{"id":10696,"date":"2020-07-10T19:30:00","date_gmt":"2020-07-10T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=10696&#038;preview=true&#038;preview_id=10696"},"modified":"2020-07-07T13:20:36","modified_gmt":"2020-07-07T10:20:36","slug":"bosna-hersek-savasina-giden-surec-srebrenica-katliamina-dogru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bosna-hersek-savasina-giden-surec-srebrenica-katliamina-dogru\/","title":{"rendered":"Srebrenica&#8217;da soyk\u0131r\u0131ma giden s\u00fcre\u00e7"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-10688\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/mezar.jpg\" alt=\"\" width=\"620\" height=\"410\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/mezar.jpg 620w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/mezar-300x198.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/mezar-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Yazar\u0131m\u0131z Demet Yener&#8217;in Bosna-Hersek Sava\u015f\u0131 s\u00fcrecini<br \/>\n<\/em><em>konu eden makalesinin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde;<br \/>\n<\/em><em>sava\u015f s\u00fcrecinde ya\u015fanan vah\u015fet, soyk\u0131r\u0131m<br \/>\n<\/em><em>ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalara yer verilirken,<br \/>\n<\/em><em>b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bu drama k\u00f6r ve sa\u011f\u0131r olu\u015fu ele al\u0131n\u0131yor.<\/em><\/p>\n<h2><strong>Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019na do\u011fru Bosna-Hersek\u2019in Durumu<\/strong><\/h2>\n<p>B\u00fct\u00fcn Balkanlarda oldu\u011fu gibi Bosna-Hersek i\u00e7inde de k\u00fclt\u00fcr, inan\u00e7 ve etnik yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7e\u015fitlilik ve bir arada ya\u015fay\u0131\u015f durumu s\u00fcregelmi\u015ftir. S\u0131rplar, kozmopolit Bosna-Hersek yerine saf bir \u0131rka dayal\u0131 bir Bosna-Hersek hayaliyle, kendileri d\u0131\u015f\u0131ndakileri yok etme fikrine kilitlenmi\u015ftir. Ama\u00e7lar\u0131; G\u00fcney Slavlar\u0131n\u0131 S\u0131rp liderli\u011fi alt\u0131nda bir araya getirmek olmu\u015ftur (Ko\u00e7ak, 2010, s. 31). Toplu soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7, yani bireylerin kitlesel \u00f6l\u00e7ekte katli; baz\u0131lar\u0131 da soyk\u0131r\u0131m, yani gruplar\u0131n itlaf\u0131 olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki su\u00e7 t\u00fcr\u00fcnde birey ve grup farkl\u0131 bi\u00e7imlerde vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Zaman i\u00e7inde bu iki farkl\u0131 su\u00e7 t\u00fcr\u00fc neredeyse ayn\u0131 oranda ilerlemi\u015f olsa da bir yerde soyk\u0131r\u0131m, herkesin g\u00f6z\u00fcnde en b\u00fcy\u00fck su\u00e7 haline gelmi\u015ftir. Bunun sonucunda \u00e7ok say\u0131da bireyin katlinin daha az korkun\u00e7 oldu\u011fu kanaatine ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Sands, 2017, s. 21).<\/p>\n<p>Eski Yugoslavya \u00fczerindeki bask\u0131c\u0131 rejim \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde hem dini hem de etnik a\u00e7\u0131dan birbiri i\u00e7ine ge\u00e7en farkl\u0131 farkl\u0131 kimliklerden olu\u015fan ortak k\u00fclt\u00fcrde k\u0131r\u0131lmalar olu\u015fmu\u015f, o homojen toplum ayr\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan b\u00f6yle etnik ve dini kimlikler \u00f6n plana \u00e7\u0131km\u0131\u015f, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 bitmi\u015f, insanlar\u0131n yan\u0131nda kentler ve ibadethaneler bile hedef al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bosna-Hersek\u2019te ya\u015fananlar da aynen bu \u015fekilde geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. S\u0131rplar, sadece insanlar\u0131 de\u011fil, onlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerini, dinlerini, dillerini, ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131, k\u0131sacas\u0131 ya\u015fama bi\u00e7imlerini yok etme \u00e7abas\u0131na giri\u015fmi\u015ftir (Coward, 2006, s. 24). Etnik kimliklerin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n bu anlamdaki ilk \u00f6rne\u011fi, Avrupa\u2019n\u0131n orta yerindeki Bosna-Hersek olmu\u015ftur. Bu etnik milliyet\u00e7ilik, daha sonralar\u0131 bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131k gibi farkl\u0131 farkl\u0131 b\u00f6lgelere de s\u0131\u00e7ram\u0131\u015ft\u0131r (Ko\u00e7ak, 2010, s. 41; \u00c7akmak, 2014, s. 68).<\/p>\n<p>Bosna-Hersek\u2019in 6 \u015eubat 1992 tarihinde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesinin ard\u0131ndan bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 kurumlar taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmesine ra\u011fmen S\u0131rp sald\u0131r\u0131lar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Milo\u015fevi\u00e7 y\u00f6netimindeki S\u0131rplar, \u00e7e\u015fitli ad\u0131mlarla ilerleyen bir Bosna-Hersek plan\u0131 geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u0130lk olarak Yugoslavya\u2019n\u0131n da\u011f\u0131lmamas\u0131n\u0131 ve b\u00fcnyesindeki cumhuriyetlerin y\u00f6netimlerini elde etmeyi planlam\u0131\u015flard\u0131r. Pe\u015f pe\u015fe gelen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilanlar\u0131yla Yugoslavya\u2019n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 \u00f6nlenemeyecek duruma gelirse Yugoslavya y\u00f6netimi olarak bunlar\u0131n tan\u0131nmamas\u0131 ad\u0131na uluslararas\u0131 platformda \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flay\u0131p, orduyu i\u015fe d\u00e2hil ederek denetim yetkisini kaybetmemeyi planlam\u0131\u015flard\u0131r. Bunun yan\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan edecek cumhuriyetlerdeki S\u0131rplar\u0131 silahland\u0131rmak yoluyla, bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etme eylemlerini durdurma \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye karar vermi\u015flerdir. Her \u015feye ra\u011fmen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etmekte direnirlerse, bu cumhuriyetlerde i\u00e7 sava\u015flar ba\u015flatmay\u0131 ve buralarda ayr\u0131 ayr\u0131 S\u0131rp Cumhuriyetleri kurmay\u0131 planlam\u0131\u015flard\u0131r\u00a0(UH\u0130M, 2013, s. 3).<\/p>\n<p>Takma ad\u0131 \u201cArkan\u201d olan Kosoval\u0131 S\u0131rp Jelko Rajnatovi\u00e7, 18 Nisan 1992 tarihinde Srebrenica kentini ele ge\u00e7irmi\u015f; ancak da\u011flarda \u00f6rg\u00fctlenen Naser Ori\u00e7 ve yan\u0131ndaki Srebrenical\u0131 Bo\u015fnaklar, \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck bir kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 d\u00fczenleyerek kenti geri alm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6lgedeki S\u0131rp sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan ka\u00e7\u0131p gelenlerle birlikte Srebrenica n\u00fcfusu alt\u0131 binden k\u0131rk binlere \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Naser Ori\u00e7, eskiden Milosevi\u00e7\u2019in korumal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f ve S\u0131rplar\u0131n adeta k\u00e2bus olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir direni\u015f\u00e7idir (T\u00fcrbedar, 2010, s. 42; Ko\u00e7ak, 2010, s. 174).<\/p>\n<p>Bosna-Hersek Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonuna yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Dayton Bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleriyle sava\u015f\u0131n bitece\u011finin sinyallerini alan S\u0131rplar, stratejik \u00f6nemi olan iki kente, Gorazde ve Srebrenica\u2019ya, sald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Balkanlarda S\u0131rplar, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde, tarihe ge\u00e7ecek en b\u00fcy\u00fck soyk\u0131r\u0131mlardan birini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdir (Kaptan, 2008, s. 30). BM, 12 Nisan 1993 tarihinde Bosna-Hersek\u2019teki u\u00e7u\u015f yasa\u011f\u0131 ihlallerini uygulama g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015ftir (Selver, 2003, s. 140). S\u0131rplar, Bo\u015fnaklar\u0131 daha da zorda b\u0131rakmak ad\u0131na BM\u2019den gelen ila\u00e7, g\u0131da gibi yard\u0131mlar\u0131n da yolunu kesmi\u015flerdir. 1993 y\u0131l\u0131n\u0131n mart ve haziran aylar\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde ABD Ba\u015fkan\u0131 Clinton\u2019\u0131n emriyle para\u015f\u00fct yard\u0131m\u0131yla havadan b\u0131rak\u0131lan bin dokuz y\u00fcz ton g\u0131da ve ila\u00e7 Srebrenica\u2019ya ula\u015ft\u0131r\u0131labilmi\u015f; ancak bu yard\u0131m da yetersiz kalm\u0131\u015ft\u0131r (T\u00fcrbedar, 2010, s. 43).<\/p>\n<p>H\u0131rvatlar\u0131 ve Bo\u015fnaklar\u0131 g\u00f6\u00e7e mecbur etmek ad\u0131na iki farkl\u0131 yol kullanan S\u0131rplar b\u00fcy\u00fck oranda ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu yollar\u0131n ilki bu insanlar\u0131 a\u00e7 b\u0131rakarak, g\u00fcn boyu daya\u011fa maruz b\u0131rakarak, tecav\u00fcz ederek, kulak ya da burunlar\u0131n\u0131 keserek, d\u0131\u015fk\u0131, kum gibi \u015feyler yedirerek, aile \u00fcyelerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tecav\u00fcze zorlayarak ve t\u00fcm g\u00fcn g\u00fcne\u015fte b\u0131rakarak i\u015fkence etmek suretiyle ya\u015fam alanlar\u0131ndan ka\u00e7mak zorunda b\u0131rakmak olmu\u015ftur. Di\u011fer yol ise kenti ya\u015fanamaz bir \u015fekle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, s\u00fcrekli ve neredeyse tamamen sivillere sald\u0131rarak, hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek market, hastane, ibadethane gibi binalar\u0131 bombalayarak kenti terke zorlamak olmu\u015ftur (Karasu, 2008, s. 58). S\u0131rplar\u0131n di\u011fer bir davran\u0131\u015f\u0131ysa tamamen soyk\u0131r\u0131m arzusunu ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelik olarak geli\u015fmi\u015ftir. Sadece soylar\u0131n\u0131 t\u00fcketmek amac\u0131 g\u00fcderek Bosnal\u0131 M\u00fcsl\u00fcman erkekleri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, on iki ya\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki t\u00fcm \u00e7ocuklar\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131 da toplama kamplar\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler, M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar\u0131na S\u0131rp \u00e7ocuklar\u0131 do\u011furtmak niyetiyle korkun\u00e7 bir tecav\u00fcz bata\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7ine sokmu\u015flard\u0131r (Bekman, 2015, s. 7).<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-10699\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri1-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri1-300x169.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri1-150x84.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri1-768x432.jpg 768w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri1.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/p>\n<h2><strong>Srebrenica\u2019da Soyk\u0131r\u0131m G\u00fcnleri<\/strong><\/h2>\n<p>Anlam\u0131 \u201cg\u00fcm\u00fc\u015f\u201d olan Srebrenica kenti, Bosna-Hersek\u2019in do\u011fusunda yer alan bir kenttir. Sava\u015f \u00f6ncesi sahip olduklar\u0131 yirmi yedi bin civar\u0131 n\u00fcfusun % 64\u2019\u00fcn\u00fc Bo\u015fnaklar ve % 28\u2019ini de S\u0131rplar olu\u015fturmaktad\u0131r (UH\u0130M, 2013, s. 6; Ko\u00e7ak, 2010, s. 119). Bosna Sava\u015f\u0131 d\u00e2hilinde ya\u015fanan Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131, tarihte o zamana kadar neredeyse g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir vah\u015fetin ya\u015fanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan insanl\u0131k i\u00e7in bir utan\u00e7 sebebi olu\u015fturmu\u015f ve tarihe bu \u015fekilde bir dipnot olarak eklenmi\u015ftir (Yahya, 1997, s. 1). Bu k\u0131y\u0131m ve vah\u015fet ne bir rastlant\u0131d\u0131r ne de anl\u0131k bir \u00f6fke patlamas\u0131d\u0131r; bu, ge\u00e7mi\u015fin bir devam\u0131d\u0131r. Bo\u015fnaklar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc ve etkin hale gelmelerine m\u00e2ni olmak ad\u0131na ortadan kald\u0131r\u0131lmalar\u0131na karar verilmi\u015ftir (Ko\u00e7ak, 2010, s. 85).<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n ard\u0131ndan, Balkan b\u00f6lgesi \u00fczerindeki g\u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n g\u00f6be\u011finde sahnelenen ve t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n canl\u0131 canl\u0131 izledi\u011fi bir soyk\u0131r\u0131m hik\u00e2yesi ya\u015fanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Burada Yugoslavya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ABD, Rusya ve Avrupa Birli\u011fi (AB) \u00fclkelerinin de taraf oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a belli olmu\u015ftur. ABD, kritik b\u00f6lgelerde Rusya\u2019y\u0131 saf d\u0131\u015f\u0131 etme planlar\u0131 yapm\u0131\u015f; AB \u00fclkeleri, dini ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan tekli\u011fi savunmu\u015f; Rusya ise, Balkan planlar\u0131n\u0131 S\u0131rplar\u0131n \u201cB\u00fcy\u00fck S\u0131rbistan\u201d hayali \u00fczerine in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu planlar\u0131n ve oyunlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda ise; uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan s\u00f6zde koruma alt\u0131na al\u0131nmak suretiyle savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131lan ve sonuca bakarak konu\u015facak olursak, g\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f canilere terk edilen su\u00e7suz bir Yugoslavya yer alm\u0131\u015ft\u0131r (UH\u0130M, 2013, s. 1).<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck ordusu olan Yugoslavya Ordusu\u2019nun<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 kullanabilen S\u0131rplar kar\u015f\u0131s\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar, 1993 y\u0131l\u0131nda g\u00fcvenli b\u00f6lge ilan edili\u015fiyle ellerindeki silahlar\u0131n toplanmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, hafif silahlarla ve az say\u0131da mermiyle direnmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r (Kaptan, 2008, s. 29; UH\u0130M, 2013, s. 7). Nas\u0131l olmu\u015ftur da Bosna-Hersek\u2019teki S\u0131rp Ordusu\u2019nun elinde \u00fc\u00e7 y\u00fcz tank, iki y\u00fcz z\u0131rhl\u0131 personel ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, sekiz y\u00fcz a\u011f\u0131r silah par\u00e7as\u0131 ve k\u0131rk u\u00e7ak bulunabilmi\u015ftir (Erbesler, 2014, s. 140)? Tabi ki S\u0131rbistan ve Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fiyle.<\/p>\n<p>Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin hemen hepsi g\u00fcvenli b\u00f6lge Srebrenica\u2019ya asker g\u00f6nderme konusunda \u00e7ekinik davran\u0131rken, askerini g\u00f6nderen ilk \u00fclke Kanada olmu\u015f ve tam y\u00fcz k\u0131rk \u00fc\u00e7 tane askerini, 17 Nisan 1993 tarihinde Srebrenica\u2019ya yerle\u015ftirmi\u015ftir. UNPROFOR\u2019un (Birle\u015fmi\u015f Milletler Koruma G\u00fcc\u00fc) elindeki asker say\u0131s\u0131 da askerin sahip oldu\u011fu silahlar da b\u00f6lgede g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamaya yetmemi\u015ftir. 3 Mart 1993 tarihindeyse Kanada\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki g\u00f6rev s\u00fcresi sona ermi\u015f ve yerini be\u015f y\u00fcz yetmi\u015f askerlik Hollanda Birli\u011fi yerle\u015ftirilmi\u015ftir (T\u00fcrbedar, 2010, s. 43).\u00a0 1993 y\u0131l\u0131nda olduk\u00e7a savunmas\u0131z kalan Srebrenica\u2019n\u0131n gerekti\u011fi gibi korunmas\u0131 i\u00e7in gereken tedbirleri almayan BM ve NATO<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, bu hareketleriyle S\u0131rplar\u0131 daha da avantajl\u0131 duruma getirmi\u015ftir (Kaptan, 2008, s. 29).<\/p>\n<p>16 Nisan 1993 tarihinde Srebrenica yeniden, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir ku\u015fatma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. UNPROFOR alarma ge\u00e7mi\u015f ve Frans\u0131z Philippe Morillon adl\u0131 komutan\u0131n S\u0131rplar\u0131 ikna etmesiyle birlikte, 11 Mart 1993 tarihinde Srebrenica\u2019ya girilebilmi\u015ftir. \u00c7at\u0131\u015fma bir s\u00fcre dursa da BM G\u00fcvenlik Kurulu Konseyi durumu iyice kontrol alt\u0131na alabilmek i\u00e7in, 819 ve 824 say\u0131l\u0131, 16 Nisan 1993 tarihli kararlar ile s\u0131n\u0131rlar\u0131 korunabilir k\u0131larak bar\u0131\u015f i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fme zemini olu\u015fturmak amac\u0131yla, i\u00e7inde Srebrenica\u2019n\u0131n da oldu\u011fu alt\u0131 b\u00f6lgeyi; \u00a0Saraybosna, Tuzla, Zepa, Gorazde ve Biha\u00e7\u2019\u0131 \u00a0\u201cG\u00fcvenli B\u00f6lge\u201d ilan etmi\u015ftir (Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173; T\u00fcrbedar, 2010, s. 43). Adeta bir toplama kamp\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fen kent, g\u00fcvenli b\u00f6lge ilan edilmesinin ard\u0131ndan bir de BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan silahlar\u0131n\u0131n toplanmas\u0131 nedeniyle savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173; \u00c7au\u015fevi\u00e7, 1994, s. 240).<\/p>\n<p>BM\u2019 nin, di\u011fer be\u015f kentle birlikte Srebrenica\u2019y\u0131 da \u201cG\u00fcvenli B\u00f6lge\u201d ilan etmesine ra\u011fmen Hollandal\u0131 Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc askerlerinin kentteki varl\u0131\u011f\u0131, korkun\u00e7 bir soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6nle(ye)memi\u015ftir. Bosna-Hersek Sava\u015f\u0131&#8217;n\u0131n en kanl\u0131 olay\u0131 olarak ge\u00e7en bu ay\u0131p, \u201cSrebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Kaptan, 2008, s. 32). BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc UNPROFOR\u2019 un soyk\u0131r\u0131m s\u00fcrecindeki hareketleri; BM askerlerinin, g\u00fcvenli\u011finden sorumlu olduklar\u0131 Bo\u015fnak halk yerine, S\u0131rplarla birlikte hareket etmesi tarihin ac\u0131 olaylar\u0131ndan biri olarak yerini alm\u0131\u015ft\u0131r (UH\u0130M, 2013, s. 8).<\/p>\n<p>Srebrenica, tepelerle \u00e7evrili bir b\u00f6lge oldu\u011fundan sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 direnebilmi\u015f ve soyk\u0131r\u0131mdan ka\u00e7an \u00e7ok say\u0131da M\u00fcsl\u00fcman Bo\u015fnak buraya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kent, Belgrat ile Bosna S\u0131rplar\u0131n\u0131 ay\u0131ran konumu nedeniyle, S\u0131rplar\u0131 ayr\u0131ca cezbetmi\u015ftir. On bin n\u00fcfusluk Srebrenica, m\u00fclteci g\u00f6\u00e7lerinden sonra n\u00fcfusunu altm\u0131\u015f bine kadar y\u00fckseltmi\u015ftir. \u0130nsanlar mevsimin k\u0131\u015f olmas\u0131na bakmadan ve so\u011fu\u011fa ald\u0131rmadan sokaklarda yatmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Her yan\u0131ndan ablukaya al\u0131nan Srebrenica, bu s\u00fcre\u00e7te s\u00fcrekli ate\u015f alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bir yandan a\u00e7l\u0131k, hastal\u0131k ve sefaletle u\u011fra\u015fm\u0131\u015flar, di\u011fer yandan da ila\u00e7 ve giyecek gibi temel ihtiya\u00e7lar bak\u0131m\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Hastal\u0131k ve a\u00e7l\u0131ktan neredeyse g\u00fcnde ortalama yirmi ila otuz ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc olmu\u015ftur (Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173; Kaptan, 2008, s. 28).<\/p>\n<p>BM taraf\u0131ndan g\u00fcvenli b\u00f6lge olarak ilan edili\u015finin ikinci y\u0131l\u0131nda Srebrenica, 1995 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz d\u00f6neminde, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan ya\u015fanan en b\u00fcy\u00fck toplu soyk\u0131r\u0131ma sahne olmu\u015ftur (Karatay, 2002, s. 88). NATO, Saraybosna ku\u015fatmas\u0131n\u0131n \u015fiddetini May\u0131s 1995\u2019te artt\u0131rmalar\u0131yla birlikte S\u0131rplara kar\u015f\u0131 bir hava sald\u0131r\u0131s\u0131 d\u00fczenlemi\u015f, S\u0131rplar da bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda alt\u0131 g\u00fcvenli b\u00f6lgeyi bombalayarak \u00fc\u00e7 y\u00fcz BM askerini esir alm\u0131\u015ft\u0131r (T\u00fcrbedar, 2010, s. 44; Kaptan, 2008, s. 30). B\u00f6ylece S\u0131rplar, Yugoslav Federal Ordusu\u2019nun yard\u0131m\u0131yla \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman olan Zvornik, Bratunac, Vi\u015fegrad, Fo\u00e7a, Rogatica, Srebrenica ve Gorazde kentlerine girmi\u015flerdir. Gorazde ve Srebrenica d\u0131\u015f\u0131nda kalan t\u00fcm kentler yenilmi\u015ftir (\u00c7au\u015fevi\u00e7, 1994, s. 240; Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173).<\/p>\n<p>Temmuz 1995\u2019e gelindi\u011finde, General Mladi\u00e7 komutas\u0131ndaki S\u0131rplar Srebrenica\u2019da, b\u00f6lgenin \u201cg\u00fcvenli b\u00f6lge\u201d ilan edilmesiyle, oray\u0131 korumak \u00fczere bulunan Hollandal\u0131 BM askerlerini etkisizle\u015ftirerek kenti hedef alm\u0131\u015ft\u0131r (Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173; Ko\u00e7ak, 2010, s. 41). \u00dc\u00e7 y\u0131ld\u0131r devam etmekte olan i\u015fgalin bitme noktas\u0131na getirdi\u011fi Bo\u015fnaklar, 6 Temmuz g\u00fcn\u00fc sabah 03.15\u2019te General Ratko Mladi\u00e7 komutas\u0131ndaki S\u0131rplar\u0131n, BM\u2019nin g\u00fcvenli b\u00f6lge ilan eti\u011fi, Srebrenica\u2019y\u0131 tank ve top ate\u015fiyle bombalamaya ba\u015flamas\u0131yla g\u00fcne uyanm\u0131\u015ft\u0131r (UH\u0130M, 2012). Sonras\u0131nda BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fcn\u00fcn UNPROFOR<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>\u2019a ba\u011fl\u0131 Hollanda Birli\u011fi Komutan\u0131 Yarbay Thom Karremans\u2019tan g\u00fcvenlik talebinde bulunan Bosnal\u0131lar, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri bahanesiyle reddedilmi\u015ftir (UH\u0130M, 2013, s. 9; Milli Gazete, 2010). Mladi\u00e7\u2019in arac\u0131lar yoluyla irtibata ge\u00e7ti\u011fi, g\u00fcvenli b\u00f6lge Srebrenica\u2019y\u0131 korumakla g\u00f6revlendirilmi\u015f, Hollanda Birli\u011fi Komutan\u0131 Yarbay Thom Karremans, Mladi\u00e7\u2019e bunu istedi\u011fini ama yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir (Ko\u00e7ak, 2010, s. 144). S\u0131rplar taraf\u0131nda esir al\u0131nan otuz Hollanda askeri kar\u015f\u0131s\u0131nda 836 say\u0131l\u0131 karar gere\u011fince hava deste\u011fi istemesi gereken Karremans, bilin\u00e7li bir tercihle pasif olmay\u0131 se\u00e7mi\u015ftir (T\u00fcrbedar, 2010, s. 44).<\/p>\n<p>Kesintisiz ya\u011fan ya\u011fmur sayesinde 7 Temmuz g\u00fcn\u00fc Srebrenica bombalanmam\u0131\u015ft\u0131r. Sokaklar sis alt\u0131nda, insanlarsa bombalardan sonra olu\u015fan moloz y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015f makineleri olmad\u0131\u011f\u0131ndan halk kendi \u00e7abas\u0131yla birbirini kurtarmaya giri\u015fmi\u015ftir. Ancak kent, 8 ve 9 Temmuz g\u00fcnleri bombalardan ka\u00e7amam\u0131\u015ft\u0131r. 9 Temmuz g\u00fcn\u00fc ayr\u0131ca BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc temsilcisi olan Hollanda mevzilerine sald\u0131ran S\u0131rplar\u0131n, otuz Hollandal\u0131 askeri esir almas\u0131 dahi ne BM\u2019yi ne de uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131 harekete ge\u00e7irebilmi\u015ftir (UH\u0130M, 2013, s. 9; Ko\u00e7ak, 2010, s. 141).<\/p>\n<p>Bosna-Hersek Devlet Ba\u015fkan\u0131 Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7, o d\u00f6nem ABD Ba\u015fkan\u0131 olan Bill Clinton\u2019a, 9 Temmuz\u2019da g\u00f6nderdi\u011fi mesaj\u0131nda, BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin ald\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131n ve b\u00f6lgeye h\u0131zla m\u00fcdahale edilmesinin gere\u011fini bildirmi\u015ftir. UNPROFOR Komutan\u0131 General Rupert Smith, ayn\u0131 g\u00fcn\u00fcn gecesinde Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi cevab\u0131nda, NATO\u2019nun S\u0131rp mevzilerini bombalamaya ba\u015flamas\u0131 emrini verdi\u011fini belirtmi\u015ftir. \u0130talya \u00fcslerinden kalkan NATO u\u00e7aklar\u0131, yolun yar\u0131s\u0131na gelmi\u015fken \u00fcst d\u00fczey bir yetkilinin emri iptal etmesiyle birlikte geriye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr (UH\u0130M, 2013, s. 10). Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00f6nce pazarl\u0131k sonra tehdide d\u00f6n\u00fc\u015fen haberle\u015fme sonras\u0131nda Thom Karremans, emir gelmeden bir \u015fey yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek Mladi\u00e7\u2019e yine istedi\u011fi cevab\u0131 verememi\u015ftir (Ko\u00e7ak, 2010, s. 144).<\/p>\n<p>10 Temmuz\u2019da \u00f6\u011fle vakti ger\u00e7ekle\u015ftirilen bombard\u0131manda, Hollanda\u2019ya ait iki F-16 u\u00e7a\u011f\u0131 Srebrenica kentini ku\u015fatan S\u0131rp mevzilerini bombalam\u0131\u015ft\u0131r. Bir S\u0131rp z\u0131rhl\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 vurulmu\u015f ve bir tanka isabetsiz bir at\u0131\u015f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda ellerindeki Hollandal\u0131 esirleri \u00f6ld\u00fcreceklerini ve hem m\u00fcltecilere hem de UNPROFOR askerlerine ate\u015f a\u00e7acaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Mladi\u00e7\u2019in bu tehdidi sayesinde, S\u0131rplara yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar derhal durdurulmu\u015ftur. Ayr\u0131ca b\u00f6lgedeki Hollandal\u0131 askerler, kendilerine verilen emir do\u011frultusunda, hi\u00e7bir \u015fey yapmadan Poto\u00e7ari kamp\u0131na ge\u00e7mi\u015flerdir (Kaptan, 2008, s. 30; Milli Gazete, 2010; T\u00fcrbedar, 2010, s. 44). Durumu g\u00f6zleyip adeta nab\u0131z \u00f6l\u00e7en S\u0131rplar, hi\u00e7bir k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 ya da uluslararas\u0131 kurulu\u015ftan tepki almad\u0131klar\u0131n\u0131 fark ettikten sonra, 11 Temmuz g\u00fcn\u00fc Srebrenica\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mi\u015ftir (UH\u0130M, 2013, s. 11). B\u00f6lgede ya\u015fayan insanlar\u0131, direnme g\u00f6stermedikleri takdirde, silahlar\u0131n\u0131 teslim etme \u015fart\u0131yla serbest b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek Thom Karremens\u2019\u0131 da ikna eden Mladi\u00e7; \u201cSrebrenica ebediyen bir S\u0131rp kenti kalacakt\u0131r. Bunun i\u00e7in gerekeni yap\u0131n!\u201d emrini vermi\u015ftir (Ko\u00e7ak, 2010, s. 149).<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-10698\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri.jpg\" alt=\"\" width=\"743\" height=\"584\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri.jpg 743w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri-300x236.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliamg\u00fcnleri-150x118.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 743px) 100vw, 743px\" \/><\/p>\n<p>Buradan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, 11 Temmuz 1995 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn sabah\u0131nda saatler 16.15\u2019i g\u00f6sterirken, Bosnal\u0131 S\u0131rplar\u0131n \u201cKasap\u201d lakapl\u0131 komutan\u0131 Mladi\u00e7, silahs\u0131z hale getirilen Srebrenica kentine kolayl\u0131kla girebilmi\u015ftir. Gen\u00e7, ya\u015fl\u0131, kad\u0131n ya da erkek demeden, \u00f6nlerine \u00e7\u0131kan herkesi \u00f6ld\u00fcrmeye ba\u015flayan S\u0131rplar\u0131n sergiledi\u011fi bu vah\u015fet kar\u015f\u0131s\u0131nda ne BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc UNPROFOR ne de NATO ortada g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr (Uluslararas\u0131 Hak \u0130hlalleri \u0130zleme Merkezi 2013, 11, Milli Gazete 2010).<\/p>\n<p>Mladi\u00e7 yan\u0131ndaki kalabal\u0131kla sevin\u00e7 i\u00e7inde kent merkezine do\u011fru ilerlerken yan\u0131ndaki kameraya \u015fu s\u00f6zleri s\u00f6ylemi\u015ftir: <em>\u201c\u0130\u015fte 11 Temmuz 1995\u2019te S\u0131rp kenti Srebrenica\u2019day\u0131z. B\u00fcy\u00fck bir S\u0131rp bayram\u0131 arifesinde iken bu kenti S\u0131rp milletine arma\u011fan ediyorum. Nihayet, tarihi intikam\u0131, bu toprakta T\u00fcrklerden ve onlar\u0131n i\u015fbirlik\u00e7ilerinden alm\u0131\u015f olduk!\u201d <\/em>Bunun \u00fcst\u00fcne kameralar \u00f6n\u00fcnde canili\u011fini \u00f6rtbas etmek ad\u0131na hayatta kalan Bo\u015fnak kad\u0131n, ya\u015fl\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n oldu\u011fu yere gelip kendilerine bir \u015fey yap\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f ve \u00e7ocuklara \u00e7ikolata, ya\u015fl\u0131lara sigara da\u011f\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131 otob\u00fcslerle Poto\u00e7ari\u2019 ye g\u00f6nderilen hayatta kalanlar burada kad\u0131n-\u00e7ocuk-erkek olarak ayr\u0131lm\u0131\u015flar ve soyk\u0131r\u0131m burada gizli olarak ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r (Ko\u00e7ak, 2010, s. 151; T\u00fcrbedar, 2010, s. 44).<\/p>\n<p>Kentin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 alevler i\u00e7inde kalm\u0131\u015f, kentin merkezine de S\u0131rp \u00c7etniklerin<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> bayraklar\u0131 dikilmi\u015ftir. Mladi\u00e7 her askerine, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrmesi emrini vermi\u015ftir. Evlere doldurulan insanlar\u0131n, ate\u015fe verilen bu evler i\u00e7inde, \u00e7\u0131\u011fl\u0131k \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011fa yanarak \u00f6lmeleri sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (Ko\u00e7ak, 2010, s. 150). Ya\u015fanan dram ve trajedi maalesef ki sadece soyk\u0131r\u0131mla ya da Srebrenica\u2019n\u0131n ele ge\u00e7irilmesiyle sona ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Kent ele ge\u00e7irildikten sonra, korku i\u00e7indeki halk i\u00e7in, k\u00f6t\u00fc g\u00fcnler s\u00fcrmeye devam etmi\u015ftir. Yirmi be\u015f bin civar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman Bo\u015fnak, S\u0131rp tehlikesi y\u00fcz\u00fcnden kentten ayr\u0131larak yak\u0131nlardaki di\u011fer bir g\u00fcvenli b\u00f6lgeye, Poto\u00e7ari k\u00f6y\u00fcne, Hollanda ana kamp\u0131na gitmi\u015ftir. Poto\u00e7ari&#8217;deki kampa be\u015f ila alt\u0131 bin civar\u0131 s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 alan Hollandal\u0131 Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc askerleri, bir\u00e7ok Bo\u015fnak\u2019\u0131n savunmas\u0131z kalmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Kamp\u0131n \u00e7evresinde toplanan s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar, Tuzla\u2019ya gidebilmek i\u00e7in da\u011flara ka\u00e7\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Hollandal\u0131 askerler, i\u00e7eri ald\u0131klar\u0131 ve say\u0131lar be\u015f bini bulan s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131 da S\u0131rplara teslim etmi\u015fler, S\u0131rplara teslim edilen bu gruptan bir ki\u015fi bile sa\u011f kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r (Kaptan, 2008, s. 30; Dikici, 2005, s. 141). Ayr\u0131ca kad\u0131nlar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131, gelen otob\u00fcslere bindirerek M\u00fcsl\u00fcman b\u00f6lgesine g\u00f6ndereceklerini s\u00f6yleyen S\u0131rplar, sava\u015f su\u00e7lusu olduklar\u0131 i\u00e7in sorguya \u00e7ekecekleri bahanesiyle on iki ila yetmi\u015f yedi ya\u015f aras\u0131ndaki erkekleri gruptan ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Adil bir yarg\u0131lama sonras\u0131nda, sava\u015f su\u00e7lusu olmad\u0131\u011f\u0131 ispat edilen esirlerin serbest b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, say\u0131lar\u0131 yedi bin sekiz y\u00fcz civar\u0131n\u0131 bulan erkekleri, otob\u00fcslere bindirerek kamp\u0131n yak\u0131n\u0131nda kur\u015funa dizmek suretiyle \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir (Kaptan, 2008, s. 31; Dikici, 2005, s. 141; Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173).