![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/turk-dunyasi.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
T\u00fcrk aleminde m\u00fc\u015fahede edilen ikinci cereyan kavmiyet cereyan\u0131d\u0131r fakat bu cereyan yaln\u0131z T\u00fcrklere mahsus olmay\u0131p di\u011fer akvam-\u0131 \u0130slamiye, mesela Araplar ve Farslar da ayni cereyana kap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Biz \u015fu kavmiyet cereyan\u0131n\u0131 garptan, Avrupa’dan ald\u0131k: On dokuzuncu asr-\u0131 Milad\u0131 umum akvam-\u0131 \u0130slamiye’nin, akvam-\u0131 Hristiyaniye h\u00fccumu kar\u015f\u0131s\u0131nda bir sukut devri oldu\u011fu gibi ayn\u0131 zamanda da Garp ile \u015eark\u2019 \u0131n, akvam-\u0131 Hristiyaniye ile akvam-\u0131 \u0130slamiye’nin birbirine yak\u0131nla\u015fmas\u0131, birbiriyle daha ziyade irtibat peyda etmeleri devridir.<\/p>\n
Avrupa’y\u0131 \u015eark\u2019a do\u011fru s\u00fcr\u00fckleyen, \u015eark\u2019\u0131 ezip y\u0131kmaya sevk eden amiller, o zamana kadar yek di\u011ferine yabanc\u0131 kalan \u015eark ile Garb\u2019\u0131n takarrubunu, birbirine hulul\u00fcn\u00fc de haz\u0131rl\u0131yordu. Art\u0131k bundan sonra \u015fark ve garp, yekdi\u011ferine kar\u015f\u0131 yabanc\u0131 kalamazd\u0131. Birisinde husule gelen bir cereyan, mutlaka \u00f6b\u00fcr\u00fcne de tesir edecekti. Binaenaleyh Avrupa misyonerlerini, top ve s\u00fcng\u00fclerini, ticaret metalar\u0131n\u0131 \u015farka do\u011fru s\u00fcr\u00fckleyen demiryollar, vapurlar; ayn\u0131 zamanda Garb\u2019\u0131n efkar ve hissiyat\u0131n\u0131, kitaplar\u0131n\u0131 da \u015farka naklediyordu.<\/p>\n
Ge\u00e7en makalemizde de s\u00f6yledi\u011fimiz vechile, \u0130slam me\u015fahir-i ulema ve f\u00fczelas\u0131, akvam-\u0131 \u0130slamiye’nin sukutuna kar\u015f\u0131 ila\u00e7 ararken ve \u015fu ilac\u0131 medeniyet ve hakay\u0131k-\u0131 \u0130slamiye’nin ihyas\u0131 tarz\u0131nda telakki ederken, ulum ve f\u00fcnun ve sanayi-i cedidenin, Avrupal\u0131 menabiden iktisab\u0131 l\u00fczumunu takdir ve \u0130slam akvam ve h\u00fckumat\u0131n\u0131, Avrupa terakkiyat-\u0131 cedidesine yabanc\u0131 kalmamaya davet etmi\u015flerdi. \u015eu te\u015fvikat sayesinde kendi istiklal ve mevcudiyet-i siyasiyelerini hen\u00fcz kaybetmemi\u015f olan milel-i \u0130slamiye aras\u0131nda Avrupa’ya do\u011fru bir tevecc\u00fch ve incizap husule geldi: Avrupa’dan muallimler, \u00fcstadlar celb edildi, Avrupa usul\u00fcnde mektepler ve sair ilmi ve fenni m\u00fcesseseler k\u00fc\u015fad olundu, Avrupa elsine-i muhtelifesinden bir \u00e7ok eserler terc\u00fcme edildi, bir\u00e7ok gen\u00e7ler Avrupa merakiz-i ilmiye ve fenniyesinde talim ve terbiye g\u00f6rme\u011fe \u015fitab eylediler.<\/p>\n
Di\u011fer taraftan, Avrupal\u0131lar\u0131n taht-\u0131 idarelerine ge\u00e7mi\u015f olan \u0130slam memleketlerinde, Avrupal\u0131lar mekatip ve medaris tesis ettiler. Yerli ahali \u015fu mekteplere kar\u015f\u0131 bir m\u00fcddet lakayt hatta d\u00fc\u015fman kald\u0131lar ise de bilahare terbiye ve talimin l\u00fczumunu, hayat ve mai\u015fetin cebr ve sevki ile anlad\u0131lar ve mezkur mekteplere sokulmaya mecbur oldular. \u0130\u015fte bu m\u00fcnasebetle Avrupa efkar ve hissiyat\u0131, on dokuzuncu asr-i miladide yava\u015f yava\u015f akvam-\u0131 \u0130slamiye aras\u0131na n\u00fcfuza ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
