![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/birey-768x430.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bu yaz\u0131, Ahmet A\u011fao\u011flu’nun \u00dc\u00e7 Medeniyet kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em> Cahil, kendisinin k\u00f6le oldu\u011funu bilen ve bu k\u00f6leli\u011fe tevekk\u00fcl ve r\u0131za ile kendisini teslim eden bir kad\u0131n\u0131n etraf\u0131nda b\u00fcy\u00fcyen, ailesi i\u00e7inde maddi kuvvetin timsali olan babas\u0131n\u0131n -hakl\u0131 olsun olmas\u0131n- her hususta \u00fcst\u00fcn, galip ve hakim oldu\u011funu devaml\u0131 olarak seyreden, d\u0131\u015far\u0131dan, insanlardan evinin duvarlar\u0131, pencerelerinin kafesi, perdeleri, annesinin \u00e7ar\u015faf\u0131 ve pe\u00e7esi, babas\u0131n\u0131n selaml\u0131\u011f\u0131 ile ayr\u0131lm\u0131\u015f olan bir \u00e7ocu\u011fun ruhunda ferdiyet denilen olay\u0131n en menfi taraflar\u0131 ta \u00e7ocuklu\u011fundan ziyadesiyle geli\u015fmeye ba\u015flamaz m\u0131? Bizdeki ruhi kusurlar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 i\u015fte \u015fu ge\u00e7irdi\u011fimiz \u00e7ocukluk g\u00fcnlerinde ve o devrin aile etkilerinde aramal\u0131d\u0131r. Hayat\u0131n en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 olan bu devrede al\u0131nm\u0131\u015f olan etkiler, hayat\u0131m\u0131z\u0131n sonuna kadar bizi takip eder. Heyecan ve ne\u015feye, \u015fefkat ve te\u015fvike, ortada e\u011flencelere en ziyade muhta\u00e7 olan \u00e7ocukluk g\u00fcnleri, bizde aksine olarak, hayat\u0131n en dar ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 zaman\u0131d\u0131r. Ailelerimiz, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 \u00e7evreye yabanc\u0131, ayr\u0131 ayr\u0131, sanki yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f adalar gibi ya\u015fad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, \u00e7ocuklar da \u00e7ok kere tek ba\u015f\u0131na ya\u015farlar; ortak oyunlar, ortak e\u011flenceler bilmezler. Bunun yan\u0131nda, milli bayramlar\u0131m\u0131z hemen yok gibidir, dini bayramlar\u0131m\u0131z pek azd\u0131r. Bat\u0131 \u00e7evrelerinde olan say\u0131s\u0131z bayramlara g\u00f6re, bizdeki say\u0131 pek \u00f6nemsizdir. Oralarda, ailelerin ortak hayatlar\u0131n\u0131n etkilerinden ba\u015fka, bu bol bayramlar s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan milli ve dini t\u00f6renler, \u00e7ocuklar\u0131n ruhlar\u0131nda ortak hat\u0131ralar yarat\u0131r. Bu suretle, ta ilk ya\u015flardan, yeni nesil aras\u0131nda ortak hayat\u0131n manevi esaslar\u0131 yerle\u015fir. Bizde ise, gerek kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131n durumu, gerek bayramlar\u0131n hemen hemen yoklu\u011fu, bizi bu gibi ruhi amillerden tamam\u0131yla yoksun ediyor. Hatta pek az olan bu bayramlar s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan ayinler bile, pek so\u011fuk oldu\u011fundan, b\u0131rakt\u0131klar\u0131 izler kuvvetli olam\u0131yor.