<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-10703\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliam1.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"540\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliam1.jpg 900w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliam1-300x180.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliam1-150x90.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/katliam1-768x461.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p>Kad\u0131n, \u00e7ocuk ve yeti\u015fkin erkekten olu\u015fan on be\u015f bin civar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman Bosnal\u0131 grup Susnjari\u2019de toplanarak Tuzla\u2019ya ula\u015fabilmek i\u00e7in ormanl\u0131k b\u00f6lgeye dalm\u0131\u015f, gece boyu Srebrenica\u2019dan, da\u011flar \u00fczerinden ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken S\u0131rplar taraf\u0131ndan bombard\u0131mana tutulmu\u015flard\u0131r. \u00c7o\u011fu bu \u00f6l\u00fcm y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde ya S\u0131rp k\u00f6peklerine ya S\u0131rp tuzaklar\u0131na ya da a\u00e7l\u0131k ve susuzlu\u011fa kurban gitmi\u015ftir. Ka\u00e7anlar\u0131 yakalamak i\u00e7in hileli y\u00f6ntemler kullanan S\u0131rplar, kimyasal silah kullanmaktan bile geri kalmam\u0131\u015flard\u0131r. Yola \u00e7\u0131kanlardan pek az\u0131 bu \u00e7ileli yolculuk sonunda Tuzla\u2019ya ula\u015fabilmi\u015ftir (Kaptan, 2008, s. 31). S\u0131rplar, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 g\u00fcnlerce i\u015fkence ettikten sonra evlat ya da karde\u015flerinin \u00f6n\u00fcnde \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131 da kendilerinin g\u00f6mmesini istemi\u015flerdir (Kaptan, 2008, s. 32).<\/p>\n<p>Soyk\u0131r\u0131m s\u0131ras\u0131nda K\u0131z\u0131lha\u00e7 taraf\u0131ndan, Srebrenica\u2019da ya\u015fayan on ila on be\u015f bin Bo\u015fnak\u2019\u0131n S\u0131rp askerler taraf\u0131ndan katledildi\u011fi ve yedi bin be\u015f y\u00fcz Bo\u015fnak\u2019\u0131n kayboldu\u011fu haberi yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f\u0131n hemen ard\u0131ndan Srebrenica&#8217;da a\u00e7\u0131lan toplu mezarlardan, \u00e7ocuk ve kad\u0131nlar\u0131n da aras\u0131nda bulundu\u011fu sekiz bin ceset \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Aralar\u0131ndan iki bin yetmi\u015f kurban\u0131n kesin kimlik tespiti yap\u0131labilmi\u015ftir (Kaptan, 2008, s. 32). \u00c7\u00fcnk\u00fc S\u0131rplar, cesetlere ait kimliklerin belirlenmemesi ad\u0131na, onlar\u0131 par\u00e7alara ay\u0131rarak farkl\u0131 toplu mezarlara g\u00f6mm\u00fc\u015flerdir. Tespit edilen yetmi\u015f yedi civar\u0131 toplu mezar ve daha a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f otuz bir toplu mezar oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir (Ta\u015fk\u0131ran, 2010, s. 173). En b\u00fcy\u00fck toplu mezar Srebrenica yak\u0131n\u0131ndaki Zvornik kentindeki ormanl\u0131k alanda bulunmu\u015f, buradan alt\u0131 y\u00fcz yirmi dokuz ceset \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kimlik tespiti yap\u0131labilenler 11 Temmuz 2004 tarihinde Poto\u00e7ari\u2019deki an\u0131t mezara defnedilmi\u015ftir (Kaptan, 2008, s. 33).<\/p>\n<p>Elleri kollar\u0131 ba\u011flanmas\u0131na ve \u00e7aresizle\u015ftirilmelerine ra\u011fmen cesurca ve mert\u00e7e, tam \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131l direnmi\u015ftir Srebrenica halk\u0131. Ne yaz\u0131k ki bir s\u00fcreli\u011fine baz\u0131 ba\u015far\u0131lar kazanm\u0131\u015f olsalar da kaybeden taraf olmu\u015flard\u0131r. A\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek gerekir ki bunun sorumlular\u0131 en az S\u0131rplar kadar NATO, BM G\u00fcvenlik Konseyi ve AB olmu\u015ftur (Ko\u00e7ak, 2010, s. 167).<\/p>\n<div id=\"attachment_10700\" style=\"width: 860px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-10700\" class=\"size-full wp-image-10700\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/bosna2.jpg\" alt=\"\" width=\"850\" height=\"564\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/bosna2.jpg 850w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/bosna2-300x199.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/bosna2-150x100.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/bosna2-768x510.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 850px) 100vw, 850px\" \/><p id=\"caption-attachment-10700\" class=\"wp-caption-text\">\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;ndan sonra Avrupa&#8217;da en b\u00fcy\u00fck soyk\u0131r\u0131m olarak nitelendirilen Srebrenitsa&#8217;daki soyk\u0131r\u0131mdan ka\u00e7mak isteyen bo\u015fnaklar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ve &#8220;\u00f6l\u00fcm yolu&#8221; olarak bilinen orman yolunda, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 \u00fclkelerinden gelenlerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla 3 g\u00fcn s\u00fcrecek &#8220;Bar\u0131\u015f Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc&#8221; yap\u0131lacak. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, BM taraf\u0131ndan &#8220;g\u00fcvenli b\u00f6lge&#8221; ilan edilen Srebrenitsa&#8217;n\u0131n, S\u0131rp general Ratko Mladi\u00e7 komutas\u0131ndaki askeri birlikler taraf\u0131ndan 11 Temmuz 1995&#8217;te i\u015fgal edilip, sivillere kar\u015f\u0131 soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine, bu kentten ka\u00e7an halk, 110 kilometre uzakl\u0131ktaki Tuzla kentine varmak i\u00e7in orman yolunu kullanarak soyk\u0131r\u0131mdan kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Orman yolunu kullanarak, soyk\u0131r\u0131mdan ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan sivillerin bir\u00e7o\u011fu, bu yolda S\u0131rp \u00e7etniklerce yakalan\u0131p \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, Srebrenitsa&#8217;dan ka\u00e7an \u00e7ok az ki\u015fi sa\u011f sa\u011flim Tuzla&#8217;ya varabilmi\u015fti. (Ar\u015fiv) (Ahmet Bayri\u00e7 &#8211; Anadolu Ajans\u0131)<\/p><\/div>\n<h2><strong>Sonu\u00e7<\/strong><\/h2>\n<p>Sava\u015f s\u00fcresince her g\u00fcn insan k\u0131y\u0131mlar\u0131; keskin ni\u015fanc\u0131lar\u0131n yol ortas\u0131nda kur\u015funlad\u0131\u011f\u0131 sivil halk; sivil halk\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 pazar yeri (Saraybosna), kafe (Tuzla Soyk\u0131r\u0131m\u0131), park, hastane (Saraybosna, Mostar, Travnik) gibi yerlerdeki patlamalar; \u00a0katledilen kad\u0131n, \u00e7ocuk ve ya\u015fl\u0131lar; parampar\u00e7a edilen bedenler ve bunlara dair g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler; harabeye \u00e7evrilen kentler; insanl\u0131k onuruna yak\u0131\u015fmayan a\u015fa\u011f\u0131lanmalar ve son olarak da bunlarla ilgili g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin bas\u0131na yans\u0131mas\u0131yla birlikte, soyk\u0131r\u0131ma varan soyk\u0131r\u0131mlar kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fcnya vicdan\u0131 ve kamuoyunun sessiz kalamay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131l\u0131 bulmas\u0131 bile olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131k i\u00e7in bu b\u00fcy\u00fck bir trajedidir. Ortada apa\u00e7\u0131k olan \u015fudur; Bo\u015fnaklar, Avrupa\u2019n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde hem M\u00fcsl\u00fcman hem de Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin, yani bir anlamda T\u00fcrkiye\u2019nin uzant\u0131s\u0131 olarak kabul edildi\u011finden; \u00a0Avrupa\u2019n\u0131n kendisinden olmayan \u00a0ama buna ra\u011fmen \u00f6zg\u00fcn ve \u00f6zel k\u00fclt\u00fcrel bir etnik olu\u015fum