{"id":10631,"date":"2020-09-23T19:30:00","date_gmt":"2020-09-23T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=10631&preview=true&preview_id=10631"},"modified":"2020-09-22T15:10:27","modified_gmt":"2020-09-22T12:10:27","slug":"uc-medeniyet-bir-kulturden-otekine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/uc-medeniyet-bir-kulturden-otekine\/","title":{"rendered":"\u00dc\u00e7 Medeniyet: Bir k\u00fclt\u00fcrden \u00f6tekine"},"content":{"rendered":"
\"Ahmet

Ahmet A\u011fao\u011flu<\/p><\/div>\n

Bu yaz\u0131, Ahmet A\u011fao\u011flu’nun \u00dc\u00e7 Medeniyet kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n<\/em>Eser, Do\u011fu Kitabevi Genel Yay\u0131n Y\u00f6netmenleri
\n<\/em>Ertan E\u011fribel ve Ufuk \u00d6zcan’\u0131n<\/em> \u00f6zel izniyle kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fmenin tarihte \u00fc\u00e7 nev’i m\u00fc\u015fahede edilmi\u015ftir: Birincisi y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve fakat i\u00e7inden \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ve inhilale u\u011fram\u0131\u015f olan bir muhitin barbarlar taraf\u0131ndan istilaya u\u011framas\u0131 ve (ikincisi) sonra aralar\u0131nda kayna\u015farak eski k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yeni bir \u015fekilde uyanmas\u0131. Misal: Anglosaksonlar\u0131n garbi Roma’y\u0131 istilalar\u0131!<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Hakimiyet ve idaresi tamamen kendi elinde olan bir cemaatin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fi\u015fmeye koyulmas\u0131: Misal Rusya, Japonya ve biz.<\/p>\n

Vak\u0131a burada dahi de\u011fi\u015fme ameliyesi kendi kendine do\u011fmu\u015f bir arzu ve yahut bir keyiften gelmi\u015f de\u011fildir. Daha y\u00fcksek ve kuvvetli bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir nevi icbar\u0131 ile yap\u0131l\u0131r! Rusya, kendisinden \u00e7ok az olan Lehlilerden, Litvanya’dan ve \u0130sve\u00e7’ten m\u00fctemadi darbelere maruz kalmam\u0131\u015f olsayd\u0131, Japonya sahilleri ta on alt\u0131nc\u0131 as\u0131rdan Hollandal\u0131lar\u0131n, \u0130ngilizlerin, Frans\u0131zlar\u0131n, \u0130spanyol ve Portekizlilerin iz ‘a\u00e7lar\u0131na u\u011framam\u0131\u015f olsayd\u0131, belki de k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fmek l\u00fczumu hat\u0131rlar\u0131na bile gelmezdi. Bizde ise bu de\u011fi\u015fme hadisesinin ne kadar \u00e7etin ve uzun mukavemetlere maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, Alemdar trajedisi ve ondan sonra gelen \u0131slahata ait Hatt\u0131 H\u00fcmayunlar\u0131n, yedi\u011fimiz darbelerin mahsul\u00fc oldu\u011funu herkes biliyor. Mamafih, harice ve dahile kar\u015f\u0131 m\u00fcstakil olan bir devletin k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fmesi ile \u00f6teki de\u011fi\u015fmeler\u00b7 aras\u0131nda yaln\u0131z mahiyet itibariyle de\u011fil, metot ve gaye itibariyle de ayr\u0131l\u0131klar vard\u0131r.<\/p>\n

Burada gaye yeni hayata intibak etmek ve yeni hayat\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 hayat m\u00fccadelesinin maddi ve manevi usul ve vas\u0131talar\u0131 ile m\u00fccehhez olarak ya\u015famaya devam edebilmektir!<\/p>\n

Tabiri ahirle geri muhitler i\u00e7in yeni k\u00fclt\u00fcr\u00fc muvaffakiyetle almak bir hayat ve memat meselesidir! Biz birinci makalemizde dedik ki her k\u00fclt\u00fcr ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ve nev’i cinsine m\u00fcnhas\u0131r bir varl\u0131kt\u0131r. \u00d6yle bir varl\u0131k ki, kendine mahsus mant\u0131\u011f\u0131, zihniyeti, tefekk\u00fcr ve tahass\u00fcs hususiyetleri vard\u0131r. \u0130lim, fen ve sanat\u0131n, devlet, millet, aile, fert, ekonomi, hukuk, ahlak, din, i\u00e7timai hayat vb. gibi cemiyet ve ferdin hayat\u0131na ait say\u0131lmakla t\u00fckenmez mefhumlar hakk\u0131nda tamamen ayr\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fc ve h\u00fck\u00fcmleri haizdir! Bu mefhumlardan herhangi birisi ait oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde tetkik olundu\u011fu takdirde g\u00f6r\u00fclecektir ki di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerdekilerine nispeten mutlak, ayr\u0131 bir \u015feydir. Al\u0131n\u0131z mesela hayat mefhumunu! Buda-Brahman k\u00fclt\u00fcr\u00fc onu inkar eder, onu fenal\u0131ktan ibaret olan ya\u015fatmaya de\u011fmez bir \u015fey telakki eder.<\/p>\n