<\/p>\n Okullar\u0131m\u0131za gelince, bunlar da ta son zamanlara kadar i\u015fkence evleriydi. Falaka, \u00f6\u011fretmenin as\u0131k y\u00fcz\u00fc, mihaniki (d\u00fc\u015f\u00fcnmeden yap\u0131lan) ezberlemeler, kuru tahtalar \u00fczerinde s\u00fcr\u00fcnmeler, resimsiz, m\u00fcziksiz, oyunsuz, oyuncaks\u0131z, bu so\u011fuk ve havas\u0131 bozulmu\u015f binalar, \u00e7ocuklar\u0131n y\u00fczleri gibi ruhlar\u0131n\u0131 da soldurur, sarart\u0131r. Bu gibi \u015fartlar i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcyen bir \u00e7ocu\u011fun ruhunda \u015fenlik, sevin\u00e7 ve ferahl\u0131k kaynaklar\u0131 kurur, hayatla parlayan minimini g\u00f6zleri, birka\u00e7 y\u0131l sonra s\u00f6ner ve ne\u015fe uyu\u015fuklu\u011fa d\u00f6ner. B\u00f6yle devaml\u0131 bir s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcyen bir ruhta ac\u0131l\u0131k, ba\u015fkas\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizlik, dostluk yerine yabanc\u0131l\u0131k, yaln\u0131zl\u0131k ve bencillik, yakla\u015fma yerine uzakla\u015fma gibi haller do\u011fmaya ba\u015flar. Buna kar\u015f\u0131, din ve edebiyat da tepki g\u00f6stermezlerse, o haller gitgide k\u00f6kle\u015fir ve ruhun belli ba\u015fl\u0131 s\u0131fatlar\u0131ndan olur. Fakat bizde din ve edebiyat, bu hususta gerekli olan tepkiyi g\u00f6sterecek yerde, aksine olarak o halleri kuvvetlendirir mahiyettedir. Bunu yukar\u0131da uzun uzad\u0131ya anlatt\u0131k. Fakat i\u015f bununla da kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bizim siyasi tarihimiz de bu bak\u0131mdan \u00e7ok \u00f6nemli y\u0131k\u0131c\u0131 bir amil olmu\u015ftur. Aile te\u015fkilat\u0131m\u0131zdan sonra, ailemizin ruhunu en ziyade ezen, i\u015fte bu amildir.<\/p>\n Y\u00fczy\u0131llardan beri Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fbmeti faziletin d\u00fc\u015fman\u0131 olmu\u015ftur. H\u00fck\u00fcmdarlar ve h\u00fck\u00fbmet adamlar\u0131 adeta\u00a0faziletten, \u00f6zellikle medeni faziletten \u00fcrkm\u00fc\u015flerdir.\u00a0Onun menba\u0131n\u0131 kurutmak i\u00e7in ne yapmak laz\u0131msa yapm\u0131\u015flard\u0131r. Genellikle keyfi bir surette hareket ederek, ayr\u0131 ayr\u0131 \u015fahsiyetlerin y\u00fckselmesine ve ailelerin kurulmas\u0131na engel olmu\u015flard\u0131r. Do\u011frulu\u011fa, medeni cesarete, hakka, hakseverli\u011fe kar\u015f\u0131 devaml\u0131 bir harp ilan etmi\u015flerdir. Do\u011fru, do\u011fruyu s\u00f6yleyen, hakk\u0131 seven, ne bir h\u00fck\u00fbmet adam\u0131n\u0131, ne bir \u015fairi, ne bir yazar ve fikir adam\u0131n\u0131 ya\u015fatm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015farak, \u015fahsi dehas\u0131yla y\u00fckselmek isteyenler daima ezilmi\u015flerdir. K\u0131sacas\u0131, ferdi faziletlerin hepsini ta k\u00f6k\u00fcnden kurutmak i\u00e7in, son derecede \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte h\u00fck\u00fbmetin bu m\u00fcthi\u015f darbeleriyle beraber, yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z di\u011fer amiller, fertlerde medeni faziletlerin beslenmesine, geli\u015fmesine meydan b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r. Ailede ve okulda ezilmi\u015f, din ve edebiyat\u0131n e\u011fitici etkilerinden mahrum olan fertler, genel hayata kar\u0131\u015f\u0131r kar\u0131\u015fmaz h\u00fck\u00fbmetin ezici, s\u0131k\u0131c\u0131 ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bask\u0131s\u0131 ve denetimi alt\u0131na giriyorlard\u0131. Bu \u015fartlar i\u00e7inde ya\u015fayan fertlerde i\u00e7timai denilen iyi Y\u00fcksek ferdiyet, serbest saha \u00fczerinde serbest \u00e7al\u0131\u015fmak, serbest ortakl\u0131k ve serbest rekabet esaslar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Bu esaslar\u0131 ilk \u00f6nce B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z \u0130nk\u0131lab\u0131 