{"id":1063,"date":"2018-01-22T14:33:29","date_gmt":"2018-01-22T11:33:29","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=1063"},"modified":"2018-03-10T11:59:34","modified_gmt":"2018-03-10T08:59:34","slug":"rus-narodnizminden-gokalp-halkciligina-turk-populizmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/rus-narodnizminden-gokalp-halkciligina-turk-populizmi\/","title":{"rendered":"Rus narodnizminden G\u00f6kalp halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na T\u00fcrk pop\u00fclizmi"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Giri\u015f:<\/strong><\/p>\n

Erken d\u00f6nemlerde baz\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde hissedilmesine kar\u015f\u0131n sistematik a\u00e7\u0131dan ilk olarak 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finden itibaren Rusya\u2019da kendini g\u00f6steren pop\u00fclizm, \u201chalka do\u011fru gitmek\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimseyen, sosyolojik, siyasi ve entelekt\u00fcel fikirleri bar\u0131nd\u0131ran bir tav\u0131r hareketidir. Bizde ise \u00f6zellikle II. Me\u015frutiyet sonras\u0131 kendini g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti i\u00e7in bu d\u00f6nem, a\u011f\u0131r kay\u0131plar\u0131n ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda adeta kendi \u201cayd\u0131nlanma\u201ds\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131. Pozitivizm ve beraberinde gelen J\u00f6n T\u00fcrk hareketinin olu\u015fturdu\u011fu solidarist toplum anlay\u0131\u015f\u0131, d\u00f6nemin T\u00fcrkiye\u2019sinde kendisine yer bulacak ve bu fikir m\u00fccadelesi, Cumhuriyet\u2019e hatta \u00e7ok partili d\u00f6neme kadar devam edecekti. Burada esas olan d\u00fc\u015f\u00fcnce, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n as\u0131rlarca \u2018cemaat\u2019 tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 y\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131k \u2018ulus\/millet\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131na evrilmesi i\u00e7in taraf\u0131n\u0131 \u2018halk\u2019tan yana tutmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fecekti.<\/p>\n

Y\u0131k\u0131lma emareleri g\u00f6steren ve devam\u0131nda par\u00e7alanma s\u00fcrecine giren bir devletten do\u011facak olan cumhuriyetin toplumsal temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7te, y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u201chalka do\u011fru\u201d \u00e7evirenlerden biri de Ziya G\u00f6kalp\u2019ti.<\/p>\n

G\u00f6kalp ve arkada\u015flar\u0131, bug\u00fcn pop\u00fclizm olarak tan\u0131mlanan d\u00fc\u015f\u00fcncenin sistemli bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar; \u201chalk\u00e7\u0131l\u0131k\u201d ad\u0131n\u0131 verdikleri bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin, azalarak ve d\u00f6n\u00fc\u015ferek de olsa T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin bug\u00fcn\u00fcne kadar ta\u015f\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da pop\u00fclizmin entelekt\u00fcel ve siyasi a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmesi yap\u0131lacak ve \u00f6zellikle Ziya G\u00f6kalp\u2019te yer eden pop\u00fclist d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131 incelenerek T\u00fcrkiye\u2019ye etkileri \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n

Tarihsel Ba\u011flamda Pop\u00fclizm:<\/strong><\/p>\n

Lonesco ve Gellner, \u201cpop\u00fclizm\u201d kelimesinin temelde herhangi bir tekli\u011fe sahip olan bir anlam\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu tek isme uygun bir olgunun olup olmad\u0131\u011f\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir[1]<\/a>. Nihayet, pop\u00fclizmin tan\u0131mlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmam\u0131za sebep oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fas\u0131nda kimi \u201ck\u00f6t\u00fcleme\u201d ifadeleri bar\u0131nd\u0131rmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, teorik temelini olu\u015fturan \u201chalk\u201d kavram\u0131n\u0131n farkl\u0131 yorumlamalar\u0131 da mevcuttur. B\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte burada, bilinen en me\u015fhur pop\u00fclizm ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n tan\u0131mlamalar\u0131na ba\u015fvurulacakt\u0131r.<\/p>\n

Margaret Canovan\u2019a g\u00f6re pop\u00fclizm: \u201ckurulu iktidar yap\u0131s\u0131na ve toplumun bask\u0131n ideal ve de\u011ferlerine kar\u015f\u0131 halk ad\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakt\u0131r\u201d[2]<\/a>. Ernesto Laclau ise \u201cyanl\u0131\u015f uygulamalar\u0131n bile halk sevicili\u011fiyle me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d olarak tan\u0131mlarken \u201chalk\u0131n in\u015fas\u0131\u201d ifadesiyle onu kavram haline getirir[3]<\/a>.<\/p>\n

Bir di\u011fer tan\u0131mlama da Jan Jagers ve Stefaan Walgrave\u2019ye aittir. Bu ikilinin tan\u0131m\u0131na g\u00f6re pop\u00fclizm: \u201chalk\u0131 referans alan siyasal akt\u00f6rlerin bir siyasal ileti\u015fim bi\u00e7imi\u201d demektir[4]<\/a>.<\/p>\n

Pop\u00fclizm\u2019in \u00e7e\u015fitli sahalara b\u00f6l\u00fcnmesi suretiyle yap\u0131lan de\u011ferlendirmelerin yan\u0131 s\u0131ra Laclau pop\u00fclizmi, bir b\u00fct\u00fcn olarak ele almakta ve farkl\u0131 yap\u0131lar\u0131 bir arada tutacak kapsay\u0131c\u0131 bir unsur olarak de\u011ferlendirmektedir. B\u00fct\u00fcn bu birle\u015ftirme anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u201ch\u00e2kim s\u0131n\u0131f pop\u00fclizmi\u201d ve \u201cmazlum s\u0131n\u0131f pop\u00fclizmi\u201d ayr\u0131m\u0131na gitmeyi de ihmal etmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisinde de iktidar olabilme kayg\u0131s\u0131yla pop\u00fclist s\u00f6ylemler kullan\u0131yor olmas\u0131na ra\u011fmen hedefe varan yolda y\u00fcr\u00fcme ama\u00e7lar\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte, Yunanca \u2018popula\u2019 ifadesinden ortaya \u00e7\u0131kan halk kavram\u0131 \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, halk tan\u0131mlamas\u0131nda y\u00f6netim \u015fekilleri hatta demokrasi anlay\u0131\u015flar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden mu\u011flakl\u0131k olmas\u0131, pop\u00fclizmi tutars\u0131z s\u00f6ylemler b\u00fct\u00fcn\u00fc haline getirmektedir ve bu y\u00f6n\u00fcyle ideolojilerden ayr\u0131m g\u00f6stermektedir. Ancak pop\u00fclizmi,\u00a0 ideolojilerin \u00e7e\u015fitli noktalarda \u201ciktidar\u201d sahibi olabilmesi i\u00e7in ba\u015fvurulan, kapsaml\u0131 ve tatmin edici, kitleleri belli bir perspektif etraf\u0131nda toplay\u0131p aidiyet ve eylem kazand\u0131rabilme kapasitesine sahip olan bir ara\u00e7 olarak ifade edebiliriz.<\/p>\n

Pop\u00fclizm, temelleri \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131na dayanan bir tav\u0131r hareketidir. Ancak Rusya\u2019da uygulanan pop\u00fclist yakla\u015f\u0131mlar esasen \u201cpop\u00fclizm\u201d ad\u0131 ile de\u011fil; \u201cnarodnizm\u201d olarak bilinegelmekteydi. Pop\u00fclizm, ifade bak\u0131m\u0131ndan Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonuna do\u011fru \u00e7\u0131kan \u00e7ift\u00e7i hareketinin sonucunda siyasi fig\u00fcrler taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130sim babas\u0131 David Overmyer olup kuramsal i\u00e7eri\u011fi Edward Shils, Peter Worsley, Jean Leca vb. bir\u00e7ok yazar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r[5]<\/a>. Ayr\u0131ca London School of Economics and Political Science gibi yerlerde konu ile ilgili tart\u0131\u015fma oturumlar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f ve kapsaml\u0131 olarak irdelenmi\u015ftir.<\/p>\n