On dokuzuncu asr-\u0131 miladi baz\u0131 m\u00fcverrihler taraf\u0131ndan “Kavmiyet-Nationalisme” nam\u0131yla tevsim edilmektedir. Frans\u0131z \u0130nk\u0131lab-\u0131 Kebiri’nden evvel Avrupa’da kavmiyet efkar ve cereyan\u0131 hen\u00fcz pek m\u00fcnte\u015fir de\u011fildi. \u015eu efkar ve cereyan, mezkur ink\u0131lab\u0131n ne\u015fr ve tamim etti\u011fi bir esas-\u0131 icazkard\u0131r. Hakimiyet-i milliye fikrini birinci defa prensip olarak kabul etmi\u015f olan \u0130nk\u0131lab-\u0131 Kebir, bunun neticesi olmak \u00fczere kavmiyet esas\u0131n\u0131 da kabul etmi\u015f oldu. Frans\u0131z ink\u0131lap\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n f\u00fctuhat\u0131 sayesinde \u015fu prensip ve efkar, bir y\u0131ld\u0131r\u0131m s\u00fcratiyle b\u00fct\u00fcn Avrupa’ya yay\u0131ld\u0131, ayn\u0131 \u0131rka mensup, ayn\u0131 lisanla m\u00fctekellim, ayn\u0131 medeniyet ve tarz-\u0131 hayat\u0131 haiz insanlar aras\u0131nda bir kuvve-i cazibe, bir arzu-y\u0131 takarrub husulpezir oldu. Herkes \u00f6z atalar\u0131n\u0131, \u00f6z yurdunu, \u00f6z karde\u015flerini, \u00f6z kan\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fte \u015fu sayededir ki on dokuzuncu asr\u0131n birinci n\u0131sf\u0131nda b\u00fct\u00fcn Avrupa edip, alim ve faz\u0131llar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, maziye ait ve kavmiyete mahsus tetkikat ile i\u015ftigal ettiler, (Romantizm-Romantisme) nam\u0131 alt\u0131nda me\u015fhur olan \u015fekl-i edebiyat da \u015fu halet-i ruhiyenin neticesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Yine bu sayededir ki on sekizinci as\u0131rca hemen hemen me\u00e7hul olan (be\u015ferin tarih-i tabiisi), (ilm-i ensab-\u0131 be\u015fer) ethnologie, (tarif-i ahval-i milel) ethnographie, (mukayese-i elsine) linguistique kompare gibi yeni yeni \u015fuubat-\u0131 ilmiye ke\u015ff ve tesis edildi, bilhassa halk edebiyat\u0131na (litterature populaire) pek \u00e7ok sarf-\u0131 dikkat olundu. Edip ve faz\u0131llar, mensup olduklar\u0131 kavmin aras\u0131nda d\u00f6n\u00fcp dola\u015fan b\u00fct\u00fcn masallar\u0131, efsaneleri, hikaye ve rivayetleri, durub-\u0131 emsal-atalar s\u00f6zlerini, halk \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 ve sair bu gibi her kavmin \u00f6z kalbinden, \u00f6z ruhundan \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve binaenaleyh kavmin kalbi, ruhu, zekas\u0131 i\u00e7in hakiki bir ma’kes addedilecek bediyi-i kavmiyeyi cem ve tasnif ve bunlar hakk\u0131nda bir\u00e7ok asar-\u0131 ilmiye telif etmekle i\u015ftigal ettiler. \u0130\u015fte \u015fu vechiledir ki bir kavme mensup efrad\u0131n, nerede bulunursa bulunsun ve hangi h\u00fckumetin taht-\u0131 h\u00fckm\u00fcnde olursa olsun, maddi ve manevi rab\u0131talara teayy\u00fcn etti ve marifet-i kavmiye (Conscience Nationale) kendisini g\u00f6sterdi.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/t\u00fcrk-alemi.jpg\")
<\/p>\n