uygulamaya ba\u015flad\u0131 ve o zamandan beri Bat\u0131’ da aile, devlet ve cemiyet te\u015fkilat\u0131n\u0131n hepsi bu esaslardan ilham almaya koyuldu. Her hakka kar\u015f\u0131 bir vazife ve her vazifeye kar\u015f\u0131 bir hak; i\u015fte bu esaslar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 mana! Art\u0131k ne vazifesiz hak ve ne de haks\u0131z vazife vard\u0131r. O zamana kadar bin t\u00fcrl\u00fc ailevi, i\u00e7timai, siyasi, idari zincirlerle ba\u011flanm\u0131\u015f olan fertlerin kabiliyetleri, istidatlar\u0131 ve kabiliyetleri bir sel gibi akmaya ba\u015flad\u0131. \u0130lim ve fennin ilerlemesi, g\u00fczel sanatlar\u0131n y\u00fckselmesi, harika say\u0131lacak icatlar ve ke\u015fifler insanl\u0131k tarihinde hi\u00e7 bir zaman g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir azametle birbirini kovalad\u0131. Umumi servetin miktar\u0131, halk\u0131n n\u00fcfusu, \u015fehirlerin imar\u0131 \u015fa\u015f\u0131lacak bir derecede y\u00fckseldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc, o zamana kadar fertlerde bo\u011fulmakta olan maddi ve manevi kuvvetler, bu defa serbest mecra bularak f\u0131\u015fk\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Gelene\u011fe dayanan haklar ve vazifeler kalkt\u0131. Bundan sonra herkes kendi talihinin, kendi kaderinin bir \u00e7e\u015fit hakim ve sahibi oldu. Tesad\u00fcfe, ba\u015fkas\u0131n\u0131n l\u00fctuf ve merhametine yer b\u0131rak\u0131lmad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma, zeka ve deha, liyakat ve iktidar i\u00e7in geni\u015f ve serbest bir alan a\u00e7\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn i\u00e7timai, siyasi ve idari te\u015fkilat, ayn\u0131 izi takip ederek, derin de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frad\u0131lar. Bu suretle, herkes i\u00e7in her \u015fey olmak imkan\u0131 do\u011fmu\u015ftu. Bunun manas\u0131 ba\u015fkas\u0131n\u0131 y\u0131kmak, onu y\u00fckselmek hakk\u0131ndan mahrum edebilmek de\u011fildi. Kol kuvvetine, bask\u0131 ve tahakk\u00fcme, istisnai imtiyazlara meydan verilmedi. Rekabet sahas\u0131nda galebeyi yaln\u0131z en fazla \u00e7al\u0131\u015fmakla en fazla kabiliyet alabilir. Bundan dolay\u0131, galebe \u00e7alabilmek i\u00e7in tek \u00e7are, rakiplerden daha iyi, daha g\u00fczel i\u015f g\u00f6rmek hassas\u0131na malik olmakt\u0131. A\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan bu geni\u015f ilmi, fikri edebi, ticari, siyasi rekabetlerde i\u015f, en sonunda daha iyi ve daha g\u00fczel yapmak Bizde asilzade s\u0131n\u0131f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla verasetle ge\u00e7en haklar ve imtiyazlar olmam\u0131\u015ft\u0131r veya pek s\u0131n\u0131rl\u0131 bir dairede kalm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat, yaz\u0131k ki, serbest rekabet de olmam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131skan\u00e7, cimri, etraf\u0131n\u0131 devaml\u0131 olarak \u015f\u00fcpheli bir g\u00f6zle g\u00f6zetleyen m\u00fcthi\u015f bir istibdat, bizde \u00e7al\u0131\u015fma ve rekabet serbestli\u011fine, bunlar sayesinde \u015fahsi ve ferdi istidat ve kabiliyetlerin geli\u015fmesine meydan vermemi\u015ftir. Daima keyif ve hevesine g\u00f6re hareket ederek, yeniliklere, \u015fahsi te\u015febb\u00fcslere, orijinal fikirlere, cereyanlara kar\u015f\u0131 gelmi\u015ftir. Mutluluklar\u0131n, ikram ve