Rusya, \u00f6zellikle de 19. y\u00fczy\u0131lda d\u00fcnya \u00fczerinde geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin ideolojilerinde insan kategorile\u015ftirmeleri yapmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir kaynak olmu\u015ftur. Bu durumun kuramsal olarak \u015fekillenebilmesi i\u00e7in iki temel ayak vard\u0131r. Bunlar entelekt\u00fcel ayak ve siyasal ayakt\u0131r. Bu iki kesitte de birbiri ile kopukluk ya\u015fayan halk ve burjuva kesimlerinden, halk taraf\u0131n\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir politik duru\u015f olarak pop\u00fclizmi g\u00f6rmekteyiz. Bu anlamda Lenin\u2019in ilgili gelene\u011fi, kuramla\u015ft\u0131r\u0131p himayesi alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 Asya \u00fclkelerinde pratik uygulamalar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz[6]<\/a>.<\/p>\n

Bir\u00e7ok yazar\u0131n \u201cNarodnizm\u201d olarak da ifade etti\u011fi entelekt\u00fcel pop\u00fclizm, kapitalist geli\u015fme s\u00fcrecine ge\u00e7 entegre olan toplumlarda kendini g\u00f6sterir. Kapitalistle\u015fme, ABD\u2019nin b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 sonucu toplumlarda kendini h\u00e2kim k\u0131lmas\u0131 gecikti\u011fi i\u00e7in sonradan eklemlenmeye \u00e7al\u0131\u015fan toplumlarda baz\u0131 sanc\u0131lara sebep olur. Siyasetten ekonomiye, k\u00fclt\u00fcrden ideolojilere kadar geni\u015f bir yelpazede karma\u015falara, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131na ve ideolojik tepkilere neden olur. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00f6nem i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli sahalarda meydana gelecek olan de\u011fi\u015fikliklere kar\u015f\u0131, kendi \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma alg\u0131lar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde milli reflekslere sahip modernistlerin tepkileri olu\u015fur. \u00d6tesinde, toplumda entelekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan kendine rol bulabilecek seviyedeki bireylerin, kendi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131racak ve \u00fcr\u00fcn ortaya koyabilecek pozisyonlar\u0131 daha kolay elde edebilme imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, yine bu yolu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir se\u00e7enek olarak ortaya koyar. Rusya\u2019n\u0131n erken d\u00f6nemlerinde, Hindistan\u2019\u0131n yak\u0131n ge\u00e7mi\u015finde ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nan diplomal\u0131 ama i\u015fsiz \u2018ayd\u0131n\u2019 kesim sorunsal\u0131, entelekt\u00fcel pop\u00fclizmi ve bunu yaln\u0131zca muhalefet ad\u0131na kullanma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fc do\u011furmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131nda Bat\u0131\u2019n\u0131n h\u0131zl\u0131 geli\u015fimi ve daha az geli\u015fmi\u015f toplumlar\u0131n ona yeti\u015fme \u00e7abalar\u0131n\u0131n yetersiz kalmas\u0131, bu toplumlarda bir nevi \u201ckompleks\u201de sebep oluyor ve yine s\u0131\u011f\u0131n\u0131lacak liman olarak \u201chalk\u201d g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Siyasal pop\u00fclizm ise kendisine temel ta\u015f olarak \u201ck\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u201d al\u0131yor. Toplumsal a\u00e7\u0131dan en \u00e7ok bask\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, ezilmi\u015f fakat ayn\u0131 zamanda bozulmam\u0131\u015f bir katman olarak k\u00f6yl\u00fcl\u00fck g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla siyasi pop\u00fclist s\u00f6ylemlerin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131, gelenekselli\u011fin \u00e7\u0131k\u0131\u015f yeri ve beraberinde k\u00fclt\u00fcr\u00fcn koruma kalkan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen k\u00f6yl\u00fcl\u00fck olu\u015fturuyor. B\u00fcy\u00fck sermaye toplumun genelini bask\u0131 alt\u0131na al\u0131yor. Bu noktada devreye k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva denilen paras\u0131z ama ayd\u0131n kitle giriyor. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015fta g\u00fc\u00e7 ald\u0131klar\u0131 kesim, asl\u0131nda kendilerinin de i\u00e7inden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olduklar\u0131 halk oluyor. Tek farkla\u2026 Halk\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla da kendi arzu ve hedeflerinin, yine kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ve kendi ayd\u0131nlanma bi\u00e7imlerinde harmanlanarak ifade ediyorlar. Bu s\u00f6ylem ve sloganlar, ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131nda kendi kalkanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak ve g\u00fc\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131mda yer tutabilmek amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

1908 Sonras\u0131 T\u00fcrk Pop\u00fclizmi:<\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne giden uzun ve me\u015fakkatli yolculu\u011fun ilk ad\u0131m\u0131n\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Karlof\u00e7a Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan II. Me\u015frutiyet\u2019e kadar ge\u00e7en s\u00fcrede bir dizi reform hareketleri, \u00e7e\u015fitli modernle\u015fme \u00e7abalar\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu yenile\u015fme u\u011fra\u015flar\u0131, \u00f6nceleri merkez\u00ee g\u00fcc\u00fcn yeniden toparlanmas\u0131na y\u00f6nelik olsa da ge\u00e7en zaman niyetin de\u011fi\u015fmesini mecbur k\u0131lm\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00f6nleyerek devleti ayakta tutmak noktas\u0131na kadar gelmi\u015ftir. At\u0131lan t\u00fcm ad\u0131mlar\u0131n devlet ve otoriteyi kurtarma amac\u0131 g\u00fctmesi sebebiyle halk, devaml\u0131 olarak arada kalm\u0131\u015f; sava\u015fta asker, sivilde vergi kayna\u011f\u0131 olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla t\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi yap\u0131lan m\u00fcdahaleler yaln\u0131zca belli bir kesimi memnun etmi\u015f, geride kalanlara ise muhalefet etme g\u00f6revi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yap\u0131lan bu muhalefette de yaln\u0131z ve bilin\u00e7siz olan halk, kendisini tan\u0131yamam\u0131\u015f, gelece\u011finden bihaber, do\u011frudan \u2018maruz kalan\u2019 konumuna gelmi\u015f yahut getirilmi\u015ftir. Ayd\u0131n kesim taraf\u0131ndan yava\u015f yava\u015f dillendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan T\u00fcrkl\u00fck kimli\u011fi konusunda dahi bir bilince sahip de\u011fildir.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu debdebelerin aras\u0131nda bir taraftan da Rumeli\u2019deki topraklar\u0131 kaybetmeye ba\u015flayan d\u00f6nemin padi\u015fah\u0131 II. Abd\u00fclhamit, Rumeli\u2019deki askeri birliklerde g\u00f6revli olan \u00d6ny\u00fczba\u015f\u0131 Resneli Niyazi ve Kurmay Binba\u015f\u0131 Enver\u2019in da\u011fa \u00e7\u0131karak Kanun-i Esasi\u2019nin uygulanmas\u0131 isteklerinin ayyuka \u00e7\u0131kmas\u0131yla daha fazla direnemeyerek 23\/24 Temmuz 1908\u2019de t\u00fcm muhalifleri susturacak ve onlar\u0131 sevince bo\u011facak bir karar alm\u0131\u015ft\u0131r. Kanun-i Esasi\u2019nin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konuldu\u011funu ilan etmi\u015ftir[7]<\/a>.<\/p>\n

II. Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131, Osmanl\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 olmakla birlikte adeta cumhuriyet fikrinin \u00f6n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir deney alan\u0131 olmu\u015ftur. Bu s\u00fcre\u00e7te devlet, bu zamana kadarki yanl\u0131\u015f politikalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak t\u00fcm organlar\u0131ndan yara al\u0131p g\u00fc\u00e7 kaybeder duruma gelmi\u015ftir. Olu\u015fan bo\u015fluklar\u0131 dolduracak iktisadi yeterlilikte gruplar ya bulunmuyor ya da bulunsa bile etnik k\u00f6kenleri nedeniyle uygun konumlara getirilemiyor haldedir. \u0130ktidar\u0131n acz i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu ortamda, Osmanl\u0131 ayd\u0131nlar\u0131 kollar\u0131 s\u0131vayarak duruma el koyma ihtiyac\u0131 hissetmi\u015ftir.<\/p>\n

