{"id":1043,"date":"2018-01-21T09:00:51","date_gmt":"2018-01-21T06:00:51","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=1043"},"modified":"2018-03-10T12:00:16","modified_gmt":"2018-03-10T09:00:16","slug":"oktay-sinanoglu-yaledan-odtuye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/oktay-sinanoglu-yaledan-odtuye\/","title":{"rendered":"Oktay Sinano\u011flu: Yale’dan ODT\u00dc’ye"},"content":{"rendered":"
\"Oktay

Hocalar\u0131m ve arkada\u015flar\u0131m. Soldan sa\u011fa (o tarihte olmasa da ilerki y\u0131llarda hepsi Prof. Dr. \u00fcnvan\u0131na sahip olacaklar\u0131 i\u00e7in \u00fcnvans\u0131z say\u0131yorum): Burhan Pekin, Aysel Temizer, Yusuf Vardar, \u00d6zg\u00fcl Utku (Ko\u00e7ak), Sinano\u011flu\u2019nun yan\u0131nda ni\u015fanl\u0131m, sonra e\u015fim rahmetli G\u00fczin Kalayc\u0131o\u011flu (\u00d6ks\u00fcz), \u0130smet Erta\u015f, Dil\u015fad Elburs ve en sa\u011fda Alaattin G\u00fclp\u0131nar.<\/p><\/div>\n

Oktay\u2019dan \u00f6nce<\/strong><\/p>\n

Bilime merak\u0131m ne zaman ba\u015flad\u0131, kesin tarih veremem. Ortaokuldan itibaren pop\u00fcler bilim kitaplar\u0131 okuyordum. Michaelson-Morley denemesini akarsudaki kay\u0131klar benzetmesi ile okudu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum. Biliyorsunuz ak\u0131\u015fa dik giden kay\u0131kla paralel giden kay\u0131k ayn\u0131 anda hedefe var\u0131yordu\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc asl\u0131nda akan su (es\u00eer-ether) yoktu! Rahmetli babam\u0131n gayretleriyle ortaokuldan itibaren \u0130ngilizce okur hale gelmi\u015ftim. Bu \u00fcniversite boyunca da bana \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 oldu. 1960\u2019larda temel T\u00fcrk\u00e7e bilim ders kitaplar\u0131 pek azd\u0131, iyiler de antika niteli\u011findeydi. O eksi\u011fi \u0130ngilizce ile tamaml\u0131yor, sevdi\u011fim derslerin \u0130ngilizce ders kitaplar\u0131n\u0131 da okuyordum.<\/p>\n

O tarihlerde \u00fcniversiteler kendi giri\u015f s\u0131navlar\u0131n\u0131 yaparlard\u0131. Ege \u00dcniversitesi giri\u015f s\u0131nav\u0131 birincili\u011fime ve ana-babam\u0131n b\u00fct\u00fcn muhalefetine ra\u011fmen m\u00fchendisli\u011fi de\u011fil, temel bilimi, Kimya-Fizik lisans\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015ftim.<\/p>\n

Fakat bilime as\u0131l a\u015fk\u0131m her halde \u00fcniversite hocalar\u0131m sayesinde a\u015f\u0131land\u0131. Her biri alan\u0131ndan b\u00fcy\u00fck zevk duyan ve bu keyfi bize de aksettiren insanlard\u0131. Ege \u00dcniversitesi Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden Burhan Pekin, Emin Dikman, G\u00fcrel Ni\u015fli, Alaattin Bey, Fizik B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden Dil\u015fad Elburs ile ad\u0131n\u0131 hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m fakat \u00e7ok sevdi\u011fim Alman fizik hocam\u0131 ve Matematikten Masatoshi (kendi tabiriyle \u2018T\u00fcrk olunca\u2019 G\u00fcnd\u00fcz) \u0130keda\u2019y\u0131 sayabilirim. Yaz staj\u0131m\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m \u00c7ekmece N\u00fckleer Ara\u015ft\u0131rma ve E\u011fitim Merkezi\u2019nde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m ilk teorik fizik\u00e7iler, Erc\u00fcment \u00d6zizmir ve Kaya \u0130mre\u2019yi de. Bir ay boyunca onlar\u0131n verdikleri bir matematik problem ile u\u011fra\u015fm\u0131\u015f ve birinin termosta getirdi\u011fi s\u00fcts\u00fcz ve \u015fekersiz s\u00fczme kahveyi i\u00e7mi\u015ftim. Kahveyi h\u00e2l\u00e2 \u00f6yle i\u00e7iyorum.<\/p>\n

O tarihteki dekan\u0131m\u0131z, Biyoloji Profes\u00f6r\u00fc Yusuf Vardar, T\u00fcrkiye Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Kurumu ve \u00f6zellikle de kurumun BAY Grubu (Bilim Adam\u0131 Yeti\u015ftirme) ile yak\u0131ndan ilgiliydi. Ege Fen\u2019in en iyi \u00f6\u011frencilerini toplay\u0131p T\u00dcB\u0130TAK \u00dcniversite Bursu\u2019na ba\u015fvurmam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131. Y\u00fcksek bir burstu. Ayl\u0131k 500 TL idi ve \u0130zmir ESHOT Tahsilat \u015eefi ve 1. s\u0131n\u0131f devlet memuru olan babam o tarihte ancak bunun iki kat\u0131n\u0131 al\u0131yordu. T\u00dcB\u0130TAK o y\u0131llarda TBMM\u2019nin arkas\u0131nda, Havuzlu Sokak\u2019ta bah\u00e7e i\u00e7inde bir villadayd\u0131. \u0130zmir\u2019i hayat\u0131mda ilk defa buradaki burs j\u00fcrisinin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmak i\u00e7in terk etmi\u015ftim. San\u0131r\u0131m s\u0131navdaki en \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc soru ve en belirleyici cevap j\u00fcri \u00fcyesi Feza G\u00fcrsey\u2019den gelmi\u015fti. Bir sebeple Heisenberg\u2019den bahsetmi\u015ftim ve G\u00fcrsey\u2019le aram\u0131zda \u015fu konu\u015fma ge\u00e7ti:<\/p>\n

– Heisenberg hayatta m\u0131?<\/p>\n

– Hayatta.<\/p>\n

– Nereden biliyorsun?<\/p>\n

– Ge\u00e7en ayki Scientific American\u2019da makalesi vard\u0131.<\/p>\n

Ege \u00dcniversitesi\u2019ni ziyaretinde simetri konulu konferans\u0131n\u0131 da dinledi\u011fimi ve anlad\u0131\u011f\u0131m \u2013 veya anlamad\u0131\u011f\u0131m- kadar\u0131yla konuyu da s\u00f6yleyebildi\u011fimi g\u00f6rd\u00fc. Eh bu \u00e7ocuk ilgiliydi ve bilimde her \u015feyden \u00f6nce bu gerekliydi. Bursu kazand\u0131m.<\/p>\n

Biz T\u00dcB\u0130TAK\u2019\u0131n ilk bursiyerlerindendik. Benimle birlikte ayn\u0131 bursu kazanan Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden \u0130mer ve Tosun\u2019u hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n

T\u00dcB\u0130TAK \u00fcniversite burslar\u0131 \u201cba\u015far\u0131n\u0131n devam\u0131\u201d kayd\u0131 ile mezuniyetle birlikte yurt d\u0131\u015f\u0131 bursuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. \u00d6yle de oldu. \u015eimdi benim doktora i\u00e7in yurt d\u0131\u015f\u0131nda bir \u00fcniversite se\u00e7mem gerekiyordu. Bu se\u00e7imde iki unsur son derece etkili oldu.<\/p>\n

Birincisi, ben de \u2013 haddim olmayarak benzeteyim \u2013\u00a0 Heisenberg gibi, ben de \u00fcniversite y\u0131llar\u0131m ilerledik\u00e7e kimyan\u0131n sevdi\u011fim taraf\u0131na fizik dendi\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015ftim. Fizikteki 1920\u2019ler devriminin temelindeki Kuantum Teorisi\u2019nin kurucusu Werner Heisenberg de asl\u0131nda kimyac\u0131 idi!<\/p>\n

\u0130kincisi: Y\u0131l 1966 idi ve bizim bas\u0131n\u0131m\u0131zda da ABD bas\u0131n\u0131nda da en \u00e7ok s\u00f6z\u00fc edilen bilim adam\u0131, 28 ya\u015f\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n se\u00e7kin \u00fcniversitelerinden Yale\u2019da profes\u00f6r olan Oktay Sinano\u011flu idi.<\/p>\n

Sinano\u011flu da besbelli kimyan\u0131n sevdi\u011fi taraf\u0131na fizik dendi\u011fini ke\u015ffetmi\u015f olmal\u0131yd\u0131 ki \u00fcn\u00fcn\u00fcn sebebi, atom ve molek\u00fcllerde \u201c\u00e7ok elektron teorisi<\/em>\u201d idi ve alan\u0131na \u201cTeorik Kimya<\/em>\u201d deniyordu. Tam bana g\u00f6re! Prof. Sinano\u011flu, Yale, Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc adresine bir mektup yaz\u0131p yollad\u0131m. Teorik kimya i\u00e7in hangi \u00fcniversiteyi tavsiye ederdi? Cevap onun T\u00fcrk \u00f6\u011frencilerinden Timur Hal\u0131c\u0131o\u011flu\u2019ndan geldi. Yale\u2019den ba\u015fka Sinano\u011flu\u2019nun \u00f6\u011frencilerinden birinin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Johns Hopkins\u2019i tavsiye ediyordu. Ben Yale\u2019a, MIT\u2019e (Massachusetts Institute of Technology), Cal-Tech\u2019e (California Institute of Technology) ve daha birka\u00e7 \u00fcniversiteye m\u00fcracaat ettim. Cal-Tech\u2019in cevab\u0131n\u0131 biraz kibirli buldu\u011fum i\u00e7in ona tekrar yazmad\u0131m: \u201cS\u0131n\u0131f\u0131n\u0131z\u0131n ilk y\u00fczde be\u015finde de\u011filseniz m\u00fcracaat etmeyin.<\/em>\u201d H\u00e2lbuki ben h\u00e2l\u00e2 okul birincisiydim.<\/p>\n

Notlar iyi, burs cebimde ve hocalar\u0131mdan \u201cen iyi\u201d ifadeleriyle dolu tavsiye mektuplar\u0131 olunca kabul edilmek kolay oluyor. Hepsine kabul edildim. Sinano\u011flu orada oldu\u011fu i\u00e7in Yale\u2019dan ba\u015fkas\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftim. Ayl\u0131k 380 dolar burs ile yola koyuldum. \u00c7ok iyi bir burstu. Kahvenin 5 sent, d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck bir kahvalt\u0131n\u0131n 45 sent oldu\u011fu y\u0131llarda bu burs ile para biriktirip rahmetli babama kredi bile a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131m. (Zaten 15 ya\u015f\u0131mdan beri \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve kendi param\u0131 kazan\u0131yordum.)<\/p>\n

\u0130lk intibalar<\/strong><\/p>\n

Sterling Kimya Laboratuar\u0131 denilen tarih\u00ee bir bina\u2026 Duvar kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 her halde 1 metre civar\u0131nda. ABD\u2019nin IvyLeague (Sarma\u015f\u0131k Ligi) denilen en iyi \u00f6zel okullar\u0131n\u0131n tipik mimarisi\u2026 Asl\u0131nda bu mimar\u00ee ABD\u2019nin bir\u00e7ok \u015feyi gibi \u0130ngiltere\u2019den, Oxford ve Cambridge\u2019den kopyad\u0131r. Duvarlar\u0131n\u0131 saran sarma\u015f\u0131klar d\u00e2hil. Yedi okuldan en tan\u0131nm\u0131\u015f\u0131 Harvard \u00dcniversitesi\u2019nin bulundu\u011fu il\u00e7enin ad\u0131 da\u2026 Hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil\u2026 Cambridge!<\/p>\n

Oktay\u2019\u0131n iki T\u00fcrk \u00f6\u011frencisi daha vard\u0131. Az \u00f6nce bahsetti\u011fim Timur Hal\u0131c\u0131o\u011flu ile bir de \u00d6nder Pamuk. \u0130kisi de bana son derece yard\u0131mc\u0131 oldular. Di\u011fer doktora \u00f6\u011frencileri de. ABD doktora \u00f6\u011frencilerinin birbirine yard\u0131mlar\u0131 gelenekseldir zaten. \u0130nternet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131na da bu gelenek kuvvetle yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi? Sak\u0131n ha!(\u0130nternet i\u00e7in sak\u0131n ha. Yoksa \u00f6\u011frencilerin karde\u015fli\u011fi devam ediyor.)<\/p>\n

Bir ba\u015fka \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 husus doktora \u00f6\u011frencilerinin Sinano\u011flu\u2019na, benim de az \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, \u201cOktay\u201d diye hitap etmesiydi. Doktora \u00f6\u011frencileri hocalar\u0131ndan \u00f6\u011frenir ama galiba en \u00e7ok da yeni \u00f6\u011frenciler eski \u00f6\u011frencilerden \u00f6\u011frenir.<\/p>\n

Kimya\u2019n\u0131n hoca kadrosu bir \u201c\u00fcnl\u00fcler ge\u00e7iyor\u201d program\u0131 gibiydi. Bizim ders ve dil \u015fartlar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131ktan sonra bu kadrodan birka\u00e7 ki\u015fiyle konu\u015fup doktora dan\u0131\u015fman\u0131m\u0131z\u0131 se\u00e7memiz gerekiyordu. Ger\u00e7i benim kimi se\u00e7ece\u011fim belliydi, se\u00e7ilecek olan da kendisini se\u00e7ece\u011fimi biliyordu ama bu m\u00fclakatlar mecburiydi. \u0130yi ki mecburiydi. Bu sayede Amerikan bir arkada\u015fla birlikte, birka\u00e7 y\u0131l sonra faz de\u011fi\u015fimlerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc Nobel alacak olan Lars Onsager\u2019le konu\u015fma \u015fans\u0131n\u0131 elde etmi\u015ftim. Koyu Norve\u00e7 aksan\u0131ndan ve piposunu a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131karmadan konu\u015fmas\u0131ndan s\u00f6ylediklerinin \u00e7o\u011funu anlam\u0131yorduk. Fakat anlatt\u0131klar\u0131n\u0131n en heyecanl\u0131 yerinde olmal\u0131\u2014heyecan\u0131 g\u00f6zlerinden okuyabilirdiniz\u2014pipoyu da \u00e7\u0131kar\u0131p tek bir kelime s\u00f6yl\u00fcyordu; mesel\u00e2, \u2018deterjan!\u2019 diyordu ve biz de heyecanla kafalar\u0131m\u0131z\u0131 sall\u0131yorduk. Nas\u0131l heyecanlanmazd\u0131k ki? Koca Onsager deterjan demi\u015fti ve biz bunun ne oldu\u011funu biliyorduk!<\/p>\n