sayg\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 onun l\u00fctfu olmu\u015ftur. Bunun gibi, felaketlerin, zillet ve peri\u015fanl\u0131klar\u0131n da kayna\u011f\u0131 o olmu\u015ftur. Sadi’nin dedi\u011fi gibi, bazen bir selama kar\u015f\u0131l\u0131k olarak kafalar\u0131 u\u00e7urmu\u015flar, bazen da hakaret kar\u015f\u0131s\u0131nda nimetlere bo\u011fmu\u015flard\u0131r. Bu y\u00fczden \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve serbest \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n do\u011furdu\u011fu cesaret, \u015fahsi te\u015febb\u00fcs, dayan\u0131\u015fma ve yard\u0131mla\u015fma gibi faziletler de kurutulmu\u015ftur. Y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcren bu halin etki ve izleri hala da devam edip gitmektedir. \u0130stibdad\u0131n, “Fert yok, cemiyet var, hak yok, vazife var” prensibine -ki ger\u00e7ekte “kimse yok, padi\u015fah var, hak yok keyif var” prensibinin ayn\u0131d\u0131r- art\u0131k son verilmelidir. Fertsiz cemiyet d\u00fc\u015f\u00fcnmek, elsiz, ayaks\u0131z, ba\u015fs\u0131z ve g\u00f6vdesiz insan d\u00fc\u015f\u00fcnmektir. Haks\u0131z da vazife d\u00fc\u015f\u00fcnmek b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 hayvan yerine koymak de\u011fil midir? Art\u0131k bizi \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olan bu gibi do\u011fu prensiplerine son vererek etraf\u0131m\u0131z\u0131 ku\u015fatan m\u00fcthi\u015f hakikatleri g\u00f6rmeli ve hayat\u0131m\u0131z\u0131 ona uydurmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Unutmamal\u0131y\u0131z ki, bug\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f cemiyetlerin hi\u00e7birinde -evet, kat’i olarak hi\u00e7birinde- bir Sait Molla’n\u0131n, bir Damat Ferit Pa\u015fa’n\u0131n, bir Ali Kemal’ in, bir Mustafa Sabri’nin ya\u015famas\u0131 ihtimali kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bizde bunlar ya\u015f\u0131yor ve hatta millet ve devlet kaderi \u00fczerinde etki yapabiliyorlarsa, s\u0131rf o y\u00fczy\u0131llardan kalm\u0131\u015f ve millet fertlerini bo\u011fan, \u00f6ld\u00fcren istibdat pislikleri y\u00fcz\u00fcndendir. Canl\u0131, Evet, biliyorum, bug\u00fcn etraf\u0131m\u0131zda bir sosyalizm, bir kom\u00fcnizm, bir Bol\u015fevizm ak\u0131m\u0131 var ve y\u00fcr\u00fcyor. Fakat, hi\u00e7bir zaman unutmamal\u0131y\u0131z ki bu ak\u0131mlar\u0131 bile haz\u0131rlayan yine o ferttir; onun fikir ve te\u015febb\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Bol\u015fevizm’ in b\u00fcy\u00fckbabas\u0131 olan Karl Marx, \u00e7a\u011fda\u015f sanayinin yaln\u0131z \u015fahsi te\u015febb\u00fcs sayesinde bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmeye varm\u0131\u015f oldu\u011funu ve bu y\u00fczden b\u00fcy\u00fck insan topluluklar\u0131n\u0131n birikmesine, aralar\u0131nda maddi ve manevi ba\u011f\u0131n meydana gelmesine sebep olarak, sosyalizm te\u015fkilat\u0131 i\u00e7in zemin haz\u0131rlam\u0131\u015f bulundu\u011funu itiraf etmek zorundad\u0131r. Bundan dolay\u0131, e\u011fer biz de \u00e7a\u011fa uymak istiyorsak, fertlerin geli\u015fmesine bakmak zorunday\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bug\u00fcnk\u00fc halimizle, \u00e7a\u011fda\u015f hayat\u0131n gerektirdi\u011fi te\u015fkilat\u0131 idare edecek elemanlara sahip de\u011filiz. B\u00fct\u00fcn bir milletin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek, mahsul\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131fland\u0131rmak, t\u00fcketim