Hâsılı kelam, yemenin içmenin, sofraya oturmanın, ikram etmenin bir adabı vardı. Anneannem ve dedemin odalarına ek olarak yapılan mutfağımız oluncaya kadar hep yer sofrasında ve yastaç üzerinde yedik yemeğimizi. Eğer yemek bölünmemiş, ortadan yiyorsak “Önünden al yavrum..” derdi annem ve babam. Çorba ve yoğurt benzeri yiyecekleri kâseyle önümüze koyardı annem. Ağzımızı şapırdatmamamız gerektiğini, kocaman lokmalar yutmamamızı, avurtları şişirerek yemememizi söylerlerdi bize. Hangi narin, ince kelimelerle anlatırlardı bilemem, kırılmadan, incinmeden uygulardık dediklerini.

Dedem, lavaboya ellerimizi yıkamaya götürürdü; sabunlamayı, ağzımızı çalkalamayı, misvakla dişlerimizi temizlemeyi, havluyu tutmayı, yerine asmayı… Bakışlarıyla tarif ederdi. Sonra babam yardım etti ellerimizi yıkarken. Bir sabuna, bir babamın gözlerine gider gelir bakışlarımız ve temizliğin verdiği o rahatlığı hissederiz. Evimize yemeğe gelen yaşlı misafirlere mutlaka sabunlanmış elbezi verilirdi, arkasından da tülbentten el dikişiyle yapılmış durulama bezi. Onların yerinden kalkmaları zor olur, romatizma ağrılarından ayakta kalamazlardı lavabo başında. O ihtiyarlar mis gibi sabun kokarlardı. Kendileri yıkayamasalar da gömleklerini, iç donlarını, pijamalarını, yeleklerini çocukları, torunları yıkar, güneşte dalgalandırarak kurutur ve eski ahşap dolaplarına yerleştirirlerdi.

Ne yeme içmede, ne giyim kuşamda israf diye bir şey söz konusu olabilirdi.

Şimdi diyorum azgın, vahşi ve iştahlı kapitalist bir yemek sektöründe büyüklerimim söylediği o “midenin penceresi” olsa da insanların tıkındıkları, yuttukları, çiğnedikleri görülse, midelere birer pencere açılsa…

Yok, pencere olmasına, pencere açılmasına gerek yok artık: Yediğiniz, içtiğiniz her şey göz önünde. Mayonezini, ketçapını parmağıyla yalayanlar, dudaklarının kenarında kalmış artıkları, dillerini bir balık ustalığıyla dudaklarının kenarlarında çevirenler ve bir taraftan da oturdukları masalarda etrafı gözleyenler…

Büyük alışveriş merkezlerinin orta ve üst katlarında konuşlanmış onlarca yemek satış noktası. Döner, pide, makarna, kompir, sandviç, tost, kahve, envaı çeşit boyalı içecekler… Hangi nefis bu kokular ve görüntüler karşısında ” Aç değilim!” diyebilir ki! İnsanlar günlerce aç kalmış gibi eğiliyor yemeğine. Burası bir yemek cehennemi mi demekten kendimi alamıyorum! Maddi durumu zayıf, geliri kısıtlı ve evi kira olanlar bu mekânlara gelince mecburen mi dişinden tırnağından artırdığını çocuklarına, eşine ikram ediyor? Bu koku içinde, bu insan cümbüşü içinde yememek olmaz mı diyor?

Evet, onlarca tamlama, onlarca deyim söyleyebiliriz bu biyolojik mecburiyetimiz için. Yani açlık karşısında insanlıktan uzaklaştığımız yüzlerce örnek verebiliriz. Ama hiçbiri, karınca kararınca tasarruf etmiş, kazancını bir yerlerde muhafaza etmiş olanların üstüne sırtlanlar ve kargalar gibi atılanlar kadar insanlıktan uzaklaşma noktasının eksi dibine örnek olarak gösterilemez.

Karın tok, kalıp yerinde, sözler, umutlar şahane! Kıyafetler, özel dikilmiş samur kürklerden, saf ipeklerden… Ve yalanlar, vaatler müthiş! Aldanmasın da ne yapsın vatandaş! Sofrasındaki bir dilimi beş dilim, beş giysiyi on giyim, on dönüm tarlayı yüz dönüm yapma vaatleriyle oltaya takılıyor. Şimdi gördüğümüz, mide penceresi değil artık! Görünen ülkenin istiklal ve istikbal penceresidir.

Evin içi afedersiniz midenin içi kirlenmiş hatta asitlenmiştir!

Ama ne hikmetse haramlar kimsenin midesini ve dişini çürütmüyor ve öylesine bir pişkinlik ki parmağıyla mayonezini ve ketçapını yalayan adam veya kadınlar yüz bin kere masum kalıyor onların yanında… Onlar, hep bir yalama ve yağlama peşinde. Bu kadar da karakter aşınması olabilir mi dedirtiyor insana!

Kirletin, pisletin beyler, hanımlar!

Temizlik zamanı gelir elbette!

Çocuğunun ellerini sabunla yıkayan adil, insaflı, temiz, hak hukuk koruyan babalar, dedeler var bu toplumda. Mesele onların gözlerinin açılmasında ve etrafın ne kadar kirletildiğinin farkına varmalarında.

Yoksa koku için de bir numara mı yapıldı, dağılmasın, fark edilmesin, koku hissedilmesin diye!

Mide penceresi yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Göktürkler her ne kadar kendilerine Türk diyorlarsa da Göktürk sözü yayılmış ve sevilmiştir. Çünkü gök sözünde semavi bir kutsallık vardır ve Göktürk deyince bu semavi kutsallığı hissederiz. İstemi, İlteriş ve Bilge kağanlar, Tunyukuklar, Költiginler sanki gökten inmiş semavi kahramanlardır.

Kürşat, Bumın soyundandır ve o da gökten inmiştir. Bilge Kağan öyle söylemiyor muydu? Tengri teg tengride bolmış Türk Bilge Kagan… “Semavi Tanrı’dan olmuş Türk Bilge Kağan…” Öyleyse Kürşat’ın kırk çerisi de semavidir, başbuğlarıyla birlikte kızıl kanlarını Vey suyuna akıtıp Tanrı Dağı’na yükselmişlerdir.

Türk olmanın sevinci, Göktürk, Bozkurt, Kürşat imgelerinde coşuyor. Gençler dört nala at koşturan Göktürk erlerine âdeta hatiften gelen ezgiler bindiriyorlar. Atsız kelimesini yazıp sosyal ortamlara girince benzer görüntüler ve ezgilerle karşılaşıyorsunuz. Atsız’ın nice şiiri bestelenmiş. Borular çalınıyor, davullar güm güm vuruluyor.

Bütün bunlar belki de yapay zekânın eseri. Fakat onunla da uğraşan ve yapay zekâya bu işleri yaptıran yine genç Türkler.

Önümüzde bozkırlara ve taygalara doğru uzanıp duran Türk Dünyası da gençlerimizi heyecanlandırıyor. Bakü’ye, Aşkabat’a, Semerkant’a, Bişkek’e, Almatı’ya, Turfan’a, Kazan’a ulaşıyorlar. Oralardan da karşılık buluyorlar. Bakü’den bir ses geliyor “Darağacı selam!” diye. Almatı’dan Turan ansamblı sesleniyor. “Birigingder, birigingder!” (Birleşiniz) diyorlar bütün Türklere. Kâşgar’dan Abdürrahim Heyit “Uçraşkanda (karşılaşınca)” diye sesleniyor. Ufa’dan bir çıtı pıtı kız çıktı Ay Yula adlı, “Humay / Umay” diyerek hepimizin yüreğini sarsıyor. Bahçesaray’dan Gaspıralı’nın ruhu “Dilde, fikirde, işte birlik!” diyerek hedefimizi içimize sindiriyor. Kosova’da da Sultan Murad’ın ruhu mu uçuşuyor ne?