Kuantum teorisi<\/strong><\/p>\n

Oktay Sinano\u011flu Kuantum Kimyas\u0131, Marshall Fixman \u0130statistik Mekanik, KennethWeinberg Fiziko-Organik Kimya hocalar\u0131m\u0131zd\u0131. Ve daha ba\u015fkalar\u0131.<\/p>\n

Sinano\u011flu\u2019dan Kuantum Teorisi\u2019ni dinlerken do\u011fru yerde oldu\u011fumu hissettim. O teoriyi Heisenberg ve Dirac\u2019\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131 ile anlat\u0131yordu ki galiba en sa\u011flam, fakat en \u00e7arp\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131m da buydu. Merak edenler bu yakla\u015f\u0131m\u0131 Feynman\u2019\u0131n birinci s\u0131n\u0131f fizik kitab\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, Kuantum Teorisi cildinde bulabilirler. Son derece e\u011flenceli ve a\u00e7\u0131k bir anlat\u0131md\u0131r. Soru \u015fudur: \u0130ki delikli bir levhadan ge\u00e7en elektronlar, t\u0131pk\u0131 dalga gibi, \u0131\u015f\u0131k gibi, \u00f6b\u00fcr tarafta giri\u015fim yapar. Bu deneyi \u00e7ok yava\u015flat\u0131p mesel\u00e2 dakikada sadece bir elektronla tekrarlasak da ayn\u0131 giri\u015fimi elde ederiz. Peki, elektron kiminle giri\u015fim yapar. Tek cevab\u0131 vard\u0131r: Kendi kendiyle. Sonra \u00f6\u011frenirsiniz ki, dalga, tanecik, delik, ge\u00e7mek\u2026 Bunlar\u0131 hepsi bizim kendi boyutumuzdan getirdi\u011fimiz ve kuantum boyutunda ge\u00e7ersiz ve anlams\u0131z olan kavramlard\u0131r. Hatta madde bile\u2026<\/p>\n

Neydi madde? \u201cUzayda yer kaplayan ve\u2026<\/em> \u201c\u00a0 H\u00e2lbuki hi\u00e7bir temel par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n, elektron, proton, n\u00f6tron vs, hacm\u0131 yoktur ki uzayda yer kaplas\u0131n. Spin, bunlar\u0131n kendi etraf\u0131nda d\u00f6nmesidir mi dediniz? Hangi etraf\u0131nda? Hacm\u0131 olamayan \u015feyin kendi etraf\u0131nda d\u00f6nmesi mi varm\u0131\u015f? Peki, ger\u00e7ek ne? Ger\u00e7ek lineer cebir, operat\u00f6rler ve hal vekt\u00f6rleri, \u201cket\u201dler. Parantez kelimesinin \u0130ngilizcesi \u201cbracket ~ bra-ket\u201d ya; ikinci heceyi al\u0131p sola a\u00e7\u0131k parantez gibi kullan\u0131p ona |> \u201cket\u201d diyorduk ve bir sistemin halini bu ket vekt\u00f6rleri temsil ediyordu. Hermisyen uzaydaki e\u015flene\u011fi de \u201cbra\u201d<| oluyordu.<\/p>\n

As\u0131l sonu\u00e7 \u015fuydu: Bilimin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131 galiba mant\u0131kt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cmant\u0131k\u201d dedi\u011finiz \u015fey sizin boyutunuzdan do\u011fdu\u011funuz g\u00fcnden beri edindi\u011finiz tecr\u00fcbelerdir ve ne kuantumun \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fcklerin k\u00e2inat\u0131, ne de Einstein\u2019in \u00e7ok b\u00fcy\u00fcklerin k\u00e2inat\u0131 bu \u201cmant\u0131k\u201da uyar.<\/em><\/p>\n

Yale\u2019da T\u00fcrklerin kredisi y\u00fcksekti. Sterling Kimya Laboratuar\u0131\u2019nda 28 ya\u015f\u0131nda profes\u00f6r olmu\u015f Oktay Sinano\u011flu, o laboratuar\u0131n hemen kar\u015f\u0131s\u0131ndaki Fizik binas\u0131nda da SU6 simetrisi ile tanecik fizi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00fcst\u00fcne getiren Feza G\u00fcrsey vard\u0131. M\u00fczikte B\u00fclent Arel ve m\u00fchendislikte bir ba\u015fka T\u00fcrk hoca\u2026 Yale\u2019in \u00fcnl\u00fc bilim tarih\u00e7isi Derek Price, bilimin zengin \u00fclkelerde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat T\u00fcrkiye gibi \u00e7ok zengin olmasa da bilimde istisna\u00ee ba\u015far\u0131 g\u00f6steren \u00fclkelerin bulundu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131! Price\u2019a g\u00f6re ilk devlet destekli bilim de Ulu\u011f Bey\u2019in rasathanesiydi. Ya\u015fasayd\u0131 bug\u00fcn de o olumlu kanaatini korur muydu bilmiyorum.<\/p>\n

\u0130statistik Mekanik ve Termodinamik derslerinde de en y\u00fcksek notu ald\u0131\u011f\u0131mda \u201ceh i\u015fte, bir T\u00fcrk daha\u201d diye kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131m. Asl\u0131nda bu benim de\u011fil, Ege \u00dcniversitesi\u2019nin o y\u0131llar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131yd\u0131. Benim s\u0131n\u0131f\u0131mdan kim olsa o sonucu al\u0131rd\u0131. Zaten Ege Kimya\u2019n\u0131n 1966 mezunlar\u0131, hepi topu topu \u00fc\u00e7 ki\u015fiydik.<\/p>\n

Sinano\u011flu\u2019nun dersinin bir s\u0131nav\u0131 s\u0131n\u0131fa zor gelmi\u015fti. S\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131mdan biri, Charlie, derste bu \u015fik\u00e2yetini dillendirmi\u015f ve heyecanla konu\u015furken, \u201c\u0130skender bile zor oldu\u011funu s\u00f6yledi\u2026<\/em>\u201d diye bir ifade kullanm\u0131\u015ft\u0131. Sinano\u011flu dersten sonra beni kenara \u00e7ekti ve \u201cYahu \u00e7ocuklar\u0131 isyana m\u0131 te\u015fvik ediyorsun?<\/em>\u201d diye \u015fakadan sordu. Asl\u0131nda m\u00fcthi\u015f T\u00fcrk alg\u0131s\u0131n\u0131n o da fark\u0131ndayd\u0131 ve hakl\u0131 olarak \u00e7ok ho\u015flan\u0131yordu.<\/p>\n

Yaln\u0131z okul ba\u015far\u0131m\u0131zla de\u011fil, sosyal konumumuzla da bir ba\u015fkayd\u0131k. Kimya, fizik doktora \u00f6\u011frencileri o g\u00fcne kadar g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u015feyler yap\u0131yor, hep birlikte partiler d\u00fczenliyor ve kayna\u015f\u0131yorlard\u0131. Ba\u015f\u0131 \u00e7ekenler de bizim kimya ekibi, bir de Fizik\u2019ten Alpar Sevgen\u2019di.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rma nas\u0131l yap\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n

Doktora bir alanda \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretir ama hedef \u00f6\u011frenmek de\u011fil, yeni bir \u015fey bulmak, bilime bir yenilik getirmektir. Doktora y\u00f6netmeliklerinde bu yazar yazmas\u0131na da \u00f6zellikle son zamanlarda o y\u00f6netmeliklere ne kadar uyuldu\u011fu \u015f\u00fcphelidir. Bunu ba\u015farmak ger\u00e7ekten odaklanma ve b\u0131kmadan yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma gerektiriyor. Gece ge\u00e7 vakitlere kadar Sterling Laboratuar\u0131\u2019nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra eve bazen y\u00fcr\u00fcyerek, bazen bisikletle giderdim. Bir keresinde karla kapl\u0131 bah\u00e7ede, benimle birlikte \u00f6n\u00fcmde bir k\u0131rm\u0131z\u0131 lekenin y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ettim. Ben y\u00fcr\u00fcd\u00fck\u00e7e o da y\u00fcr\u00fcyor, durunca o da duruyordu! Biraz korktum ama belli etmeden oradan uzakla\u015ft\u0131m. Me\u011fer fizik b\u00f6l\u00fcm\u00fc doktora \u00f6\u011frencileri in\u015fa ettikleri ilk laserlerden birini di\u011fer doktora \u00f6\u011frencilerini korkutmak i\u00e7in kullan\u0131rlarm\u0131\u015f. O saatte doktora \u00f6\u011frencisinden ba\u015fka kim olur ki sokaklarda?<\/p>\n

Ge\u00e7 saatlere kadar \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n uykusuzlu\u011funa ra\u011fmen ertesi g\u00fcn vaktinde kalkmak i\u00e7in saati kurard\u0131m. Fakat saat \u00e7ald\u0131\u011f\u0131nda uyku sersemi saati kapat\u0131yordum. Bazen de kendimi aldat\u0131rd\u0131m: \u015eunu susturay\u0131m, az sonra kalkar\u0131m. Bir seferinde bu tuza\u011fa d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in saati yata\u011f\u0131n alt\u0131na koydum. Kendimi, saatin \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 vakitten saatler sonra susturulmu\u015f \u00e7alar saatle birlike yata\u011f\u0131n alt\u0131nda buldum. Gelirken battaniyeyi de beraberimde getirmi\u015fim.<\/p>\n

Doktoradaki bu odaklanma ve yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma o kadar belirgindir ki, baz\u0131 ABD \u015firketleri, konuya bakmaks\u0131z\u0131n doktora yapm\u0131\u015f eleman al\u0131rlar. Konuya bakmaks\u0131z\u0131n, \u00e7\u00fcnk\u00fc doktora demek, odaklanabilmek, yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmak ve sab\u0131r demektir. \u0130yi bir okuldan al\u0131nan derece bunlar\u0131n ispat\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Doktora \u00f6\u011frencilerinde k\u00fct\u00fcphane ve fotokopi odas\u0131n\u0131 da a\u00e7an anahtarlar vard\u0131. Sinano\u011flu bana kendi odas\u0131n\u0131n anahtar\u0131n\u0131 da vermi\u015fti. Onun odas\u0131n\u0131n katlan\u0131p kald\u0131r\u0131lan bar\u0131na \u2013 onda hi\u00e7 i\u00e7ki i\u00e7medik, vakit yoktu\u2014bir de muhte\u015fem deri La-ze Boy koltu\u011funa hayrand\u0131m. O seyahatteyken birka\u00e7 defa o koltukta uyuyup kalm\u0131\u015ft\u0131m. Bu sat\u0131rlar\u0131 da kendi La-ze Boy\u2019umda yaz\u0131yorum! (Dikkat, \u00fcr\u00fcn tan\u0131t\u0131m\u0131 vard\u0131r!)<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rma nas\u0131l yap\u0131l\u0131r? Soru buydu. Ve sorunun a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 da \u015f\u00f6yleydi: Bilimi ka\u00e7 sahaya b\u00f6lerseniz b\u00f6l\u00fcn, b\u00fct\u00fcn kitap ve makaleleri okuman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. O halde ne yapacaks\u0131n\u0131z? Adam gibi bir k\u00fct\u00fcphaneye girmenin verdi\u011fi deh\u015fetle ayn\u0131 soruyu Ege\u2019deki matematik hocam G\u00fcnd\u00fcz (Masatoshi) \u0130keda\u2019ya sormu\u015ftum. O da eline bir dergi cildi al\u0131p tiyatro gibi oynayarak cevap vermi\u015fti. Sayfalar\u0131 ard arda \u00e7eviriyor ve \u201cHmmm\u2026 Hmmm\u201d diyordu. B\u00f6yle okunur anlam\u0131nda. Tabi bir dergiyi \u00f6yle okuyabilmek i\u00e7in de \u0130keda olmak gerekiyordu.<\/p>\n

Asl\u0131nda bazen birka\u00e7 sayfaya saatlerimizi veriyorduk ama doktora \u00f6\u011frencisi \u00fc\u00e7 \u015feyi iyi \u00f6\u011freniyordu:<\/p>\n

    \n
  1. Bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131 aras\u0131ndan kendine l\u00e2z\u0131m olan\u0131 bulup \u00e7\u0131karmay\u0131.<\/li>\n
  2. Kimlerin makalelerinin okunmaya de\u011fmedi\u011fini.<\/li>\n
  3. Kimlerin makalelerinin mutlaka okunmas\u0131 gerekti\u011fini.<\/li>\n<\/ol>\n

    Bunlar\u0131 \u00f6\u011frenmek elzemdi. Yoksa hi\u00e7bir ara\u015ft\u0131rma bitmezdi. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki bilim adamlar\u0131 piyasadaki en ak\u0131c\u0131 ve kolay anla\u015f\u0131l\u0131r yazarlar da de\u011fildir. Zaten \u00e7o\u011fu \u0130ngilizceyi de ve T\u00fcrk\u00e7eyi de do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bilmez, yazamaz. \u0130lerde anlataca\u011f\u0131m ODT\u00dc Teorik Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn ilk \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda bir meslekta\u015f\u0131m\u2014ya\u015f\u0131 benden b\u00fcy\u00fckt\u00fc, bunu benden \u00f6nce ya\u015f haddinden emekli olunca tekrar hat\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131m\u2014ders kitab\u0131 okumaya merakl\u0131yd\u0131. Kendisi m\u00fchendis oldu\u011fu halde \u00e7ok sevdi\u011fi Fizikokimya kitaplar\u0131n\u0131 okurdu. Emekli olmadan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ce bana \u015f\u00f6yle dedi: Fizikokimyay\u0131 bitiriyorum. Bir tek elektrokimya kald\u0131. Sonra emekli oldu, bitirebildi mi, bilmiyorum.<\/p>\n