Mevcut ortamdan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u201cT\u00fcrk burjuvas\u0131\u201d olu\u015fturulmal\u0131yd\u0131. Bunun yolu da halka ve k\u00f6yl\u00fcye y\u00f6nelerek bir orta s\u0131n\u0131f olu\u015fturmaktan ge\u00e7iyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bat\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015flik seviyesiyle mevcut T\u00fcrk devletinin \u00f6zellikle de Sanayi Devrimi\u2019nin gazab\u0131na u\u011frayarak geri kalm\u0131\u015f esnaf ve t\u00fcccarl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yar\u0131\u015fabilmesinin imk\u00e2n\u0131 bulunmamaktayd\u0131. Fakat elbette, yaln\u0131zca k\u00f6yl\u00fcden ve memurdan ibaret olan bir yap\u0131, devleti uygarla\u015fma noktas\u0131nda ileriye g\u00f6t\u00fcremezdi. Bundan sebep olarak ayd\u0131nlanma s\u00fcrecine sokacak, sosyal ve siyasal d\u00fczeni ulusal \u00e7\u0131karlar do\u011frultusunda y\u00f6nlendirecek bir intelijansiyaya ihtiya\u00e7 vard\u0131. \u0130\u015fte bu noktada devreye Ak\u00e7ura, G\u00f6kalp, A\u011fao\u011flu, K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, Esendal, G\u00fcnaltay gibi ayd\u0131nlar giriyor ve d\u00f6nemin siyasetine y\u00f6n vermek i\u00e7in kendilerine g\u00f6rev y\u00fckl\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n

Tam da bu s\u00fcre\u00e7te pop\u00fclizm, T\u00fcrk topraklar\u0131nda kendini g\u00f6stermeye ba\u015fl\u0131yordu. Ancak, bizdeki \u201chalka do\u011fru\u201d hareketi ile bat\u0131daki pop\u00fclizm, kapitalizmin k\u00f6yl\u00fcl\u00fck yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zme h\u0131z\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk pop\u00fclizmi, daha ziyade Rus \u201cnarodnizmi\u201d ile ba\u011flant\u0131 g\u00f6stermektedir diyebiliriz. II. Me\u015frutiyet sonras\u0131 geli\u015fen fikir ak\u0131mlar\u0131ndan biri olan T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ak\u0131m\u0131 ve beraberindeki Halk\u00e7\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131, temelde bu s\u00f6ylemlerden etkilenmi\u015ftir tezi savunulabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00f6nem i\u00e7erisinde pop\u00fclizmi bir temel anlay\u0131\u015f bi\u00e7imi h\u00e2line getiren ki\u015filer, \u00f6zellikle Balkan ve Rus co\u011frafyas\u0131ndan \u00fclkeye gelen ayd\u0131nlard\u0131r.<\/p>\n

Balkan topraklar\u0131n\u0131n tamamen kaybedilmesinden az \u00f6nce Selanik\u2019ten memlekete giri\u015f yapan pop\u00fclist d\u00fc\u015f\u00fcnce ve s\u00f6ylemler, \u201c\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u201d taraf\u0131ndan \u2018halk\u0131n\u2019 ke\u015ffedilmesiyle kendini g\u00f6sterdi. D\u00f6nemde kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kurtulu\u015f yollar\u0131n\u0131 dillendirme imk\u00e2n\u0131n\u0131 Gen\u00e7 Kalemler <\/em>ve Yeni Felsefe Mecmua<\/em> gibi yaz\u0131l\u0131 kaynaklarda bulan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, temellerini att\u0131klar\u0131 \u201chalk\u00e7\u0131l\u0131k\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 Selanik\u2019in kaybedilmesinin ard\u0131ndan \u0130stanbul\u2019da devam ettirdiler. Dil ve sosyal ya\u015fant\u0131n\u0131n revize edilmesi temellerine dayand\u0131r\u0131lan bu s\u00f6ylemler zamanla bir \u201cyeni hayat\u201d<\/em> felsefesi olu\u015fturdu. Halka Do\u011fru, T\u00fcrk Yurdu, B\u00fcy\u00fck Duygu, T\u00fcrk S\u00f6z\u00fc<\/em> gibi dergilerde yer alan yaz\u0131lar\u0131nda devaml\u0131 olarak \u201chalka do\u011fru gitmek\u201d fikrinden bahsettiler. Bu fikrin geri plan\u0131nda beslenilen kaynaklardan baz\u0131lar\u0131, sosyalizm[8]<\/a>, sosyolojizm[9]<\/a>, solidarizm[10]<\/a> ve eylemle\u015fmi\u015f h\u00e2li olan korporatizm[11]<\/a>dir.<\/p>\n

Rusya ile Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin ayn\u0131 co\u011frafyada yer almas\u0131 ve Rus topraklar\u0131nda ciddi oranda M\u00fcsl\u00fcman bir kitlenin bulunuyor olmas\u0131 gibi nedenler ve pek tabii ki bunu do\u011fru alg\u0131layan ayd\u0131n kesim sayesinde pop\u00fclizmin ger\u00e7ek manas\u0131ndaki[12]<\/a> \u00f6rneklerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ilk \u00fclke Osmanl\u0131 II. Me\u015frutiyetidir, denilebilir.<\/p>\n

Pop\u00fclizm, bizdeki manas\u0131yla halk\u00e7\u0131l\u0131k, cumhuriyetin kurulmas\u0131 a\u015famas\u0131nda temel ilke h\u00e2lini alm\u0131\u015f, T\u00fcrk topraklar\u0131na girer girmez d\u00fcn \u2018reaya\u2019 denilen toplumsal katman\u0131n art\u0131k bir \u2018vatanda\u015f\u2019 olma s\u0131fat\u0131na eri\u015fmesine vesile olmu\u015ftur. Ayd\u0131n z\u00fcmresinin odak noktas\u0131n\u0131 birey ve toplum\/cemiyet olu\u015fturmu\u015ftur. K\u0131sacas\u0131 halk\u00e7\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131, Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019nin siyasi omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturmakla kalmam\u0131\u015f cumhuriyetin in\u015fa s\u00fcrecinde ve devam\u0131nda gelen s\u00fcre\u00e7te de esas kaynak ve dayanak noktas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n

Temel felsefe h\u00e2line gelen \u201cyeni hayat\u201d, ba\u015fta milletle\u015fme hususu olmak \u00fczere kad\u0131n\u0131n kamusal haklar elde etmesi, \u2018feminizm\u2019in dillendirilmeye ba\u015flanmas\u0131 ile toplumda cinsiyet\u00e7ili\u011fin, \u00e7ocuklar\u0131n toplumsal birer birey olarak alg\u0131lanmas\u0131yla yer yer ataerkilli\u011fin bile\u011fini k\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Beraberinde toplumun sek\u00fclerle\u015fme ve laikle\u015fme s\u00fcrecinde de \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. Bug\u00fcn sosyoloji olarak bildi\u011fimiz bilim dal\u0131n\u0131n, Osmanl\u0131 bilim d\u00fcnyas\u0131na kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da tarihsel anlamda II. Me\u015frutiyet\u2019e, siyasal manada pop\u00fclizme yahut halk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa hakk\u0131n\u0131n verilmesi gerekmektedir.<\/p>\n

Ziya G\u00f6kalp Halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/strong><\/p>\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Selanik\u2019te, devam\u0131nda da \u0130stanbul\u2019da kendine hayat bulan pop\u00fclizm, d\u00f6nemin ayd\u0131nlar\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemli bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olmaktayd\u0131. \u201cHalk\u00e7\u0131l\u0131k\u201d ad\u0131 verilen bu anlay\u0131\u015f\u0131 benimseyen ayd\u0131nlardan biri de Ziya G\u00f6kalp\u2019ti.<\/p>\n

Ortak noktalar\u0131n \u00e7o\u011funlukta olmas\u0131na kar\u015f\u0131n \u2018her beyin ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve farkl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretir\u2019 ger\u00e7ekli\u011finin tezah\u00fcr\u00fc olarak o d\u00f6nemde de ayd\u0131nlar, ortak savunular\u0131 olan \u2018halk\u00e7\u0131l\u0131k\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 farkl\u0131 temellere dayand\u0131rmaktayd\u0131lar. G\u00f6kalp i\u00e7in halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n temellendirilmesinde, sosyalizme mesafeli yakla\u015f\u0131lmal\u0131yd\u0131. Daha ziyade o, Durkeim\u2019in sosyolojizmine y\u00f6nelmi\u015fti[13]<\/a>.<\/p>\n