Güney Azerbaycan sessiz. Tebriz ihtiyat içinde bekliyor. Fakat orada ne gizli güçler var biliyor musunuz? “Heydar Baba, ildırımlar şahanda / Seller sular şaggıldayıp ahanda” diye Savalan Dağı’nın doruklarından seslenen Şehriyar var. Dede Korkut dilinden seslenen Bulut Karaçorlu Sehend var. İri sazlarını boyunlarına asıp Köroğlu söyleyen, Gilenar söyleyen âşıklar var. “Ergenekon’dan doğduk / Takkırı tukkuru çaptırı çupturu / Çapa çapa geldik biz.” diye atları kişnetip haykıran Araz Elses var. Otuz milyonu aşkın, Kaşkaylarla, Türkmenlerle birlikte kırk milyona yakın Türk var. Ozanlar Tebriz’den, Erdebil’den Köroğlu diyerek saza vuruyorlar, Şiraz’ın çevresindeki Kaşkay yurdundan, Türkmensahra’dan, Günbed’den “misri gılıc” diye ses geliyor.

Atatürk, okuduğu bir Fransızca eserde hangi cümlenin altını çizmiş, biliyor musunuz? “Belki de hiçbir şey, Helenlere, Homer’in şiiri kadar katkıda bulunmuş değildir.”

Türk olmanın sevinci, Türk Dünyası gururu, Turan sevdası dört bir yandaki gönülleri tutuşturmuştur. İzmir’in dağlarında çiçekler açıyor, Mustafa Kemal’in adı mücevher taşa yazılıyor, “Türk’e durmak yaraşmaz, Türk önde, Türk ileri!” diye haykıran nice “üstün başlar” kötülüğü boğmak için haykırıyor. Ya Harbiyeliler: “Yıldırımlar yaratan bir ırkın ahfadıyız / Tufanları gösteren tarihlerin yâdıyız / Kanla, irfanla kurduk biz bu Cumhuriyeti / Cehennemler kudursa ölmez nigâhbanıyız.”

“Ne mutlu Türk’üm diyene!” demekte haksız mıyız?

Türk olmanın sevinci yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bu gayet haklı bir serzeniş. Zaten tenkit düzeltme gerçekleşsin diye yapılır. Yararı odur. O hâlde bütün eleştiri konularını tek tek ele alıp düzeltmek mi lazım. Lazım tabii ama hayat o kadar da zor değil. Geçen yazıda Pareto’nun invaryantlarından söz ettim. Bazen sebebin sebebini, sonra onun da sebebini bulursunuz ve görürsünüz ki derinlerdeki bazı sebepler kök sebeptir. Birçok kötülüğün, birçok aksaklığın çok değil ancak birkaç kök sebebi vardır. Hayır. Aksaklık kadar, kötülük kadar sebep yoktur. Sıklıkla bir sebep, birçok aksaklığa birden yol açar. Onu düzeltirseniz düzinelerle kötülük ortadan kalkar.

Kök sebebin peşinde

Ülkelerin geri kalmalarının birçok sebebi vardır. İki ırkçı, biri İskoç ve biri Finlandiyalı, kök sebebi bulduklarını ilan etti. Geri kalan ülkeler, halkları geri zekâlı olduğu için geri kalıyorlardı. Bu hep böyle olmuştu ve hep böyle olacaktı. Çaresi yoktu. Onlara balık tutmasını öğretemezdiniz, öğrenemezlerdi. İnsanlık icabı ölmeyecekleri kadar balık vermeniz yeterliydi.

Gerçekten de ülkelerin ortalama IQ’ları ile kişi başına yurt içi hasılalarının ilgileşim analizi yapıldığında ikisinin arasında epey kuvvetli bir bağ çıkıyordu.

Sonra geri kalmışlığın bir başka sebebini keşfettim. Geçen pazar yazımda bahsettiğim sosyal sermaye yokluğu da geri kalmanın kök sebebi gibi davranıyordu. Sosyal sermayenin en doğrudan ölçüsü, insanların birbirine güvensizliğiydi. Bunu bulduktan sonra ben de bir ilgileşim analizi yaptım. Gerçekten güvenle refah arasında da güvenle IQ arasında da kuvvetli ilgileşim vardı. Zaten bu üç bağlantının birini söylemeye gerek yoktur. İkisi doğruysa üçüncüsü de zaten doğru olacaktır. Hani A = B ve A = C ise B = C olur ya…

Nasıl zeki olunur?

Şimdi kocaman soru şu: Acaba temel sebep hangisi? Yani bunlardan birini düzeltebilirsek diğer ikisi de kendiliğinden düzelir mi?

İlgi doğrudan sebebi vermez. Güven refahla birlikte artıp azalıyorsa hangisinin sebep, hangisinin sonuç olduğunu söyleyemezsiniz. Sadece bunların birlikte yükselip alçaldıklarını söylersiniz. Belki ikisini birden yükseltip alçaltan bir başka değişken vardır.

Kök sebep olmaya en yatkını zekâ tabii ki… Zekâ düşükse insanlar üretemiyor. Belki zekâ düşükse birbirlerine güvenemiyorlar da. Öyle mi? Kendi kendimin reklamını bir daha yapayım: Alt Akıl kitabını tam bu zekâ işi için yazmıştım.

Düşünün. Tatu ve Vanhanen’in düşünmedikleri, belki de düşünüp de itiraf etmedikleri bir şey vardı. Dünyadaki gelir dağılımı hep bugünkü gibi değildi ki. Joseph Heinrich’in WEIRD (Beyaz, eğitimli, endüstrileşmiş, zengin, demokratik) insanları oraya o I harfi girene, yani endüstrileşene kadar zengin falan da değildi. Mesela geçen asrın sonunda Çin oranın altında bir gelire sahipti. Şimdi üste çıktığından, çıkacağından kimsenin şüphesi yok. Ne oldu? Çinlilerin IQ’ları mı birden fırlayıverdi?

Bilgi değil kavram! Somut değil soyut!

Alt Akıl’ı yazarken iletmek istediğim buluş — benim buluşum değil yine beşerî bilimlerdeki bilim adamlarının buluşu — IQ’nun sanıldığı ve iddia edildiği gibi eğitimden bağımsız bir değer olmadığıydı. Şimdi bunun ispatını burada anlatmayayım. Yeni birçok inceleme var ama ilk ışığı yakan meşhur Rus nöroloğu Alexander Romanovich Luria. Daha yeni bir derleme için Richard E. Nisbett’in kitabına bakılabilir. İsmi bile eğlenceli: Zekâ nedir ve nasıl edinilir?

Luria’nın bulduğu ne? Zekâ testlerinin ölçtüğü şey aslında soyutu kavrama kabiliyeti. Bu da bal gibi öğrenilebilen bir şey. Ama bu bilgi değil. Bir beceri. Bir düşünce tarzı. Dolayısıyla gençlere bilgi doldurup sınavlarda testlerle o bilgileri boşaltmaya dayanan eğitim sistemleri soyutu kavrayan insan yetiştirmede başarısız. Soyutu kavrayamayanlar ise IQ’da yolda kalıyor.

Tabii mesele bilgi testi yerine IQ testini geçirmek değil. Mesele gerçekten soyut kavramlarla düşünebilmek. Soyut kavramlarla tartışabilmek. Bunun daha çok yazılacak tarafı var eğitim sisteminin kavrama dayanması için tutulacak yol hakkında şu eskilere bir göz atın.