    Sinano\u011flu\u2019nun sevdi\u011fi bir f\u0131kra yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 konuyu anlat\u0131r. \u0130ki bilim adam\u0131 bir kongrenin kokteylinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Biri di\u011ferine heyecanla \u201c\u00c7ok gen\u00e7 ve m\u00fcthi\u015f bir gelecek vadeden bir \u00f6\u011frencim var!<\/em>\u201d. Aradan on y\u0131llar ge\u00e7er. Bu ikisi tekrar bir kongre kokteylinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. L\u00e2f l\u00e2f\u0131 a\u00e7ar ve ikincisi birden hat\u0131rlar, \u201cHani senin gen\u00e7 ve gelecek vadeden bir \u00f6\u011frencin vard\u0131. Ne oldu ona?\u201d. \u201cVallahi<\/em>\u201d der birinci bilim adam\u0131, \u201ch\u00e2l\u00e2 vadediyor ama ne yaz\u0131k ki art\u0131k o kadar gen\u00e7 de\u011fil!<\/em>\u201d.<\/p>\n

    Tabi bu hal b\u00fct\u00fcn bilim adamlar\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bilim dallar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fil. Verimin en gen\u00e7 ya\u015flarda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 saha \u015f\u00fcphesiz matematik. Fizik, kimya, biyoloji, t\u0131p, sosyal bilimler \u015feklindeki karma\u015f\u0131kl\u0131k ve zorluk s\u0131ralamas\u0131 ayn\u0131 zamanda en verimli olunan ya\u015f s\u0131ralamas\u0131n\u0131 da te\u015fkil ediyor. Hi\u00e7 yirmilerinde \u00fcne kavu\u015fmu\u015f tarih\u00e7i g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? Ama me\u015fhur matematik\u00e7i Galois 21 ya\u015f\u0131nda, fizik\u00e7i Moseley 28 ya\u015f\u0131nda (\u00c7anakkale\u2019de) \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

    Sinano\u011flu\u2019nun bize \u00e7izdi\u011fi bir artan zorluk grafi\u011fi vard\u0131.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    D\u00fc\u015fey eksen zorluk miktar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. E\u011fride sa\u011fa gidildik\u00e7e zorlu\u011fun artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. E\u011fri \u00fczerindeki lekeler bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli faaliyetlerine i\u015faret eder. 1\u2019den 5\u2019e do\u011fru gidildik\u00e7e zorluk artmaktad\u0131r. Zordan kolaya s\u0131ralayal\u0131m:<\/p>\n

    5. Makale yazmak.<\/p>\n

    4. Ara\u015ft\u0131rma yapmak (\u00f6l\u00e7mek, hesaplamak, v. s.).<\/p>\n

    3. Makale okumak.<\/p>\n

    2. Bir derleme makalesi veya doktora seviyesinde ders kitab\u0131 okumak.<\/p>\n

    1. Ders kitab\u0131 okumak.<\/p>\n

    En zor a\u015famada, makale yazma a\u015famas\u0131ndaysan\u0131z, kendi kendinizi ikna ederdiniz, \u201cyahu \u015funu da deneyeyim, \u015fu hesab\u0131 da yapay\u0131m, daha sa\u011flam olur\u201d ve 5 numaradan 4 numaraya kayard\u0131n\u0131z. Ara\u015ft\u0131rmada daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bir yay\u0131n\u0131 bir daha kontrol etmek ihtiyac\u0131n\u0131 duyar ve 3 numaraya kayard\u0131n\u0131z. Makaleyi okurken alana daha geni\u015f bakan bir derlemeyi veya doktora seviyesinde kitaba g\u00f6z atmak gere\u011fini hissederdiniz. \u015eimdi 2 numaradas\u0131n\u0131z. Burada da tam a\u00e7\u0131klanmayan noktalar vard\u0131r. Eski ders kitab\u0131n\u0131z yard\u0131mc\u0131 olabilir\u2026 Asl\u0131nda derdi Sinano\u011flu, bu ini\u015f, insan\u0131n zordan kolaya ka\u00e7\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Yaz\u0131 yazarken anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7en sis indeksine bakmam\u0131z\u0131 da o tavsiye etmi\u015fti. Sis indeksi gayet basit bir \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. Paragraftaki c\u00fcmle say\u0131s\u0131, c\u00fcmledeki kelime say\u0131s\u0131, kelimelerdeki harf say\u0131s\u0131 gibi \u00e7okluklar\u0131n bir karmas\u0131. \u0130ndeksin kendisi, ka\u00e7\u0131nc\u0131 s\u0131n\u0131fa kadar okumu\u015f bir insan\u0131n yaz\u0131n\u0131z\u0131 anlayaca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyd\u00fc. Mesela 11 veya 12, sizi anlamak i\u00e7in lise mezunu olmak gerekiyor demekti. A\u00e7\u0131k bir yaz\u0131n\u0131n sis indeksi lise seviyelerinde, daha iyisi ortaokul sonda olmal\u0131yd\u0131. Mesela Reader\u2019s Digest, Life gibi o zaman\u0131n pop\u00fcler dergileri o seviyede yay\u0131n yap\u0131yordu. Microsoft Word bir aral\u0131k sis indeksini verirdi. H\u00e2l\u00e2 veriyor mu bilmiyorum. Zaten her dilin sis indeksi farkl\u0131d\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e eklemli bir dil oldu\u011fu i\u00e7in bizim kelimelerimiz daha uzundur. Mesel\u00e2 \u0130ngilizcede \u201ckelimelerimiz\u201d diyemezsiniz, \u201cour words\u201d demek zorundas\u0131n\u0131zd\u0131r ama kelime ba\u015f\u0131na harf\u2014veya hece\u2014\u00a0 say\u0131s\u0131 azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sis indeksi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n

    Bug\u00fcnk\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z farkl\u0131 tabi. Akademik unvan al\u0131p da hi\u00e7 mi hi\u00e7 yaz\u0131 yazamayanlar var!<\/p>\n

    Bilgisayar \u00f6\u011freniyoruz<\/strong><\/p>\n

    1966-1967\u2026 Bilgisayar \u00e7ok yeniydi. Fiyatlar\u0131 da o zaman\u0131n dolar\u0131yla, kahvenin 5 \u00e7ok l\u00fcks kahvenin 10 sent oldu\u011fu dolar zaman\u0131nda,\u00a0 milyonlar\u0131 buluyordu. Sinano\u011flu\u2019nun, alan\u0131n g\u00f6\u011f\u00fcnde kuyruklu y\u0131ld\u0131z gibi parlad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, bu pahal\u0131 makinelerle hesap yapan bir grup teorik kimyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda o bir konu\u015fma yapmaktad\u0131r. Uzun bilgisayar zamanlar\u0131 harcayarak saatler s\u00fcren hesaplamalardan sonra bulunan bir seri a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n katsay\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki basit ili\u015fkiyi g\u00f6sterir. A\u00e7\u0131l\u0131mda temel halde d\u00f6rt elektronun \u00fcst y\u00f6r\u00fcngeye s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131 hali temsil eden terimin katsay\u0131s\u0131, iki ikili s\u0131\u00e7raman\u0131n katsay\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131na \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r. De\u011ferler bir tabloda g\u00f6sterilirken Sinano\u011flu hesaplar\u0131n bir KR217 bilgisayar\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Herkes bir birine bakar. Kimse b\u00f6yle bir marka ve bilgisayar tan\u0131mamaktad\u0131r. Bir sonraki yans\u0131da KR217\u2019nin foto\u011fraf\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: Bu bir s\u00fcrg\u00fcl\u00fc cetveldir! Elektronik hesap makineleri yokken \u00e7arpmalar ve b\u00f6lmeler logaritma tablolar\u0131yla veya logaritma tablolar\u0131n\u0131n fizik\u00ee hale getirilmi\u015fi say\u0131lan s\u00fcrg\u00fcl\u00fc cetvellerle yap\u0131l\u0131rd\u0131. Binalar\u0131 kaplayan bilgisayarlardan farkl\u0131 olarak bu cetveller g\u00f6mlek veya ceket cebinde ta\u015f\u0131nabilirdi.<\/p>\n

    Zaten ki\u015fisel elektronik hesap makinelerine daha birka\u00e7 y\u0131l vard\u0131. Bunlardan ilkini hat\u0131rl\u0131yorum: Bowmar diye bir markayd\u0131, 1969 veya 70 Noel\u2019inde, New York Be\u015finci Cadde\u2019de, Saks ma\u011fazas\u0131nda sat\u0131l\u0131yordu ve fiyat\u0131\u2014yine o zaman\u0131n dolar\u0131yla 99 dolard\u0131. Bug\u00fcn\u00fcn dolar\u0131yla 1000\u2019i rahatl\u0131kla ge\u00e7er! D\u00f6rt i\u015flem yapan cep makinelerinden bahsediyoruz!<\/p>\n

    Yale bu konularda ba\u015f\u0131 \u00e7ekmek zorundayd\u0131. Bizde \u2013 yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam\u2014IBM 7040\/ 7094 Direct Coupled System vard\u0131. Haf\u0131zas\u0131 64 kilo kelime idi ve o g\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn bilgisayarlar gibi delikli kartlarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n

    Sinano\u011flu\u2019nun grubunun bir toplant\u0131s\u0131nda Oktay bana, \u201cHaydi programlama \u00f6\u011frenelim<\/em>\u201d dedi. O s\u0131rada iki dille program yazabilirdiniz. Biri asl\u0131nda makine dilinin insanlar\u0131n biraz anlayaca\u011f\u0131 hale getirilmi\u015fi Macro Assambler idi ki buna k\u0131saca Macro denirdi, di\u011feri de ilk \u00fcst d\u00fczey dillerden FORTRAN\u2019d\u0131. Sinano\u011flu ile beraber FORTRAN \u00f6\u011frenme\u011fe ba\u015flad\u0131k. McCracken adl\u0131 bir yazar\u0131n kitab\u0131ndan \u00f6\u011freniyor, egzersizleri o milyonluk makinede yap\u0131yorduk. O s\u0131rada Sinano\u011flu Avrupa\u2019da bir davete gitti, ben McCracken\u2019e devam ettim.<\/p>\n

    Timur ve DNA<\/strong><\/p>\n

    Programlama demi\u015fken arkada\u015f\u0131m ve ilk Yale g\u00fcnlerinde mihmandar\u0131m Timur Hal\u0131c\u0131o\u011flu, Sinano\u011flu\u2019nun DNA \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve Onsager hakk\u0131ndaki bir anekdota da temas edeyim.<\/p>\n

    Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, ara\u015ft\u0131rman\u0131n hedefi, DNA kurdelesinin h\u00fccre \u00e7ekirde\u011findeki biyolojik dans\u0131n\u0131n su miktar\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6stermekti. Timur suyun bir molek\u00fcle etkisini hesaplamak i\u00e7in molek\u00fcller aras\u0131 ampirik kuvvet form\u00fcllerini kullan\u0131yordu. Molek\u00fcl so\u011fan tabakalar\u0131 gibi i\u00e7 i\u00e7e su k\u00fcreleriyle sar\u0131l\u0131yordu ve toplam kuvveti bulmak i\u00e7in bu k\u00fcreler \u00fczerinden molek\u00fcle etki eden kuvvetleri hesaplay\u0131p toplamak gerekiyordu. Form\u00fcller ters polinomlar (1\/r6<\/sup> \u2013 1\/r12<\/sup> gibi) veya \u00fcstel fonksiyonlar i\u00e7erdi\u011finden bilgisayar kullanmak gerekliydi. Timur bir denklemi g\u00fcnlerce hesaplad\u0131 ve s\u0131f\u0131r buldu. Acaip bir sonu\u00e7tu s\u0131f\u0131r. Genellikle de programlamada bir hatan\u0131n g\u00f6stergesiydi. Birlikte program\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irdik ve bir hata bulamad\u0131k. Hemen orac\u0131kta, Sinano\u011flu\u2019nun ofisinin yan\u0131ndaki ofiste matematik dehas\u0131 say\u0131lan Lars Onsager vard\u0131. Timur bu bilmem ka\u00e7 katl\u0131 entegrali ona g\u00f6t\u00fcrmeye karar verdi. Onsager, entegrale bakt\u0131, piposunu bir nefes \u00e7ektikten sonra a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131 ve \u015fu d\u00f6rt kelimeyi sarf etti: \u201cBut it is zero\u2026\u201d (Ama bu s\u0131f\u0131r!)<\/p>\n

    B\u00f6ylece Yale\u2019\u0131n milyon dolarl\u0131k makinesinin de Timur\u2019un g\u00fcnler s\u00fcren programlama eme\u011finin de bo\u015fa gitmedi\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015f olduk: Sonu\u00e7 ger\u00e7ekten s\u0131f\u0131rd\u0131!<\/p>\n

    Bundan ald\u0131\u011f\u0131m dersle y\u0131llar sonra ben de hesaplama\u011fa \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u00a0 alt\u0131 katl\u0131 bir entegrali ODT\u00dc\u2019de Cahit Arf\u2019a g\u00f6stermi\u015ftim. Sonu\u00e7 bu sefer Onsager\u2019deki kadar ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 de\u011fildi. Arf, bu entegral yoktur demi\u015fti. H\u00e2lbuki Helyum hesaplamalar\u0131 o entegralle yap\u0131l\u0131yordu. \u00dcstelemedim ve oturup o entegrali hesaplad\u0131m. Kendili\u011finden \u0130yonla\u015fma teorimin yay\u0131nlar\u0131 o \u201colmayan<\/em>\u201d entegrale dayan\u0131r.<\/p>\n