maddelerini haz\u0131rlay\u0131p, da\u011f\u0131tmak, adet, sanat ve maharetine al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Yukar\u0131da da dedi\u011fimiz \u00fczere, Fransa’ da bug\u00fcn altm\u0131\u015f bin \u00e7e\u015fitli cemiyet ve te\u015fkilat vard\u0131r. \u0130ngiltere, Almanya vb. yerlerde daha ziyade oldu\u011fu h\u00e2lde, bizde bug\u00fcn hakk\u0131yla kurulmu\u015f, faaliyet g\u00f6steren bir tek cemiyet yoktur dersek, yanl\u0131\u015f s\u00f6ylemi\u015f olmay\u0131z. Dipnotlar:<\/p>\n Bencilli\u011fin, egoizmin yapmayaca\u011f\u0131 fenal\u0131k yoktur. Her \u015feyden evvel, millet fertlerini bu egoizm belas\u0131ndan kurtarmaya bakmal\u0131y\u0131z. Bunun i\u00e7in de, i\u015fe ilk \u00f6nce ferde sayg\u0131yla ba\u015flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11118,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[1219,1473,1472,1474,982,382],"yoast_head":"\n
\nEser, Do\u011fu Kitabevi Genel Yay\u0131n Y\u00f6netmenleri<\/em>
\nErtan E\u011fribel ve Ufuk \u00d6zcan’\u0131n \u00f6zel izniyle kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n
\nvas\u0131flar nas\u0131l meydana gelebilir? Her taraftan s\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ve ezilmi\u015f ruhlar, kaplumba\u011fa gibi, kendi kabuklar\u0131n\u0131n i\u00e7ine saklan\u0131yorlar. Herkes kendini kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Herkes yaln\u0131z kendini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00f6yle bir \u00e7evrede ferdi te\u015febb\u00fcsler, ferdi kahramanl\u0131klar beklemek bo\u015f yeredir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u015fahsi te\u015febb\u00fcs ve kahramanl\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131, kendine g\u00fcvendir. Kendine g\u00fcven ise, ferdi ilhamlar\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ve i\u00e7timai \u00e7evrenin elveri\u015fli olmas\u0131yla do\u011far. Fakat fertlerde egoizm ne kadar derin ise, \u015fahsi beceriksizlik ve zillete tahamm\u00fcl de o derece geni\u015ftir. Biz bunun en canl\u0131 misalini bu ge\u00e7irdi\u011fimiz son buhran s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fck\u00b9.<\/p>\n
\nnoktas\u0131na gelmi\u015fti. T\u00fcccar, ziyade m\u00fc\u015fteri kazanabilmek i\u00e7in, s\u00f6z\u00fcnde do\u011fru, i\u015finde do\u011fru, vaadinde sad\u0131k olmal\u0131, mahsul ve mamullerini hilesiz, ba\u015fkalar\u0131n\u0131nkinden daha ince ve daha dayan\u0131kl\u0131 yapmal\u0131d\u0131r. Bunun gibi, siyaset adam\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmek i\u00e7in, memleketini bilmeli, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeli, karakter ve ahlak\u0131yla tan\u0131nmal\u0131. Halk\u0131n dertlerini makul \u00e7areler d\u00fc\u015f\u00fcnerek, uygun dille onlar\u0131 s\u00f6ylemek kabiliyetine sahip olmal\u0131d\u0131r. Yazar, eserini okutmak i\u00e7in, ba\u015fkalar\u0131ndan ziyade sanat\u0131n a\u015f\u0131\u011f\u0131 ve sanat bilgisi kuvvetli olmal\u0131, y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygular\u0131yla halk\u0131n ra\u011fbet ve sevgisini kazanmal\u0131. Alim, \u015f\u00f6hret ve nam sahibi olarak nazariyelerini kabul ettirebilmek i\u00e7in, ba\u015fkalar\u0131ndan daha derin geni\u015f bilgiye, daha keskin bir zekaya sahip olmal\u0131d\u0131r