduğumuz yerde duruyoruz. Adeta üzerimize ölü toprağı serpilmiş durumda

Dünya Bankası’nın 191,5 milyar dolarlık ticari açığa işaret eden son raporu bile uyanmamızı sağlamamışa benziyor.

Hayret edilecek şekilde, akademik çevrelerden ve ekonomi basınımızın usta kalemlerinden de izlediğim kadarıyla bu konuda kayda değer bir görüş ya da değerlendirme çıkmıyor…

Suskunluğumuzun nedenleri

Bu suskunluğu ve tepkisizliği Türkiye’deki AB propagandasına ve onun da etkisiyle gelişen AB yandaşlığına bağlamak abartılı olmayacaktır. O kadar ki, son dönemlerde çok ihtiyacımız olan çağdaş yaşamı, sosyal hukuk devletini ve ifade özgürlüğünü temsil eden AB imajının gölgesinde GB Türkiye’ye şirin gösterilmek isteniyor. Şöyle ki:

•    Bunun sonucunda, tepki vermeyenler için genelde GB’den/açıktan şikâyetçi olmak, AB ile köprüleri tamamen atmak anlamına geliyor. Yani, adaylığımızı ve sözde müzakereleri sürdürebilmek için onlara göre bu sömürü derecesinde ağır kan kaybına kendimizi mecbur hissediyoruz. Üstelik, GB kararında bile dört elle sarılmamız gereken korumacı hükümler/ önlemler olduğu halde…

Oysa; GB’siz AB ile adaylık ilişkileri olabilir, ama AB tam üyeliği gerçekleşmeyecekse (ki öyle gözüküyor), GB’yi en azından mevcut haliyle sürdürmek, arka bahçe olmayı, ticarette kan kaybının sürmesini peşinen kabullenmektir. Buna kim, nasıl razı olabilir?..

•    GB’nin kan kaybına neden olduğunu görenler ise, AB yandaşlığının etkisinde bunu mazur göstermek veya gizlemek için;

–      GB ile bir ilgisi olmadığı halde, enerjide dış açığımızın çok daha yüksek olduğunu öne çıkarıyor,

–      AB’den (gerçeklerin aksine) daha çok yatırım malı aldığımızı iddia ediyor,

–      Ve/veya doğrudan GB’nin sonucu olan OGT nedeniyle Çin ve benzeri üçüncü ülkelerle olan dış ticaret açıklarımızı görmezden geliyorlar.

•    GB konusunda Türkiye’deki AB propagandasının bir önemli argümanı da şudur: “AB ile GB ilişkisine son verip, iç pazarımız ve Ortadoğu ülkeleriyle mi baş başa kalacağız?.. ”Çok yanıltıcı ve saptırıcı olan bu çıkışa karşı şu noktaları özellikle vurgulamamız gerekiyor:

–     GB’nin alternatifi, yüksek gümrük duvarlarıyla korunmuş kapalı bir ekonomi asla değildir. (Türkiye’de bu dönem 24 Ocak Kararları ile 1980’de son buldu.) Esasen, üyesi olduğumuz Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) kuralları çerçevesinde artık buna pek imkân da yoktur.

–     Eğer AB’ye üvey aday bir ülke değilsek, bu konuda ısrarla talep etmemiz gereken, diğer adaylarla (hatta çoğu yeni üyelerle) yapıldığı gibi, AB ile serbest ticaret anlaşması (STA) yapmaktı. GB’ye ancak tam üyelikle birlikte (AB kuralı) veya daha sonra (Yunanistan, İspanya ve Portekiz örnekleri) geçilmesi zorunlu idi.

–       Aksine bir tutum; ekonomimizi, kazanması mucizelere bağlı asimetrik bir haksız rekabetin çarklarına atmanın ötesinde, kendimizi ancak belirli egemenlik haklarımızı Brüksel’e devrederek adaylığa layık görme kompleksi, kazanılmış hakları sanal karşılıklar uğruna yok sayma ağır ihmali ve bunların getirdiği/getireceği siyasi faturalar anlamını taşır. Maalesef öyle de olmuş ve GB ile Türk ekonomisi adeta AB’nin bir arka bahçesi haline getirilmiştir. Üstelik süresiz olarak…

–       Bizdeki “GB muhipleri” bir yandan AB ile dış ticaretimizin (aslında daha çok ithalatımızın) artmasının reklamını yapıyor, bir yandan da komşularımızla ve çevremizle ticareti bir çıkış yolu olarak da artırma eğilimlerine “Olur mu, AB’den nasıl uzaklaşırız?” yaygaralarıyla çelme takıyor. Oysa, bilinen bir gerçektir ki, yalnızca çoğu AB ülkelerinin değil, tüm gelişmiş ülkelerin en büyük ticaret ortakları kendi komşularıdır. Örneğin, dünya ihracat şampiyonu Almanya’nın dış ticaretinde, Fransa ve Hollanda başta olmak üzere, AB ülkelerinin %60’lar düzeyinde payı vardır.

