Bozkırın bilge kalemi: Vefatının 12. yılında Cengiz Aytmatov – Milli Düşünce Merkezi Millî Düşünce Merkezi - Dünyaya Türkçü Bakış

DUYURU   • Türk ilim dünyasının acı kaybı   • Söz konusu-6: Kadın ve çocuk şiddetinin arka planı (canlı)

Bozkırın bilge kalemi: Vefatının 12. yılında Cengiz Aytmatov

”Bu dünyadan insanlar göçüp gider, ama yaptıkları iyi şeyler kalır.”
Bugün, Orta Asya’nın güçlü kalemi Cengiz Aytmatov’un vefatının üzerinden 12 yıl geçti.

10 Haziran 2020
Hilal Ülkü Şahin ve Alina Asanbekova
Kırgızistan
Bozkırın bilge kalemi: Vefatının 12. yılında Cengiz Aytmatov

Törekul Aytmatov ile Nagima Aytmatova’nın çocuğu olarak 12 Aralık 1928’de, Talas şehrinde dünyaya geldi. Seçkin bir devlet adamı olan babası Törekul Aytmatov’un Stalin döneminde tutuklanarak kurşuna dizilmesinden sonra Aytmatov, iş hayatına erken atıldı. 14 yaşından itibaren vergi tahsilatı, tarım, öğretmenlik gibi alanlarda çalıştı.

Babasının yokluğunun ardından babaannesi eğitiminde ve yetiştirilmesinde önemli rol oynadı. Aytmatov, babaannesi ile ilgili şu sözlere yer vermiştir: ”Bana göre ilk hayat tecrübemin başladığı, kaderimde iki süreç gelişti. İlk süreçte beni büyüten babaannem Ayımkan büyük rol oynadı. Kendisi bana, biricik torunlarına göre büyük bir yazar ve yorumcu hatta orijinal bir masal gibiydi.” Öncelikle köyünden Kazakistan’a giderek Cambul Veterinerlik Teknik Okulu’nda sonra Bişkek’e giderek burada Frunze Tarım Enstitüsü’nde okudu. Ardından 2 yıl boyunca Moskova’da Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü’nde öğrenim gördü.

Enstitü yıllarında şehir gazetelerinde muhabir olarak görev yapmaya ve köşe yazıları yazmaya başladı. 176 dile tercüme edilen eserlerinde, savaş, aşk, kahramanlık hikayeleri, gelenek ve görenekler, ninniler, türküler, masallar, efsaneler ve mitoloji bolca yer aldı. 1970’te kaleme aldığı “Selvi Boylum Al Yazmalım” adlı romanıyla Türkiye’de tanınan Aytmatov, ilk kez 1975’te Turan Ülkesi Edebiyatına Hizmet Ödülü’nü almak üzere Türkiye’ye geldi. Yazdığı eserler ve çalışmalarıyla Türk dünyası için büyük bir gurur kaynağı olan yazar, ”Gün Olur Asra Bedel” romanıyla mankurt kavramını dünya literatürüne kazandırmıştır.

Edebi çalışmalarının yanı sıra ülkesini Lüksemburg, Belçika ve Hollanda’da büyükelçi olarak da temsil etti. Yaşamı boyunca bir çok ödüle layık görülen bozkırın bilgesi, böbrek rahatsızlığı sebebiyle, tedavi için götürüldüğü Almanya’da 10 Haziran 2008’de hayatını kaybetti.
”Dağlar Devrildiğinde-Ebedi Nişanlı”, ”Zorlu Geçit”, ”Toprak Ana”, ”Cemile”, ”İlk Öğretmenim”, ”Elveda Gülsarı”, “Dağlar ve Steplerden Masallar”, “Kızıl Elma”, “Selvi Boylum Al Yazmalım”, “Fuji-Yama”, “Beyaz Gemi”, “Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek”, “Gün Olur Asra Bedel”, “Dişi Kurdun Rüyaları”, “Cengiz Han’a Küsen Bulut”, “Kassandra Damgası”, ”Yüzyüze”, ”İlk Turnalar” gibi eserlere imza atmıştır.

***

(Kırgız Türkçesi)

Төрөкул Айтматов жана Нагима Айтматованын уулу Чыңгыз Айтматов 1928-жылы 12-декабрда Талас шаарында төрөлгөн. Атасы белгилүү мамлекеттик ишмер Төрөкул Айтматов Сталин тарабынан камакка алынып, атылып өлтүрүлгөндөн кийин Айтматов турмуштун даңгыр жолуна эрте киришип баштайт . 14 жашынан баштап салык чогултуу, айыл чарба жана билим берүү сыяктуу тармактарда иштеген.

Чоң энеси анын чыгармачыл дараметин ойготкон кишилердин бири болгон. Айтматов чоң энеси жөнүндө төмөнкүдөй эскерет: “Менин оюмча, менин жашоодогу алгачкы тажрыйбама мени чоңойткон чоң энем Айымкандын ролу зор. Ал укмуштуудай жомок айтчу, анын жомоктору мен үчүн чыгармачылыгымдын өнүгүүсүнө таасир берген. ”Алгач Казакстандагы Жамбыл ветеринардык техникумунда андан соң Бишкекке барып, Фрунзе айыл чарба институтунда окуган. Андан кийин Москвада Максим Горький адабият институтунда 2 жыл окуган.

Институтта окуп жүргөндө ал кабарчы болуп иштеп, шаардык гезиттерге макала жаза баштаган. Анын 176 тилге которулган чыгармаларында согуш, сүйүү, баатырдык окуялар, каада-салт, үрп-адаттар, элдик ырлар, жомоктор, уламыштар жана мифология камтылган. 1970-жылы ал “Кызыл жоолук жалжалым” аттуу романын жазып, 1975-жылы дабиятка кошкон кызматы үчүн Түркия өлкөсүнөн сыйлык алып аны алуу үчүн алгачкы жолу Түркияга келген. Адабият тармагынан башка ал Люксембург, Бельгия жана Нидерландияда элчи катары эмгектенген. Түрк дүйнөсүнүн чоң сыймыгы болгон жазуучу “Кылым карытаар бир күн” романы менен дүйнөлүк адабиятка манкурт түшүнүгүн киргизген. Бүтүндөй өмүрүн адабиятка арнап көптөгөн сыйлыктарга татыктуу болгон жазуучу Германияга бөйрөк оорусунан дарылануу үчүн кетип, 2008-жылы 10-июнда көз жумган.

“Тоолор кулаганда”, “Кыямат”, “Кош,Гүлсары!”, “Жамила”, “Биринчи мугалим”, “Бетме-бет”, “Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт”, “Фудзиямадагы кадыр түн”, “Чыңгыз хандын ак булуту”, “Ак кеме”, “Кассандра тамгасы”, “Кылым карытаар бир күн”, “Эрте келген турналар”, “Саманчынын жолу”, “Атадан калган туяк”, “Делбирим”, “Кызыл алма” ж.б. чыгармаларын жазган.

Kaynak: (https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/avrasyadan/bozkirin-bilge-kalemi-cengiz-aytmatov/5edf7f8c01a30a14286eb422 , 10/06/2020)

Peki ben ne yapabilirim?
Bizi okuyor, beğeniyor ve “Peki ben ne yapabilirim?” diye soruyor musunuz? Bağış yaparak bizi destekleyebilirsiniz. Bağışlarınızla faaliyetlerimiz daha sık, daha geniş ve daha etkili olacaktır. TIKLAYINIZ!

Yazarların diğer yazıları: