![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/kosova-sirbistan-gorusmelerine-kosovali-liderler-katilmayi-reddetti-h1593086048-f580a1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Kosova-S\u0131rbistan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, Balkanlarda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir istikrar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en \u00f6nemli engel olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. 2013 Br\u00fcksel Anla\u015fmas\u0131 ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesini hedefleyen g\u00f6r\u00fc\u015fmeler AB Y\u00fcksek Temsilcisinin arabuluculu\u011funda ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f, anla\u015fman\u0131n 15 maddesinde ilerleme sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Uygulamada ise aksakl\u0131klar s\u00fcr\u00fcyordu. Kas\u0131m 2018\u2019de Kosova\u2019n\u0131n S\u0131rbistan ve Bosna-Hersek\u2019ten gelen mallara y\u00fczde 100 g\u00fcmr\u00fck vergisi uygulama karar\u0131 ile ili\u015fkiler tekrar kriz boyutuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bir s\u00fcredir duran g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin devam ettirilmesi i\u00e7in ABD devreye girmi\u015f ve taraflar\u0131n da kabul\u00fcyle 27 Haziran\u2019da Washington\u2019da bir toplant\u0131 planlanm\u0131\u015ft\u0131. Washington\u2019da yap\u0131lacak toplant\u0131yla ili\u015fkilerde normalle\u015fme aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n yeni bir y\u00f6n kazanaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ancak toplant\u0131 tarihinden hemen \u00f6nce Kosova Cumhurba\u015fkan\u0131 Ha\u015fim Tha\u00e7i hakk\u0131ndaki sava\u015f su\u00e7lar\u0131 i\u015fledi\u011fine y\u00f6nelik iddianamenin yay\u0131nlanmas\u0131, toplant\u0131n\u0131n ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131na neden oldu. S\u00fcre\u00e7 iki nedenle tart\u0131\u015fmal\u0131. Washington\u2019daki bulu\u015fma, ABD\u2019nin Kosova-S\u0131rbistan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde d\u00fcmene ge\u00e7me niyeti olarak anla\u015f\u0131ld\u0131 ve bu hem AB hem Rusya\u2019da rahats\u0131zl\u0131k yaratt\u0131. Washington\u2019da Kosova ve S\u0131rbistan\u2019\u0131n toprak de\u011fi\u015fimi \u00fczerinde anla\u015fma yapaca\u011f\u0131na dair i\u015faretler var ve Balkanlar\u2019da yeni bir dizi b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 ba\u015flatacak b\u00f6ylesi bir gizli anla\u015fman\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na ikna edecek g\u00fcvence verilemedi. Di\u011fer taraftan Kosova Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n sava\u015f d\u00f6neminde organ ticareti ve sivil \u00f6l\u00fcmlerle su\u00e7lanmas\u0131 da uzun zamand\u0131r \u00f6telenen bir tart\u0131\u015fmay\u0131 canland\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n
Kosova Cumhurba\u015fkan\u0131 Ha\u015fim Tha\u00e7i hakk\u0131nda su\u00e7lama yap\u0131lmas\u0131 bekleniyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc bu mahkemenin kurulmas\u0131na neden olan Dick Marty raporunda Tha\u00e7i, t\u00fcm su\u00e7lar\u0131n merkezindeki isim olarak g\u00f6steriliyordu. Su\u00e7lamalar, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda S\u0131rp ve U\u00c7K\u2019n\u0131n sava\u015f\u0131na destek olmayan Arnavut ve di\u011fer etnik unsurlardan sivillerin organlar\u0131 i\u00e7in esir tutulmas\u0131, i\u015fkence edilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, organ ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, insan ticareti, cinsel \u015fiddet, yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6zalt\u0131, mala-servete el koyma, etnik az\u0131nl\u0131klar ve siyasi rakiplere kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7larla ilgili. Tha\u00e7i hakk\u0131nda yay\u0131nlanan iddianame en az 100 ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini i\u00e7eriyor. Tha\u00e7i, S\u0131rbistan\u2019a kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcten ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc listesinde yer alan Ushtria \u00c7lirimtare e Kosov\u00ebs- U\u00c7K (Kosova Kurtulu\u015f Ordusu) liderlerinden biriydi. 