\u0130talyan edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6nemli isimlerinden biri olan Dante\u2019nin kaleme alm\u0131\u015f oldu\u011fu ve T\u00fcrk\u00e7e ad\u0131yla \u201cYeni Hayat\u201d isimli eseri, bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan G\u00f6kalp\u2019i derinden etkilemi\u015ftir. \u00c7a\u011flar aras\u0131 kusursuz bir k\u00f6pr\u00fc olu\u015fu, yeni bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, olaylara ve olgulara bak\u0131\u015f\u0131 ve bilgiye var\u0131\u015f \u00f6nerileri bak\u0131m\u0131ndan \u2018yeni\u2019 olan bu eser, G\u00f6kalp\u2019in de mevcut a\u00e7mazdan \u00e7\u0131k\u0131\u015f form\u00fcl\u00fcn\u00fc bulmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan onun fikir d\u00fcnyas\u0131n\u0131 filizlendirme rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015fti. Eserin yay\u0131n tarihinden as\u0131rlar sonra \u201cYeni Hayat\u201d hem bir felsefe olarak hem de yepyeni bir eser olarak G\u00f6kalp\u2019in kaleminden yeniden do\u011facakt\u0131. Me\u015frutiyet ile birlikte gelen toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm zorunluluklar\u0131n\u0131n \u2018nas\u0131l\u2019\u0131na cevap veren bu lirik formattaki eser, ilk kez Gen\u00e7 Kalemler<\/em> Dergisi\u2019nde dillendirilmi\u015f ve sonras\u0131nda Yeni Felsefe <\/em>Mecmuas\u0131\u2019nda d\u00fczenli olarak geli\u015ftirilmi\u015fti. \u00d6nceleri dil meselesi ile g\u00fcndeme gelen \u201cYeni Hayat\u201d felsefesi, sonras\u0131nda toplumsal olan pek \u00e7ok alana yay\u0131lm\u0131\u015f ve mutlaka bir s\u00f6z s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n

G\u00f6kalp\u2019in g\u00fcndemini olu\u015fturan iki kavram vard\u0131. Bunlar: \u201csiyas\u00ee ink\u0131l\u00e2p\u201d ve \u201cictima\u00ee ink\u0131l\u00e2p\u201dt\u0131. Siyas\u00ee ink\u0131lap, 1908\u2019de Me\u015frutiyet\u2019in il\u00e2n edilmesiyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Ancak ictima\u00ee ink\u0131l\u00e2p yani, sosyal yenile\u015fme\/d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bir s\u00fcre\u00e7ti ve bu s\u00fcre\u00e7te t\u00fcrl\u00fc zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumsal geli\u015fmeler, siyasi geli\u015fmeler gibi k\u0131sa s\u00fcreli etkile\u015fimlerle ger\u00e7ekle\u015femez; daha uzun ve daha do\u011fal yollarla ger\u00e7ekle\u015fmek durumundad\u0131r[14]<\/a>.<\/p>\n

G\u00f6kalp, \u201cYeni Hayat\u201d felsefesinde daha i\u00e7ed\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan, psikolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 benimsemi\u015fti. \u00d6rne\u011fin; din, dil ve benzer toplumsal dinamikler daha \u00e7ok birey bilincine ba\u011fl\u0131 unsurlard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ona g\u00f6re toplumun etkile\u015fim halinde oldu\u011fu kurumlar\u0131n geli\u015fimi, bireyin bilin\u00e7 d\u00fczeyiyle do\u011fru orant\u0131l\u0131yd\u0131. Ancak bilin\u00e7, as\u0131rlar boyu s\u00fcregelen baz\u0131 rit\u00fcellerin bir sonucu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yordu ve bunu bir anda de\u011fi\u015ftirmek \u00e7ok da kolay de\u011fildi. Bu sebeple toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sa\u011flanabilmesi i\u00e7in siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ba\u015faran ki\u015filerin devreye girmesi gerekmekteydi, ki \u00f6yle de oldu.<\/p>\n

G\u00f6kalp\u2019e g\u00f6re; Osmanl\u0131 d\u00f6neminde siyaseti ilgilendiren, esasen de hem siyaseti hem de toplumu ilgilendirmesi gereken alanlar\u0131n yaln\u0131zca h\u00e2kim kadronun inisiyatifine b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n neredeyse sadece din ile ha\u015f\u0131r ne\u015fir olmas\u0131, bahsi ge\u00e7en toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sa\u011flanabilmesi i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olu\u015fturdu. \u0130ktisattan hukuka, aileden ahlaka, estetikten felsefeye kadar her \u015fey hayata d\u00e2hildi ve hayat ise siyasetle d\u00fczen buluyordu. Dolay\u0131s\u0131yla G\u00f6kalp\u2019in \u201cYeni Hayat\u201d\u0131nda, t\u00fcm bu \u015feylerin yenileri yer al\u0131yordu: \u201cYeni aile\u201d, \u201cYeni iktisat\u201d, \u201cYeni sanat\u201d, \u201cYeni felsefe\u201d vb. Ayr\u0131ca bu tasavvurlar\u0131n t\u00fcm\u00fcne de\u011ferler ad\u0131 verilirse; bu de\u011ferler toplum taraf\u0131ndan bilinmiyordu. Zira G\u00f6kalp\u2019e g\u00f6re; e\u011fer bu de\u011ferler, toplumda kar\u015f\u0131l\u0131k bulsayd\u0131 toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yani, \u201cYeni Hayat\u201da gerek kalmazd\u0131. Bu felsefenin d\u00e2hilinde kendisine yer bulan her bir de\u011ferin topluma ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmekteydi ve bu \u2018kutsal\u2019 g\u00f6rev de gen\u00e7lere d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Bu ve izlenecek yol da Yeni Felsefe Mecmuas\u0131\u2019nda \u015fu sat\u0131rlarla ilan ediliyordu:<\/p>\n

\u201cBizim mukaddes bir gayemiz vard\u0131r ki o da gen\u00e7lerimizin metin ve m\u00fcnevver bir dima\u011f ile yirminci asr\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na mukabele edebilecek ilm\u00ee ve fikr\u00ee bir kuvvette g\u00f6rmektir. Bug\u00fcnk\u00fc ictima\u00ee heyetimizin hen\u00fcz yirminci as\u0131rdan pek uzak bir devirde bulundu\u011funu takdir eyleyenlerdeniz. Fakat m\u00fcterakki gen\u00e7lerin, mensup olduklar\u0131 i\u00e7tima\u00ee, heyeti y\u00fckseltmeye muktedir bulunduklar\u0131na dair sars\u0131lmaz bir kanaatimiz vard\u0131r\u201d[15]<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n

\u201cYeni Hayat\u201d bir \u00fctopya olmayacak, ayaklar\u0131 yere basan bir sistem, bir programlar b\u00fct\u00fcn\u00fc olacakt\u0131 yani, bir metoda sahip olacakt\u0131. \u0130\u015fte i\u015fin i\u00e7ine \u201cmetot\u201d girdi\u011fi anda da devreye Durkheim giriyordu. G\u00f6kalp, \u201cYeni Hayat\u201d\u0131n metodunu olu\u015fturmak istedi\u011finde Durkheim ve onun \u2018metot\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u201cYeni Hayat\u201d\u00e7\u0131lar, belirledikleri \u2018metot\u2019 do\u011frultusunda i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc yapm\u0131\u015flar ve ilgili her bir de\u011fer i\u00e7in bir ara\u015ft\u0131rma ve de\u011ferlendirme yaz\u0131s\u0131; benimsenen felsefeye uygun olmayan ya da ileride de\u011fi\u015fmesi yahut geli\u015ftirilmesi gerekebilecek de\u011ferler i\u00e7in de ucuz bask\u0131l\u0131 kitap\u00e7\u0131klar haz\u0131rlamaya karar vermi\u015flerdir. Bu sayede halk\u0131n nabz\u0131 da tutulmu\u015f olacak adeta halk \u00fczerinde bir anket \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131. Bu sayede belirlenen de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 \u00fczerinde gerekli revizeleri yapmak da kolayla\u015fm\u0131\u015f olacakt\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tamam\u0131 yeni felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncelere ve \u00e7a\u011fda\u015f uygulamalara dayanacakt\u0131. Bu kitaplar\u0131 uzmanl\u0131k alanlar\u0131na g\u00f6re ortaya \u00e7\u0131karacak olanlarsa gen\u00e7lerdi. \u201cYeni Hayat\u201d, ayd\u0131nl\u0131k gen\u00e7lerin parlak dima\u011flar\u0131nda \u015fekillenecek ve gelece\u011fe y\u00f6n verecekti.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak \u201cYeni Hayat\u201d, i\u00e7inde milliyet fikrini de bar\u0131nd\u0131ran, Osmanl\u0131l\u0131k yerine T\u00fcrkl\u00fck bilincinin \u00f6n planda oldu\u011fu, iktisadi, ailevi, felsefi, ahlaki, hukuki, k\u0131sacas\u0131 hayata dair ve hayat\u0131n i\u00e7inde kendine yer tutan halka ait t\u00fcm de\u011ferleri yenile\u015ftiren bir hayat tarz\u0131 h\u00e2line geliyordu. Yeni bilgiler, yeni felsefeler, yeni metotlar sayesinde bir k\u00fclt\u00fcr yeniden \u015fekillenerek millile\u015fiyor, Osmanl\u0131\u2019dan do\u011fan yepyeni ve mill\u00ee bir medeniyet geliyordu. B\u00fct\u00fcn bu veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan \u201cYeni Hayat\u201d, bu nedenle \u00e7a\u011fda\u015f bir uygarl\u0131k h\u00e2lini al\u0131yordu.<\/p>\n