\u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc ise onu ahret i\u00e7in bir yol san\u0131r ve ona o kadar bel ba\u011flama\u011f\u0131 tavsiye eder.<\/p>\n

Garp k\u00fclt\u00fcr\u00fcne gelince, onu esas diye kabul eder, her \u015feyin onun etraf\u0131nda dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m ve her \u015feyden ziyade onun k\u0131ymet ve ehemmiyeti oldu\u011funu telkin eyler!<\/p>\n

Bir tek mefhum etraf\u0131ndaki \u015fu \u00fc\u00e7 ayr\u0131 ayr\u0131 telakkilerden her k\u00fclt\u00fcrde insan, d\u00fcnya, kainat, insanlar aras\u0131ndaki alaka ve m\u00fcnasebetler etraf\u0131nda bir silsile tasavvurlar \u00e7\u0131kar ki birbirine tam z\u0131t olan zihniyetler ile ifade edilir.<\/p>\n

Bu hakikatten al\u0131nacak netice \u015fudur: Bir medeniyet veya k\u00fclt\u00fcr (s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken i\u015faret edeyim ki ben \u00dc\u00e7 Medeniyet<\/em> nam eserimde medeniyetle k\u00fclt\u00fcr\u00fc ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m, fakat bug\u00fcn bunlar\u0131 birbirinin m\u00fcteradifi olarak kullan\u0131yorum, bunun da sebebini bilahare arz eyleyece\u011fim) ink\u0131sam kabul etmeyen bir hep k\u00fcld\u00fcr.<\/p>\n

Bir k\u00fclt\u00fcr ya tam olarak al\u0131n\u0131r veya hi\u00e7 al\u0131nmaz. Onu s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7irip bir k\u0131sm\u0131n\u0131 almak, \u00f6teki k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 atmak k\u00fclt\u00fcr\u00fc felce u\u011fratmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her k\u00fclt\u00fcr\u00fcn muhtelif k\u0131s\u0131mlar\u0131 birbirine adeta organik ba\u011flarla ba\u011fland\u0131klar\u0131ndan yaln\u0131z tam olarak i\u015fledi\u011fi zaman kendisinden beklenilen mahsulleri verebilir. Bir k\u00fclt\u00fcrde herhangi bir k\u0131sm\u0131 eksik ve fena diye kabul ederek yerine ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrden iyi \u015feyler koymak hususunda her iki k\u00fclt\u00fcr\u00fc hayatiyet kabiliyetinden mahrum eylemek ve ikisini de sakatl\u0131\u011fa ve binaenaleyh akamete mahkum etmekten ba\u015fka bir \u015fey olmaz! Yaln\u0131z akamete mi? Hay\u0131r! Ortal\u0131\u011f\u0131 renksizli\u011fiyle, \u015fahsiyetsizli\u011fiyle k\u00f6t\u00fcr\u00fcme g\u00f6t\u00fcrmektir.<\/p>\n

Bizim Tanzimat devrinin hatalar\u0131 i\u015fte i\u015fin bu taraf\u0131n\u0131 sezmemekte olmu\u015ftur. Ben bu devri a\u00e7anlara ve o devirde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlara kar\u015f\u0131 derin bir h\u00fcrmet beslerim. Onlara kar\u015f\u0131 derin bir h\u00fcrmet beslerim. Onlar\u0131n unutulmayacak b\u00fcy\u00fck hizmetleri vard\u0131r: O c\u00fcmleden k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fmek l\u00fczumunu his ve idrak etmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Fakat kimse kendi ba\u015f\u0131ndan y\u00fcksek s\u0131\u00e7rayamad\u0131\u011f\u0131 gibi kimse de, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ve iradesinin azl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131, bilhassa o zamanlar mahkum edilmez. Onlar i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 muhitin \u00e7ok hassas ve derin aks\u00fclameller yapabileceklerini bildikleri gibi o muhit \u00fczerinde hakim olan idare-i maslahat ruhundan da kendi yakalar\u0131n\u0131 dahi kurtaramam\u0131\u015flard\u0131! Bunlar kompromi ve idare-i maslahat usul\u00fcn\u00fcn m\u00fckemmel birer numunesi idi! Yak\u0131ndan dik- . kat edildi\u011fi takdirde gerek birinde, gerek \u00f6tesinde o kadar kabiliyet, incelik ve zarafet eseri vard\u0131r ki hayran olmamak kabil de\u011fildir! \u0130nsan ah! Ke\u015fke bu adamlarda bir de g\u00f6r\u00fc\u015f ve irade kuvveti olsayd\u0131! Diye ba\u011f\u0131raca\u011f\u0131 geliyor!<\/p>\n