Biraz zor bir yazı oldu, farkındayım. Ama Türkiye’nin bütün sıkıntılarını bir vuruşta yok ediyoruz. Biraz zahmet edin. (Yok aklım henüz başımda, sadece şaka yapıyorum. Biraz da canım sıkılıyor.)

1. Richard Lynn, Tatu Vanhanen “IQ and the Wealth of Nations”, Praeger/ Greenwood 2002 ve “IQ and Global Inequality”, Washington Summit Publishers 2006.
2. Alexander Luria, “Cognitive Development: Its Cultural and Social Foundations” (Rusça’dan İngilizce’ye tercümesi) Harvard University Press, 1976.
3. Richard E. Nisbett, “Intelligence and How to Get It?- Why Schools and Cultures Count”, W. W. Norton and Company 2009.
4. https://bit.ly/karar-bloom https://bit.ly/mdm-bloom

Tenkit tamam, peki çözüm? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

20.yüzyılın Türkçüleri arasında da mektup, vazgeçilmez bir haberleşme aracıdır. Ancak Türkçüler, mektuplarının sonunda, birçok kimsenin adını sayarak selâm gönderme yerine zaman zaman “Protokol caridir vesselâm…” şeklinde bir deyim kullanmışlardır. Hatta bu deyim, Türkçülerin “şüpheli” görüldükleri dönemlerde bazı “becerikli” ve “işgüzar” emniyet mensupları tarafından bir şifre olarak değerlendirildiği de nakledilmiştir.

İşte bu yazı dizisinde biz, bir ömür boyu Türklük uğruna kalemiyle mücadele eden bu yüzden şüpheli görülen, sürgüne gönderilen, tutuklanan, görevinden alınan Türkçülüğün bayraktarı N. Atsız’ı mektuplarıyla anacağız.

Altan Deliorman Tanıdığım Atsız kitabında öğretmeni Atsız hakkında şöyle der: “Atsız çeşitli yönleri bulunan bir şahsiyetti. Fikir adamı, yazar, şair, romancı, bilgin ve öğretmen olarak yaşadığı çağa kuvvetli tesirler vermişti. Fakat onun daha çok dâva adamı, ülkücü yönü, inancı uğrundaki kavgacı tarafı dikkat çekicidir. Zamanındaki ve kendisinden sonraki nesillere de en ziyade bu yönü ile etkili olmuştur. Türklüğe derin bir sevgi ile bağlanmak ve ona karşılıksız hizmet etmek fikrini yüceltmiştir.”^[1]

Tarihçilerimizden Yılmaz Öztuna ise bütün bir ömrünü Türklük uğruna mücadeleyle geçiren H. Nihal Atsız için “Şairlikten gelen ekseri yazarlar gibi Türkçeyi çok iyi kullananlardandı. Yalın, güzel ve açık bir dili vardı. Yüzlerce fevkalade, güzel fikir yazısı yazmıştır. Yazılarındaki şiddet dozu onu tanımayanları ürkütmüş, düşmanlarını korkutmuş; fakat aynı zamanda büyük bir hayran kitlesi kazandırmıştır.  Aslında mütevazı, mahcup, merdümgiriz (insanlardan uzak duran) idi…Gerçekten terbiyeli, samimi, nazik bir insandı… “der.^[2]

İşte sahip olduğu bu güzellikleri ve özellikleri de yanına alan Atsız, 11 Aralık 1975’te bu fani dünyadan çekilip “yolların sonu” na ulaşırken geride Türk tarihi ve edebiyatı için muhteşem eserler bırakır.  Bu eserler ilk günkü gibi büyük ilgi görmektedir. Mesela Deli Kurt romanı 92., Ruh Adam 96., Bozkurtlar 150. baskısıyla   okuyucuların karşısına çıkarken Yolların Sonu isimli şiir kitabı ise 38. baskısıyla raflarda arzı endam etmektedir.  Bu verilerin ışığında şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki Atsız’ın eserleri gelecek kuşakları da bir mıknatıs gibi kendine çekecektir.

Atsız’ın mektuplarında, mizah, hiciv ve sitem…

Evet, bu kısa giriş bölümünden sonra biz asıl konumuza gelelim ve Atsız’ın mektuplarında kısa kısa yolculuklar yaparak dostlarına gönderdiği mektuplardaki samimi dili, kıvrak ve ince zekâyı; mizahın, hicvin ve sitemin sarıp sarmaladığı kalemin gücünü keşfedelim. Gerçi Atsız’ın kalemindeki bu sihirli güç, yalnız mektuplarında değil kitaplarında, farklı gazete ve dergilerde yayımlanan yazılarında da kendini apaçık göstermektedir.

Fakat biz bu yazımızda Atsız’ın sadece mektuplarını ele alacak onun iç dünyasında dolaşarak geçip giden yılların geride bıraktığı izleri takip edeceğiz.  Çünkü mektup insanın duygularını, düşüncelerini hiçbir zorlamaya gerek duymadan ortaya koyduğu apaçık bir yürek sesidir. Onlarda gizli kapıları aralayan efsunlu bir anahtar vardır.

Öyleyse gelin bu efsunlu anahtarla Yücel Hacaloğlu’nun hazırladığı Atsız’ın Mektupları’nı ^[3] bir bir açalım ve Atsız’ın insanı zaman zaman düşündüren, zaman zaman güldüren nükteli anlatımını, mizahın, hicvin ve sitemin keskin dilini birlikte görelim:

3 Haziran 1943 tarihli mektubuna “Kardeşim Mesud Koman”[4] diyerek başlıyor Atsız. Mektubun ilk paragrafından itibaren mizahın perdesi hemen açılıyor ve neredeyse tamamında nükteli sözler hedefini tam on ikiden vuruyor. Zaman zaman da hicvin acı okları düşünce dünyamıza birbiri ardınca saplanıyor.  Onun için bu mektuptan birkaç cümle almak yerine cimrilik yapmadan kocaman bir bölümünü servis etmek kanaatimce daha uygun olacak. Evet buyurun okuyalım:

“Bu sefer gayet geç cevap veriyorum. Böyle geç cevap vermeyi senden öğrendim ama görüyorsun ki üstâdını geçmiş şakirt durumundayım. Bunun sebebi nedir biliyor musun? Ankara’ya gittim. Sakın gülme! Senin sinemaya gitmen, Mükrimin Halil’in roman okuması, Bakî Gölpınarlı’nın evlenmesi ne kadar tuhafsa benim de Ankara’ya gitmem o kadar tuhaf. Bunu ben de bilmiyorum ama ne yapayım ki hakikat budur. Hem de daha tuhafını söyleye­yim mi? Sakın gülme ha!.. İş takibine gittim. Anlatayım da dinle:

Belki Tasvir ve Cumhuriyet gazetelerindeki ilânları görmüşsündür. 15 Mayıs’ta Türk Sazı adında aylık bir mecmuamız çıkacaktı. Nazlanan matbaacıyı ikna edip sıkıştırarak 14 Mayıs sabahı her şeyini hazır etmiştik. Bayilerle mukaveleler, ittifaklar, antlaşmalar yapmıştık. İspanya’da şatolar kuruyorduk. Fakat birdenbire Ankara’da Matbuat Umum Müdürlüğü’nden gelen bir telgrafla mecmuanın satışa çıkarılması men edildi. Mecmuanın imtiyazı Balı­kesir’de Reşide Sançar (kardeşim Necdet Sançar’ın refika­sı) tarafından alınmıştı; Ankara’dan gelen telgrafta şu iki nokta ileri sürülüyordu:

1.Her ne kadar Balıkesir vilâyeti Reşide Sançar’a imtiyaz vermişse de bilâhare Emniyet Umum Müdürlüğü’nün yaptığı tahkikat üzerine, Reşide Sançar’ın kimyâ öğretmeni olduğu anlaşılmış ve matbuat kanunu hükümlerine göre de memurlar ancak meslekî mecmua çıkarabileceklerinden imtiyazın usulsüz alındığı anlaşılmıştır.