    Matematik\u00e7ilerin ba\u015f derdi bir \u015feylerin yak\u0131nsamas\u0131 (convergence) ve mevcutiyetidir (existance). Onlar tamamen insan akl\u0131n\u0131n mahsulleri ile u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131ndan u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131 \u015feylerin \u0131raksad\u0131\u011f\u0131, veya asl\u0131nda hi\u00e7 mevcut olmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Halbuki Fizik, Kimya gibi daha s\u00fcfl\u00ee ve d\u00fcnyev\u00ee, sek\u00fcler \u015feylerle u\u011fra\u015fan biz kimyac\u0131 ve fizik\u00e7ilerin entegralleri, serileri genellikle mevcuttur ve yak\u0131nsar.<\/p>\n

    \u00c7ok elektron teorisi<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu ayn\u0131 anda birka\u00e7 alanda birden \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Timur\u2019a DNA ve molek\u00fcller aras\u0131 kuvvetler, \u00d6nder Pamuk\u2019a molek\u00fcl hesaplamalar\u0131, bana da atomlarda \u00e7ok elektron teorisi d\u00fc\u015ft\u00fc. Benim doktora konum hen\u00fcz tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131 ama bu olaca\u011f\u0131 kabaca belliydi. Tam ne yap\u0131lacak, hangi atomda yap\u0131lacak, bilmiyorduk. Sinano\u011flu\u2019nun ba\u015fka doktora \u00f6\u011frencileri de vard\u0131 ve mesela biri o s\u0131ralar, g\u00fcne\u015f tayf\u0131nda kuark ar\u0131yordu!<\/p>\n

    Sinano\u011flu birinci s\u0131n\u0131f dergilerde y\u0131lda bir d\u00fczine makale yay\u0131nlayan bir bilim adam\u0131yd\u0131. Fakat onu Sinano\u011flu yapan ve 28 ya\u015f\u0131nda Yale gibi bir okulda profes\u00f6rl\u00fc\u011fe getiren bu \u201c\u00e7ok elektron teorisi<\/em>\u201d idi. Nedir \u00e7ok elektron teorisi?<\/p>\n

    Klasik mekanikte de kuantum mekani\u011finde de \u201ciki cisim<\/em>\u201d denkleminin matematik \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc vard\u0131. Mesel\u00e2 bir \u00e7ekirdekle bir elektrondan ibaret hidrojen atomu iki cisim sistemidir. Ona ait \u015er\u00f6dinger denklemi \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. D\u00fcnya ve g\u00fcne\u015fi veya d\u00fcnya ve ay\u0131, civarda ba\u015fka bir cisim yokmu\u015f gibi kabul ederseniz onlara ait Newton denklemini de \u00e7\u00f6zebilirsiniz. Fakat her iki k\u00e2inatta da bundan sonras\u0131, yani \u00fc\u00e7 ve daha \u00e7ok cisim problemleri analitik \u00e7\u00f6z\u00fcm kabul etmez. Yani denklemler bellidir, fakat \u00e7\u00f6z\u00fclemezler; ancak n\u00fcmerik ~say\u0131sal denilen y\u00f6ntemlerle do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcme yak\u0131n yakla\u015f\u0131k hesaplar yapabilirsiniz. \u0130\u015fte bilgisayarlar\u0131n halla\u00e7 pamu\u011fu gibi att\u0131\u011f\u0131 as\u0131l noktalardan biri bu n\u00fcmerik hesaplard\u0131. \u0130nsanlar\u0131n elle y\u0131llar s\u00fcrse yapamayacaklar\u0131n\u0131 bilgisayarlar saatler i\u00e7inde hallediyordu.<\/p>\n

    Fakat \u00e7ok cisimdeki \u201c\u00e7ok\u201d fazlacaysa i\u015fler zorla\u015f\u0131yordu. Atom ve molek\u00fcl hesaplamalar\u0131nda imdada \u201cde\u011fi\u015fme teoremi ~ variational theorem\u201d adl\u0131 bir cankurtaran yeti\u015fiyordu. O da k\u0131saca \u015fuydu: Hangi yakla\u015f\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kullan\u0131rsan\u0131z kullan\u0131n, hesaplayaca\u011f\u0131n\u0131z enerji, ger\u00e7ek enerjiden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ee ne olmu\u015f b\u00fcy\u00fckse demeyin. Bu atom ve molek\u00fcl hesaplamalar\u0131nda hayat kurtaran bir tespittir. Diyelim ki yakla\u015f\u0131k diye bir fonksiyon kulland\u0131n\u0131z. Hadi bunun i\u00e7ine birka\u00e7 parametre koyun. \u015eimdi biliyorsunuz ki bu parametreleri enerjiyi azaltacak y\u00f6nde de\u011fi\u015ftirdik\u00e7e, ge\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcme yakla\u015fmaktas\u0131n\u0131z. Bitmedi\u2026 Daha hassas bir hesap m\u0131 yapacaks\u0131n\u0131z? Eski hesaplamalar\u0131n buldu\u011fu fonksiyonlar\u0131 al\u0131n ve onlara yeni fonksiyonlar, yeni parametreler ekleyin. Hep daha d\u00fc\u015f\u00fck enerjilere gitmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ek enerjinin alt\u0131na d\u00fc\u015fmezsiniz. Hep do\u011fruya daha yak\u0131n, daha yak\u0131n sonu\u00e7lar bulursunuz.<\/p>\n

    Atom ve molek\u00fcllerde elektronlar\u0131n birbirine ortalama etkisini hesaba katan, fakat bu ortalaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda elektronlar\u0131n birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etti\u011fini varsayan bir yakla\u015ft\u0131rma vard\u0131. Hartree \u2013 Fock Orbital ( ~ y\u00f6r\u00fcnge) yakla\u015ft\u0131rmas\u0131. K\u00f6t\u00fc sonu\u00e7 vermiyordu. Fakat geriye kalan bir enerji vard\u0131 ki o hesaplanmadan ger\u00e7ek sonu\u00e7tan uzakta kalmaya mahk\u00fbmdunuz. \u0130ngilizcede \u201ccorrelation energy<\/em>\u201d, yani ilgile\u015fim enerjisi denilen bu etkene T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u0131srarla ba\u011fl\u0131 Sinano\u011flu, \u201cka\u00e7\u0131n\u0131m enerjisi<\/em>\u201d derdi. O da \u015fuydu: Tamam, elektronlar\u0131n birbirine ortalama etkisini hesaba katt\u0131n\u0131z. B\u00f6yle bir ortalama, elektronlar\u0131n her birinin birer bulut gibi durup durdu\u011funu ve birbirini iki elektrik y\u00fckl\u00fc bulutun etkiledi\u011fi gibi etkiledi\u011fi kabul\u00fc demektir. Fakat elektronlar bulut de\u011fildir; durduklar\u0131 yerde de durmazlar. \u0130ki elektron bazen bir birinden ortalamaya g\u00f6re \u00e7ok uzak, fakat bazen de ortalamaya g\u00f6re \u00e7ok yak\u0131n noktalara gelebilir. Hele k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck, fakat g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7ekimi olan \u00e7ekirdek civar\u0131nda elektronlar neredeyse birbiriyle \u00e7arp\u0131\u015facak mesafelerde gezinirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ekirdek onlar\u0131 kuvvetle kendine \u00e7ekmektedir. (Masum bir benzetmedir, asl\u0131nda \u00e7arp\u0131\u015fma diye bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir.)<\/p>\n

    \u0130mdada yine de\u011fi\u015fme teoremi yeti\u015fir. Temel h\u00e2li Hartree-Fock\u2019a g\u00f6re hesaplad\u0131ktan sonra ka\u00e7\u0131n\u0131m enerjisi i\u00e7in uyar\u0131lm\u0131\u015f hal fonksiyonlar\u0131n\u0131 kullanal\u0131m ve temel h\u00e2le ekledi\u011fimiz bu yeni fonksiyonlar\u0131n katsay\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek enerjiyi m\u00fcmk\u00fcn mertebe d\u00fc\u015f\u00fcrelim. Ger\u00e7ek de\u011ferin alt\u0131na d\u00fc\u015fmeme garantimiz var ya\u2026<\/p>\n

    Kula\u011fa kolay geliyor ama hi\u00e7 de \u00f6yle de\u011fil. Y\u00fczlerce elektronu olan atomlar var ama\u00a0 biz basit bir atomu, mesela d\u00f6rt elektronlu Berilyum\u2019u alal\u0131m. Temel h\u00e2lin \u00fcst\u00fcne d\u00f6rt elektronun birer birer uyar\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu 4 hal. Sonra iki\u015fer iki\u015fer elektronlar\u0131n uyar\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu 6 hal. \u00dc\u00e7er \u00fc\u00e7er uyar\u0131ld\u0131klar\u0131 4 hal daha ve nihayet d\u00f6rd\u00fcn\u00fcn birden uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1 hali eklemeniz l\u00e2z\u0131m. Bu \u201cuyar\u0131lm\u0131\u015f hal\u201d fonksiyonlar\u0131 da belirli \u015feyler de\u011fil; dolay\u0131s\u0131yla her bir uyar\u0131lm\u0131\u015f hal i\u00e7in de yeniden onlar\u0131n da uyar\u0131lm\u0131\u015f hallerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alman\u0131z laz\u0131m. Art\u0131k sabr\u0131n\u0131z veya makineleriniz ne kadar\u0131na el verirse. Fakat bir t\u00fcrl\u00fc do\u011fru d\u00fcr\u00fcst sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lm\u0131yordu. Mesela varl\u0131klar\u0131n\u0131 bildi\u011finiz, g\u00f6zledi\u011fimiz molek\u00fcllerde, bu ka\u00e7\u0131n\u0131m enerjisini do\u011fru hesaplayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan teori onlar\u0131n ya\u015fayamayacaklar\u0131n\u0131, var olamayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen hesap sonu\u00e7lar\u0131 veriyordu. Ger\u00e7ek teoriye \u00fcst\u00fcnd\u00fcr elbet.<\/p>\n

    \u0130\u015fte Sinano\u011flu\u2019nun \u00c7ok Elektron Teorisi (Many Electron Theory) bu noktada devreye girdi ve bir devrim yaratt\u0131. Sinano\u011flu \u015funu g\u00f6sterdi: Hesap s\u0131ras\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z o onlarca, y\u00fczlerce halden sadece elektronlar\u0131n ikili \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131na ait olanlar \u00f6nemlidir. Bu mesela Berilyum i\u00e7in hesap edilecek uyar\u0131lm\u0131\u015f hallerin 15\u2019ten 6\u2019ya d\u00fc\u015fmesi demektir. Elektron say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a bu say\u0131 azalmas\u0131 daha da dramatik h\u00e2le gelir. (Asl\u0131nda ayn\u0131 spine sahip elektronlar da bir birine pek yakla\u015fmayaca\u011f\u0131ndan ger\u00e7ek say\u0131 3 gibidir.)<\/p>\n

    Neden ikili \u00e7arp\u0131\u015fmalar \u00f6nemlidir? Basit bir ihtimal hesab\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 vard\u0131r bunun. Gazlar\u0131n istatistik mekani\u011finde molek\u00fcllerin ikili \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemlidir. Ayn\u0131 anda \u00fc\u00e7 molek\u00fcl\u00fcn \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 pek meydana gelmez. \u0130ki u\u00e7a\u011f\u0131n \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaman zaman duyar\u0131z ama \u00fc\u00e7 u\u00e7a\u011f\u0131n birden havada \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ben hi\u00e7 duymad\u0131m.<\/p>\n

    Sinano\u011flu bu ger\u00e7e\u011fi, yap\u0131lm\u0131\u015f hesaplar\u0131n katsay\u0131lar\u0131n\u0131 inceleyerek g\u00f6sterdi. Mesela tek tek uyar\u0131lmaya kar\u015f\u0131l\u0131k gelen hallerin katsay\u0131lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ve ihmal edilebilirdi. Fakat \u00e7ift uyar\u0131lmalar b\u00fcy\u00fckt\u00fc. \u00dc\u00e7l\u00fcler k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc. Daha da heyecanl\u0131s\u0131 \u015fu sonu\u00e7tu: D\u00f6rtl\u00fc uyar\u0131lma katsay\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7l\u00fcden b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Sinano\u011flu, d\u00f6rtl\u00fc uyar\u0131lman\u0131n asl\u0131nda d\u00f6rtl\u00fc \u00e7arp\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131l\u0131k gelmedi\u011fini, atomun iki ayr\u0131 yerinde ayn\u0131 anda vukua gelen iki ikili \u00e7arp\u0131\u015fma sonucu oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ve ispatlad\u0131. Nas\u0131l? D\u00f6rtl\u00fc \u00e7arp\u0131\u015fma halinin kat say\u0131s\u0131, ikili \u00e7arp\u0131\u015fma katsay\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131ndan ibaretti. \u0130\u015fte K-bilmem ne makinesi ile daha do\u011frusu cebinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcl\u00fc cetvelle hesaplad\u0131\u011f\u0131 katsay\u0131 buydu!<\/p>\n

    Bolesh Skutnik\u2019in doktoras\u0131<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu ile birlikte FORTRAN programlamay\u0131 McCracken\u2019in kitab\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimiz noktada kalm\u0131\u015ft\u0131k. Benim hen\u00fcz ikinci yar\u0131y\u0131l\u0131m bitiyordu. Belki Sinano\u011flu resmen tez dan\u0131\u015fman\u0131m da de\u011fildi ama biz tam yol \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk.<\/p>\n