oldu\u011fundan, uzun s\u00fcre o b\u00f6lgede ya\u015fananlara k\u00f6r bak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Avrupa\u2019n\u0131n g\u00f6be\u011finde, Balkanlarda M\u00fcsl\u00fcman ve \u00f6zg\u00fcn kimlikli bir ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fclke istenmedi\u011finden, soyk\u0131r\u0131ma varan insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 eylemlerle M\u00fcsl\u00fcman halk ortadan kald\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik Bosna-Hersek d\u0131\u015f\u0131ndaki S\u0131rbistan, H\u0131rvatistan, Slovenya ve Makedonya\u2019ya ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k verilirken, kimsenin burnu bile kanamam\u0131\u015fken; Bosna-Hersek\u2019te bunlar\u0131n ya\u015fanmas\u0131n\u0131n tek sebebi b\u00f6ylesi \u00f6zel ve \u00f6zg\u00fcn bir ba\u011f\u0131ms\u0131z M\u00fcsl\u00fcman devletin Avrupa\u2019da istenmeyi\u015fidir (Canda, Sarayevo&#8217;95, 1997, s. 2). Uluslararas\u0131 kamuoyu, ya\u015fanan bunca y\u0131k\u0131m ve vah\u015fete kar\u015f\u0131 silah ambargosu koymak, insani yard\u0131m yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlenmek ve g\u00fcvenli b\u00f6lgeler ilan etmek bi\u00e7iminde \u015fiddeti durdurmaya y\u00f6nelik olmayan m\u00fcdahalelerle yetinmi\u015ftir (Vatansever, 2011, s. 4).<\/p>\n<p>Bize g\u00f6re sistematik olarak ve belli bir ama\u00e7 do\u011frultusunda etnik temizlik\/ar\u0131nd\u0131rma politikas\u0131 izlenmi\u015f, insanl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan toplum haf\u0131zas\u0131na kaz\u0131nm\u0131\u015f bir travma olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dczerinden ne kadar zaman ge\u00e7erse ge\u00e7sin toplum haf\u0131zas\u0131na kaz\u0131nan bu travma, nesilden nesile aktar\u0131lacakt\u0131r. Toplum a\u011f\u0131r bir toplumsal travmaya ve psikolojik bunal\u0131ma mahk\u00fbm b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonras\u0131 i\u00e7in bilinmelidir ki sava\u015flar\u0131n toplumlar\u0131n zihninde ve kalbinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar\u0131n sanc\u0131lar\u0131 ve izleri kimi zaman as\u0131rlar boyu silinememektedir. Toplum haf\u0131zas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu ya\u015fan\u0131lanlar bir felaketten \u00e7ok daha \u00f6tesidir.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca ya\u015fanan hemen hemen t\u00fcm sava\u015flarda sivil halk\u0131n sava\u015f b\u00f6lgesinden daha g\u00fcvenli b\u00f6lgelere ge\u00e7meleri ya da askerin yard\u0131m\u0131yla ge\u00e7irilmeleri durumu defalarca kez ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat ne yaz\u0131k ki bu sava\u015f\u0131 f\u0131rsat bilerek, planl\u0131 ve d\u00fczenli \u015fekilde d\u00fc\u015fmanl\u0131k g\u00f6sterip b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 g\u00f6\u00e7e zorlamak, i\u015fkence ve eziyetlerde bulunmak, tecav\u00fcz etmek ve \u00f6ld\u00fcrmek gibi eylemler, ya\u015fananlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve insan say\u0131s\u0131yla orant\u0131l\u0131 olarak, durumun soyk\u0131r\u0131m \u015feklinde de\u011ferlendirilmesine neden olabilmektedir: Srebrenica gibi (Ko\u00e7ak, 2010, s. 58). Avrupa k\u0131tas\u0131 i\u00e7in konu\u015facak olursak, neredeyse son yetmi\u015f y\u0131l i\u00e7inde, Balkan co\u011frafyas\u0131nda \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d olarak tan\u0131mlanan tek olay; \u201cSrebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d olmu\u015ftur (T\u00fcrbedar, 2005, s. 42).<\/p>\n<p>Takvimler 11 Temmuz 1995\u2019i g\u00f6sterirken Srebrenica \u201cg\u00fcvenli B\u00f6lge\u201d ilan edildi\u011fi halde, burada g\u00f6revli Hollandal\u0131 UNPROFOR askerleri, Ratko Mladi\u00e7 \u00f6nderli\u011findeki S\u0131rp milisler kar\u015f\u0131s\u0131nda geri \u00e7ekildi\u011fi i\u00e7in S\u0131rplar\u0131n eline ge\u00e7mi\u015ftir. Tarihte \u201cSrebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d olarak yerini alan bu olay NATO ve BM\u2019nin sadece izleyici rol\u00fc oynamas\u0131ndan ve \u201cg\u00fcvenli b\u00f6lge\u201d denilen b\u00f6lgelerin korunmas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmamas\u0131ndan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Hollanda\u2019n\u0131n Lahey kentinde, 2004 y\u0131l\u0131 Nisan ay\u0131nda kurulan BM Uluslararas\u0131 Sava\u015f Su\u00e7lar\u0131 Mahkemesi de Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d olarak onaylam\u0131\u015ft\u0131r (Atabay, 2013, s. 182). Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131 hi\u00e7bir zaman \u00f6nlenemez bir soyk\u0131r\u0131m olarak kabul edilmemi\u015ftir (T\u00fcrke\u015f, R\u00fcma, &amp; Ak\u015fit, 2012, s. 9).<\/p>\n<p>Ne Bosna-S\u0131rp Cumhuriyeti Ba\u015fkan\u0131 Radovan Karadzi\u00e7\u2019in ne de Bosna-S\u0131rp Cumhuriyeti Ordusu Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Ratko Mladi\u00e7\u2019in Srebrenica\u2019da ya\u015fatacaklar\u0131 vah\u015fet, k\u0131y\u0131m ve soyk\u0131r\u0131m\u0131n birileri taraf\u0131ndan \u00f6nceden bilinmiyor olmas\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6z\u00fckmemektedir (T\u00fcrbedar, 2005, s. 46). Takvimlerde 11 Temmuz 1995 \u015feklinde g\u00f6r\u00fclen o kara g\u00fcnde asl\u0131nda sadece birka\u00e7 bin insan katledilmemi\u015ftir, ayn\u0131 zamanda insan olarak kendimizi s\u0131nad\u0131\u011f\u0131m\u0131z insanl\u0131k s\u0131nav\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z da ayyuka \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (Ko\u00e7ak, 2010, s. 164).<\/p>\n<p>Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131 konusunda bu kadar su\u00e7lu varken sadece Bosnal\u0131 S\u0131rplar\u0131 su\u00e7lamak yersiz ve yetersiz olacakt\u0131r. En az S\u0131rplar kadar su\u00e7lu olan Hollanda ve Fransa gibi Bat\u0131l\u0131 devletler; BM, NATO ve AB gibi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar unutulmamal\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7ta soyk\u0131r\u0131m uygulan\u0131rken ellerinde silahlarla S\u0131rplara kat\u0131lmam\u0131\u015f dahi olsalar, yap\u0131lan zul\u00fcm ve uygulanan vah\u015fete sessiz ve tepkisiz kalm\u0131\u015flard\u0131r ki bu da onlar\u0131 su\u00e7 orta\u011f\u0131 yapar (T\u00fcrbedar, 2005, s. 45).<\/p>\n<p>Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olan k\u0131y\u0131m, soyk\u0131r\u0131m ve eziyetler tamamen ideolojik bir soyk\u0131r\u0131m olmu\u015ftur. Burada S\u0131rplar\u0131n Balkanlara h\u00e2kim olma g\u00fcd\u00fcs\u00fc do\u011frultusundaki \u201cB\u00fcy\u00fck S\u0131rbistan\u201d hayaline engel olarak kabul ettikleri Bo\u015fnak halka, M\u00fcsl\u00fcman olduklar\u0131 ve farkl\u0131 bir kimlik ile k\u00fclt\u00fcr tercih ettikleri i\u00e7in soyk\u0131r\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Ko\u00e7ak, 2010, s. 45).<\/p>\n<p>Rusya\u2019y\u0131 Balkanlardan uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, ABD ve baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 devletler, S\u0131rbistan\u2019\u0131 Rusya\u2019n\u0131n boyunduru\u011fundan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in, \u00f6nce su\u00e7 i\u015flemelerine g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re izin vermi\u015f; sonras\u0131nda da onlar\u0131 bu su\u00e7tan sorumlu tutarak Rus yanl\u0131s\u0131 Milosevi\u00e7 ile etraf\u0131ndakileri aradan \u00e7\u0131karmak istemi\u015ftir (Ko\u00e7ak, 2010, s. 198). BM, NATO ve AB gibi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar, Srebrenica kentinin M\u00fcsl\u00fcman Bo\u015fnak halk\u0131n\u0131 tabiri caizse defalarca s\u0131rt\u0131ndan b\u0131\u00e7aklam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk ve en b\u00fcy\u00fck b\u0131\u00e7ak darbesi, BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin \u201cg\u00fcvenli\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeyi S\u0131rplar\u0131n sald\u0131r\u0131 ve zulm\u00fcnden koruyamamalar\u0131 ya da korumamalar\u0131 olmu\u015ftur. Ortada olan \u015fu ki; halk\u0131 koruma s\u00f6z\u00fcyle, silahlar\u0131 ellerinden al\u0131nm\u0131\u015f savunmas\u0131z bir hedef yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonras\u0131nda imzalanan Dayton Anla\u015fmas\u0131 ile M\u00fcsl\u00fcman Bo\u015fnaklar tekrar evlerine d\u00f6nmeyi hayal etmi\u015fler ama ne yaz\u0131k ki bu elli ki\u015fiden olu\u015fan grup, yokluklar\u0131nda evlerine yerle\u015fen, S\u0131rplardan evlerini geri alamam\u0131\u015flar; \u00fcst\u00fcne tehdit edilmi\u015fler ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flardan yard\u0131m istemi\u015flerdir. \u0130\u015fin di\u011fer bir ac\u0131 taraf\u0131 da \u015fu ki yard\u0131m talepleri de kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Ko\u00e7ak, 2010, s. 234).