2.İstanbul gazetelerine verilen ilânlarda, Türk Sazı, At­sız Mecmua’nın devamı olarak gösterilmiştir. Bu mecmua hükûmetçe kapatılmış olduğundan, onun devamı olarak başka bir mecmua çıkarılamaz.

Derhâl 64 lirayı gözden çıkararak Ankara’ya gittim. Selim Sarper’e dedim ki: “Memurlar meslekî mecmua çıkarırlar demek, ancak gayr-i siyâsî mecmua çıkarabilirler demektir. Bir kimyâ öğretmeninin kültürü, fikrî mecmua çıkarmağa müsaittir. (…) Sâniyen (ikinci olarak) Orhun mecmuası hükûmetçe kapatılmıştır, ama bu matbuat kanununa göre ancak ben başka bir mecmua çıkaramam. Bu fikri benimseyen başka birisi çıkarabilir.”

Sonuçta Türk Sazı birinci sayısından sonra bir daha ortaya çıkmaz, çıkamaz. Lakin mektup da mizah da burada bitmez. Gelin son perdeyi de seyredelim:

“Kardeşim! Bu Konya sana yaramıyor. Sen ya Ankara’da mebus ol yahut İstanbul’da sucu dükkânı aç. İstanbul’da iken sıhhatin iyiydi. Sana gıpta ederdim. Konya’da ise galiba sen bize gıpta ediyorsun.

Konya dergisi artık çıkmıyor mu? Bende en son 50’nci sayı var. 51, 52, 53, 1000, 15.000 falan çıkarsa isterim. Böyle dostluk olmaz. Vazifemiz, dostların çıkardığı mec­mua ve kitapları almak, çıkardığımız mecmua ve kitapları da onlara vermektir… Selamlar, sağlıklar ve iyi haberler dilerim.”

Evet bu mektubun sonrasında Atsız ve arkadaşları için sıkıntılı bir dönemin ayak sesleri duyulmaya başlar. Tarihe 1944 Irkçılık- Turancılık davası diye geçen garip sorgulamalar ve hürriyetten men edilen günler… 25 Ekim1945’e kadar demir parmaklıkların ardında yaşamak zorunda kalan 23 adam… Atsız’a 1949’a kadar devlette iş verilmez. Bu durumu Arif Türkdoğan Bey’e yazdığı 13.6.1946 tarihli mektubunun son paragrafında şöyle ifade eder:

“Irkçılık ve Türkçülük Dâvası hâlâ başlamadı. Bu başlamadığı için de bir baltaya sap olamıyoruz. Nejdet Sançar’ı öğretmenlikten kat’i surette çıkardılar. Demek ki bizim gibiler bu memlekete yaramıyor.

Selâmlarımı yollar, sağlıklar ve başarılar dilerim.”

23 Temmuz 1946’da Arif Türkdoğan Bey’e yazdığı bir başka mektubunda ise “Irkçılık-Turancılık Dâvası da 5 Ağustos’ta başlıyor. Bizim dâvamız, Ruslara kompliman yapmak yü­zünden çıkmıştı. Şimdi gazeteler, Rus aleyhinde kıyamet kadar neşriyat yapıyorlar. Binaenaleyh bu dâvanın da lehi­mizde neticelenmesi icap eder. Fakat bu hükûmetin hiçbir şeyine inanmak caiz olmadığı için karar verilinceye kadar itimatsızlığım devam edecek.” der.

16 Aralık 1948 tarihli mektubunu İsmail Hakkı Yılanlıoğlu[5]’na yazmış ve “Rahatsızlığı atlattığın için tebrik ederim. İnşallah bir daha gelmez.” demiş ardından da “Bizim hâlimize gelince: Ben gözlerimden şikâyetçiyim. İki profesör bir şey bulmadı. Mecburî bir de gâvura gideceğim.” diyerek sıkıntısını anlatırken bile gülümsetmeyi ihmal etmemiş. Ha, yine aynı mektubunda

Orhun dergisinin diriltilmesi için arkadaşına birtakım şartlar sunmuş: “İşte benim şartlarım bunlar. Kabul ederseniz ne âlâ. Etmezseniz ben ortada yokum. Zaten yok olmak üzereyim. Mücadelesiz hayat, beni mahvediyor” demiş ve mektubunu “protokollar caridir vesselâm.” diyerek bitirmiş.

İsmail Hakkı Yılanlıoğlu’na 9.09.1949’da yazdığı mektubunda ise “Ben, evvelce bildirdiğim gibi, sözde öğretmen, hakikatte tasnif memuruyum.”

25 Temmuz 1949’da devlet, nihayet Atsız’a öğretmenliğini iade etse de fiili görevi Süleymaniye Kütüphanesinde eski eserleri tasnif memurluğudur.

1 Ekim 1950 tarihli mektubunda da yine Yılanlıoğlu’na sesleniyor: “Bülbül ne çekerse dilinden çekermiş. Bizler de bülbülden başka her şeye benzediğimiz hâlde, yine dilimiz yüzünden çekiyoruz.” diyor ve uzunca bir mektup yazıyor. Bu mektubunda Yılanlıoğlu da dahil arkadaşlarına gereksiz konuştukları ve aramızda kalsın denilen sözleri hemen ortaya saçtıkları için fena kızıyor. Hatta mektubun bir yerinde bizim tarihimizden örnek verip Sadrazam’ın huzurunda yapılan gizli toplantılarda, Sadrazam konuşulanların faş edilmeyeceği hakkında ye­min verdirdiği hâlde, birkaç gün sonra o iki devletin Rusya ve Avusturya (yani Almanya) el­çileri Babıâli’ye gelerek, “Hakkımızda verdiğiniz şu ve bu kararları protesto ederiz.”, şeklinde beyanlarda bulunarak devleti hayrette bırakıyorlardı. Çünkü o zamanki rical de bizim Türkçüler gibi ağzı gevşek zevat olduklarından her şey dışarıya sızıyordu. Sen bile hiç lüzum yokken Tevet[6]’e ifşaatta bulunarak bizi kepaze ettin.” diyor.

Ayrıca mektupta Orkun dergisinin yükünü taşımaktan yorulduğunu; evde huzurunun kalmadığını dile getirip eşinin sitemlerini dile getiriyor: “Bedriye, Orkun’dan bizim eve bir fayda var mı? Benim yorgunluğum ve uykusuzluğum Orkun dergisiyle telâfi olunacak mı diye haklı olarak soruyor ve kendisine yardım edebileceğim saatleri mecmuaya hasrettiğim için kızıyor.” Ve daha birçok şeyi sıralayıp öfkeli bir boksör gibi Yılanlıoğlu’nu abandone edip ringden ayrılırken yine “Protokol caridir. Tanrı Türk’ü Korusun.” diyor.