    O g\u00fcnlerde Sinano\u011flu yine Avrupa\u2019dan, bu sefer Rusya\u2019dan bir davet ald\u0131. Yola \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce New York\u2019taki Sovyet Turizm b\u00fcrosunu aram\u0131\u015f ve o mevsimde Leningrad\u2019daki hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormu\u015ftu. Bug\u00fcnk\u00fc St. Petersburg. Konu\u015fman\u0131n e\u011flenceli olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti\u011fi i\u00e7in de paralel telefondan dinlememi i\u015faret etmi\u015fti. Telefondaki erkek sesi a\u011f\u0131r bir Rus \u015fivesiyle, \u201c\u015eubat ay\u0131nda Leningrad\u2019da resm\u00ee s\u0131cakl\u0131k on be\u015f derecedir, fakat so\u011fuk olabilir, siz paltonuzla gelin<\/em>\u201d gibisinden bir \u015feyler s\u00f6yledi. Telefonu kapad\u0131ktan sonra kahkahalar\u0131 bast\u0131k.\u00a0 \u201cResm\u00ee s\u0131cakl\u0131k<\/em>\u201d \u00e7ok ho\u015fumuza gitmi\u015fti!<\/p>\n

    Sinano\u011flu, giderken bana doktoras\u0131n\u0131 almak \u00fczere olan \u00f6\u011frencisi Bolesh Skutnik\u2019in tezini verdi. Hesaplar\u0131 bir kontrol et dedi. Bu Bolesh\u2019e g\u00fcvensizlik g\u00f6steren bir hareket de\u011fildir. Bilimde kendi sonu\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 defalarca kontrol ederiz. Bolesh benden k\u0131demliydi ama al \u015fu hesaplar\u0131m\u0131 kontrol et diyebilece\u011fi samimiyette de\u011fildik. O g\u00f6revi bana Sinano\u011flu verdi.<\/p>\n

    Skutnik\u2019in Be atomunun hesaplar\u0131n\u0131 yapmas\u0131 y\u0131llar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f. Bizim doktora \u00f6\u011frencileri koridorunun sonunda, kiler gibi k\u00fc\u00e7\u00fck bir oda ve o odada iki tane canavar hesap makinesi var. O tarihte yayg\u0131n hesap makineleri Facit dedi\u011fimiz aletlere benzeyen, hi\u00e7 olmazsa o sistemle \u00e7al\u0131\u015fan, mekanik makineler. Elle d\u00f6nd\u00fcr\u00fclen kollar\u0131 var. Kolu iki defa d\u00f6nd\u00fcr\u00fcrseniz ikiyle, \u00fc\u00e7 defa d\u00f6nd\u00fcr\u00fcrseniz \u00fc\u00e7le \u00e7arp\u0131yor. Bir cinsi de her hanenin de\u011ferini ayr\u0131 ayr\u0131 girebilece\u011finiz 0-9 aras\u0131 rakamlar\u0131n mesela 12 d\u00fc\u015fey s\u0131ra halinde tu\u015flara yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir makine. 2257 mi yazacaks\u0131n\u0131z, sa\u011fdan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131ran\u0131n 2, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcn\u00fcn yine 2, ikincinin 5 ve birincinin 7 tu\u015funa bas\u0131yorsunuz falan\u2026 Ve iki makine de elektrikliydi. Ne demek elektrikli? Elle \u00e7evirece\u011finiz bir kol yok, onun yerine bir motor sizin i\u00e7in mekanizmay\u0131 \u00e7eviriyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7arpaca\u011f\u0131n\u0131z rakamlar\u0131 yaz\u0131yorsunuz ve motor b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcr\u00fclt\u00fcyle d\u00f6n\u00fcp saniyeler sonra sonucu \u00fcstteki pencereden size g\u00f6steriyor. Bir makine de yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam neticeyi k\u00e2\u011f\u0131da bas\u0131p verirdi.<\/p>\n

    \u015eimdi \u00f6n\u00fcmdeki bir yol, o odaya kapan\u0131p t\u0131pk\u0131 Skutnik\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi uzun uzun hesap yapmakt\u0131. Bir yol da bir cesaret, yeni \u00f6\u011frenmekte oldu\u011fumuz programlama bilgisi ile o hesaplar\u0131 bilgisayara yapt\u0131rmakt\u0131. Nas\u0131l olacak, o hesaplar bilgisayara nas\u0131l yapt\u0131r\u0131lacak\u2026 Bilmiyordum ama \u00f6\u011frenirdim evel Allah. Sinano\u011flu Avrupa\u2019dan d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde Berilyum hesab\u0131 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Bolesh\u2019in sonu\u00e7lar\u0131 do\u011fruydu. Ama \u2013 program dedi\u011fimiz nesnenin \u00f6zelli\u011fi bu i\u015fte\u2014ayn\u0131 programda ben birka\u00e7 rakam\u0131 de\u011fi\u015ftirip Li,\u00a0 C, N ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn atomlar\u0131n enerji seviyelerini ve dalga fonksiyonlar\u0131n\u0131 hesaplayabilirdim! Bu o g\u00fcne kadar o alanda g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u015feydi. Normali Be ile bir doktora, Li ile bir ba\u015fka doktora, N+ iyonu ile bir ba\u015fkas\u0131 falan idi\u2026<\/p>\n

    Sinano\u011flu da ben de heyecanlanm\u0131\u015ft\u0131k. Hesaplar bitti ve oturup makaleleri yazd\u0131k. \u0130ki makale oldu. As\u0131l makaleleri Physical Review dergisine g\u00f6nderdik. Fakat durum ola\u011fan\u00fcst\u00fc idi. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fey bulundu\u011funda \u00e2det, Physical Review Letters dergisine yazmakt\u0131. \u00d6yle de yapt\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc ana dergide yay\u0131n dokuz ay s\u00fcr\u00fcyordu. Letters\u2019de birka\u00e7 hafta i\u00e7inde \u00e7\u0131k\u0131yordu. Hakikaten \u00e2cil ise\u2026 Letters\u2019in red oran\u0131 %90\u2019larda idi ve red gerek\u00e7esi genellikle, \u201cbu makalenin acelesi yok, Physical Review\u2019a g\u00f6nderebilirsiniz<\/em>\u201ddi. \u00dc\u00e7 makale de kabul edildi. En ho\u015fumuza gideni Letters\u2019in kabul\u00fcyd\u00fc tabi. \u00dc\u00e7\u00fcn\u00fcn de ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131yd\u0131: \u201cBirinci ve ikinci periyod atomlar\u0131n\u0131n ve iyonlar\u0131n\u0131n enerji seviyeleri ve dalga fonksiyonlar\u0131\u201d.<\/em> Hani \u201ckategoriyi \u00f6ld\u00fcren<\/em>\u201d cinsten bir yay\u0131n. Yedi y\u00fcz k\u00fcsur at\u0131f ald\u0131 yay\u0131nlar.<\/p>\n

    G\u00fcne\u015f tayf\u0131nda kuark aramak<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu\u2019nun o y\u0131l ikinci Letters yay\u0131n\u0131yd\u0131. Birincisi g\u00fcne\u015f tayf\u0131nda kuark arayan makalesiydi. Kuarklar o y\u0131llarda tanecik fizi\u011finde varl\u0131klar\u0131 teorik olarak tahmin edilen tanecikledi. Proton, n\u00f6tron gibi bilinen \u00e7ekirdek i\u00e7i taneciklerin yap\u0131 ta\u015flar\u0131yd\u0131 ve y\u00fckleri de onlar\u0131n kesri gibiydi. Peki kuraklar nes\u0131l g\u00f6zlenecekti? \u00c7ekirde\u011fin par\u00e7alanmas\u0131 bombalar\u0131 ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131 do\u011furan bir \u00f6zellikti ve b\u00fcy\u00fck enerjilerin i\u015fiydi. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki kuarklar\u0131 g\u00f6zlemek i\u00e7in \u00e7ekirdeklerden de \u00f6te, \u00e7ekirdek i\u00e7indeki tanecikleri par\u00e7alamak gerekirdi. Kolay de\u011fil\u2026 Sinano\u011flu \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: Proton ve n\u00f6tronlar par\u00e7alansa par\u00e7alansa g\u00fcne\u015fte par\u00e7alanabilir. Ancak oradaki enerjiler bu i\u015fe yeter. O halde g\u00fcne\u015f tayf\u0131nda sadece bildi\u011fimiz atomlar\u0131n de\u011fil, kuarkl\u0131 atomlar\u0131n, yani tam proton de\u011fil bir protonun kesirlerinin de bulundu\u011fu atomlar\u0131n tayf\u0131n\u0131 g\u00f6zlememiz gerekir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerle oturup kuarkl\u0131 atomlar\u0131n enerji seviyelerini ve oradan da tayflar\u0131n\u0131 hesaplad\u0131. Atomlar\u0131n enerji seviyeleri bizden sorulurdu zaten. Sonra da ABD\u2019nin g\u00fcne\u015f tayf\u0131 g\u00f6zlem verilerini ald\u0131. Tahmin edilen kuarkl\u0131 atom tayf \u00e7izgilerinin orda bulunup bulunamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131. Kuark bulunamam\u0131\u015ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn kuark tahmini yap\u0131lan \u00e7izgiler ba\u015fka atom tayflar\u0131n\u0131n \u00e7izgileriyle \u00f6rt\u00fcl\u00fcyordu. Fakat bu olumsuz sonucun bile bilim d\u00fcnyas\u0131na h\u0131zla duyurulmas\u0131 gerekmi\u015fti.<\/p>\n

    Ve doktora<\/strong><\/p>\n

    Genellikle doktora tezi al\u0131n\u0131r. Ne yap\u0131laca\u011f\u0131na karar verilir. Yap\u0131l\u0131r. Tez savunulur. Sonra makale h\u00e2line getirilir. Bende tersi oldu. Tez al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma plan\u0131 falan da yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Bolesh Skutnik\u2019in hesaplar\u0131n\u0131 kontrol ediverme i\u015finden o alan\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7apta bitiren bir \u00e7al\u0131\u015fma \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ve doktorada istenen her \u015fey tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Yale\u2019\u0131n, doktora \u00f6\u011frencisinin en az \u00fc\u00e7 y\u0131l kampusta ikamet \u015fart\u0131 vard\u0131 ama bu geli\u015fmeyle o \u015fart da gereksiz h\u00e2le gelmi\u015fti. Doktora ve master \u00f6\u011frenci dekanl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvurdum, y\u00f6netim kurulu \u00fc\u00e7 y\u0131l \u015fart\u0131n\u0131 benim i\u00e7in kald\u0131rd\u0131. Tez yerine yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 makaleyi verdim. J\u00fcriye girdim ve ge\u00e7tim. Tek eksik tezi yazmamd\u0131. Bu yazma i\u015fi makalelerin tez format\u0131nda tekrar yaz\u0131lmas\u0131ndan ibaretti. Onu da T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131p yollayacakt\u0131m. B\u00fct\u00fcn macera tama tam\u0131na 1 y\u0131l dokuz ay s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

    Bazen tezden makale yap\u0131l\u0131rken \u201cbu makalede<\/em>\u201d denilece\u011fine yanl\u0131\u015fl\u0131kla ilk ifade korunur ve \u201cbu tezde<\/em>\u201d gibi ibareler yer al\u0131r. Benim tezde tersi olmu\u015ftu. Birka\u00e7 yerde \u201cbu tezde<\/em>\u201d diyece\u011fime \u201cbu makalede<\/em>\u201d ifadesini korudu\u011fumu \u00e7ok sonra fark ettim.<\/p>\n

    Ayn\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015fi bug\u00fcn yapsayd\u0131m\u2026 O i\u015f bug\u00fcn yap\u0131lamazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn herkes hesaplar\u0131n\u0131 bilgisayarla yap\u0131yor. Bizim o g\u00fcnk\u00fc milyon dolarl\u0131k makinemiz, \u00fcst\u00fcnde bu yaz\u0131y\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m diz \u00fcst\u00fcn\u00fcn binde biri kapasitesinde bile de\u011fildi. Belki \u00e7ok elektron teorisi bile bug\u00fcn o zaman g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fcy\u00fck ilgiyi g\u00f6rmezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc hesaplamalar\u0131 on kat, y\u00fcz kat kolayla\u015ft\u0131ran bir bulu\u015f, bug\u00fcnk\u00fc bilgisayarlar\u0131n h\u0131z\u0131 ve kapasitesi kar\u015f\u0131s\u0131nda art\u0131k o kadar \u00f6nemli olmayabilir. Geriye ne kalm\u0131\u015ft\u0131r? Atomlar\u0131n ve molek\u00fcllerin d\u00fcnyas\u0131nda elektronlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 biraz daha iyi anlamam\u0131z ve kimyan\u0131n baz\u0131 ampirik, yani g\u00f6zlemle belirlenen kurallar\u0131n\u0131n fizik taraf\u0131ndan da tasdiki. Fizik\u00e7iler Sinano\u011flu\u2019nu fizikte kimya yapmakla tenkit ederlerdi. \u0130yi ki \u00f6yle yapm\u0131\u015f.<\/p>\n

    Fizik, kimya, matematik ve ev<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu, Dirac\u2019\u0131n kuantum mekani\u011fine yakla\u015f\u0131m\u0131na hayrand\u0131. Okudu\u011fumuz temel kitaplardan biri de Dirac\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 kuantum mekani\u011fi kitab\u0131yd\u0131 zaten. Lineer cebir, bra-ket notasyonu, grup teorisi bizim alanlard\u0131. Bunu oku diye verdi\u011fi bir kitap da \u201cApplied Mathematics<\/em>\u201d idi ki bu asl\u0131nda ba\u015ftan sona abstre lineer cebir, lineer uzaylar, Green fonksiyonlar\u0131ndan ibaretti. Fizikte kimya yap\u0131yor s\u00f6z\u00fc vard\u0131 ama ayn\u0131 zamanda matematik de yap\u0131yordu. Dirac\u2019\u0131n teoriye yakla\u015f\u0131m\u0131ndan, gruplar\u0131 ve mesela Lie gruplar\u0131n\u0131 bildi\u011fini, fakat bunu yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131.<\/p>\n