Bir Pierre le Grand (B\u00fcy\u00fck Petro), bir Fichte, bir Cromwell, fakat ne \u00e7are ki olmam\u0131\u015ft\u0131r ve olamazd\u0131! Ve b\u00fct\u00fcn mesai k\u00fclt\u00fcr bak\u0131m\u0131ndan heder olup gitti. Yaln\u0131z gitmekle kalmad\u0131. Fena yollara da sevk etti. Eski k\u00fclt\u00fcr feyizden d\u00fc\u015ft\u00fc, yeni k\u00fclt\u00fcrde sakatlanarak yan yatt\u0131! Yolumuzu kaybettik ve sa\u011fdan soldan, \u015farktan, garptan gelen s\u00fcpr\u00fcnt\u00fclerle gitmeye bakt\u0131k!<\/p>\n

Demek ki bir k\u00fclt\u00fcr yaln\u0131z tam olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 takdirde feyizlerini g\u00f6sterdiler.<\/p>\n

Fakat bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc tam almak ne demektir!<\/p>\n

Herhangi bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn iki cephesi vard\u0131r: Birisi g\u00f6ze \u00e7arpan d\u0131\u015f cephesi; ki o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn m\u00fcesseseleridir. \u0130kincisi g\u00f6z\u00fckmeyen, fakat daha ehemmiyetli, daha k\u0131ymetli olan i\u00e7 taraf\u0131d\u0131r ki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ta kendisi, ta \u00f6z\u00fc ve cevheridir. Bunlardan birisini al\u0131p da di\u011ferini ihmal etmek, bilhassa ikinci k\u0131sm\u0131n\u0131 ihmal etmek, k\u00fclt\u00fcr\u00fc yine sakatl\u0131\u011fa, k\u00f6t\u00fcr\u00fcme, akamete u\u011fratmakt\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da yine \u015fu i\u00e7 k\u0131sm\u0131 te\u015fkil eden anas\u0131r\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 zikrettik: O c\u00fcmleden, zihniyeti, mant\u0131ki d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131 ahlak, hukuk, ilim, devlet, fert, vatanda\u015f, cemaat vb. gibi bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu canl\u0131 ve ya\u015fayan k\u0131ymetleri kaydettik.<\/p>\n

\u015eimdi bunlardan birisini mesela ilim mefhumunu alal\u0131m.<\/p>\n

Bu mefhum Buda-Brahman k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ba\u015fkad\u0131r, Garp k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ba\u015fkad\u0131r.<\/p>\n

Birincisinde o \u00f6teden beri gelen ve Brahman kast\u0131 ile Mandarin’in kafalar\u0131nda toplanm\u0131\u015f bir s\u0131ra d\u00fcsturlar\u0131n toplam\u0131ndan ibarettir. Bunun haricinde ilim yoktur.<\/p>\n

Garpta ise o bamba\u015fka bir \u015feydir. M\u00fc\u015fahededen ve yahut tefekk\u00fcrden al\u0131n\u0131p durmaks\u0131z\u0131n y\u00fcr\u00fcyen ve her \u015feyi tetkik mevzu yaparak manas\u0131z ve serbest a\u00e7\u0131lan bir bilgiler mecmuudur.<\/p>\n

\u015eimdi farz ediniz ki Garpl\u0131la\u015fmak isteyen Hindistan’da veyahut \u00c7in’de ilim m\u00fcessesesi olan \u00fcniversite, akademi, enstit\u00fc ve saire irfan m\u00fcesseseleri oldu\u011fu gibi binalar\u0131 te\u015fkilatlar\u0131, idareleri ve nizamlar\u0131yla aynen alm\u0131yor. Fakat ilim hakk\u0131ndaki o eski telakki ve zihniyet aynen muhafaza ediliyor.<\/p>\n

Yeni k\u00fclt\u00fcr al\u0131nm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r m\u0131? Feyiz verir mi? K\u00f6kle\u015fip yerle\u015fir mi?<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/h2>\n

\u2022 “Bir K\u00fclt\u00fcrden \u00d6tekine”, K\u00fclt\u00fcr Haftas\u0131, No: 2, 22 \u0130kinci kanun 1936.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir topluma nas\u0131l n\u00fcfuz edece\u011fi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fler… K\u00fclt\u00fcr, topluma k\u0131smen mi yoksa tamamen mi etki eder? \u0130\u015fte bu yaz\u0131da k\u00fclt\u00fcrle ilgili \u00f6nemli noktalara de\u011finiliyor.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11478,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,68],"tags":[],"coauthors":[4],"class_list":["post-10631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10631"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11508,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10631\/revisions\/11508"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10631"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=10631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}