19 Kasım 1951’de “Kardeşim Yılanlıoğlu,” diye başladığı mektubunun ilk paragrafında “Hastalığım sürüp gidiyor. 8 Eylül’den sonra 10 Kasım’da bir kriz daha geçirdim. Sonuncusu hafif geçti. Daha evvelki müthişti. Dokuz gün hastahânede yattım. İlâç parası çok gidiyor. Bilmem ne olacak.” diye içinde bulunduğu durumu dile getiren Atsız, “Fakat benim bildiğim bir şey var; ben artık bu memlekette, Türkçü denen adamlarla iş ve gönül birliği yapamam. Hastalığımın asıl sebebi üzüntüden doğuyor. Üzüntüye de Türkçülerin mânâsız hareketleri sebep oluyor. Ankara’dakilerden bazılarına göre biz Orkun’da kendi reklâmımızı yapıyormuşuz. Bunu Hürriyet gazetesinde Nihat Sami Banarlı[7]’da yazdı. (…)

Benim safrakesem şu illetten kurtulsa âdeta bahtiyar olacağız. Sizin de iyi olma­nızı dileriz. Protokol caridir.” diye bitirdiği mektubun ardında yine İsmail Hakkı Yılanlıoğlu’na 6 Aralık 1951’de bir mektup daha yazar; yine canı sıkılmıştır: “Artık kendi kabuğuma çekiliyorum.

Türkçülüğü kendi kendime yapacağım. Benim Türkçülüğüm, yarın için bir Türkçülüktür. Şimdi yarından daha sonrası için Türkçülük yapacağım. Evvelce de söylediğim gibi, artık benim için kendi fikirlerimden aziz hiçbir fikir yoktur. Yalnız kendi fikirlerimle müdafaamı yapacağım. Bağdaşmak, uzlaşmak, anlaşmak, uyuşmak artık bitti. Irkçılık-Turancılık tefrikasında kendi reklâmımı yaptığımı iddia edenlerle aynı safta bulunmak bana zillet gelir. Ne yapalım, ben bu kadarım. Ben millî dava uğrunda iktidarımda olanı yaptım, çekebileceğim çileyi çektim. İstikbalimi teptim ve sıhhatimi kaybederek hiçbir işe yaramaz hâle geldim. Bunun için mükâfat beklemiyordum ama bu kadar kötü kalplilik ve nankörlük de beklemiyordum.”

Evet “yüce dileğe doğru” yola çıkanlar bu sitem köprüsünden daha kaç kez geçecek, daha kaç kez nankörlük çukuruna düşecek Tanrı bilir, diyerek ve bazı yılları atlayarak 1958 yılına gelelim. Atsız’ın, “Kardeşim Kırzıoğlu”[8] diye başlayan 26 Eylül 1958 tarihli mektubunda sanki bir münzevi gibi dünyadan elini eteği çekmiş bir Atsız var. Yalnız ve çaresiz. İyi dilekler ve hâl hatır soran cümlelerden sonra yine nükteyle karışık hâlini arz eder: “Yaşım 54. Birçok Avrupa ve Asya Devletlerinden, daha yaşlıyım. Korkarım eserlerimi bitiremeden… Sana tavsiyem çok işe birden başlama… “diyerek Süleymaniye Kütüphanesindeki memuriyetini anlatır: “Kimseyi gördüğüm yok. Süleymaniye Kütüphânesi’ndeki softalar Şâhı Hâli Arıcan’la, Şamanîlik-Müslümanlık münakaşa­ları yapıyor ve onun dışında, hiçbir şeyle uğraşmıyorum. Ona, Manzum hicivler yazmağa başladım. Bir tânesini, sana da bildireyim:

Şimdiden Cennet’i tutmuş Arıcan,

Hûrîler emrine, âmâde onun.

Cümle âlem ya masondur ya gâvur;

Din, diyânet ve ilim sâde onun…

İşte bizim ahvâl-i perişânımız, bu merkezde.”

25.10.1963 tarihli mektubunun muhatabı Yücel Hacaloğlu’dur. Bu sefer ele aldığı konu ise memleketimizin bir başka derdidir.

“Gölköy’ü hakkında verdiğin bilgiyi çok ilgi çekici buldum. Ankara ilinde bu kadar iptidâî bir yer olacağını tahmin etmediğini söylüyorsun. Buna hiç şaşma.

Biz milletçe çok iptidâîyiz. Polatlı civarındaki iki Alman turistine yapılan canavarlığı tabiî okudun. Doğrusunu istersen, bu olayda millî bir utanç ve rezalet var. Bu utanç ancak bu iki canavarın halk tarafından linç edilmesiyle temizlenebilir ama o haysiyet, o şuur, o kan, o gayret nerede? Bu iradeyi bu Hitit sürüsünden mi bekleyeceğiz? Almanlar Almanya’daki 30.000 Türk işçisini bir anda kovsalar yerden göğe kadar hakları var. Mebus olsaydım bu iki Alman’ın ailelerine maddî tazminat vermek için kanun teklif ederdim ama bizim mebuslar, parti dalaşmaları arasında bilmem böyle bir işe vakit bulabilirler mi?

“Azizim Ali” diye başladığı 2 Ocak 1964 tarihli mektubunu Türkçüler Derne­ği’nin gençlik kolu yönetim kurulu üyesi olan ve askerliğini Hakkari’nin Çölemerik kasabasında yapan Ali Diktaş’a gönderir. Bu mektupta Ali Diktaş’ın yeni yılını kutlarken Türk milletini yakından ilgilendiren Kıbrıs konusuna değinir ve “İsmet Paşa çok geç kaldı. Atik davranıp Kıbrıs’a asker çıkarılsaydı hem Türk kırgını önlenir hem de Kıbrıs’ın taksimi işine derhâl gidilerek bugünkü güç durum hâsıl olmazdı.” der sonra da rutin haberleri sunar:

“Türkçüler Derneği, ayın on beşinde bir bülten çıka­racak. Aylık bir neşir organı. Sekiz sayfa olacak ve 100 kuruşa satılacak. Şimdiden 100 kuruşu hazırla. Bakalım tutunabilecek mi?

İstanbul’da iki defa çok miktarda yağmur yağdıktan sonra kaç gündür hava günlük güneşlik. Metre kareye 200 kilo kadar yağan yağmurlar bizim evi göl hâline getirdi. Ne diye insan olduk da ördek yaratılmadık diye düşündüm. Sen orada nasılsın? Hakkâri’nin iklimi sert mi?

Selâm ve sağlık dileklerimi gönderirim.”

Atsız, 7 Ocak 1964 tarihli mektubu Erk Yurtsever[9]’e, Türkistanlı bir hanımın bir fabrikada işe yerleştirilmesi için yazmış ve “İşte hikâyât bundan ibaret. İstersen bir de kübik şiir yazayım, diyerek bitirmiş: “Biz/ Hepimiz /Biliriz:/Hayat/ Bayat / Bir katakulliyat/ tan ibaret” Protokol caridir. Tanrı Türk’ü Korusun.”

“Azizim Hacaloğlu,” diye başladığı mektubun tarihi ise 3 Nisan 1964’tür.

“Evvelâ nisan-ı şerîfi­ni tebrik ederim. İstanbul’a bahar geldi, hem de biraz fazla geldi. Arkasından elbet bir oyun edecek ama biz kömürü, odunu bitirerek birkaç gün evde palto ile oturduğumuz için şimdilik hayatımızdan memnunuz. Hayatından mem­nun olmayan bir Çavuşoğlu var. Onun da sebebi malûm. Söz aramızda, bu aşk Çavuşoğlu’nu bunaltmaya bile baş­ladı.

Ötüken’in 3. sayısındaki yazım Nurcuları çileden çıkar­mış. Beni öldüreceklermiş. Hükûmet de bunlar aleyhinde kanun hazırlıyor ama önce adı, “geri cereyanlarla müca­dele” iken sonradan “zararlı cereyanlarla mücadele” oldu. Tabiî Türkçülük de zararlı olduğu için o da bu kanunun şümulüne girecek. Bakalım felek neler gösterecek?