\u015eimdiki Avrupa terakkiyat-\u0131 siyasiyesini, te\u015fkilat-\u0131 kavmiyesini, hey’et-i milliyesini \u015fu cereyana medyundur: Almanya’n\u0131n te\u015fekk\u00fcl\u00fc, \u0130talya’n\u0131n ihyas\u0131, Balkan akvam\u0131n\u0131n kesb-i istiklali, Islav ittihad\u0131, Cermen ittihad\u0131, Latin ittihad\u0131 harekat\u0131n\u0131n men\u015fe ve mebdeleri i\u015fbu cereyanda aranmak laz\u0131m gelir.<\/p>\n
\u015eark ile garp birbirine yakla\u015f\u0131nca, bittabi bu efkar ve hissiyat akvam-\u0131 \u0130slamiye aras\u0131na da akt\u0131, kavmiyet hisleri ve fikirleri bunlarda da do\u011fmaya ne\u015fv \u00fc n\u00fcma bulmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Akvam-i \u0130slamiye aras\u0131nda \u015fu cereyan hen\u00fcz umumiyet kesbedemeyip Avrupa ile en ziyade rab\u0131ta ve alakada bulunan garp hissiyat\u0131na, edebiyat ve felsefesine en ziyade kesb-i vukuf eden gen\u00e7ler s\u0131n\u0131f\u0131yla mahdut gibidir. Ger\u00e7i umum ahali \u015fu cereyan\u0131n\u0131n tesir ve neticelerine maruz kal\u0131yorsa da bunun neden ibaret oldu\u011funu, nereye vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyice anlayamad\u0131, kendi kalbine, ruhuna hen\u00fcz sindiremedi.<\/p>\n
T\u00fcrkler aras\u0131nda da hal bu merkezdedir. Kavmiyet cereyan\u0131, az \u00e7ok T\u00fcrk aleminin cihad-\u0131 muhtelifesinde mevcut ise de en ziyade Rusya T\u00fcrklerinde daha esasl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir. Zira T\u00fcrkl\u00fck cereyan\u0131n\u0131 v\u00fccuda getirmi\u015f olan -yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z- amil ve sebeplerin kaffesi her yerden ziyade Rusya T\u00fcrkleri i\u00e7inde tesir edebilmi\u015ftir: Bug\u00fcn Kafkasya’da, K\u0131r\u0131m’da, Kazan’da, Orenburg’da yeni nesil, gen\u00e7 ve m\u00fcnevver s\u0131n\u0131f, dar\u00fclf\u00fcnun ve sair mekatib-i aliye talebesi, gazete muharrirleri T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn ileri gitmesine b\u00fct\u00fcn kuvvetleri ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Gayet tabii olan kavmiyet efkar ve hissiyat\u0131 her yerde g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu f\u00fcyuzat\u0131 az bir zaman i\u00e7inde Rusya’n\u0131n T\u00fcrkler ile meskun olan k\u0131talar\u0131nda da g\u00f6sterdi: Be\u015f milyon T\u00fcrk bulunan Kafkasya’da bundan on sene evvel T\u00fcrkl\u00fck nam\u0131na hi\u00e7bir \u015fey yoktu. Bu sat\u0131rlar\u0131 yazan, hen\u00fcz tahsil ile me\u015fgul oldu\u011fu, gen\u00e7lik zaman\u0131nda T\u00fcrk lisan\u0131 nam\u0131na Fuzuli’nin “Leyla v\u00fc Mecnun”undan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6rmemi\u015ftir. Tedrisat hep Farisi ve Rus lisanlar\u0131n\u0131n taliminden ibarettir. Halbuki bug\u00fcn Kafkasya’n\u0131n \u015fehir ve k\u00f6ylerinin kaffesinde m\u00fcteaddit ve m\u00fckemmel T\u00fcrk mektepleri mevcuttur. Bu mekteplerde tedrisat s\u0131rf T\u00fcrk lisan\u0131nda icra ediliyor. Ayn\u0131 zamanda bu k\u0131tada m\u00fckemmel bir T\u00fcrk matbuat\u0131,v\u00fccuda getirildi. \u015eu saiklerin neticesi olarak bir T\u00fcrk edebiyat\u0131 tenemm\u00fcv etmektedir. T\u00fcrkl\u00fck cereyan\u0131 Kafkasya’da oldu\u011fu gibi K\u0131r\u0131m, Kazan, Orenburg ve Hac\u0131 Tarhan (Ejderhan)’da da kendini g\u00f6sterdi, sonra bu cereyan bir taraftan Azerbaycan’\u0131, di\u011fer taraftan T\u00fcrkistan ve Sibirya’v\u0131 da istila etti.<\/p>\n