    \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z havan\u0131n karard\u0131\u011f\u0131 saatlere kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde Oktay\u2019\u0131n evine giderdik. E\u015fi Paula Han\u0131mefendi\u2019yi orada tan\u0131d\u0131m. Tam bir han\u0131mefendi idi. Bir ara Sinano\u011flu sekretersiz kald\u0131\u011f\u0131nda ona yard\u0131ma gelmi\u015f ve sekreterin masas\u0131na oturmu\u015ftu. Bu i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 g\u00fcnde evlenmeden \u00f6nceki soyad\u0131 Armbruster\u2019\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131. Levn\u00ee ve (galiba) Murat o tarihlerde \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ve (yine galiba)Levn\u00ee\u2019nin ast\u0131m\u0131 onlar\u0131 epey tela\u015fland\u0131r\u0131yordu. Son derece zeki ve yaramaz iki de Beagle k\u00f6pekleri vard\u0131. Beagle\u2019lar \u00e7ok enerjik oldu\u011fu i\u00e7in bir birleriyle oynas\u0131n diye \u00e7ift al\u0131n\u0131rm\u0131\u015f. \u0130lk renkli televizyonu, ilk vericiye d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilen motorlu anteni ve o tarihlerde \u00e7ok yeni olan otomobilde sigara de\u011fil de p\u00fcro yakma aletini Sinano\u011flu\u2019da g\u00f6rd\u00fcm. Yeni arabas\u0131n\u0131n p\u00fcro yak\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6v\u00fcnerek g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n

    Sinano\u011flu\u2019nun evindeki kitaplar\u0131 Sterling Laboratuar\u0131\u2019ndakinden farkl\u0131yd\u0131. Evde, o anda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 konuyu de\u011fil, ilerde, belki de \u00e7ok ilerde \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 konular\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi tercih ediyordu. Belki buna \u201chayal kurmay\u0131<\/em>\u201d diyebiliriz. Sinano\u011flular\u2019\u0131n misafir yatak odas\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131m geceler olmu\u015ftu. O gecelerde okumam i\u00e7in bana topoloji kitaplar\u0131 vermi\u015fti. Kimya ve fizikte yenili\u011fe giden yolun matematikten ge\u00e7ti\u011fi inanc\u0131\u2026 Ger\u00e7ekten on y\u0131llar sonra kimyaya topoloji uygulad\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcncesi, matematik kullanarak molek\u00fcllerin \u015fekillerini tayin etmekti. \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnsene<\/em>\u201d derdi, \u201celinde bir s\u00fcr\u00fc \u00e7ekirdek ve elektron var. Bunlar\u0131 zar gibi \u00e7alkalay\u0131p at\u0131yorsun ve hop, belli bir \u015fekil al\u0131yorlar!<\/em>\u201d \u0130\u015fte istedi\u011fi o \u015fekli hesaplayabilmekti.<\/p>\n

    G\u00f6r\u00fcnmeyen kolejler<\/strong><\/p>\n

    \u00c7ok elektron teorisinin o h\u0131zl\u0131 y\u0131llar\u0131, bilim \u00e7evrelerinde zaman zaman rastlanan kavgalara da sebep olmu\u015ftu. Bir ba\u015fka teorik kimyac\u0131, \u00a0o y\u0131llarda IBM\u2019de \u00e7al\u0131\u015f\u0131p en yeni makineleri bizlere pek nasip olmayan yo\u011funlukta kullanan Enrico Clementi, \u00e7ok elektron teorisinin asl\u0131nda falan ve filan taraf\u0131ndan ortaya at\u0131l\u0131p sonra da Sinano\u011flu\u2019nca uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyince kavga \u00e7\u0131kt\u0131. Sinano\u011flu \u00e7ok k\u0131zd\u0131 ve makalenin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 derginin edit\u00f6r\u00fcne i\u015fin do\u011frusunu anlatan bir mektup yazd\u0131. Clementi\u2019nin tepkisi de \u015f\u00f6yleydi: \u201cBen Sinano\u011flu\u2019nun makalelerini d\u00fczenlemiyorum, o da benimkilere kar\u0131\u015fmas\u0131n.<\/em>\u201d Sinano\u011flu durumu me\u015fhur fizik\u00e7i Edward Condon\u2019a bildirdi ve Condon Sinano\u011flu\u2019nun ni\u00e7in hakl\u0131 oldu\u011funu anlatan bir mektubu alan\u0131n en iyi dergilerinden birinde ne\u015fretti.<\/p>\n

    Yale\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc bilim felsefecisi ve bilim tarih\u00e7isi, daha yukar\u0131da bahsetti\u011fim Derek de Solla Price da hemen bu olay\u0131n bilimini yapmaya karar verdi ve bir doktora \u00f6\u011frencisini kavgay\u0131 izlemeye memur etti. Heyecanl\u0131 g\u00fcnlerdi vesselam.<\/p>\n

    Yeshiva<\/strong><\/p>\n

    Kavgan\u0131n tam ortas\u0131nda, \u015fimdi ad\u0131n\u0131 hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m bir hoca bizi New York \u015fehrinde Ye\u015fiva \u00dcniversitesi\u2019ndeki bir toplant\u0131ya davet etmi\u015fti. Fakat ayn\u0131 hoca bir \u015fey daha yapm\u0131\u015f, bizi toplant\u0131dan \u00f6nce bir \u0130talyan lokantas\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f ve \u00f6\u011fle yeme\u011finden \u00e7ok saray ziyafetine benzeyen bir yemek ikram etmi\u015fti. Yeme\u011fin yan\u0131nda da ate\u015fe tipi \u00e7antas\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u015faraplar\u0131 ba\u015fgarsona vermi\u015f ve servis yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Toplant\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bizim gruptan kimsenin aya\u011f\u0131 yere tam basm\u0131yordu. Ben bizim teoriyi anlatt\u0131m, sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6sterdim. Daha doktoras\u0131z bir \u00f6\u011frencinin sunumundan sonra toplant\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r toplar\u0131ndan ve alan\u0131n ileri gelenlerinden biri Clementi\u2019nin iddialar\u0131na benzer bir \u015feyler s\u00f6yledi. Adamca\u011f\u0131z\u0131 \u00f6yle bir cevap vermi\u015fim ki, Yale\u2019a d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ekipteki di\u011fer arkada\u015flar g\u00fclmekten k\u0131r\u0131larak anlatt\u0131lar. Hani \u201ccan\u0131m bunlar\u0131 da ciddiye almam\u0131z\u0131 m\u0131 bekliyorsunuz yani<\/em>\u201d gibilerden bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015fim. \u00c7ok ay\u0131p etmi\u015fim ger\u00e7ekten ama her halde etkili de olmu\u015f ki o da iddias\u0131nda direnmemi\u015fti.<\/p>\n

    Bu belki sivri bir \u00f6rnek. Fakat \u015fu bir ger\u00e7ek ki, bilimin yo\u011fun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7evrelerde atmosfer bizim gibi uzaktan seyredilip yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerdekinden \u00e7ok farkl\u0131. Fikir al\u0131\u015fveri\u015fi, \u00f6ncelikler, rekabet, heyecan.<\/p>\n

    Temel bilim ni\u00e7in yap\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu\u2019ndan bilimin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ni\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00f6\u011frendim. M\u00fchendislik bilimlerinde neyin \u00f6nemli oldu\u011funu muhakkak ki o g\u00fcn\u00fcn ekonomik ihtiya\u00e7lar\u0131 ve end\u00fcstrisi belirler. T\u0131pta ara\u015ft\u0131rma konular\u0131n\u0131 \u00fclkenin ya\u015f da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na ve yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re hastal\u0131klar belirleyecektir. Temel bilimler sanki bu taleplerden masunmu\u015f, etkilenmezmi\u015f, bilim adamlar\u0131 \u00f6nceliklerini kendileri belirlermi\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. H\u00e2lbuki ABD bilim d\u00fcnyas\u0131na ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131n\u0131z andan itibaren herkesin har\u0131l har\u0131l projelerinin desteklenmesi pe\u015finde ko\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Hangi projelerin desteklenece\u011fini de mill\u00ee politikalar belirler. Mesel\u00e2 az \u00f6nce bahsetti\u011fim Condon zaman\u0131nda atom fizi\u011fi \u00e7ok \u00f6nemliydi. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc o g\u00fcnler atom bombas\u0131n\u0131n ve hidrojen bombas\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu g\u00fcnlerdir. \u00c7ekirdek fizi\u011fi kadar atom fizi\u011fi de \u00f6nemlidir.<\/p>\n

    Sonra atom fizi\u011fine verilen \u00f6nem azal\u0131r. 1960\u2019larda bu alan birden tekrar ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n oda\u011f\u0131 h\u00e2line gelir. Bu trafi\u011fin oda\u011f\u0131nda olmayan bir \u00fclkeden, mesela T\u00fcrkiye\u2019den bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u201cHa \u015fimdi bilim bununla u\u011fra\u015f\u0131yor. \u015eimdi de \u015fununla<\/em>.\u201d gibi yorumlar yapabiliriz. Ni\u00e7in diye sormadan. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda okuyanlar\u0131m\u0131z da o konularda \u00e7al\u0131\u015facaklar, yurda d\u00f6nd\u00fcklerinde de o ihtisas \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rma yapmaya ve kendi \u00f6\u011frencilerini de \u201cbilimin \u00f6n cephesindeki<\/em>\u201d o alanlara y\u00f6nlendirmeye devam edeceklerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cbilim<\/em>\u201d b\u00f6yle \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bilimin \u00f6n cephelerinden ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak yer yoktur tabi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilim yapmak, o s\u0131n\u0131rlar\u0131 geni\u015fletmek demektir. Fakat hangi cephenin se\u00e7ilece\u011fine, hangi cephenin \u00f6n cephe oldu\u011funa kim karar verir?<\/p>\n

    Bu, atom fizi\u011fi ni\u00e7in 1960\u2019larda tekrar \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131 sorusunun cevab\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir. Sovyetler Birli\u011fi ABD\u2019den sonra hidrojen bombas\u0131n\u0131 da yapm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bunu Amerika\u2019ya ta\u015f\u0131y\u0131p atmas\u0131 zordu. B\u00f6yle bir sald\u0131r\u0131 u\u00e7ak ve gemilerle yap\u0131lmak zorundayd\u0131. U\u00e7ak ve gemiler, yine u\u00e7ak ve gemilerle \u00f6nlenebilirdi. Hal bu iken, 1957\u2019de SSCB, Sputnik ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir uyduyu d\u00fcnya etraf\u0131nda y\u00f6r\u00fcngeye yerle\u015ftirdi. Sputnik her g\u00fcn birka\u00e7 defa, radyolar\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bip-bip-bip sinyaliyle ABD\u2019nin tepesinde dola\u015f\u0131yor, bulutsuz gecelerde \u00e7\u0131plak g\u00f6zle de g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. O bip-bip sesi ba\u015fka bir \u015fey daha anlatmaktayd\u0131: Y\u00f6r\u00fcngeye uydu yerle\u015ftiren bir roket teknolojisi, hidrojen bombas\u0131n\u0131 da b\u00f6yle bir rokete yerle\u015ftirir, uzaya \u00e7\u0131kar\u0131r ve sonra tekrar yery\u00fcz\u00fcne, sizin \u015fehirlerinizin tepesine indiriverir. ABD hen\u00fcz uzun menzilli f\u00fcze yapam\u0131yordu, uzaya bir \u015fey de atmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

    ABD\u2019nin cevab\u0131 b\u00fcy\u00fck bir bilim ve teknik seferberli\u011fiydi. Bu genel bir cevapt\u0131. Fakat \u00e7ok pratik bir problem daha vard\u0131. \u00d6nce f\u00fcze atmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Sputnik\u2019ten az sonra ABD de kendi uydusunu y\u00f6r\u00fcngeye yerle\u015ftirdi. Fakat k\u0131talararas\u0131 balistik f\u00fczeler atmosfere tekrar girerken \u0131s\u0131n\u0131p yan\u0131yordu. Bu \u201cre-entry\u00a0 problem ~ tekrar giri\u015f problemi<\/em>\u201dni \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in hem malzeme bilgisine hem de atmosferdeki atomlar\u0131n enerji seviyelerinin bilinmesine ihtiya\u00e7 vard\u0131. Yani ikinci periyod atomlar\u0131n\u0131n, N ve O atomunun. \u0130\u015fte biz fark\u0131nda olsak da olmasak da ABD\u2019nin bu problemini \u00e7\u00f6z\u00fcyorduk. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n bu konuda yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da NSF (Mill\u00ee Bilim Vakf\u0131 ~ National Science Foundation), AAAS (Amerikan Bilimin Geli\u015fmesi Derne\u011fi ~ American Association for the Advancement of Science) ve daha bir \u00e7ok farkl\u0131 ABD kurumunun ara\u015ft\u0131rma destekleri sa\u011fl\u0131yordu. \u0130\u015fin tepesinde bir mill\u00ee bilim stratejisi vard\u0131.<\/p>\n

    Sinano\u011flu, o g\u00fcnlerde ABD\u2019nin sosyal bilimlere verilen desteklerinde \u201cG\u00fcneydo\u011fu Asya ara\u015ft\u0131rmalar\u0131\u201d<\/em>n\u0131n ne kadar \u00f6nemli yer tuttu\u011funa dikkat \u00e7ekerdi. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD o s\u0131rada Vietnam\u2019da harb ediyordu. Benzer \u015fekilde T\u00fcrkoloji, 20. asr\u0131n ba\u015f\u0131nda moda olmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye \u00e7\u00f6k\u00fcyordu ve Bat\u0131l\u0131 devletlerin mill\u00ee menfaatleri T\u00fcrkleri ve T\u00fcrkiye\u2019yi \u00f6\u011frenmeyi gerektirmekteydi. Biz de o 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda ABD\u2019de art\u0131k T\u00fcrkoloji\u2019nin eskisi kadar moda olmamas\u0131na sevinmeye, bir daha moda olmamas\u0131 i\u00e7in dua etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

    Sinano\u011flu ve T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi<\/strong><\/p>\n