Buğra’nın^[10] tatiline 8 hafta kaldı. Fakat havalar güzel ol­duğu için adam havalı. Güneş batıncaya kadar gezip on­dan sonra çalışmaya başlıyor. Şimdilik ders durumunda vahamet yok ama cebir ve hendeseden gelecek yazılı yok­lama notları işi değiştirebilir.

Selâm ve sağlık dilekleri. Çevreyi iyi etüt et. Sonra makaleler yazarsın.”

20 Ekim 1964 tarihli mektupta muhatabı yine Yücel Hacaloğlu,

14 tarihli mektubunu aldım. Vefakârlığına teşekkür ederim. (…) Sen oranın sıcağından şikâyet ediyorsun. Ben bugün pencereden bizim bahçeye bakınca bayağı korktum: Erik ağacı çiçek açmış. Bu ayda böyle re­zalet olur şey değil. Kıyamet mi kopacak nedir?

Çavuşoğlu[11] telefon etti. Artık aşkından kurtulmuş. Burnundan ameliyat ola­cakmış. Et aldıracakmış. Bu gibi ârızaların gençlikte aldı­rılmasının fazileti hakkında kendisine nutuk çektim. Za­ten fonksiyonumuz bu: Öğüt vermek. Dinleyen yok ama olsun. Biz yine öğüt vermekte devam ediyoruz…

[1] Altan Deliorman, “Tanıdığım Atsız” Boğaziçi Yayınları, İst. 1978, s. 6

[2] Yavuz Bülent Bâkiler, “Sorgulamalar, Savunmalar” Türk Ed. Vak. İst. 2010 s. 42

[3] Yücel Hacaloğlu, “Atsız’ın Mektupları” Ötüken Neşriyat, İst. 2013

[4] Mesud Koman (?-1979): Konya Millî Kütüphane Müdürü

[5] İsmail Hakkı Yılanlıoğlu (1918-1993): Askerî veteriner hekim, siyasetçi ve şair.

[6] Fethi Tevetoğlu (1916-1989): Doktor, siyasetçi.

[7] Nihad Sâmi Banarlı (1907-1974): Edebiyat tarihçisi, eğitimci ve yazar.

[8] Fahreddin Kızıoğlu (1917-2005): Tarihçi yazar

[9] Erk Yurtsever (1934-2017): Yazar, şair

[10] Buğra, Atsız’ın küçük oğlu.

[11] Mehmet Çavuşoğlu (1936-1987): Yazar, akademisyen, edebiyat tarihçisi

H. Nihâl Atsız’ın Mektuplarında Mizah, Hiciv ve Sitem yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

O, Türk milletini alelâde bir fanî olmaktan kurtarmış, kendi tarihini yapan ve kendini yöneten, ona mana katan bir milletin önderidir. Ve her türlü yıpratmaya rağmen milletinin gönlünden silinmeyen eşsiz bir liderdir.

Bizim için bir hayalin gerçek olacağına inancımızı kaybettiğimiz zamanlarda, yüreklerimize dokunan cesaret elidir. Hiçliğin içinden varlık yaratan ebedî komutandır. Her durum ve şartta vazgeçmemeyi öğrendiğimiz, Başöğretmenimizdir. Kimselerin olmadığı, yapayalnız kaldığımızı hissettiğimizde bile korkularımızdan emin kılan, sırtımızı dayadığımız dağdır.

Batı’ya verdiğimiz namus kavgasının, Doğu’ya verdiğimiz medeniyet dersinin mimarıdır. İçteki işbirlikçilerden, dıştaki azgınlıklardan başımızı kaldırmaya takatimizin olmadığı bir zamanda, kırık kaburgasının altında atan yaralı kalbi son bir kuvvetle desteklerken, cılız fenerinden yayılan umudu dalga dalga genişletip yüreklerimize huzuru, yaşamlarımıza esenliği yayan kudretli elin sahibini, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü bir kez daha saygıyla ve minnetle anıyoruz.

Ve söz veriyoruz! Aradan geçen asrın bizi getirdiği günümüzde, bugünün Türklüğü için ihtimaller daralsa da Ata’mızın sönmeyecek meşalesinin ateşi cılızlaşsa da muhtaç olduğumuz kudreti damarlarımızda hâlâ gürül gürül akan kanda bularak ve yıllar öncesinin çaresizliğini yaşayanların tutunduğu umuda tutunarak, birinci vazifemizi unutmadan, verilen öğüdü tutmak için yaşamaya devam edeceğiz. Çünkü biliyoruz ki ihtimaller küçük olsa da ihtimalin olduğu yerde umut da vardır. Ve umut, en son terk edilen şeydir.

MİLLÎ DÜŞÜNCE MERKEZİ

10 Kasım: Sonsuzluğun başlangıcı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Self-Service Password and Email Recovery

The reset link path depends on verified email or SMS. If both channels are stale after a house move, you will stall until manual agents update the profile with fresh evidence. Start from the official domain bookmarked earlier rather than from search ads, because paid placements occasionally sit above organic results during high-traffic sports weekends.

Password managers sometimes auto-fill credentials into embedded iframes inside aggregator apps; disable autofill for those containers because they are harder to visually inspect than standalone browser tabs. If biometric login fails after a fingerprint sensor replacement, fall back to the manager’s stored password once, then re-enrol Face ID or Touch ID inside the app settings so the next session does not depend on a deprecated template.

Risk Locks After Unusual Travel or VPN Use

Geographic velocity checks can freeze login when a handset appears in two countries hours apart. Submitting a quick selfie plus travel evidence usually clears the flag faster than arguing in chat without documents. Disable consumer VPNs before accessing UKGC sites because pooled IPs resemble hostile traffic to automated scoring.

Authenticator Drift and Time Skew

TOTP codes fail when handset clocks drift or when backup codes were exhausted during a prior incident. Resync time settings before requesting a full 2FA reset, which often requires video identification because attackers also request resets.

When the Account Shows “Under Review” Instead of a Password Field

That message usually indicates compliance review rather than a forgotten password. Repeated login attempts will not help and may extend review if the system interprets behaviour as credential stuffing from the player’s own IP. Use email escalation with ticket IDs copied from any prior chat.

Bank-side fraud holds can mimic casino lockouts: if card payments decline with a generic error, ring the issuer before filing a casino complaint. Issuers sometimes flag gambling MCC codes after travel even when the operator is blameless.

Using Reference Material While Waiting

Waiting periods are frustrating but predictable; reading a concise recovery FAQ reduces duplicate tickets. British-oriented walkthroughs, including login troubleshooting notes on Kyngs, often list the same ordered steps—check email, resync OTP, upload travel proof—which keeps your first agent message complete on the first try.

Protecting Recovery Paths After Regaining Access

Once inside, refresh email, mobile and authenticator bindings in one session so the next incident does not chain from a half-updated profile. Set a new unique password even if the old one still seemed valid; unknown lockouts sometimes indicate silent resets after backend incidents.

1. Confirm the footer licence number matches your bookmark before entering credentials.
2. Update trusted devices after handset replacement, not weeks later.
3. Download fresh backup codes before deleting an old authenticator app.

Login recovery on UK-licensed sites is deliberately slower than on low-stakes forums because every accelerated path is also a path for attackers; patience paired with clean documentation resolves most genuine lockouts without lasting account damage.

Reviewing Login and Recovery Flows Before Sign-Up yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

This article frames how to evaluate support without naming any single operator as superior.

Channels and when to use each

Live chat suits quick policy clarifications while email leaves a searchable trail ideal for payout investigations. Telephone support can help when nuanced hearing is required, though hold music tests patience. Pick the channel that matches the complexity of your question before you attach documents.