vb. K\u0131sacas\u0131, serbest rekabet alan\u0131nda insanlar\u0131n g\u00fc\u00e7leri, tarihte misli g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir tarzda geli\u015fti. Fakat, serbest rekabet yaln\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in gerekli olan do\u011fruluk, sadakat, sebata nizam, intizam gibi faziletleri do\u011furmakla kalmad\u0131, ba\u015fka faziletlerin de kayna\u011f\u0131 oldu. Mesela, te\u015febb\u00fcs, cesaret, dayan\u0131\u015fma ve yard\u0131mla\u015fma gibi faziletler, onun sayesinde son derecede geli\u015fti. Rekabette tabii olarak ba\u015far\u0131n\u0131n en \u00f6nde gelen amili, icat fikri, te\u015febb\u00fcs ve cesarettir. Serbest rekabet herhangi bir sahada ne kadar geni\u015fse, icat fikri, te\u015febb\u00fcs ve cesaret de o derecede geli\u015fir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in, yeni ve daha m\u00fckemmel bir \u015fey meydana koymak ve bu yenili\u011fi bulup yapmak i\u00e7in de, evvela icat fikri ve te\u015febb\u00fcs, daha sonra da fedakarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze alacak cesaret gerektir. Dayan\u0131\u015fma ve yard\u0131mla\u015fmaya gelince, fertlerdeki bu faziletler de yine o serbest rekabetle ilgilidir. Ayn\u0131 i\u015f z\u00fcmresine mensup olan fertler aras\u0131nda \u015fahsi rekabetler devam etmekle beraber, b\u00fct\u00fcn fertlere \u015famil olmak \u00fczere, bir\u00e7ok ortak menfaat ve zararlar da vard\u0131r. Apa\u00e7\u0131kt\u0131r ki, bu ortak menfaat ve zarar alanlar\u0131nda olanlar i\u00e7in birle\u015fmek bir zarurettir. \u00c7\u00fcnk\u00fc birlikte elde edilmesi kabil olan neticeyi ayr\u0131 ayr\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremezler. Halbuki, ortakla\u015fa bunlar\u0131n hepsi m\u00fcmk\u00fcn olur ve her fert i\u00e7in en az masraf ve eme\u011fi gerektirir, i\u015fte bu suretle, ayn\u0131 i\u015f z\u00fcmresine mensup olanlar aras\u0131nda bir dayan\u0131\u015fma hissi ve fikri do\u011far. Bug\u00fcn Avrupa’ da bu gibi z\u00fcmre te\u015fkilat\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 sonsuzdur. Birle\u015fmemi\u015f, te\u015fkilats\u0131z kalm\u0131\u015f bir tek i\u015f \u00e7e\u015fidi yoktur. Dayan\u0131\u015fma ise, kendili\u011finden yard\u0131mla\u015fmay\u0131 ve z\u00fcmre ahlak\u0131 prensiplerini do\u011furur. Ortak menfaatleri koruma ve zararlar\u0131 defetmek i\u00e7in kurulmu\u015f olan bir i\u015f z\u00fcmresine mensup fertler aras\u0131nda, birbirini d\u00fc\u015f\u00fcnmek, birbirinin yard\u0131m\u0131na ko\u015fmak, i\u015fsizlik, hastal\u0131k v.s. gibi, hayat\u0131n tesad\u00fcflerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirmek gayet tabiidir. \u0130\u015fte bu suretle de, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m, kooperatif, sigorta cemiyetleri, tasarruf sand\u0131klan kurulur. Ayn\u0131 i\u015f z\u00fcmresine mensup insanlar aras\u0131nda bu gibi m\u00fcesseseler, rekabet devam etmekle beraber, adeta bir aile hayat\u0131 yarat\u0131r. Bunlar birbirlerine maddi ve manevi olarak ba\u011flan\u0131rlar. Bu ba\u011f z\u00fcmre ahlak\u0131 d\u00fcsturlar\u0131n\u0131 yarat\u0131r. B\u00fct\u00fcn fertler birbirine kar\u015f\u0131 ayn\u0131 vazifeler ve ayn\u0131