    Benim fikir d\u00fcnyam T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi yani, onun \u00f6zel ismiyle, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Lise \u00e7a\u011flar\u0131mdan beri… T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, 20. as\u0131rda, Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k ve \u0130slamc\u0131l\u0131k\u2019a alternatif olarak Yusuf Ak\u00e7ura, Ziya G\u00f6kalp, Atat\u00fcrk, Ats\u0131z gibi isimlerle geli\u015fmi\u015f, fakat daha eskilere dayanan bir fikir birikimidir. Cumhuriyetle birlikte di\u011fer ikisinin \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck temeli \u00fcst\u00fcne kurulmu\u015ftu. Fakat bir\u00e7ok de\u011ferimiz gibi bu temel de\u011fer de bug\u00fcnlere lay\u0131k\u0131yla ta\u015f\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim Sterling Kimya Laboratuar\u0131 ile Fizik binas\u0131n\u0131n biraz \u00f6tesinde Klein Biyoloji Kulesi y\u00fckseliyordu. Klein, di\u011fer iki binan\u0131n klasikli\u011fine inat modern bir yap\u0131yd\u0131. Fen Tepesi (Science Hill) denilen alan\u0131n en \u00f6nce g\u00f6ze \u00e7arpan\u0131yd\u0131. Klein\u2019\u0131n bodrumunda bilim a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fck bir k\u00fct\u00fcphane, \u00e7at\u0131 kat\u0131nda da \u015f\u0131k bir lokanta vard\u0131. Klein lokantas\u0131nda yemek yedi\u011fimiz bir g\u00fcn konu oraya nereden geldiyse Oktay, \u201cAlp Er Tunga \u00f6ld\u00fc m\u00fc?<\/em>\u201d dedi. Ben de sagunun ikinci m\u0131sra\u0131n\u0131 tamamlay\u0131verdim: \u201cIs\u0131z acun kald\u0131 m\u0131?<\/em>\u201d Reaksiyonu, \u201cSen de bizdenmi\u015fsin yahu!\u201d<\/em> oldu. Asl\u0131nda onunki babadan geliyordu. Sinano\u011flu\u2019nun babas\u0131, N\u00fczhet H\u00e2\u015fim Sinano\u011flu, Atat\u00fcrk d\u00f6neminde Bulgaristan\u2019\u0131n ba\u015f\u015fehri Sofya sefaretimizdedir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn talimat\u0131yla oradaki T\u00fcrklerin ezilmemesi i\u00e7in elinden geleni yapmakta, s\u00fcrekli T\u00fcrk k\u00f6ylerine gitmekte, onlar\u0131 te\u015fkil\u00e2tland\u0131rmaktad\u0131r. Deliorman adl\u0131 bir yer alt\u0131 gazetesi \u00e7\u0131karmak da faaliyetleri aras\u0131ndad\u0131r. Bulgarlar onu \u201cistenmeyen adam ~ personanon-grata<\/em>\u201d il\u00e2n ederler ve T\u00fcrkiye el\u00e7iyi geri \u00e7eker. Ancak Atat\u00fcrk onu hem bir m\u00fck\u00e2fat olarak ve hem de o y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019yi de \u201cBizim Akdeniz<\/em>\u201d slogan\u0131yla tehdit eden Mussolini\u2019nin \u00fclkesinde tecr\u00fcbeli bir g\u00f6zlemcinin ve diplomat\u0131n\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 temin i\u00e7in Bari Konsoloslu\u011funda memur olarak g\u00f6revlendirir. N\u00fczhet Ha\u015fim Bey, Mussolini \u0130talyas\u0131\u2019n\u0131, \u201cFa\u015fizm ve Onun Devlet Sistemi<\/em>\u201d kitab\u0131nda anlat\u0131r. Sinano\u011flu\u2019nun do\u011fumu 1935, do\u011fdu\u011fu yer de Bari\u2019dir. Oktay babas\u0131n\u0131n \u00f6zellikle Bulgaristan\u2019da T\u00fcrkleri te\u015fkilatland\u0131rmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc istenmeyen adam ilan edilmesiyle, gerekse annesinin k\u00f6k\u00fcn\u00fcn Sel\u00e7uklu d\u00f6neminden Karacabey\u2019e dayanmas\u0131yla iftihar ederdi. Beni Ankara\u2019da Sel\u00e7uklu mimarisinin temsilcisi kurt dedesi Karacabey\u2019in camiine g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

    On y\u0131llar sonra kendisini bir\u00e7ok y\u00f6nden destekleyen arkada\u015f\u0131 Turgay T\u00fcfek\u00e7io\u011flu\u2019na, babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Ankara Cebeci\u2019deki evlerinde, Birinci D\u00fcnya Harbi\u2019nde Ruslara esir d\u00fc\u015f\u00fcp T\u00fcrkistan\u2019da tutulan anne dedesinin anlatt\u0131klar\u0131n\u0131n da T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u015fekillenmesinde rol\u00fc oldu\u011funu anlatm\u0131\u015f.<\/p>\n

    ODT\u00dc maceras\u0131<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu ve \u00fc\u00e7 T\u00fcrk \u00f6\u011frencisi, Timur Hal\u0131c\u0131o\u011flu, \u00d6nder Pamuk ve ben, Haziran 1968\u2019de ODT\u00dc\u2019ye geldik ve Oktay\u2019\u0131n B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda yeni kurulan Teorik Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn ilk kadrosu olduk.<\/p>\n

    1968 Haziran ay\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00f6\u011frenci hareketlerinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihtir. G\u00f6steriler, Fransa\u2019dan ABD\u2019ye, Almanya\u2019da H\u00fcr \u00dcniversite\u2019den ABD\u2019de Berkeley\u2019e kadar yay\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de ABD\u2019yle, Avrupa\u2019yla i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 entelekt\u00fceller ve akademisyenler bizim \u00fcniversitelerimizde ayn\u0131 tarihlerde ba\u015flayan olaylar\u0131 da d\u0131\u015far\u0131dakiler gibi zannetti. Fakat bizimkiler farkl\u0131yd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcniversiteler o tarihlerde, polisin giremedi\u011fi kalelerdi ve \u00fcniversiteyi kuvvet kullanarak ele ge\u00e7iren bir militan grup, kendi fikrinden ba\u015fka fikrin ya\u015famas\u0131n\u0131 engelleyebiliyordu. \u00d6yle de oldu. Marksist teoride i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi devrim = ihtilal, Leninizm\u2019den sonra ve bizde de \u201cMill\u00ee Demokratik Devrim\u201de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130htilali i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn yapmas\u0131 beklenmeyecek, asker ve sivil b\u00fcrokratlar \u00f6nce bu ilk ihtilali yapacak, i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fc ihtilali ondan sonra gelecekti. Hem SSCB hem de \u00c7in\u2019in deste\u011fini alan bu yeni devrimin kararg\u00e2hlar\u0131 \u00fcniversitelerdi.<\/p>\n

    Tabi ODT\u00dc Teorik Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc kurulurken bizim bunlardan pek haberimiz yoktu. H\u00e2lbuki ilerleyen g\u00fcnlerde ihtilalin T\u00fcrkiye\u2019de iki b\u00fcy\u00fck kararg\u00e2h\u0131 ODT\u00dc ve Ankara Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi olacak, yap\u0131lacak darbe ile ba\u015fa, SSCB\u2019nin ifadesiyle, \u201cSovyetler\u2019e dost bir h\u00fck\u00fcmet\u201d ge\u00e7irilecekti. Haziran 1968\u2019de ba\u015flayan ve 9 Mart 1971\u2019de fiil\u00ee ayaklanmaya d\u00f6n\u00fc\u015fen ve \u00fc\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde, 12 Mart 1971\u2019de \u00f6nlenen hareket budur.<\/p>\n

    Teori a\u00e7\u0131kt\u0131. Pratik de a\u00e7\u0131kt\u0131. Yaln\u0131z \u201cihtilal<\/em>\u201d yerine \u201cdevrim<\/em>\u201d deniyordu ve bizim y\u00fcrekler ac\u0131s\u0131 entelekt\u00fcelimiz de \u201cgen\u00e7ler<\/em>\u201din harf, \u015fapka, k\u0131yafet devrimini kast etti\u011fini sans\u0131n!<\/p>\n

    Tam da Haziran 1968\u2019de ODT\u00dc\u2019ye gelen bizleri bir bak\u0131ma ikinci d\u00fcnya harbini tahmin edip ondan uzak kalmaya \u00e7al\u0131\u015fan adama benzetirim. Bir farkla ki, bizim herhangi bir \u015feyi tahmin etti\u011fimiz yoktu. Avrupa\u2019da ya\u015fayan o adamca\u011f\u0131z, 1930\u2019lar\u0131n sonunda bir harbin patlayaca\u011f\u0131n\u0131 hisseder, \u00f6n\u00fcne bir d\u00fcnya atlas\u0131 a\u00e7ar ve \u201charp nereye gelmez?\u201d<\/em> sorusunun cevab\u0131n\u0131 arar. Nihayet bulur! Harp Pasifik Okyanusu\u2019nda Guadalkanal adas\u0131na her halde gelmeyecektir. Ve p\u0131l\u0131y\u0131 p\u0131rt\u0131y\u0131 toplay\u0131p oraya g\u00f6\u00e7er! Malum Guadalkanal, II D\u00fcnya Harbi\u2019nin en kanl\u0131 muharebelerinin merkezlerinden biridir.<\/p>\n

    Bizim geldi\u011fimiz g\u00fcnlerde, boykotlar, i\u015fgaller ba\u015flad\u0131 ve uzun zaman devam etti. Biz yirmili, otuzlu ya\u015flar\u0131m\u0131zda gen\u00e7lerdik ve duvarlarda Lenin\u2019i, orak \u00e7eki\u00e7li bayraklar\u0131 g\u00f6rme\u011fe pek al\u0131\u015f\u0131k de\u011fildik. Olan bitene dost\u00e7a yakla\u015fmad\u0131k, ihtilalciler de bizlere pek sempati ile bakmad\u0131lar. Sinano\u011flu bizim b\u00f6l\u00fcm\u00fcn master ve doktora dereceleri veren (\u201cgraduate\u201d) bir b\u00f6l\u00fcm olmas\u0131 \u00fczerinde \u00fcniversiteyle anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bizim \u00f6\u011frencilerimiz bu derecelerin \u00f6\u011frencileriydi, fakat di\u011fer b\u00f6l\u00fcm \u00f6\u011frencilerine de kuantum kimyas\u0131, teorik kimya, bilgisayar programc\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi dersler sunuyorduk. \u0130htilalciler, ilerleyen y\u0131llarda bizim b\u00f6l\u00fcmden ders alacak \u00f6\u011frencileri tehdit ederek, birka\u00e7\u0131n\u0131 da di\u011ferlerine ibret olsun diye d\u00f6verek ders vermemizi engellediler. ODT\u00dc akademik kadrosunun \u00e7o\u011fu olan biteni korku i\u00e7inde izliyor, \u201cfa\u015fist olmamaya<\/em>\u201d \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. O s\u0131rada mesel\u00e2 CHP\u2019ye ve Sosyal Demokrasi\u2019ye sempati duyanlar da \u201cfa\u015fist<\/em>\u201dti. Materyalist Felsefe S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne g\u00f6re fa\u015fist, \u201ckom\u00fcnist olmayan<\/em>\u201d demekti. Bir k\u0131s\u0131m akademisyenler de ihtilalcilerin kadrosunda yer al\u0131yordu. \u0130htilalden sonra bakan olacaklard\u0131.<\/p>\n

    \u0130htilal yapacaklar\u0131n bask\u0131lar\u0131na bir de yeni bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc idar\u00ee siyas\u00ee g\u00fcc\u00fcne tehdit olarak de\u011ferlendiren, mesel\u00e2 Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ba\u015fkan\u0131 vard\u0131. Teorik Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc maceras\u0131 bu y\u00fczden \u00e7ok s\u00fcrmedi. \u00d6nce Sinano\u011flu, sonra bizler ayr\u0131ld\u0131k. Ben do\u00e7entken ayr\u0131l\u0131p o zamanki Ankara Devlet Mimarl\u0131k ve M\u00fchendislik Akademisi\u2019ne\u00a0 (bug\u00fcnk\u00fc Gazi \u00dcniversitesi M\u00fchendislik Fak\u00fcltesi), oradan da yurt d\u0131\u015f\u0131na gittim. Timur Hal\u0131c\u0131o\u011flu ABD\u2019ye gitti ve NASA\u2019ya kat\u0131ld\u0131. Onlar i\u00e7in molek\u00fcller aras\u0131 kuvvet hesaplamalar\u0131 yapt\u0131. \u00d6\u011frencilerimizden bir k\u0131sm\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131na gidip bizde ba\u015flad\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 orada tamamlad\u0131lar. Kalan birka\u00e7 ki\u015fi de Kimya ile Fizik b\u00f6l\u00fcmleri aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6nder Pamuk Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde profes\u00f6r, sonra Diyarbak\u0131r\u2019da rekt\u00f6r oldu. Benim doktora \u00f6\u011frencim \u015eakir Erko\u00e7, Fizik B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde profes\u00f6r oldu, profes\u00f6r olan bir \u00f6\u011frencisini de \u201cdedenin elini \u00f6p<\/em>\u201d esprisiyle getirip bana tan\u0131tt\u0131. Bir \u00f6\u011frencimiz, Turgay Uzer ABD\u2019ye gitti ve Georgia Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde profes\u00f6r oldu. \u00d6\u011frencilerimizden Ersin Yurtsever, \u00f6nce ODT\u00dc, sonra Ko\u00e7 \u00dcniversitesi e\u011fitim fak\u00fcltelerine dekan oldu. Bir \u00f6\u011frencimiz, Prof. Dr. \u015eefik S\u00fczer, uzun y\u0131llar Bilkent Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde nanoteknoloji konusunda T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda liderlik yapt\u0131. Benim asistan\u0131m R\u0131dvan Tokay Akdeniz \u00dcniversitesi rekt\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131yken bir trafik kazas\u0131nda vefat etti.<\/p>\n