\u201cHalka Do\u011fru\u201d gidenlerin \u201cYeni Hayat\u201d\u0131ndaki ilk d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm noktas\u0131n\u0131 dil olu\u015fturdu. \u00d6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00d6mer Seyfettin\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cYeni lisan\u201d hareketinde, mill\u00ee ve basit gramer kurallar\u0131 i\u015flenecek, Arap\u00e7a ve Acemce\u2019den dile ge\u00e7en kurallar g\u00f6z ard\u0131 edilecekti. Yaz\u0131 dilinde \u015fiir yahut d\u00fcz yaz\u0131 fark etmeksizin \u0130stanbul \u015fivesi benimsenecekti. G\u00f6kalp, Gen\u00e7 Kalemler Dergisi\u2019nde kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131s\u0131nda[16]<\/a> \u00e2limler ve halk aras\u0131nda dildeki bu uyumsuzluktan dolay\u0131 ikilik olu\u015ftu\u011funu, ayn\u0131 yerde ya\u015fayan ama birbirlerini anlamayan iki katman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu ikili\u011fin ortadan kalkmas\u0131 gerekti\u011fini savunmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cYeni Hayat\u201d felsefesi gere\u011fince \u201cYeni lisan\u201d\u0131n yaz\u0131 dilinde de halk\u0131n s\u00f6yleyi\u015flerinin benimsendi\u011fini dillendiriyordu. Bununla da kalmay\u0131p b\u00fct\u00fcn bir edebiyat d\u00fcnyas\u0131na bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kabul ettirilmesi i\u00e7in Gen\u00e7 Kalemler ekibinin tahrir heyeti taraf\u0131ndan 36 sayfal\u0131k konuyla ilgili bir yaz\u0131[17]<\/a> yay\u0131nland\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bir edebiyat camias\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ok az ki\u015fi taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131l\u0131k bulan g\u00f6r\u00fc\u015f, k\u0131sa zaman i\u00e7inde Hamdullah Suphi\u2019den Faruk Nafiz\u2019e, Re\u015fat Nuri\u2019den Falih R\u0131fk\u0131\u2019ya kadar b\u00fct\u00fcn bir edebiyat camias\u0131nda kendini kabul ettirmi\u015fti. Sonu\u00e7 olarak Gen\u00e7 Kalemlerin \u2018dil davas\u0131\u2019 kazan\u0131lm\u0131\u015f; gen\u00e7 yazarlar \u2018halka do\u011fru\u2019 gitmi\u015f ve hayat, yeniden canlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Hatta konuyla ilgili olarak Ali Canip \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc onlar, halk\u0131n diline kar\u015f\u0131 gitmemi\u015fler; halk\u0131n dilini de\u011ferlendirerek edebiyat dili yapm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d[18]<\/a> demi\u015ftir.<\/p>\n

Yeni Hayat\u2019\u0131n bir di\u011fer de\u011feri ise aile idi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Me\u015frutiyet\u2019in temel toplumsal sorunlar\u0131ndan biri \u201caile\u201d idi. Aile, toplumun en temel yap\u0131 ta\u015f\u0131 olmakla birlikte toplumsal yap\u0131lar\u0131n aile yap\u0131lar\u0131nda de\u011fi\u015fikliklere sebep olduklar\u0131 g\u00f6zlenmekteydi.<\/p>\n

\u0130ttihat\u00e7\u0131 anlay\u0131\u015f, d\u00f6nemlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren milliyet\u00e7ilikle uyum i\u00e7inde hareket ediyordu. Dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131n i\u00e7inde aile de vard\u0131 ve ailenin yeniden \u015fekillenmesi i\u00e7in bir tak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Baba otoritesi \u00fczerinden \u015fekillenen ve \u2018geni\u015f aile\u2019 yap\u0131s\u0131n\u0131n etkin oldu\u011fu T\u00fcrk aile yap\u0131s\u0131, zamanla \u2018\u00e7ekirdek aile\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. Kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fiyor, Osmanl\u0131\u2019da bir feminizm anlay\u0131\u015f\u0131, adeta tarihsel k\u00f6klerinden yeniden do\u011fuyordu.<\/p>\n

Ancak aile ile ilgili toplum i\u00e7inde yer etmi\u015f fakat nereden, nas\u0131l geldi\u011fi ya da do\u011fdu\u011fu belli olmayan ve h\u0131zla de\u011fi\u015fmesi gereken bir dizi adet mevcuttu. Yeni Felsefe Mecmuas\u0131, bu adetleri d\u00f6rt ba\u015fl\u0131kta[19]<\/a> toplad\u0131. Durkheim\u2019in metot anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re \u201cnormal\u201d ve \u201cpatalojik\u201d olgu ayr\u0131m\u0131 yap\u0131p bu ayr\u0131m\u0131 aile kurumuna uyarlayarak her bir adet ile ilgili bir a\u00e7\u0131klama ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sundu.<\/p>\n

\u00d6zellikle Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n neden oldu\u011fu olumsuz ko\u015fullar, aile ve kad\u0131n fig\u00fcr\u00fc ile yakinen ilgilenmeyi mecbur k\u0131l\u0131yor ve bu durum, sosyal bir sorumluluk haline geliyordu. Kad\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla aile, devletin bir \u2018sosyal devlet\u2019 niteli\u011fi kazanmas\u0131nda \u00f6nemli bir detay halini al\u0131yordu.<\/p>\n

Toplumsal ve siyasi a\u00e7\u0131dan bir \u00fclkenin ve milletin ilerleyi\u015finin temel dayanaklar\u0131ndan biri g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ekonomiydi. Bu anlamda \u201cYeni Hayat\u201d idealinin ger\u00e7e\u011fe yans\u0131mas\u0131ndaki en \u00f6nemli de\u011ferlerden biri de iktisatt\u0131. D\u00fcnyan\u0131n fabrikala\u015fmaya gitti\u011fi, sanatk\u00e2rlar yeti\u015ftirdi\u011fi bir \u00e7a\u011fda bizim geride kalmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Gen\u00e7lere gelecek vaat edilmeliydi ve zaman\u0131n ger\u00e7ekliklerinden kopmaks\u0131z\u0131n olu\u015fturulacak bir gelecek olmal\u0131yd\u0131. Ancak d\u00f6nemin Avrupas\u0131 incelendi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan talihsizliklerden biri, belki de en \u00f6nemlisi \u201cmenfaat ve h\u0131rs\u201d olarak g\u00f6sterilebilirdi. Dolay\u0131s\u0131yla bizim toplumumuzda ahlaki olmayan hi\u00e7bir de\u011fer yer bulmamal\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer do\u011fru teknikler, toplumun k\u00fclt\u00fcr damarlar\u0131n\u0131n geni\u015fli\u011finde olmazsa ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131n, bireysel ihtiraslar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez ve sonucunda iktisadi a\u00e7\u0131dan ne kadar geli\u015filirse geli\u015filsin bu sadece g\u00f6stermelik olurdu; t\u0131pk\u0131 Avrupa\u2019daki ha\u015fmetli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye sahip olan fabrikalar\u0131n zengin etti\u011fi 5-10 ki\u015fiye kar\u015f\u0131l\u0131k y\u00fczlerce sefil insan\u0131n t\u00fcremesine sebep olunmas\u0131 gibi\u2026 Dolay\u0131s\u0131yla \u201cYeni Hayat\u201d felsefesinde kendine yer bulan \u201cYeni iktisat\u201d de\u011ferinin ahlak anlay\u0131\u015f\u0131nda \u2018Kapitalizm\u2019e yer yoktu. Onlara g\u00f6re bir g\u00fczel \u00fclk\u00fc olan \u201cYeni Hayat\u201d\u0131 maddi sefaletten ar\u0131nd\u0131rmak i\u00e7in ahlaki disiplin olmazsa olmazd\u0131.<\/p>\n