\nhaklarla ba\u011fl\u0131 olurlar. Z\u00fcmre ahlak\u0131 prensiplerini bozanlar, hemen z\u00fcmre birli\u011fi prensibine \u00e7arpar ve ahlaki m\u00fceyyideler bu suretle cemiyet i\u00e7inde kuvvetlenir. Fakat, i\u015f bununla da kalmaz. Serbest rekabet sayesinde devaml\u0131 olarak geli\u015fen \u00e7al\u0131\u015fmalar, icat fikrinin ve te\u015febb\u00fcs\u00fcn etkisiyle, o derece \u00e7e\u015fitlenir ki, ayn\u0131 i\u015f alan\u0131nda de\u011fi\u015fik bir\u00e7ok \u015fubeler meydana gelerek, art\u0131k bir z\u00fcmrenin b\u00fct\u00fcn bu \u015fubeleri ayn\u0131 ba\u015far\u0131yla doldurmas\u0131 imkan\u0131 kalmaz. O zaman, i\u015f bol\u00fcm\u00fc kaidesine riayet olunmak mecburiyeti olur. Daha bir m\u00fcddet evvel, her \u015feyi bilenler, bu kere s\u0131rf rekabet sayesinde o bilgilerden birisini se\u00e7erek, kendilerini ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ona vermek zorunda kal\u0131rlar. Bu sayede her g\u00fcn \u00e7e\u015fitlenen \u00e7al\u0131\u015fma kollar\u0131 do\u011far, gittik\u00e7e geli\u015fir ve y\u00fckselir. Fakat, b\u00f6l\u00fcnme ne kadar ziyadele\u015firse, o nispette de \u00e7al\u0131\u015fma kollar\u0131n\u0131n birbirine i\u00e7ten ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ve birisinin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6tekininkine dayand\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi de meydana \u00e7\u0131kar. Bug\u00fcn, bir g\u00f6z doktoru pekala takdir eder ki, sanat\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 burun, dima\u011f ve sinir sistemine ait bilgilerin geli\u015fmesine, g\u00f6z muayenesi ve operasyonu i\u00e7in kullan\u0131lan aletlerin, operasyon s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131lan uyutucu maddelerin, pamuk, bez gibi e\u015fyan\u0131n yap\u0131lmas\u0131na ait bir\u00e7ok sanayinin ilerlemesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131, ister istemez, b\u00fct\u00fcn bu sanayinin ilerlemesi ile ilgilenir. \u0130\u015fte bu suretle ve s\u0131rf rekabet serbestli\u011fi sayesinde, milletin b\u00fct\u00fcn fertleri aras\u0131nda genel ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir dayan\u0131\u015fma ve yard\u0131mla\u015fma, \u00e7al\u0131\u015fma beraberli\u011fi \u015fuuru do\u011far ki, \u015eeyh Sadi’nin a\u015fa\u011f\u0131daki s\u00f6zlerini b\u00fct\u00fcn manas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirir:
\n“Beni Adem a’za-y\u0131 yek digeramdi Ki der aferine\u015f zi-yek gevherend \u00c7u uzvi be-derd avered r\u00fczgar Nemaned di\u011fer uzhara karar.” (\u0130nsano\u011fullar\u0131 birbirinin uzvu gibidir. Zira yarad\u0131l\u0131\u015fta hepsi bir cevherdendirler. Zaman (bedende) bir uzva bir dert verirse di\u011fer uzuvlar\u0131n da rahat\u0131 kalmaz.)<\/em><\/p>\n
\ndo\u011furmu\u015f oldu\u011fu k\u00f6t\u00fc s\u0131fatlar hala tabiatlar\u0131m\u0131zda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Haset, birle\u015fmeme, yard\u0131mla\u015fmama, birbirimize kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizlik vs. hep o u\u011fursuz izlerin belirtileridir. Bu k\u00f6t\u00fc s\u0131fatlar\u0131n hepsi, cemiyet kavram\u0131na uymad\u0131\u011f\u0131 gibi, dinimizin esaslar\u0131na da ayk\u0131r\u0131d\u0131r. K\u0131skan\u00e7l\u0131k, \u00e7ekememezlik, k\u00f6t\u00fc anlay\u0131\u015f gibi fena halleri yasaklayan dinimiz, yard\u0131mla\u015fmay\u0131 ve dayan\u0131\u015fmay\u0131 do\u011frudan do\u011fruya emrediyor. Serbest i\u015f adamlar\u0131n\u0131 Allah’\u0131n dostu diye an\u0131yor. Fakat