Atlantic Canadians juggling timezone offsets relative to offshore staffing hubs sometimes schedule inquiries earlier in local mornings when queues thin according to anecdotal forum threads summarized politely.

Information to include on first contact

Reference your registered email, approximate timestamps, transaction amounts in CAD, and payment method without sharing full card numbers. Request a ticket number before the session ends because chat transcripts sometimes vanish after you close the window.

Escalation timelines you can cite

Many policies define internal review windows; ask the agent where that language lives so you know when a follow-up message is reasonable rather than impatient.

Reasonable escalation respects both your time and fraud controls that compliance teams must satisfy.

Ombudsman-style escalation diagrams occasionally cite postal turnaround expectations reminiscent of heritage telecom-era correspondence despite modern CAD wallets emphasizing instant receipts.

Professional tone under stress

Angry language rarely accelerates technical fixes. State facts, describe impact, and attach files once instead of repeatedly. Screenshots should show full context including your local time when possible.

If bilingual service matters because your household switches fluidly between French and English, note preferences explicitly during intake because routing improves when CRM profiles capture language consent accurately.

If you want to read how frontline support availability is presented for accounts using Canadian dollar wallets, explore the help section after visiting Betprimeiro Casino from your own verified bookmark.

Voice notes versus written tickets

Some desks accept short voice memos for accessibility reasons, but written text remains the default audit medium; transcribe key promises yourself so nothing depends on accent recognition errors.

If a supervisor offers a goodwill gesture, request it in the same email thread as the original dispute ID so finance teams can trace approvals without hunting orphaned chats.

Regulatory recourse awareness

Provincial regulators maintain player complaint intake for licensed markets, but informal resolution with the operator often remains the first step on published flowcharts.

Annual transparency reporting referenced alongside telecommunications oversight indirectly underscores why regulators emphasize measurable response intervals comparable to broader consumer dispute frameworks debated federally.

Offshore casino desks may cite ADR names in terms; paste full URLs when you quote them so reviewers do not hunt stale PDFs.

If you escalate after normal business hours, expect acknowledgements that restate intake questions; answer them once fully rather than replying emotionally line-by-line.

1. Save PDFs of chat transcripts whenever the product allows export.
2. Cross-check promised refund dates against banking cutoffs.

Methodical communication channels turn support from a gamble into a managed process for Canadian account holders navigating occasional friction.

Crash Game Walkthrough for First Deposits in the Latest Reporting Year yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Türk Birliğinin sağlam zemine oturabilmesi için yükseköğretim kurumlarına çok iş düşmektedir. Dr.Reşat Doğru “Türk Dünyası ve Gerçekler” adlı kitabında; “1923 yılında Cumhuriyetin ilanından sonra Misak-ı Millî sınırları dışında kalan Türk toplulukları, genç Türkiye’nin hep ilgi alanında kalmıştır.  Türkistan ve İdil-Ural Türkleri ile ilişkileri geliştirmek için Dil ve Tarih kurumları kurulmuştur. Türk dünyasının her tarafından gelen öğrencilerin ülkemizde eğitim görmeleri sağlanmıştır. Macar ve Çin dilinde, arşivlerden Türk tarihinin parçalarının öğrenilmesi için Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde kürsüler kurulmuş, öğrencilerin yetişmesi sağlanmıştır. (s.183)” dedikten sonra, bu konudaki önerilerini sıralamaktadır:

“Türk cumhuriyetleri ile ülkemizdeki üniversitelerin uyumunu sağlamak amacıyla bir üst kurul kurulması gereklidir.

Ülkemizdeki devlet üniversitelerinin Türk dünyasındaki okullarla yakın ilişkiler geliştirmesi sağlanmalıdır.

Yüksek öğretimde denklik probleminin düzeltilmesi yönünde çalışmalar yapılmalıdır.

Misafir öğretim üyesi uygulaması ve Türk coğrafyasında öğrenci değişim projelerinin hızlandırılması ve artırılması gerekmektedir. (s.64)

Türk dünyası coğrafyasındaki başarılı olan ilim adamlarına teşvik ödülleri verilmesi sağlanmalıdır. Türk milletine ve kültürüne büyük hizmetleri olan devlet adamları, yazarlar ve sanatçılar için her ülkede anma toplantıları yapılmalıdır.

Büyük öğrenci projesi desteklenmeli, öğrencilerin ülkemizden memnun ayrılmaları sağlanmalıdır. Öğrenimini tamamlayan gençlerin kendi ülkelerine geri dönüş ve iş sahibi olma konusunda destek olunmalıdır. Karşılıklı ilişkiler koparılmamalı, birliktelikler sağlanmalıdır. Ülkemize gelen kardeş ülke çocuklarının sayısı artırılmalıdır.

(YY: Türk devletlerinin ve çeşitli ülkelerde bulunan Türk topluluklarının nüfuslarına veya öğrenci sayılarına göre oranlama yapılarak kontenjan ayrılmalı ve başarılı öğrencileri yaz tatili uygulaması ile Türkiye’ye getirip Türkiye’den de öğrencilerin katılımı ile kardeş öğrencilerin kaynaşmaları sağlanmalıdır. Benzer uygulama diğer Türk ülke ve topluluklarında da gerçekleştirilmelidir.)

Karşılıklı eğitim ve iş birliği çalışmaları desteklenmeli ve kontrol edilmelidir.

Kapsamlı bir internet sitesi yoluyla, bütün Türk halklarının kültür öğelerinin tanıtılması ve haberleşmesi sağlanmalıdır. Bu konudaki projeler desteklenmelidir. Sosyal medya etkin bir şekilde kullanılmalıdır. (s.65-66)

Türk dünyasında ortak sağlık kuruluşları oluşturulmalı, yeni projeler yapılmalıdır. Tıp fakülteleri arasında iş birliği programları olmalıdır. Fakültelerde karşılıklı öğretim üyesi ve öğrenci değişimi yapılmalıdır. Ortak Tıp Kongreleri yapılmalıdır. (s.67)

Basın-Yayın-İletişim

Bağımsız Türk devletleri başkentlerinde, Türk kültürünü yansıtacak Türkiye kütüphanesi kurulması ve Türkiye’den, devlet tarafından sürekli basılı yayın desteğinde bulunulması sağlanmalıdır.

Ortak sanat ve edebiyat dergileri çıkarılmalıdır. İstanbul’da basılan bir derginin Bakü’de, Astana’da, Taşkent’te satılması, okunması sağlanmalıdır. Türkiye’de basılan bütün kitap ve dergiler, Türk dünyasındaki kütüphanelere gönderilmelidir. Oralarda basılanlar da ülkemizdeki kütüphaneler ve okullara alınmalıdır. (s.64) …Böylece müşterek radyo, televizyon yayınları, her türlü dergi, kitap, gazete basımı, yayını kolaylıkla yapılır. Bu da ilerideki tarihte herkesin kolayca anlayacağı ortak dili ortaya çıkarır. …Televizyon, gazete, dergi gibi yayın organları zaman içerisinde konuşma ve yazı ortak dilini oluşturacaktır. (s.190)

Her yıl Türk dünyasının muhtelif yerlerinde sanatçılar ve yazarlar toplanıp Türk ortak hafızasından hareketle senaryolar, oyunlar, diyaloglar üzerine çalışmalar yapmalı; yazar ve düşünürler sık sık bir araya gelmelidir. Tiyatro eserleri bütün ülkelerde gösterilmelidir. (s.65)

Türk kültüründen ve tarihinden beslenen içeriğe haiz; Türk cumhuriyetlerinde yaşayan tüm çocuklara yönelik çizgi filmler, bilgisayar oyunları gibi ihtiyaçları karşılayacak çalışmalara yer verilmelidir. (s.66)