<\/p>\n<p>Her \u015fey bir yana, ya\u015fanan onca ac\u0131 olay\u0131n ard\u0131ndan Srebrenica\u2019ya S\u0131rp Cumhuriyeti\u2019nden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00f6zel stat\u00fc verilmemi\u015f, harabeye d\u00f6nen kent i\u00e7in yard\u0131m istenmesine ra\u011fmen yard\u0131m da edilmemi\u015ftir (Ko\u00e7ak, 2010, s. 235).<\/p>\n<h2><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n<p>Akman, H. (2015). Yugoslavya&#8217;n\u0131n Da\u011f\u0131lma S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye&#8217;nin \u0130\u00e7 Siyasi Durumu ve Da\u011f\u0131lmaya Yakla\u015f\u0131m\u0131. <em>ASOS JOURNAL The Journal of Academic Social Science<\/em>(16), 139-156.<\/p>\n<p>Alili, T. (2010). <em>Yugoslavya Dersleri.<\/em> Ankara: Kaynak Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Arap, E., &amp; Bay\u00fcn, S. (2014). Josip Broz Tito. <em>Hukuk G\u00fcndemi<\/em>(2), 82-88.<\/p>\n<p>Ar\u0131, T., &amp; Pirin\u00e7\u00e7i, F. (2013). So\u011fuk Sava\u015f Sonras\u0131nda ABD&#8217;nin Balkan Politikas\u0131. <em>Alternatif Politika, 3<\/em>(1).<\/p>\n<p>Atabay, M. (2012). <em>20&#8217;nci Y\u00fczy\u0131lda T\u00fcrkiye Ve Balkanlar (Sava\u015f, Bar\u0131\u015f, G\u00f6\u00e7 ve Dram\u0131n Tarihi).<\/em> \u0130stanbul: Kriter Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Atabay, M. (2013). <em>\u0130mparatorluktan Ulus Devlete T\u00fcrkiye ve Balkanlar.<\/em> Edirne: Paradigma Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Bekman, B. (2015, Temmuz 11). <em>Balkanlardan Y\u00fckselen A\u011f\u0131t: Srebrenitsa Katliam\u0131.<\/em> Haziran 2, 2016 tarihinde http:\/\/2023vizyon.org.tr\/: http:\/\/2023vizyon.org.tr\/balkanlardan-yukselen-agit-srebrenitsa-katliami\/ adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n<p>Bora, T. (1995). <em>Milliyet\u00e7ili\u011fin Provokasyonu.<\/em> \u0130stanbul: Birikim Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Bora, T. (1999). <em>Yeni D\u00fcnya D\u00fczeni&#8217;nin Av Sahas\u0131.<\/em> \u0130stanbul: Birikim Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Can, \u0130. (1992). Yugoslavya ve Bosna-Hersek Bunal\u0131m\u0131. <em>D\u00fcnya ve \u0130slam Dergisi<\/em>(12).<\/p>\n<p>Canda, M. \u015e. (1997). <em>Sarayevo&#8217;95.<\/em> \u0130zmir: Ege \u00dcniversitesi Bas\u0131mevi.<\/p>\n<p>Canda, M. \u015e. (2013). <em>Bosna Sava\u015f\u0131 (1992-1995) Ve Bar\u0131\u015f Resimlerle Bosna Sava\u015f\u0131&#8217;ndan Bir Kesit Ve G\u00fcn\u00fcm\u00fczden \u0130zlenimler.<\/em> \u0130zmir: Color Ofset Matbaac\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>Coward, M. (2006, Eyl\u00fcl). Etno-Milliyet\u00e7ilik ve Bosna&#8217;daki Yok Etme Sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131. <em>Mimarlar Odas\u0131 Ankara \u015eubesi B\u00fclteni<\/em>(43), 24-31.<\/p>\n<p>Crampton, R. J. (2007). <em>II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;ndan Sonra Balkanlar.<\/em> \u0130stanbul: Yay\u0131n Odas\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7akmak, C. (2014). Bosna \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131: Avrupa&#8217;n\u0131n Kalbinde \u0130nsani Trajedi. C. \u00c7akmak, C. \u00c7AKMAK, F. G. \u00c7OLAK, &amp; G. G\u00dcNEYSU (D\u00fc) i\u00e7inde, <em>20. Y\u00fczy\u0131lda Soyk\u0131r\u0131m ve Etnik Temizlik<\/em> (s. 65-94). \u0130stanbul: \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7au\u015fevi\u00e7, R. (1994). <em>Bosna M\u00fcsl\u00fcmanlara Son Uyar\u0131 1.<\/em> (A. S. Nevzat Aku\u015f, \u00c7ev.) \u0130stanbul: \u00d6zy\u0131lmaz Matbaas\u0131.<\/p>\n<p>Dalar, M. (2008). Dayton Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 ve Bosna-Hersek&#8217;in Gelece\u011fi. <em>Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi, 1<\/em>(16).<\/p>\n<p>De\u011fer, O. (2009). Soyk\u0131r\u0131m Su\u00e7u ve Devletin Sorumlulu\u011fu: Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131&#8217;n\u0131n Bosna-Hersek v. S\u0131rbistan-Karada\u011f Karar\u0131. <em>Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkileri Dergisi, 6<\/em>(22), 60-95.<\/p>\n<p>Dikici, A. (2004). Bosna Sava\u015f\u0131n\u0131n Unutulmayan Trajedisi: Srebrenica Katliam\u0131. <em>Avrasya Dosyas\u0131, 11 Eyl\u00fcl Sonras\u0131 T\u00fcrk D\u0131\u015f Politikas\u0131, 10<\/em>(1), 219-239.<\/p>\n<p>Dikici, A. (2005). Bosna Sava\u015f\u0131nda Bir \u0130hanetin \u00d6yk\u00fcs\u00fc: Srebrenica Katliam\u0131. <em>Karadeniz Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi<\/em>, 135-156.<\/p>\n<p>Eker, S. (2006). Bosna&#8217;da Etno-Linguistik Yap\u0131 ve T\u00fcrk Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00dczerine. <em>Milli Folklor<\/em>(72). 03 13, 2015 tarihinde al\u0131nd\u0131<\/p>\n<p>Ekinci, M. U. (2014). <em>Bosna-Hersek Siyasetini Anlama K\u0131lavuzu.<\/em> \u0130stanbul: SETA (Siyaset Ekonomi ve Toplu Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131).<\/p>\n<p>Elia\u00e7\u0131k, R. \u0130. (?). <em>\u00c7a\u011fa \u0130z B\u0131rakan \u00d6nderler Aliya \u0130zzetbegovi\u00e7.<\/em> \u0130stanbul: \u0130lke Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>Erbesler, E. E. (2014). <em>Bosna&#8217;da Egemenlik Sorunu Dayton Anla\u015fmas\u0131.<\/em> \u0130stanbul: Biyografi Net.<\/p>\n<p>G\u00f6kda\u011f, B. A., &amp; Karatay, O. (D\u00fc). (2013). <em>Balkanlar El Kitab\u0131 I. Cilt<\/em> (Cilt 2). Ankara: Ak\u00e7a\u011f Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>G\u00f6kda\u011f, B. A., &amp; Karatay, O. (D\u00fc). (2013). <em>Balkanlar El Kitab\u0131 II. Cilt<\/em> (Cilt 1). Ankara: Ak\u00e7a\u011f Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>G\u00fcm\u00fc\u015f, Z. (2005). <em>Bosna-Hersek sava\u015f\u0131 ve Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkilerdeki Yeri.<\/em> 2005: Cumhuriyet \u00dcniversitesi.<\/p>\n<p>\u0130lhan, M. S. (2010). <em>Bosna Hersek Vah\u015feti ve D\u00fcnya Kamuoyu.<\/em> Ankara: Berikan Yay\u0131nevi.<\/p>\n<p>\u0130nalc\u0131k, H. (2000). Miras\u0131n Anlam\u0131: Osmanl\u0131 \u00d6rne\u011fi. L. C. Brawn i\u00e7inde, <em>\u0130mparatorluk Miras\u0131: Balkanlar&#8217;da ve Ortado\u011fu&#8217;da Osmanl\u0131 Damgas\u0131<\/em> (G. \u00c7. G\u00fcven, \u00c7ev.). \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>\u0130zetbegovi\u00e7, A. (2003). <em>Tarihe Tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131m.<\/em> (A. Erkilet, A. Demirhan, &amp; H. \u00d6z , \u00c7ev.) \u0130stanbul: Klasik.<\/p>\n<p>Kaptan, A. (2008). <em>Ge\u00e7mi\u015ften G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Bosna-Hersek Tarihi ve T\u00fcrkiye- Bosna- Hersek \u0130li\u015fkileri.<\/em> Ankara: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Karasu, M. A. (2008, Temmuz). Bir Kentin \u00d6l\u00fcm\u00fc: Kentk\u0131r\u0131m (Bosna-Hersek \u00d6rne\u011fi). <em>\u00c7a\u011fda\u015f Yerel Y\u00f6netimler, 17<\/em>(3), 51-64.<\/p>\n<p>Karatay, O. (2002). <em>Bosna-Hersek Bar\u0131\u015f S\u00fcreci.