dinin b\u00fct\u00fcn ba\u015fka manevi ve hayati taraflar\u0131 gibi, bu k\u0131sm\u0131 da, hurafeler alt\u0131nda bo\u011fulup kald\u0131. Ayn\u0131 zamanda, keyif ve hevesle hareket eden istibdat da, y\u00fczy\u0131llar boyunca tabiat\u0131m\u0131z\u0131, ahlak\u0131m\u0131z\u0131, ruh halimizi bozdu. Art\u0131k bu derin yaralar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 gelmi\u015ftir. Art\u0131k hayat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn olaylar\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f cemiyetlerin takip ettikleri esaslara g\u00f6re d\u00fczenlenmelidir. \u00d6lm\u00fc\u015f, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, ezilmi\u015f fert haklar\u0131n\u0131 teslim
\netmeliyiz. Ona yeni bir ruh a\u015f\u0131lamal\u0131y\u0131z. Bu ise, yaln\u0131z aile, idare, siyaset m\u00fcesseselerimizi bu haklan ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek bir hale getirmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kuru form\u00fcllerden ibaret olan bir anayasan\u0131n ilan\u0131yla i\u015f olup bitmez. B\u00fct\u00fcn m\u00fcesseselerimizi, i\u00e7timai siyasi, iktisadi te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011fa uydurmal\u0131y\u0131z. Bizdeki fert yaln\u0131z o zaman kurtulur ve kendinde sakl\u0131 olan maddi ve manevi defineleri o zaman meydana \u00e7\u0131kar\u0131r. Yoksa, istedi\u011fimiz kadar anayasalar ilan edelim, yasama meclisleri toplayal\u0131m, mademki esas ve ruh de\u011fi\u015fmiyor, mademki her birimizin i\u00e7inde bu istibdat usul\u00fc yerle\u015fmi\u015f, mademki o usul\u00fcn do\u011furdu\u011fu izler evlerimizde, sokaklar\u0131m\u0131zda, toplant\u0131lar\u0131m\u0131zda, \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131m\u0131zda ya\u015f\u0131yor,
\nbizim \u00e7a\u011fda\u015f cemiyetlerle ayn\u0131 seviyede y\u00fcr\u00fcmemiz m\u00fcmk\u00fcn olmaz.<\/p>\n
\nm\u00fcte\u015febbis, duygulu, onur ve gurur sahibi olan fertlerin bulundu\u011fu bir \u00e7evrede, bu gibilerin meydana \u00e7\u0131kmas\u0131 tasavvur bile edilemez. Lakin, aram\u0131zda bu gibiler varken, bu millet ve devlet daima tehlike kar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r ve daima temeli sallant\u0131dad\u0131r. Bencilli\u011fin, egoizmin yapmayaca\u011f\u0131 fenal\u0131k yoktur. Her \u015feyden evvel, millet fertlerini bu egoizm belas\u0131ndan kurtarmaya bakmal\u0131y\u0131z. Bunun i\u00e7in de, i\u015fe ilk \u00f6nce ferde sayg\u0131yla ba\u015flamal\u0131d\u0131r. Ailelerimizin te\u015fkilat\u0131ndan, k\u00f6y ve bucak te\u015fkilat\u0131na var\u0131ncaya kadar, her yerde ona sayg\u0131 g\u00f6stermeye, onun i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma sahas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bulundurmaya ve serbest rekabet alan\u0131nda maddi, manevi b\u00fct\u00fcn kuvvetlerinin geli\u015fmesini sa\u011flamaya koyulmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n
\nKervan \u00e7oktan g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f, biz hala bizi \u00e7evremizden ay\u0131ran m\u00fcthi\u015f u\u00e7urumlarla \u00e7evrilmi\u015f da\u011f ba\u015f\u0131nday\u0131z. Da\u011f\u0131 atlamak, u\u00e7urumu doldurmak, ufukta g\u00f6r\u00fcnen kervan\u0131n arkas\u0131ndan ko\u015fmak b\u00fcy\u00fck bir azim ve iradeye, devaml\u0131 bir gayrete ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n