Bayan Merkel’in son marifeti

Almanya’daki 22 Eylül seçimlerinden sonra kurulan yeni koalisyon hükümeti programına bile Bayan Merkel ekonomik egemenliğimize açıkça saldırı niteliğinde şu ifadeyi koyduruyor (bkz. önceki yazım) ve buna da Türkiye’den (İktidardan, muhalefetten, ekonomiden ve akademik çevrelerden) ne yazık ki hiçbir tepki gelmiyor:

“Eğer AB bizi alacak kapasiteye sahip olmazsa ya da Türkiye, tam üyeliğe bağlı olarak sorumluluklarını yerine getirmezse Türkiye için, AB ve Almanya’ya yönelik ‘imtiyazlı’ bir ilişki geliştirilmeli ve mümkün olduğu kadar Avrupa’nın yapısallığına bağlanmalıdır.”

Geçen sürede (2013 sonuna kadar) GB yüzünden sadece AB ile ticarette yaşamış olduğumuz yaklaşık 200 milyar dolarlık kan kaybı konusunda şu soruyu da hiç aklımıza getirmiyoruz: Bu açığın çok az bir kısmını bile faraza Türkiye değil de AB veya Almanya vermiş olsaydı, acaba bunu bizim yanımızda bırakırlar mıydı?

Hiç kuşkunuz olmasın, böyle bir gelişme olsaydı; türlü dayatmalar, ihraç ürünlerimize yeni standartlar ve özellikle tarife dışı engellerle dalgalar halinde bize karşı saldırıya geçerlerdi.

1970’lerde, Katma Protokol’e aykırı olarak, ihraç ürünlerimize/tekstile kota konması bunun ilk işaret fişeği idi.

İşte aşağıdaki tespit ve önerilerimiz, ekonomik egemenliğimize nihayet sahip çıkarak bu ataleti üzerimizden atmak ve 2023’ün yolundaki taşları temizlemek içindir.

Neler yapmalıydık?

Yapılacak iki şey var:

Bir yandan AB ile ticaretin bize verdiği açıkları anlaşma çerçevesinde dengelemek için harekete geçmek, yani karşı önlemler almak; bir yandan da OGT uygulamasının bize verdiği zararı gidermek, yani GB’yi Serbest Ticaret Anlaşması statüsüne indirgemek için girişimleri derhal başlatmak…

Bu konuda üç büyük partimizin, ekonominin, akademik çevrelerin ve sivil toplum kuruluşlarının yakın işbirliği yapması, 2023 Hedefi için genel stratejinin hazırlanması (bunun en geç 10. Plan ile birlikte açıklanması gerekirdi) öncelikli iş olmalıdır.

2011’de yayımladıkları seçim bildirileriyle üç partimizin 2023 Hedefi konusunda fikir birliği içinde olduklarını var sayıyoruz.

Böyle bir yöntem ve ortak zemin oluşturduktan sonra, milli program için şimdi bu iki grup önlemi içerik olarak geçmişteki hatalarımıza paralel şekilde ele alabiliriz.

1.    Gümrük Birliği Anlaşması Değiştirilmeliydi: Yunanistan örneği de dikkate alındığında, GB bizim için bir zorunluluk değil, AB tarihinde benzeri olmayan, en azından mevcut içeriğiyle ve “AB’ye üyeliğimizi ve kalkınmamızı hızlandırır” safiyane düşüncesiyle körü körüne kabul olunmuştur. Oysa gelişmeler tamamen ters yönde gerçekleşmiştir. (Bu kabulde, o zamanki hükümet tarafından dış politikayı iç politikada kullanma büyük yanlışının da etkisi olmuştur.)