…kültürel etkinliklerin arttırılması önemlidir. …çeşitli kültürel faaliyetler ve ziyaretler, …ilişkileri geliştirerek… insanlarımıza moral ve motivasyon olacaktır. …mevcut kültürel değerlerin korunmasını sağlayacak, azınlık konumuna düşmüş olan soydaşlarımızın asimilasyonunu engelleyecektir. Bir bölgede tarihinizi ve kültürel dokunuzu korumak istiyorsanız, orada yaşayan, soyunuza ait nüfus çok önemlidir… (s.143)”

Ancak, bütün bunların olabilmesi için öncelikle her ülkenin eğitiminin millî, kaliteli ve nitelikli olmasının yanı sıra örgün eğitime önem verilmesi ile mümkündür. Bu konuda Prof.Dr. Esfender KORKMAZ, “Eğitim, ideoloji ve popülizme kurban edildi” başlıklı yazısında (15/08/2024, Yeniçağ) şunları belirtmektedir: “Siyasi iktidar… eğitimde ideolojik dozu artırdı. Oysaki şeriata dönük, ideolojik eğitim isteyen ve anketlerde siyasi İslam anlayışında olduğunu söyleyen yalnızca yüzde 9’luk bir kesim var.

 Resmî Gazete’de (13/08/2024-32631) Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayınlandı. Yönetmelik açık öğretim liselerine geçişi kolaylaştırıyor. …açık liseye devam etme hakkı olanlar sıralanırken;

‘j) Ortaokul veya imam-hatip ortaokulu mezunu olup tercih yapmadığı için herhangi bir örgün ortaöğretim kurumuna yerleşmemiş olan’ şeklindeki maddeye göre kim olursa olsun ortaokul mezunu tercih yapmaz ve açık liseye devam edebilir.

‘m) Bakanlık Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün hafızlık modüllerine kayıtlı olanlar ile Diyanet İşleri Başkanlığınca açılan Kur’an kurslarında hafızlık eğitimi ve/veya bu alanı destekleyici Arapça ve Temel İslam Bilimleri eğitimi alan’ şeklindeki madde de siyasi İslam ideolojisine destek veren bir anlayıştır.

Cumhurbaşkanı imam hatip okullarının kuruluş yılında… ‘Millî iradenin üzerine düşen vesayet gölgesi kalktıkça imam hatiplerin de önü açılmış, kapısına vurulan zincirler kırılmıştır.’ diye ilave ediyor. Oysaki Türkiye’de en fazla imam hatip okulu, 1980 darbesi ile Kenan Evren tarafından açılmıştır. Ve bugün askerî vesayetin yerini, siyasi iktidarın ideolojik vesayeti almıştır.

Öteden beri olan açık öğretime bir de uzaktan eğitim eklendi. Örgün eğitimin payı daha azaldı.

2023-2024 ders yılında devlet üniversitelerinde kayıtlı toplam öğrencinin; %46,2’si örgün eğitim, %46,4’ü açık öğretim, %6,2’si ikinci eğitim, %1,2’si uzaktan eğitime kayıtlıdır.

Dünyada yüksek öğrenimde örgün eğitimin daha düşük pay aldığı ikinci bir ülke olacağını sanmıyorum. Dünyanın her tarafında açık öğretim var. Ancak bunlar ev hanımlarına, meslek sahiplerine genellikle işlerinde destek olacak bilgiler verir. Bazıları da çalışmayan ev hanımlarına yöneliktir. Türkiye’de yanlış olan, açık öğretimin örgün eğitimin yerini ikame edilmek istenmesidir.

Açık öğretimde mezuniyet oranı ortalama %7’dir. Dahası mezunları da iş piyasasında tercih edilmiyor. Yani açık öğretimle hem kaynak kaybı yaşıyoruz hem de gençlerimizi kandırıyoruz. Siyasi iktidarlar da üniversite önünde birikimi azalttık diyorlar ve bu işlerine geliyor.

Gerçekte ise üniversite eğitimi kitabî bilgilerle sınıf geçmek değildir. Üniversite eğitimi süreklilik ister. Üniversite içinde öğrencinin birebir öğretim üyesi ile çalışması gerekir. Üniversite içinde tartışmalara katılması gerekir. Böylece öğrencinin analiz ve sentez yeteneği gelişecektir…”

Devam edeceğiz…

Ortak gelecek eğitimde -2 yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Remote gambling yield published for the year to March 2024 remained above the £6 billion mark nationally, and promotional spend is one of the levers operators use to compete inside that regulated market. For a British player, the headline figure on a welcome tile is rarely the number that matters most once the UK Gambling Commission’s transparency rules are applied. This guide walks through how matched deposits, free spins and cashback are described in practice, what wagering means in euros when a site denominates balances that way, and where the small print usually hides friction.

How UKGC Rules Shape What You See Up Front

Under Licence Conditions and Codes of Practice, operators must present material terms alongside the main offer, including wagering multiples, game weightings and time limits before opt-in. That does not remove complexity; it simply moves it closer to the first click. A typical welcome package might advertise a 100% match up to €200 with thirty-five times turnover on the combined amount, which is easier to scan when the terms panel opens in the same viewport as the opt-in button rather than on a distant terms URL.

Common Bonus Types and Where Wagering Attaches

Matched deposits remain the default acquisition tool, but free spin bundles and loss-based cashback have grown as retention mechanics. Each structure applies playthrough differently: deposit matches usually multiply both stake and bonus, while free spin winnings may carry a lighter multiple but cap maximum conversion to a fixed euro amount.

Game Weighting and Table Exclusions

Slots almost always count one hundred percent toward turnover, whereas live roulette or blackjack may contribute ten percent or be excluded entirely during an active bonus. That asymmetry is not arbitrary; it reflects the lower house margin on some table products and the operator’s need to keep promotional liability predictable across thousands of concurrent accounts.

Using Euro Balances While Playing From the UK

Many UK-facing platforms display wallets in euros even though marketing copy is sterling-led, especially where payment processors settle in EUR. The wagering arithmetic stays the same, but currency rounding on each spin can nudge completion by a few cents. If you are comparing two otherwise similar offers, read whether wagering is tracked in account currency or converted daily from GBP, because that detail changes how progress bars move near the final ten percent of playthrough. Industry write-ups aimed at British readers, including summaries on Kyngs Casino, often restate the same material terms in shorter language, which can help when the native promo page is dense.

When to Decline an Offer

Declining a bonus is valid strategy when you intend to withdraw quickly or play low-house-edge formats exclusively. Once opted in, withdrawal locks apply until wagering completes or the bonus is forfeited, and forfeiture sometimes removes associated winnings as well as the promotional funds themselves.

Practical Checks Before You Opt In

Work through three quick checks: confirm the stake contribution table for the games you actually play, confirm whether partial completion allows withdrawal of the cash balance, and confirm whether autoplay counts toward wagering under the site’s internal risk engine. Those three answers prevent most disputes that later arrive at ADR schemes.

• Snapshot the terms page with a timestamp before opting in, in case wording changes mid-campaign.
• Keep deposits and withdrawals on the same method where possible to speed source-of-funds reviews during a first withdrawal.
• Use on-account limit tools so a bonus session cannot drift beyond the time you planned.

Wagering is a regulated disclosure problem as much as a maths problem on UK sites, and the Commission’s recent emphasis on clear, upfront language is slowly standardising how offers read across lobbies. Treat the headline as marketing and the multiplier beside it as the real price of entry, and you will usually know within a minute whether an offer fits your play style.

Bonuses in the UK: Wagering Requirements Explained for Remote Players yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.