    Y\u0131llar sonra geriye kalan ekip birimizin evinde topland\u0131k. \u00c7ay, kahve derken ben melankolik bir soru sordum: \u201cO kadar u\u011fra\u015f\u0131p didindik. Ne oldu? Elimize ne ge\u00e7ti?<\/em>\u201d \u015eefik S\u00fczer hi\u00e7 teredd\u00fct etmeden k\u0131sa bir cevap verdi: \u201cBizleri yeti\u015ftirdiniz ya hocam!<\/em>\u201d Bu cevab\u0131n ne kadar\u0131 do\u011fru, ne kadar\u0131 abart\u0131d\u0131r bilemeyece\u011fim. Ama \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131 bile do\u011fru ise de\u011fmi\u015fti do\u011frusu.<\/p>\n

    ODT\u00dc Teorik Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc devam etseydi ne olurdu? Cevapland\u0131r\u0131labilecek bir soru de\u011fil. \u00c7ekmece staj\u0131m s\u0131ras\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m Teorik Fizik\u00e7ilerin yapt\u0131\u011f\u0131 benzetme belki de hakl\u0131yd\u0131. Bir \u00fclkenin belli bir seviyesi varsa ve siz onu y\u00fckseltmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan\u0131z, yerel ba\u015far\u0131lar elde edebilirsiniz. Bu \u00fclkeyi \u00f6rten bir branda bezini bir noktadan yukar\u0131 do\u011fru ittirmeye benzer. (Anlatan, bir bez al\u0131p ortas\u0131nda parmakla ittirip g\u00f6stermi\u015fti.) \u00d6nce k\u00fc\u00e7\u00fck bir alan\u0131n direnci vard\u0131r ve kolayca yol al\u0131rs\u0131n\u0131z. Fakat belli bir y\u00fckseklikten sonra, brandan\u0131n gittik\u00e7e daha geni\u015f bir par\u00e7as\u0131 sizi a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekme\u011fe ba\u015flar. Nihayet b\u00fct\u00fcn \u00fclkeyi \u00f6rten a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kald\u0131rman\u0131z gerekir ki buna g\u00fcc\u00fcn\u00fcz yetmez.<\/p>\n

    NATO Yaz Okulu: Atom Fizi\u011fi\u2019nde Yeni Y\u00f6nler ve Isador Isaac Rabi<\/strong><\/p>\n

    1969\u2019da \u0130zmir\u2019in Urla il\u00e7esinde, mevkii kadar mimarisi de g\u00fczel Nebio\u011flu tatil k\u00f6y\u00fcnde ODT\u00dc, T\u00dcB\u0130TAK ve NATO\u2019nun katk\u0131lar\u0131yla bir yaz okulu d\u00fczenledik: Atom fizi\u011finde yeni y\u00f6nler<\/em>. Proje Sinano\u011flu\u2019nundu tabi. Ben de okulun \u201cbilim sekreteri<\/em>\u201d idim.<\/p>\n

    Tatil k\u00f6y\u00fcn\u00fcn bembeyaz evleri yar\u0131m k\u00fcre \u015feklindeydi. Bu \u015fekli denizkestanelerinden ald\u0131klar\u0131 ilhamla tasarlam\u0131\u015flar. K\u00fcrenin tepesindeki yuvarlak delik, evin penceresiydi. Toplant\u0131 salonu da ayn\u0131 geometrideydi, ancak evlerden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Tek tehlike, geometrinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 \u00f6zellikleri bilmeden pot k\u0131rmakt\u0131. \u015e\u00f6yle ki, salonun bir ucunda yan\u0131n\u0131zdakine f\u0131s\u0131lt\u0131yla s\u00f6yledi\u011finiz \u015feyi, denizkestanesinin eksenine g\u00f6re sizin simetri\u011finizdeki bir kulak sanki ona f\u0131s\u0131ldam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z gibi gayet net duyabiliyordu!<\/p>\n

    Nobelli fizik\u00e7i Rabi\u2019nin konu\u015fmas\u0131 \u00e7ok g\u00fczeldi. Onu hi\u00e7 unutmad\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de bilimin geli\u015fmesinin o g\u00fcnk\u00fc tempoda y\u00fcr\u00fcmesi h\u00e2linde olacaklar\u0131 anlat\u0131yor ve gidi\u015fimizi ABD\u2019nin \u0130kinci D\u00fcnya Harbi \u00f6ncesi ve sonras\u0131 h\u00e2line benzetiyordu.<\/p>\n

    \u201c\u0130kinci D\u00fcnya Harbi\u2019nden \u00f6nce Avrupa\u2019ya ellerimiz ve dizlerimiz \u00fcst\u00fcnde gittik. \u0130ngiliz ve Alman \u00fcniversiteleri Amerikan fizik dergisi \u2018Physical Review\u2019a aboneydiler ama posta masraf\u0131 olmas\u0131n diye y\u0131lda bir kere paket h\u00e2linde getiriyorlard\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n

    Bu, Avrupal\u0131lar\u0131n Physical Review\u2019da \u00f6yle \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bulu\u015flar yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 beklemediklerini g\u00f6steren bir davran\u0131\u015ft\u0131r. 1969\u2019da da \u015fimdi de Physical Review d\u00fcnyan\u0131n bir numaral\u0131 fizik dergisidir. Bizim \u00e7ok elektron hesaplamalar\u0131m\u0131z\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 dergi de buydu.<\/p>\n

    Rabi konu\u015fmas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131: \u201cEvet, harpten \u00f6nce elllerimiz ve dizlerimiz \u00fczerinde gitti\u011fimiz Avrupa, harpten sonra bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan art\u0131k ta\u015frayd\u0131.\u201d<\/em> Konu\u015fmas\u0131nda, siz de k\u0131sa zamanda ba\u015fa g\u00fcre\u015febilirsiniz mesaj\u0131 vard\u0131.<\/p>\n

    Polonya<\/strong><\/p>\n

    1970\u2019lerin ilk y\u0131llar\u0131nda olmal\u0131, Polonya Bilimler Akademisi\u2019nin tertipledi\u011fi bir Teorik Kimya toplant\u0131s\u0131nda davetli konu\u015fmac\u0131yd\u0131m. Davetli konu\u015fmac\u0131lar aras\u0131nda alan\u0131n devleri, mesela Per-Olov Lowdin vard\u0131. Onlarla birlikte \u00e7a\u011fr\u0131lmak benim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u015ferefti. Bu seyahat\u0131n tamam\u0131, uzun uzun anlat\u0131lacak enteresan hat\u0131ralarla doludur. Fakat ben gitmeden \u00f6nce ba\u015f\u0131ma gelenleri, o g\u00fcnlerde T\u00fcrkiye\u2019nin ve \u00f6zellikle ODT\u00dc\u2019n\u00fcn h\u00e2lini g\u00f6stermek i\u00e7in anlataca\u011f\u0131m.<\/p>\n

    ODT\u00dc\u2019n\u00fcn \u201cdevrimin merkezi\u201d oldu\u011fu kamuoyunca art\u0131k malumdu. Devrimden \u015fapka veya harf devriminin de\u011fil ihtilalin kastedili\u011fi de yava\u015f da olsa anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Orak \u00e7eki\u00e7li bayraklar, boykotlar, i\u015fgaller g\u0131rla gidiyordu. Polonya\u2019n\u0131n Krakov \u015fehrine gitmek i\u00e7in izin ve ihtiyac\u0131m olan gri hizmet pasaportunu almak i\u00e7in yetkili daireye ba\u015fvurdum. Makam\u0131nda, \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck da\u011flar\u0131 ve baz\u0131 ortancalar\u0131 da ben yaratt\u0131m<\/em>\u201d tavr\u0131yla oturan memur, k\u0131rk y\u0131ll\u0131k tan\u0131d\u0131\u011f\u0131ym\u0131\u015f\u0131m gibi sordu, \u201cHangi okuldans\u0131n?<\/em>\u201d Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi deyince, \u015f\u00f6yle bir geri kayk\u0131ld\u0131 ve \u201cd\u00fc\u015ft\u00fcn \u015fimdi oca\u011f\u0131ma<\/em>\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesini a\u00e7\u0131\u011fa vuran uzunca bir \u201cYaaaaa<\/em>!\u201d \u00e7ekti.<\/p>\n

    – Nereye gideceksin?<\/p>\n

    K\u00fc\u00e7\u00fck bir sesle cevap verdim,<\/p>\n

    – Polonya\u2019ya.<\/p>\n

    – Yaaaaaaaaa!<\/p>\n

    Bu seferki \u201cya<\/em>\u201d \u00e7ok daha uzun, kararl\u0131 ve y\u00fcksek sesle s\u00f6ylenmi\u015fti. Kesinlikle, kibar ifadeyle, \u201czor gidersin<\/em>\u201d, ilk defa g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir hocaya \u201csen\u201d diyen ki\u015fiye yak\u0131\u015fan ifadeyle, \u201cnah gidersin<\/em>\u201d anlamlar\u0131na geliyordu. Evrak\u0131m\u0131 b\u0131rakt\u0131m, do\u011fru okula, personel m\u00fcd\u00fcr\u00fcm\u00fcz, rahmetli, Hikmet B\u00fcy\u00fcklimanl\u0131\u2019ya gidip durumu anlatt\u0131m. \u201cMerak etme, hallederiz<\/em>\u201d dedi; iznim ve pasaport birka\u00e7 g\u00fcnde \u00e7\u0131k\u0131verdi.<\/p>\n

    Sinano\u011flu ve T\u00fcrke\u015f<\/strong><\/p>\n

    Sinano\u011flu, \u00fclkede olup biteni g\u00f6zledik\u00e7e s\u0131k\u0131l\u0131yordu. Ortam\u0131n liyakat, ba\u015far\u0131 ve bilimden uzak kriterlerle i\u015fledi\u011fi g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e belli olmaktayd\u0131. 1969\u2019da bir g\u00fcn, ABD\u2019ye d\u00f6nerken u\u00e7akta yan\u0131na ABD D\u0131\u015f \u0130\u015fleri\u2019nden (State Department) birinin oturdu\u011funu ve ona da \u201cNe olacak bu T\u00fcrkiye\u2019nin hali? Kom\u00fcnist ihtilalciler okullarda\u2026 <\/em>\u201c dedi\u011fini anlatt\u0131. ABD D\u0131\u015f \u0130\u015fleri memuru \u015f\u00f6yle cevap vermi\u015f, \u201cOnlar bir \u015fey de\u011fil, as\u0131l \u015fu bozkurtlar tehlikeli.<\/em>\u201d ABD\u2019nin 1980 darbesine kadar ve ondan sonra da tutumu buydu.<\/p>\n

    O g\u00fcnlerde Sinano\u011flu, Alparslan T\u00fcrke\u015f\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011fini, bunu temin edip edemeyece\u011fimi sordu. Ederim dedim. Bir evde bulu\u015ftular.<\/p>\n

    K\u0131sa bir s\u00fcre sonra, T\u00fcrke\u015f, ODT\u00dc\u2019ye konferans verme\u011fe geldi. 1968 ve 1969\u2019da bu h\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Birka\u00e7 y\u0131l sonra de\u011fil T\u00fcrke\u015f\u2019in, B\u00fclent Ecevit\u2019in bile ODT\u00dc\u2019de konu\u015fmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le gelmi\u015f, \u201cdevrimci\u201d olmayan \u00f6\u011frenciler ba\u015fka okullara ka\u00e7mak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131. T\u00fcrke\u015f \u00dc\u00e7l\u00fc Anfi\u2019de konu\u015furken elektrikler kesildi. Neyse bir \u015fey olmad\u0131 ve konu\u015fmas\u0131n\u0131 bitirdi. Sonra te\u015fekk\u00fcr etmek \u00fczere rekt\u00f6rl\u00fck binas\u0131na, Rekt\u00f6r Kemal Kurda\u015f\u2019\u0131n makam\u0131na gitti. Ortal\u0131k kararm\u0131\u015ft\u0131. Sinano\u011flu ve ben kalabal\u0131\u011f\u0131 uzaktan seyrediyorduk. Gen\u00e7ler sloganlar at\u0131yordu. Oktay\u2019\u0131n birden akl\u0131na geldi, \u201cYahu, git s\u00f6yle de \u2018Biz T\u00fcrk\u2019\u00fcz, dilimiz T\u00fcrk\u00e7e\u2019 diye ba\u011f\u0131rs\u0131nlar!<\/em>\u201d Direndim. B\u00f6yle bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f, misafir gelinen yerde, ev sahibinin mek\u00e2n\u0131nda yak\u0131\u015fmazd\u0131. Diplomat T\u00fcrke\u015f de b\u00f6yle bir hareketi tasvib etmezdi. Sinano\u011flu \u00e7ok \u0131srar etti. Ben de gecenin karanl\u0131\u011f\u0131nda gen\u00e7lere yakla\u015ft\u0131m ve slogan\u0131 aktard\u0131m. Birka\u00e7 kere \u201cBiz T\u00fcrk\u2019\u00fcz, dilimiz T\u00fcrk\u00e7e!<\/em>\u201d rekt\u00f6rl\u00fck binas\u0131n\u0131n camlar\u0131na aksetti.<\/p>\n

    Sinano\u011flu o y\u0131llardan sonra bu konulara, bilhassa T\u00fcrk\u00e7eye ve T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitime gittik\u00e7e daha \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131k verdi. Bunlar\u0131n \u00fczerine bir\u00e7ok kitap yazd\u0131. Bulgaristan\u2019\u0131n persona-non-gratas\u0131 N\u00fczhet Ha\u015fim\u2019in ve Karacabey\u2019in o\u011flu babas\u0131na ve kurt-dedesine lay\u0131k bir evlat olarak ya\u015fad\u0131 ve \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Oktay Sinano\u011flu’nun doktora \u00f6\u011frencisi,, \u00c7ok Elektron Teorisi yay\u0131n arkada\u015f\u0131, bir zamanlar ODT\u00dc Teorik Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc hocas\u0131, \u0130skender \u00d6ks\u00fcz hocas\u0131n\u0131, bilim adaml\u0131\u011f\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne, bir\u00e7ok bilinmeyen y\u00f6n\u00fcyle, anlat\u0131yor. Yar\u0131m as\u0131rl\u0131k hat\u0131ra defteri…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1044,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[60,62,2],"tags":[],"coauthors":[5],"class_list":["post-1043","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-teknoloji","category-egitim-kultur","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1043"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1043\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1043"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}