Ekonomimizin temel hastalıklarının başlıca nedeni olan sonuçlarıyla GB, Katma Protokol’ün 60. maddesine de dayanılarak şimdiye kadar mutlaka masaya yatırılmalıydı. Tabii ondan da önce anlaşmaya;

–       Adaylığa/müzakerelere bağlı süre sınırlaması,

–       Hassas sektörler ve OGT uygulaması için özel istisnalar,

–       Serbest ticaret anlaşmalarında esneklik,

–       Yeni üyelere otomatik değil tercihli uyarlama,

–       AB’nin GB ile bağlantılı dış ticaret politikalarında oy hakkı,

–       Önceki taahhütleri de telafi edecek yeterli düzeyde mali yardım,

gibi hükümler konulmalıydı.

2.    STA seçeneği mutlaka olmalıydı: Anlaşma olmadığı takdirde GB tek yanlı askıya alınarak, tüm aday ülkelerde olduğu gibi ilişkiler, hassas sektörleri de koruyan bir serbest ticaret anlaşması bazına indirgenebilmeliydi. Bu yolla AB ile doğrudan ticaret yine geniş ölçüde gümrüksüz olur; ancak, Türkiye özellikle üçüncü ülkelere (örneğin Çin) kendi iç pazarını AB’den bağımsız bir politika ile koruyabilirdi. Ayrıca, ABD- AB Transatlantik Ticaret Anlaşması görüşmeleri de bizi etkilemezdi.

3.    Tarih ve Takvim Birlikte Olmalıydı: Bunca olan bitenden sonra artık Türkiye göstermelik görüşme tarihi değil, tam üyelik takvimi istemeliydi ve bu tarih hiç bir şekilde Romanya, Bulgaristan ve Kıbrıs’ın üyeliğinden sonraya kalmamalıydı. Bu yapılmadığından “tren” işte o zaman kaçmıştır, kaçmaktadır.

Çünkü bu kez masada AB’nin sonu gelmez istekleriyle bizi oyalama dönemi başladı. “Ucu açık” müzakereler için masaya oturmak tam üye olma garantisi de vermiyor. Şimdiye kadar aksi olmadı, ama Türkiye’ye hep “ilkler” in uygulandığı asla unutulmamalıdır.

4. Yalnızca Masaya Oturmakla Yetinmemeliydik: Türkiye, yalnızca müzakere masasını hedefleyerek, özellikle GB kanamasının ekonomide sürmesini ve “uyum paketi” olarak bize sürekli dayatılan “sosyal domdom kurşunları”nın (ağır ekonomik ve siyasal faturalara ilaveten) hükmünü icra ettirmesini sineye çekmiş oldu.

5. Kıbrıs’taki Temel Yanlışımız: Takvim verilmediği ve Kıbrıs’ta hukuk dışı Rum üyeliği gerçekleştirildiği halde, AB ile ilişkilerimizin (göstermelik bir itiraz dışında) aynen devam etmesi başka bir büyük yanlışımız olmuştur. Bu politika, “Biz isteyelim, ama siz vermeseniz de olur, onu da sineye çekeriz” teslimiyetçiliği olarak Brüksel-Atina-Larnaka hattında yorumlanmış ve onlara, bize yönelik dayatmalarında cesaret vermiştir, vermektedir. (1)

Öncelikle Yapabileceklerimiz

Yapacaklarımızda Kendimize Güvenmeliyiz: Tüm yaşananlara ve olumsuz gelişmelere rağmen, Türkiye’nin elinde yine de önemli kozları ve sağlam çıkış yolları vardır. Yeter ki, bunun bilincinde olalım, günü kurtarma uğruna yıllardan beri attığımız yanlış adımlarda ısrar ederek ve öncekilerini yeni yanlışlarımızın gerekçesi/bahanesi yaparak, bu kozlarımızı da heba etmeyelim.

AB ile ilişkilerimizde bugün gelinen noktada yapılabilecekler konusunda (iktidar, muhalefet, ekonomi ve üniversiteler) öncelikle şu noktalar üzerinde durulmalıdır:

• •Tıkanan süreç ve bloke edilen dosyalar nedeniyle AB’den yeni bir tarama süreci talep edilmeli ve bu tarama süreci sonunda fiilen masaya oturmadan önce; Türkiye mevcut dayatmalar ve ulusal çıkarlarımız konusunda kırmızı çizgilerini belirlemelidir.
• •Bu bağlamda, GB’nin yeni üyelere uyarlanması bahanesiyle dayatılan “Rumu tanıma” tuzaklı GB Ek Protokolü, TBMM’de mutlaka reddedilmelidir. (Bu konuda, “limanlarımızı açmamız hizmet ticareti olduğu için GB kapsamı dışındadır” haklı gerekçemizi hala kabule yanaşmayan AB’nin; sınırlarında Türk TIR’larına hizmetlerin serbest dolaşımıdır diyerek kota uygulaması, ikiyüzlülüğün tipik örneğidir. (Bkz. 4 Mayıs 2006 tarihli Sabah Gazetesi’nde, UND Başkanı Çetin Nuhoğlu’nun açıklaması.)
• •AB’nin resmi belgelerinde yer verilen ve bizzat AB hukukuna aykırı kalıcı kısıtlamalar vb. için, AB hukukundaki kazanılmış haklardan geri gidilemeyeceği” temel kuralı çerçevesinde gerekirse dava yoluna gidilmelidir. (Bu konuda üye ülkeleri bağlayıcı AB yargı kararları da vardır.)
• •Doğrudan AB ile ticaretten doğan ağır dış ticaret açıklarımız konusunda anlaşmanın verdiği yetki (bkz. Katma Protokol’ün bize de önlem alma hakkı tanıyan 60. maddesi ve bunun geçerliliğini teyit eden, bizim hala unutur göründüğümüz GB’nin 63. maddesi) nihayet kullanılmalıdır. (2)
• •Dış ticaretimizi olumsuz etkileyen AB karar ve uygulamalarında Türkiye devre dışında kalmamalı, özellikle kararın 52. maddesinde öngörülen GB Ortaklık Komitesi’nin etkin çalışması AB’den talep edilmelidir.
• •AB’nin taraf olduğu STA görüşmelerine doğrudan katılma hakkı ve AB’nin mevcut STA anlaşmalarından Türkiye’nin de yararlanması talep edilmeli, kabul edilmediği takdirde, bundan sonra bu tür anlaşmaları kendi iç pazarımız için otomatikman uygulamayacağımız AB’ye bildirilmelidir. Başka bir anlatımla, bu anlaşmalarla AB’nin muhatabı ülke bizim sırtımızdan ne kadar korunuyorsa, GB’nin tarafı olarak Türkiye de aynı derecede korunmalıdır.
• •GB konusunda yukarıda değindiğimiz ve şimdiye dek yapılmayanlar/yapılamayanlar en kısa zamanda gündeme getirilmelidir.
• •Veto vb. gerekçelerle verilmeyen tüm mali yardımlar (hukuk yolu da denenerek ve emsal aday ülkeler de dikkate alınarak) AB’den talep edilmelidir. (3)
• •Ortaklık Konseyi’nin kararlarıyla sağlanan AB’deki Türklerin sosyal ve siyasal haklarının (1/80 ve 3/80 sayılı kararlar) gerçekleşmesi hukuk yollarıyla da istenmelidir.
• •Seyahat özgürlüğünün, özellikle serbest ticaretin özüne aykırı olan ve genelde aday ülkelere uygulanmayan vizenin kaldırılması, mevcut üye ülkeleri bağlayıcı AB yargı kararları çerçevesinde sağlanmalıdır. (Bu konudaki son uzlaşma/anlaşma ağzımıza bir parmak bal çalmadır ve 4-5 yıllık oyalamadan sonra AB’ye 3,5 yıl daha kazandırmıştır. Bu süre sonunda çok az bir soluklanma ile yine ipe un serilmesi muhtemeldir.)
• •Geleceğimiz ve ulusal güvenliğimiz açısından en önemli dayanağımız olan KKTC’ye her bakımdan sahip çıkılmalı, KKTC ile STA nihayet yapılmalı ve çoktan çöpe atılmış olan Annan Planı tekrar asla diriltilmemelidir.
• •Rum kesiminin tek yanlı tam üyeliğine ve KKTC’ye uygulanan insanlık suçu ambargoya karşı Lahey Adalet Divanı’na mutlaka gidilmelidir.
• •Bu konularda alınacak sonuçlara göre, GB ve gerekirse AB ilişkileri için halk oylamasına gidilmelidir.

Sonuç

1.    Gümrük Birliği ile Olmaz: Türkiye-AB ilişkilerinin hiç bir boyutu, GB kanayan yarasından soyutlanarak değerlendirilemez, değerlendirilmemelidir. GB’siz de yapılabilecek çok sınırlı bazı artılarına rağmen, bizim için çok büyük olumsuzluklar doğuran ve doğuracak olan yeni kapitülasyonlar GB nedeniyle artık bir karar vermeliyiz.