Kendisini bu suret ve e\u015fkal-i muhtelifede ibraz etmi\u015f olan T\u00fcrkl\u00fck cereyan\u0131, muayyen bir gaye-i emel ve bir nokta-i istikbale do\u011fru y\u00fcr\u00fcmektedir. \u015eu emel ve gaye bir taraftan T\u00fcrkleri cehalet belas\u0131ndan halas ederek seviye-i irfanlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmek, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc T\u00fcrklere anlatmak, di\u011fer taraftan T\u00fcrk \u0131rk\u0131na mensup kimseleri hissiyat ve efkar-\u0131 kavmiye ile m\u00fctehass\u0131s ve m\u00fctefekkir olarak kendi mevcudiyetlerini muhafaza ve m\u00fcdafaaya ve kendi nevilerinin terakki ve tealisine \u00e7al\u0131\u015fmaya sevk etmekten ibarettir.<\/p>\n
Demek ki bug\u00fcn T\u00fcrk alemi i\u00e7inde iki b\u00fcy\u00fck cereyan mevcuttur. Birisi \u0130slamiyet, di\u011feri ise T\u00fcrkl\u00fck cereyan\u0131d\u0131r. \u015eu iki cereyan bazen birle\u015ferek bazen ayr\u0131larak, bazen imtiza\u00e7 ve bazen de m\u00fcsademe ederek ayn\u0131 saha \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcmektedir. Bunlar\u0131n bah\u015fetmekte oldu\u011fu f\u00fcyuzat ayn\u0131 derecede m\u00fchim ve nafi ayn\u0131 derecede m\u00fcbeccel ve mukaddesdir. Fakat netice ve gaye itibariyle ayn\u0131 noktaya do\u011fru y\u00fcr\u00fcmekte olan \u015fu iki cereyan hadimleri aras\u0131nda bazen su-i tefehh\u00fcmler, ihtilaflar zuhuru nadir de\u011fildir. Acaba bu ihtilaflar bertaraf edilemez mi? \u0130ki cereyan aras\u0131nda bir hatt-\u0131 vasl veyahut bir tak\u0131m nukat-\u0131 ittisal bulunamaz m\u0131? Bunlar\u0131n tevhid-i mesai etmeleri kabil de\u011fil midir? Bu suallere gelecek makalemizde cevap veririz.<\/p>\n
Ahmet A\u011fayef [A\u011fao\u011flu] T\u00fcrk Alemi-4, T\u00fcrk Yurdu, Say\u0131 5, [1911].<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcrk aleminde g\u00f6r\u00fclen ak\u0131mlardan biri olan kavmiyet\u00e7ilik,sadece T\u00fcrklere has bir ak\u0131m de\u011fildir.Ayn\u0131 ak\u0131m di\u011fer \u0130slam alemi mesela Araplar,Farslar da ayn\u0131 ak\u0131ma kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Anla\u015f\u0131lan o ki milliyet\u00e7ilik,ki\u015finin kavmini-milletini sevmesi yarat\u0131l\u0131\u015ftand\u0131r<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10770,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,65,66,68],"tags":[48,1383,112,308,1384],"coauthors":[4],"class_list":["post-10587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-pasifik","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk","tag-islam","tag-islamiyet-kaygisi","tag-milliyetcilik","tag-turkluk","tag-turkluk-kaygisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10587"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10781,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10587\/revisions\/10781"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10770"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10587"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=10587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}