G\u00f6kalp \u00f6zelinde ise solidarizmin, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiledi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Ona g\u00f6re solidarizm, kendi tan\u0131mlamas\u0131yla tenas\u00fct\u00e7\u00fcl\u00fck, bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131yla dayan\u0131\u015fmac\u0131l\u0131k, sosyolojik halk\u00e7\u0131l\u0131k anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015flar\u0131 gibi G\u00f6kalp de bu yenile\u015fmeyi tasarlarken Do\u011fu ve Bat\u0131 aras\u0131nda kal\u0131yor; birinin kaderci ve tinsel bak\u0131\u015f\u0131 ile di\u011ferinin materyalist ve pozitivist bak\u0131\u015f\u0131 bir ikilem yarat\u0131yordu. Di\u011fer bir yandan da Durkheimci duru\u015f olan \u2018i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019 ilkesi ile as\u0131rlard\u0131r gelenekle\u015fen Osmanl\u0131 esnafl\u0131\u011f\u0131 konusu vard\u0131. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7inden yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 do\u011fdu ve G\u00f6kalp b\u00fct\u00fcnleyici, birle\u015ftirici bir anlay\u0131\u015f ortaya koydu. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re t\u00fcm meslek z\u00fcmreleri, birbirleriyle dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olacakt\u0131. B\u00f6ylece iktisadi alana katk\u0131 sunan meslek yap\u0131lar\u0131 \u201cYeni Hayat\u201dta yer alan s\u0131n\u0131fs\u0131z toplumu olu\u015fturacak ve ortaya \u00e7\u0131kan uygarl\u0131k d\u00fczeyinde bu anlay\u0131\u015f, adeta \u201cmeslek devri\u201dnin temel bir g\u00f6stergesi h\u00e2line gelecekti. Bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u015f\u00f6yle ifade etmektedir:<\/p>\n

\u201cHalk\u00e7\u0131l\u0131k, ay\u0131r\u0131c\u0131 z\u00fcmrelerin yerini, toplumun fertlerini birbirlerine s\u0131k\u0131 ba\u011flarla birle\u015ftiren meslek gruplar\u0131n\u0131n almas\u0131n\u0131 \u00f6n g\u00f6rmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc cemiyet sosyal bir organizmaya benzetilirse, bu uzviyetin birer hayati vazife g\u00f6ren ger\u00e7ek organlar\u0131 ancak meslek gruplar\u0131 olabilir. Bu bak\u0131mdan toplumlar tek\u00e2m\u00fcl ettik\u00e7e i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve ihtisas m\u00fcesseseleri gittik\u00e7e derinle\u015fir ve meslek\u00ee \u00f6rg\u00fctler gittik\u00e7e daha s\u0131k\u0131 bir dayan\u0131\u015fma ve daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem kazan\u0131r.\u201d \u2026 \u201c\u0130\u015fte bu muhaberenin kuvvetlendirdi\u011fi iki mefk\u00fbreden birisi meslek\u00ee te\u015fkilatlar\u0131n hakimiyete dayanan bu siyas\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee halk\u00e7\u0131l\u0131kt\u0131r\u201d[20]<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n

Buradan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi G\u00f6kalp, s\u0131n\u0131fsal karga\u015falardan uzak, toplumsal dayan\u0131\u015fman\u0131n sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir anlay\u0131\u015f\u0131 \u00f6nermektedir. \u0130ktisadi a\u00e7\u0131dan \u201cT\u00fcrk burjuvas\u0131n\u0131\u201d olu\u015fturacak kesim olarak ise esnaf\u0131 g\u00f6r\u00fcyor; bu dayan\u0131\u015fmay\u0131 sa\u011flayacak olan sistem olarak da \u2018korporatif\u00e7ili\u011fi\u2019 sunuyor ve meslek devri[21]<\/a> konusuna y\u00f6neliyordu.<\/p>\n

Kapitalizme ciddi manada kar\u015f\u0131 duran G\u00f6kalp, solidarizmin dayan\u0131\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, iktisadi s\u0131n\u0131flar\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor ve \u201cictima\u00ee halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u201d iktisat boyutunu bu \u015fekilde hallediyordu. Ona g\u00f6re; birey ve toplum birbirinden ayr\u0131lmaz hatta aralar\u0131nda bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 iki kavramd\u0131. Bu nedenle de tesan\u00fct\u00e7\u00fc bir tav\u0131rla iki kavram\u0131n aras\u0131n\u0131 buluyor ve bireyci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndaki \u00f6zel m\u00fclkiyet anlay\u0131\u015f\u0131 ile toplumcu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda yer eden kamu m\u00fclkiyeti anlay\u0131\u015f\u0131ndan birini se\u00e7me zorunlulu\u011funu ortadan kald\u0131rarak adeta bir sentez yap\u0131yordu. Bu sayede \u2018toplumsal adalet\u2019in de sa\u011flanabilece\u011fini savunuyordu. Ayr\u0131ca bug\u00fcn \u201cart\u0131k de\u011fer (fazla temett\u00fc)\u201d olarak bildi\u011fimiz iktisat terimini de de\u011ferlendirmeye sokuyordu. Art\u0131k de\u011ferin toplumun bir anlamda birikimi oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor ve bu birikim sayesinde toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n da kar\u015f\u0131lanabilece\u011fini savunuyordu. Bu birikim, kamu yard\u0131mlar\u0131, hay\u0131r kurumlar\u0131na destek, paras\u0131z e\u011fitim ve hatta sosyal sigorta anlam\u0131na geliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn\u00fcn \u201csosyal devlet\u201di G\u00f6kalp\u2019in solidarizminde v\u00fccut buluyordu.<\/p>\n

Osmanl\u0131 D\u00f6nemi\u2019nde sosyoloji biliminin II. Me\u015frutiyet\u2019e kadar \u00e7ok da kendinden s\u00f6z ettirdi\u011fi s\u00f6ylenemez. Me\u015frutiyetin ilan\u0131ndan sonra geli\u015fen bilim dal\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finde yer alan toplum\/cemiyet anlay\u0131\u015f\u0131, bireylerden olu\u015fan topluluk anlam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak onu belli ortak hassasiyetler, duygular ve payla\u015f\u0131mlar etraf\u0131nda toplayacakt\u0131. Dilin de sadele\u015fmesi ve sosyolojik alg\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi ile siyasi bir anlam da kazanan cemiyet, art\u0131k \u201chalk\u201dla\u015facakt\u0131. D\u00fcn\u00fcn tebaas\u0131 olanlar bug\u00fcn\u00fcn halk\u0131 haline gelecek ve bu \u2018halk\u2019, kendisine do\u011fru gidilecek bir yolun a\u00e7\u0131lmas\u0131na vesile olacakt\u0131.<\/p>\n