Ayrıcalığımız değil, ayak bağımız olan Anayasa’ya aykırı GB uygulaması tez elden masaya yatırılmalı ve ikili ticaretten doğan büyük zararların dengelenmesi istenmeli, aksi takdirde en azından tam üyeliğe (?) kadar GB (hassas sektörleri de gözeten) serbest ticaret anlaşmasına dönüştürülmelidir.

2.    GB’den çıkamazmışız!: AB bağımlılarının “bu yola gidersek, AB tazminat davası açar” mealindeki akıl almaz itirazları, aslında kendilerinin nasıl bir “teslimiyetçi kafa”ya sahip olduklarını gösterir.

Katma Protokol’ün 60. maddesi ve bunun geçerliliğini teyit eden anlaşmanın 63. maddesi ortada iken; dahası, aynı maddeye dayanarak AET 1976 yılından itibaren bize kota uygulamışken; biz de 1978’den itibaren yine bu maddeye göre gümrük vergisi indirimlerini ertelemişken, böylesine gülünç bir iddiada bulunmak gerçekten anlaşılır gibi değildir… Bu sakat düşünce; AB’ye ve ayrıca 3.ülkelere dış ticaret fazlası sağlamaya mecbur bir ülke/sömürge olduğumuz vahim sonucuna bizi götürür, ki bunu kabullenmek asla mümkün değildir…

3. Özel Statü ile de asla: Bizi AB’nin tamamen arka bahçesi ve sömürgesi yapacak, hizmetlerin ve tarım ürünlerinin serbest dolaşımı görüşmeleri ertelenmeli, Bayan Merkel’in öncülük ettiği “özel statü” tuzağına asla düşülmemeli ve AB ile mevcut diğer tüm ilişkilerimiz, belirlenecek yeni temel politikalar çerçevesinde gözden geçirilmelidir.

4. Sessizliğe ve tepkisizliğe hayır!: Bütün bunlar yerine, “aman ilişkilerimiz bozulmasın, AB sürecimiz (!) riske girmesin…” temel yanlışlığına düşersek; bize hiçbir şekilde yakışmayan sürekli aşağıdan alan, boyun büken, suskun kalan,        sineye çeken, hatta olan biteni adeta yok sayan ve kısır sen-ben çekişmelerinden bir türlü sıyrılamayan, ufuksuz ve vizyonsuz bir görünüm ile kaderimizi başkalarının eline bırakır ve geleceğimizi karartırız. Buna asla hakkımız yoktur…

5. Son Söz: Büyük önder Atatürk’ün ana hedef olarak bize gösterdiği çağdaş uygarlık düzeyini kendi milli imkanlarımızla aşmayı değil, bize dayatılan şekilde/ölçüde ‘Batılı’ olmayı öngören politikalar büyük risklerle doludur. Böyle bir ortamda, AB kara sevdası ve birliğimizi-dirliğimizi büyük tehlikelere sürükleyen son 18 yıldaki tavizci GB politikaları ayrı bir sorunlar yumağıdır.

Bunların etkisinde, AB ile 50 yıllık maceramızda şimdiye dek yaşadıklarımıza, yakın gelecekte çok daha yoğun olarak katlanmak zorunda kalabiliriz. Asla unutmayalım ki, halen süren müzakere süreci sırasında ve sonrasında (şayet son anda bir yol kazası yaratılmazsa), AB ile klasik anlamda bir müzakere yapmıyoruz, sadece onların sorgu odasına alınmış oluyoruz.

Üstelik, ne kadar daha süreceği belirsiz bu cenderede, başta aşırı şımartılmış çocuk Rumların küstahlıkları olmak üzere, istenenleri yapsak bile “özel statü” dışında hiçbir “ödül”(!) de alamadan…

O halde, yarın çok geç olmadan aklımızı başımıza toplamalı, ulusal çıkarlarımız etrafında ve Atatürk’ün gösterdiği yolda kenetlenmeliyiz.

Açıklamalar:

1.   Bize kapıyı kapayıp; Hıristiyan olma dışında hiç bir haklı ve acil neden yokken, Avrupa ile tek bir coğrafi bağı bile bulunmayan ve hemen her türlü uluslararası illegaliteyle bağlantılı Kıbrıs Rum kesimini tam üye yapan ve böylece uluslararası hukuku hiçe sayan AB, bu tutumu ile Türkiye’ye karşı gerçek niyetini açıkça göstermiştir. Bu yalın gerçeği hala göremiyorsak gerçekten çok yazık…