<\/em> Ankara: KaraM Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Keser, U. (2012). Manevi Miras Katliam\u0131; Bosna-Hersek&#8217;ta Kentk\u0131r\u0131m. <em>Motif Akademi Halkbilimi Dergisi<\/em>, 274-298.<\/p>\n<p>Ko\u00e7ak, M. (2010). <em>\u0130nsanl\u0131k Tarihinde Kara Bir Leke Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131!..<\/em> \u0130stanbul: Batu Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>K\u00fc\u00e7\u00fck, C. (2000). Osmanl\u0131larda Millet Sistemi ve Tanzimat. <em>Tanzimat&#8217;tan Cumhuriyet&#8217; T\u00fcrk Ansiklopedisi<\/em> (Cilt 4, s. 1007-1008). i\u00e7inde \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<ol>\n<li>Murat Ta\u015far, B. M. (1996). <em>Bosna-Hersek ve Postmodern Orta\u00e7a\u011fa Giri\u015f.<\/em> \u0130stanbul: Birle\u015fik Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Malcolm, N. (1999). <em>Bosna.<\/em> (A. Karada\u011fl\u0131, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Om Yay\u0131nevi.<\/p>\n<p>Mazower, M. (2014). <em>Bizans&#8217;\u0131n \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Balkanlar.<\/em> (A. Ozil, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Alfa.<\/p>\n<p>Milli Gazete. (2010, Temmuz 11). <em>Kana bulanan g\u00fcm\u00fc\u015f: Srebrenitsa.<\/em> Kas\u0131m 5, 2015 tarihinde http:\/\/www.milligazete.com.tr: http:\/\/www.milligazete.com.tr\/haber\/Kana bulanan gumus Srebrenitsa\/166370#.VY0eYPntmkp adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n<p>\u00d6ner, \u015e., &amp; N., A. (2013). <em>Dram Sonras\u0131 Bosna\/M\u00fcltecilerin Geri D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u00dczerine Bir Alan Ara\u015ft\u0131rmas\u0131.<\/em> \u0130stanbul: IQ K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>Popov\u0131c, A. (1995). <em>Balkanlarda \u0130slam.<\/em> \u0130stanbul: \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Sa\u011flam, A. (2015, Ocak). Ululslararas\u0131 Yarg\u0131lama Faaliyetleri Ba\u011flam\u0131nda Eski Yugoslavya Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemelerinin De\u011ferlendirilmesi. <em>T\u00fcrkiye Adalet Akademisi Dergisi<\/em>(20), 567-594.<\/p>\n<p>Samary, C. (1995). <em>Par\u00e7alanan Yugoslavya: Bosna&#8217;da Etnik Sava\u015f.<\/em> (B. Tanatar, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Yaz\u0131n Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>Sands, P. (2017). <em>Do\u011fu Bat\u0131 Soka\u011f\u0131-Soyk\u0131r\u0131m ve \u0130nsanl\u0131\u011fa Kar\u015f\u0131 \u0130\u015flenen Su\u00e7lar\u0131n K\u00f6kenleri \u00dczerine.<\/em> (H. Aksakal, D\u00fc.) \u0130stanbul: ALFA.<\/p>\n<p>Selver, M. (2003). <em>Balkanlara Stratejik Yakla\u015f\u0131m ve Bosna.<\/em> \u0130stanbul: IQ K\u00fclt\u00fcr-Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>S\u00fcrgevil, S., &amp; \u00d6zg\u00fcn, C. (2012). <em>Balkanlar-II.<\/em> \u0130zmir: Ege \u00dcniversitesi Bas\u0131mevi.<\/p>\n<p>Ta\u015far, M. M., Metin, B., &amp; \u00dcnaltay, A. (1996). <em>Bosna-Hersek ve Postmodern Orta\u00e7a\u011fa Giri\u015f.<\/em> \u0130stanbul: Birle\u015fik Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>Ta\u015fk\u0131ran, C. (2010). <em>Balkanlarda \u0130zlerimiz.<\/em> Ankara: Sara\u00e7 Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Tekin, C. H. (2012). <em>Bosna-Hersek Devleti 1991-2011.<\/em> Konya: \u00c7izgi Kitabevi.<\/p>\n<p>T\u00fcrbedar, E. (2005). Uluslararas\u0131 Hukuk ve Adalete G\u00f6lge D\u00fc\u015f\u00fcren Trajedi: Srebrenitsa Soyk\u0131r\u0131m\u0131. <em>Stratejik Analiz<\/em>, 42-47.<\/p>\n<p>T\u00fcrbedar, E. (2010). <em>Bar\u0131\u015f\u0131n 15. Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde Bosna-Hersek: Dayton Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n Neticelerinin De\u011ferlendirilmesi.<\/em> Ankara: Tepav.<\/p>\n<p>T\u00fcrke\u015f, M., R\u00fcma, \u015e. \u0130., &amp; Ak\u015fit, S. (2012). <em>Kriz Sarmal\u0131nda Bosna-Hersek: &#8220;Devlet Krizi&#8221;.<\/em> Uluslararas\u0131 Ticaret ve Pazarlama. \u0130stanbul: Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi- T\u00fcsiad D\u0131\u015f Politika Forumu.<\/p>\n<p>UH\u0130M. (2012, Nisan 26). <em>Bosna-Hersek \u0130\u015fgali Ve Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131.<\/em> \u015eubat 4, 2016 tarihinde http:\/\/www.sondevir.com: http:\/\/www.sondevir.com\/rapor-arastirma\/68047\/bosna-hersek-isgali-ve-srebrenica-soykirimi adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n<p>UH\u0130M. (2013, Temmuz 11). <em>BM ve Nato&#8217;nun G\u00f6z Yumdu\u011fu Bosna-Hersek \u0130\u015fgali ve Srebrenica Soyk\u0131r\u0131m\u0131.<\/em> Kas\u0131m 25, 2015 tarihinde https:\/\/www.uhim.org\/: www.uhim.org\/images\/makale\/1373554976.pff adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n<p>\u00dclger, \u0130. K. (2003). <em>Yugoslavya Neden Par\u00e7aland\u0131?<\/em> Ankara: Se\u00e7kin Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>\u00dclker, \u0130. (2011). <em>Balkanlarda S\u0131rp-Bo\u015fnak \u0130li\u015fkileri (1945-1995).<\/em> Diyarbak\u0131r: F\u0131rat \u00dcniversitesi.<\/p>\n<p>Vatansever, M. (2011). Zaman\u0131n Unutturamad\u0131\u011f\u0131 Dram: Srebrenitsa. USAK analiz. Nisan 21, 2017 tarihinde https:\/\/www.academia.edu\/260955\/Zaman%C4%B1n_Unutturamad%C4%B1%C4%9F%C4%B1_Dram_Srebrenitsa adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n<p>Yahya, H. (1997). <em>&#8216;Gizli El&#8217; Bosna&#8217;da.<\/em> \u0130stanbul: Vural Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n<p>Y\u0131lmazata, M. (2013). <em>Sava\u015fa Giden Yol.<\/em> \u0130stanbul: Do\u011fu K\u00fct\u00fcphanesi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> <strong>JNA:<\/strong> Yugoslavya Halk Ordusu \/ \u0408\u0443\u0433\u043e\u0441\u043b\u043e\u0432\u0435\u043d\u0441\u043a\u0430 \u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430 \u0410\u0440\u043c\u0438\u0458\u0430.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> <strong>NATO:<\/strong> Kuzey Atlantik Anla\u015fmas\u0131 Te\u015fkilat\u0131 (North Atlantic Tactical Organization).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> <strong>UNPROFOR:<\/strong> Birle\u015fmi\u015f Milletler Koruma G\u00fcc\u00fc (United Nations Protection Force).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> <strong>\u00c7etnik:<\/strong> 1800\u2019lerden beri a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i S\u0131rp \u00e7etelerine verilen isim (Crampton, 2007, s. 11).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ya\u015fanan onca ac\u0131 olay\u0131n ard\u0131ndan Srebrenica\u2019ya S\u0131rp Cumhuriyeti\u2019nden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00f6zel stat\u00fc verilmemi\u015f, harabeye d\u00f6nen kent i\u00e7in yard\u0131m istenmesine ra\u011fmen yard\u0131m da edilmemi\u015ftir.B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya k\u00f6r, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k sa\u011f\u0131r olmu\u015ftur. <\/p>\n","protected":false},"author":73,"featured_media":10697,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[58,59,70,66],"tags":[162,1388,1385,1387,1386],"coauthors":[216],"class_list":["post-10696","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ab","category-abd","category-rusya","category-siyaset-tarih","tag-bosna","tag-bosnak","tag-hirvatistan","tag-sirp","tag-srebrenica"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/73"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10696"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10696\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10860,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10696\/revisions\/10860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10696"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=10696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}