Halka do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131lan bu yolda d\u00f6nemin ara\u00e7lar\u0131ndan biri de \u201cHalka Do\u011fru Dergisi\u201d oldu. Derginin s\u00fcrekli yazarlar\u0131 aras\u0131nda Yusuf Ak\u00e7ura, Ziya G\u00f6kalp, Halide Edip, Hamdullah Suphi, K\u00f6pr\u00fcl\u00fczade Mehmed Fuad, Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip, Ahmed A\u011fao\u011flu gibi bug\u00fcn\u00fcn \u00fcnl\u00fc yazarlar\u0131 yer al\u0131yordu. Ancak \u201cHalka Do\u011fru Dergisi\u201d denilince akla ilk gelen isim Ak\u00e7ura olmal\u0131d\u0131r. Dergi, halk i\u00e7in halk\u0131 bilin\u00e7lendirmek ve \u201chalk medeniyeti\u201d kavram\u0131n\u0131 olu\u015fturup i\u00e7selle\u015ftirmek amac\u0131yla \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Ak\u00e7ura\u2019ya g\u00f6re halk\u0131n, toplum i\u00e7inde s\u00f6z sahibi olabilmesi, siyaset iradesinin eylemlerini halka faydal\u0131 olabilmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirmesi gerekti\u011fini savunuyordu. Bir anlamda \u201chalk\u0131n \u2018adam\u2019 yerine konulmas\u0131\u201d i\u00e7in yola \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve bu halk\u0131n (k\u00f6yl\u00fc ve esnaf\u0131n) okullar yap\u0131p cemiyetler kurabilmesi i\u00e7in o halka yol g\u00f6sterecek ayd\u0131nlar\u0131n kollar\u0131 s\u0131vamas\u0131, \u00f6nc\u00fc olmas\u0131 gerekmekteydi. Bu, T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131n\u0131n halka y\u00f6nelmesi, onlarla dayan\u0131\u015fma kurmas\u0131, halkla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Bu noktada T\u00fcrk Ocaklar\u0131 <\/em>ve onun yay\u0131n organ\u0131 olan T\u00fcrk Yurdu <\/em>devreye girdi. Gen\u00e7 T\u00fcrk m\u00fcnevverleri halka do\u011fru gidiyor, onlarla i\u00e7i\u00e7e oluyor, sorunlar\u0131na, dertlerine \u00e7are olmak, onlar\u0131n dili olmak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steriyorlard\u0131. Bunun en somut ve g\u00fczel \u00f6rne\u011fi, 1913\u2019te Anadolu\u2019yu yaya olarak ziyaret eden, halkla b\u00fct\u00fcnle\u015fen, dertle\u015fen, \u00e7arele\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015fan yani, halka do\u011fru giden T\u0131bbiyeli gen\u00e7lerdir. Bu anlamda ilk T\u00fcrk pop\u00fclistleri olarak bu d\u00f6nemin T\u0131bbiyeli gen\u00e7leri say\u0131labilir.<\/p>\n

Derginin omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturan ikinci k\u0131s\u0131m ise G\u00f6kalp taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen \u201chalk medeniyeti\u201d kavram\u0131 oldu. \u201cHalk medeniyeti\u201d demek, G\u00f6kalp\u2019in ifadesiyle \u201chalkiyyat\u201d demek, folklor demekti; halk\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc hatta kendisi demekti ve bu sebeple es ge\u00e7ilemezdi. Bu kavram\u0131n \u00fczerinde durulmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi ise di\u011fer medeniyetlerde \u00e7ok da g\u00f6ze \u00e7arpmayan resm\u00ee\u00a0 \/ gayr-\u0131 resm\u00ee ayr\u0131m\u0131n\u0131n d\u00f6nemin T\u00fcrkiye\u2019sinde ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra kendini hissettiriyor olu\u015fuydu. Devletin ve ayd\u0131n\u0131n resm\u00ee edebiyat\u0131na, hukukuna, ahl\u00e2k\u0131na, iktisad\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k halk\u0131n edebiyat\u0131, dili, ahl\u00e2k\u0131, hukuku ve hatta iktisad\u0131 vard\u0131. \u0130\u015fte G\u00f6kalp i\u00e7in burada devreye milliyet\u00e7ilik giriyordu. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fckselten de\u011ferlerin halk taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f \u2018medeniyet\u2019te; onu a\u015fa\u011f\u0131latan de\u011ferlerin ise \u2018resm\u00ee\u2019 kurum ve te\u015fkilatlanmalarda aranmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Bu nedenle y\u00fckseli\u015f ve refah isteniyorsa halka ve onun folkloruna y\u00f6nelmek gerekmekteydi.<\/p>\n

G\u00f6kalp\u2019e g\u00f6re her giri\u015fimi devletten yani, resm\u00ee te\u015fkilatlardan bekleyenler i\u00e7in devlet \u2018ruh\u2019; halk ise \u2018beden\u2019i olu\u015fturuyordu. Oysa ger\u00e7ek tam tersi olmal\u0131yd\u0131: milletin ruhunu \u2018halk\u2019, bedenini ise \u2018devlet\u2019 olu\u015fturmal\u0131yd\u0131[22]<\/a>. Devletin t\u00fcm kurum ve kurulu\u015flar\u0131nda i\u015flerin y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f \u015fekilleri tam bir nizam i\u00e7inde, belli ve de\u011fi\u015fmez kurallara g\u00f6re tabir-i caizse bir makine gibi i\u015fliyordu. Oysa halk, \u201cocaklar\u201ddan olu\u015fuyordu. Bu ocaklarda de\u011fi\u015fmeyen kurallar yoktu. O k\u00f6kle\u015fmi\u015f bir maziye ve ye\u015feren bir gelece\u011fe sahipti. Yaz\u0131l\u0131 olmayan kurallar\u0131n\u0131n yan\u0131nda de\u011fi\u015fmesi ya da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn gelenekleri mevcuttu. Burada i\u015fler d\u00fc\u015f\u00fcnceye engel olacak kurallarla y\u00fcr\u00fcm\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla halk, bir millete ruh katan en \u00f6nemli unsurdu. Ayr\u0131ca devletin kurumlar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fini sa\u011flayan mekanizmalar\u0131 temelde siyasi partilerin olu\u015fturdu\u011fu ve bu siyasi partilerin ise halk\u0131n temsilcilerinden olu\u015ftu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine bak\u0131larak denilebilir ki bir milletin varl\u0131\u011f\u0131na \u2018ruh\u2019 katan \u201chalk\u201d, onu harekete ge\u00e7iren \u2018beden\u2019 ise \u201cdevlettir\u201d. G\u00f6kalp\u2019in bu d\u00fc\u015f\u00fcncesinin arka plan\u0131nda yer eden ise sivil toplumdu. Bir \u00fclkede sivil toplumun kurulabilmesinin ve geli\u015ftirilmesinin yolu, \u2018halk\u00e7\u0131l\u0131k\u2019tan ge\u00e7iyordu.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte G\u00f6kalp, tarihin tekerr\u00fcr etti\u011fine inananlardand\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcncelerini hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kendi k\u00f6klerine iniyordu ve tarihten kan\u0131tlar bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00c7ok \u00e7ok uza\u011fa gitmeden \u2018tebaa\u2019s\u0131 oldu\u011fu Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda buldu kendini. O d\u00f6nemde devleti olu\u015fturan kurumlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u2018ocak\u2019lardan olu\u015ftu\u011funu yani, halk\u0131n elinde oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. Ocaklardaki i\u015fleyi\u015f, tam bir liy\u00e2kat i\u00e7inde ilerliyordu. Her oca\u011f\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir \u2018asabiyet\u2019inin[23]<\/a> olmas\u0131 i\u015fleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Milletlerin g\u00fc\u00e7 kaybetmeye ba\u015flamas\u0131n\u0131n temel nedeni olarak ise divanla\u015fmay\u0131 g\u00f6steriyordu. T\u00fcrk devleti resm\u00eele\u015ftik\u00e7e geriliyorken gayr-\u0131 m\u00fcslimler ise kendi gelenek ve halk ocaklar\u0131na g\u00f6re ya\u015fayarak adeta canlar\u0131na can kat\u0131yorlard\u0131. T\u00fcrklerin gittik\u00e7e gerilemesinin sebebi, bu resmiyet ve b\u00fcrokratik i\u015fleyi\u015f ko\u015fullar\u0131yla ya\u015fama \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmak, bir anlamda halk\u0131 ruhsuzla\u015ft\u0131rmakt\u0131.<\/p>\n

Sonu\u00e7:<\/strong><\/p>\n

Rus Narodnizmiyle ba\u015flayan pop\u00fclizm, geli\u015fen ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdeki halk kavram\u0131na y\u00fckledikleri anlam dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermekle birlikte entelekt\u00fcel ve siyasal a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirilmektedir. Terim olarak ABD\u2019deki \u00e7ift\u00e7i hareketi sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan pop\u00fclizm, tan\u0131mlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan da farkl\u0131l\u0131klara sahiptir. Kimi yazarlar onu tek bir tan\u0131ma s\u0131\u011fd\u0131ramazken kimileri ise geni\u015f bir tan\u0131mlama ile do\u011fas\u0131n\u0131n ifade edilebilece\u011fini s\u00f6ylemektedirler.<\/p>\n

Rus Narodnizmi i\u00e7in Rus halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ifadesini kullanabiliriz. Narodnizmi, Amerikan pop\u00fclizminden ay\u0131ran \u015feyin k\u0131saca Kapitalistle\u015fmeye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bizdeki pop\u00fclizm ise II. Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131yla birlikte Selanik\u2019ten \u00fclkeye giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r ve d\u00f6nemin ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n daha ziyade Balkan ve Rus co\u011frafyas\u0131 ile etkile\u015fim i\u00e7inde olmas\u0131 ve oradan \u00fclkeye iktibas etmeleri hasebiyle Rus Narodnizmi ile benzerlik g\u00f6stermektedir. Rus Narodnizmi\u2019nin d\u00f6nemin T\u00fcrkiye\u2019sindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise \u201cHalk\u00e7\u0131l\u0131k\u201d olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

Halk\u00e7\u0131l\u0131k, Me\u015frutiyet Osmanl\u0131s\u0131\u2019na damga vuran bir pop\u00fclizm \u00f6rne\u011fi olmakla birlikte hemen ard\u0131ndan kurulacak olan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturacak bir sistem olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Halk\u00e7\u0131l\u0131k fikrini benimseyen ayd\u0131nlar\u0131n iddias\u0131, halka do\u011fru giderek halk i\u00e7in halk\u0131 bilin\u00e7lendirmek olmu\u015ftur. D\u00f6nemin halk\u00e7\u0131lar\u0131ndan ve yaz\u0131m\u0131n\u0131n temas\u0131n\u0131 olu\u015fturan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Ziya G\u00f6kalp de y\u00f6n\u00fcn\u00fc halka do\u011fru \u00e7evirenlerden olmu\u015ftur.<\/p>\n

G\u00f6kalp\u2019in sahiplendi\u011fi halk\u00e7\u0131l\u0131k, bir fikir hareketi h\u00e2line gelmi\u015f ve cumhuriyetin ulus-devlet in\u015fas\u0131nda ve hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar etkilerini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00f6kalp halk\u00e7\u0131l\u0131k fikrini iki a\u015famada de\u011ferlendirmi\u015ftir. Bunlar: ictimai halk\u00e7\u0131l\u0131k ve siyasi halk\u00e7\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130ctimai halk\u00e7\u0131l\u0131k ile solidarizm anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n dayan\u0131\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 birle\u015ftirmi\u015f ve bu \u015fekilde s\u0131n\u0131fs\u0131z bir toplumun m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini savunmu\u015ftur. Mevcut t\u00fcm iktisadi s\u0131n\u0131flar\u0131 tek bir potada eriterek; ahlak\u0131n disipline edilmesi ve sosyal adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00fcd\u00fclmesi sayesinde tam bir milli iktisat, kendi terimleriyle \u201cYeni Hayat\u201d\u0131n \u201cYeni \u0130ktisat\u201d de\u011ferini olu\u015fturmu\u015ftur. Birey ve toplumu birbiri ile ayn\u0131 olarak de\u011ferlendiren d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, herkesi ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan e\u015fit ve ayn\u0131 se\u00e7kinlikte olma d\u00fc\u015f\u00fcncesini h\u00e2kim k\u0131lmak istemektedir. Siyasi halk\u00e7\u0131l\u0131ktan kas\u0131t ise herkesin siyasi hukuk bak\u0131m\u0131ndan ayn\u0131 dereceye sahip olmas\u0131 demekti. G\u00f6kalp halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinde toplum i\u00e7indeki t\u00fcm s\u0131n\u0131flar\u0131n ve imtiyazl\u0131 gruplar\u0131n olmamas\u0131 yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

G\u00f6kalp, milli devlete giden yolda halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir ara\u00e7 olarak g\u00f6rmektedir. D\u00f6neminde halk ve ayd\u0131n\/devlet aras\u0131nda bir ikilik oldu\u011fundan yak\u0131nmakta ve bu ikili\u011fin ortadan kalkmas\u0131 gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r.\u00a0 Bu ikilikten kurtulmak i\u00e7in ba\u015fl\u0131ca \u00e7are \u201chalka do\u011fru\u201d gitmekti. G\u00f6kalp, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Esaslar\u0131\u2019nda halka gidi\u015fi iki amaca dayand\u0131rmaktad\u0131r: Birincisi, o kaynaktan yararlanarak milli benli\u011fimize kavu\u015fmak, ikincisi de halka uygarl\u0131k g\u00f6t\u00fcrmek[24]<\/a>.<\/p>\n

\u00d6zetle; G\u00f6kalp halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 sadece d\u00f6neminde ittihat\u00e7\u0131 gen\u00e7lerin bir araya gelerek toplumsal refleks g\u00f6sterme \u00e7abalar\u0131ndan \u00e7ok \u00f6te bir \u015feydi. Bu anlay\u0131\u015f, \u201cYeni Hayat\u201d\u00e7\u0131lar\u0131n ve \u201cHalka Do\u011fru\u201d gidenlerin sistematikle\u015ftirdi\u011fi sadece d\u00f6nemlerindeki buhranlar i\u00e7in bir \u00e7\u0131kar yol de\u011fil; gelecekte ortaya \u00e7\u0131kacak cumhuriyetin temel anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve cumhuriyeti kuracak olan Gazi Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn e\u015fsiz dima\u011f\u0131ndaki ana y\u00f6nlendirme olacakt\u0131. G\u00f6kalp halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, zamanla d\u00f6n\u00fc\u015ferek de olsa g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar sirayet etmi\u015ftir. G\u00f6kalp, \u00f6zellikle ulus-devlet in\u015fas\u0131ndaki k\u00f6ktenci tavr\u0131n, milli de\u011ferlerin halkta arand\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131mlardan ar\u0131nm\u0131\u015f dayan\u0131\u015fmac\u0131 bir toplum yaratan bir halk\u00e7\u0131l\u0131k \u00f6nermi\u015ftir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye i\u00e7in yap\u0131lacak bir de\u011ferlendirmede pop\u00fclizmi iki evrede incelemek gerekmektedir. Bunlar entelekt\u00fcel pop\u00fclizm, ki G\u00f6kalp halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu evreye girer ve Tek Parti d\u00f6nemine kadar kendini hissettirir. Daha ziyade k\u00fclt\u00fcrel boyutta ve sosyal devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Di\u011feri ise siyasal pop\u00fclizm olarak \u00e7ok partili d\u00f6nemle birlikte hayat\u0131m\u0131za girdi ve halk\u00e7\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131; daha ziyade iktidara giden yolda kullan\u0131lan s\u00f6ylemsel ileti\u015fim arac\u0131 niteli\u011fine evrildi. Daha sloganist, daha y\u00fczeysel bir tavra b\u00fcr\u00fcn\u00fcp toplumun ya\u015fam dinamiklerinden uzakla\u015ft\u0131.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye \u015fartlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde G\u00f6kalp\u00e7i bir tav\u0131rla ancak onun \u201calt\u0131n \u00e7a\u011f\u201d aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n aksine bir \u201ckara \u00e7a\u011f\u201d ararsak mevcut durumun Me\u015frutiyet\u2019in hemen \u00f6ncesindeki T\u00fcrk tarihini and\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yads\u0131namaz bir ger\u00e7ek olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu durumdan \u00e7\u0131kmak istenildi\u011fi takdirde g\u00f6kten zembille inen bir \u2018mehdi\u2019 beklentisinden ziyade Me\u015frutiyet ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kendi i\u00e7imizde aramak gerekmektedir. Pop\u00fclizmin entelekt\u00fcel boyutunun i\u00e7selle\u015ftirilerek ve \u00e7a\u011fda\u015f, bilimsel metotlar kullan\u0131larak revize edilmesi ile yeniden g\u00fcndeme getirilmesi var oldu\u011funa inan\u0131lan sorunlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131 olacakt\u0131r. \u201cYeni Hayat\u201d\u0131n ana damar\u0131 olan \u201chalk\u201d\u0131 unutmadan at\u0131lacak her ad\u0131m\u0131n sonucunun m\u00fcspet olaca\u011f\u0131 tarihin tekerr\u00fcr eden sayfalar\u0131nda g\u00fcn gibi ortadad\u0131r.<\/p>\n

KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n

Kitaplar<\/strong><\/p>\n