1993\u2019te kurulan \u00f6rg\u00fct 1997\u2019de silahl\u0131 eylemlerine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131, daha sonra 2001\u2019de Makedonya\u2019da i\u00e7 sava\u015fa yol a\u00e7an Makedon-Arnavut \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve S\u0131rbistan\u2019\u0131n toprak par\u00e7as\u0131 olan Pre\u015fova\u2019daki Arnavut ayaklanmas\u0131nda da U\u00c7K ba\u015froldeydi. U\u00c7K\u2019n\u0131n Kosova\u2019da faaliyet g\u00f6steren aya\u011f\u0131 sonradan \u201cKurtulu\u015f Ordusu\u201d s\u0131n\u0131f\u0131nda say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve 2008\u2019de \u00fclke y\u00f6netiminde \u0130brahim Rugova gibi \u015fiddet kar\u015f\u0131t\u0131 bir lideri oldu\u011fu i\u00e7in bug\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Kosova\u2019dan bahsedilebiliyor.<\/p>\n
Kosova\u2019da y\u0131llard\u0131r siyaset yapan isimlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu U\u00c7K mensubuydu, do\u011fal olarak da Kosova Arnavutlar\u0131n\u0131n g\u00fcvendi\u011fi isimlerdi ve se\u00e7imlerde ba\u015far\u0131 sa\u011fl\u0131yorlard\u0131. Yine de not d\u00fc\u015fmek gerekir ki baz\u0131 Arnavutlar, baz\u0131 siyasilerin bilhassa denetimin tam sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131 Kosova\u2019n\u0131n kuzeyindeki b\u00f6lgelerde bug\u00fcn de devam eden organize ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k su\u00e7lar\u0131n\u0131n (silah, uyu\u015fturucu, insan, alt\u0131n, tarihi eser) bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funa inanmaktayd\u0131. Ramush Haradinay, Agim \u00c7eku, Fatmir Limay gibi isimler Lahey\u2019de sava\u015f su\u00e7u i\u015flemekten yarg\u0131land\u0131lar ve beraat ettiler. Ancak \u015fimdi Kosova\u2019da i\u015flenen su\u00e7larla ilgili daha sonra elde edilen kan\u0131tlara dayan\u0131larak kurulan bir uluslararas\u0131 mahkeme var ve Kosova\u2019da U\u00c7K\u2019n\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 su\u00e7larla ilgili bulunan t\u00fcm siyasiler burada isimlerini temize \u00e7\u0131karmak zorunda kalacak. U\u00c7K bir kez daha masaya yat\u0131r\u0131lacak. Kosova halk\u0131n\u0131 ter\u00f6r, s\u00fcr\u00fclme ve S\u0131rplar\u0131n soyk\u0131r\u0131m\u0131ndan korumak i\u00e7in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylemine yeni unsurlar eklenecek gibi\u2026 Ku\u015fkusuz ki Kosova i\u00e7in yeni bir d\u00f6neme i\u015faret ediyor. Kosova halk\u0131ndan gelen itirazlar\u0131n daha \u00e7ok S\u0131rbistan\u2019\u0131n i\u015fledi\u011fi sava\u015f su\u00e7lar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmaya odaklanmas\u0131 da dikkat \u00e7ekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc U\u00c7K\u2019n\u0131n bahsi ge\u00e7en su\u00e7lar\u0131 i\u015flenmedi\u011finden tam da emin de\u011filler ama mahkemenin adaletinden de ayn\u0131 derecede \u015f\u00fcphe duyuyorlar.<\/p>\n
\u00c7ember darald\u0131 ve s\u0131ra Ha\u015fim Tha\u00e7i\u2019ye geldi. Ama g\u00fcn\u00fc, bug\u00fcn m\u00fcyd\u00fc? Mahkeme 2015\u2019te kuruldu. Adaletin k\u0131l\u0131c\u0131 Tha\u00e7i\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde sal\u0131n\u0131yordu zaten. Madem su\u00e7lar\u0131n merkezindeydi neden Ramush Haradinay hakk\u0131ndaki iddianameyle ayn\u0131 zamanda Tha\u00e7i\u2019nin iddianamesi de a\u00e7\u0131klanmad\u0131? Neden Kosova-S\u0131rbistan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde yeni a\u015famaya ge\u00e7ilmek \u00fczereyken iddianame a\u00e7\u0131kland\u0131? ABD\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri y\u00fcklenme niyeti ve Tha\u00e7i\u2019nin ABD\u2019nin nihayet g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sahiplenmesini olumlu kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden beyanlar\u0131yla bir ilgisi var m\u0131? Ba\u015fsavc\u0131, Tha\u00e7i ve hakk\u0131nda ayn\u0131 g\u00fcn iddianame yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 Kadir Veseli’nin Kosova \u00d6zel Mahkemesinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 engellemek ve bu mahkemeyi kuran yasay\u0131 de\u011fi\u015ftirerek adaletle y\u00fczle\u015fmekten ka\u00e7mak amac\u0131yla gizli bir kampanya y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerine inand\u0131klar\u0131n\u0131, bu nedenle de iddianamenin kamuya a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 gerekli bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu a\u00e7\u0131klama baz\u0131lar\u0131nca ikna edici baz\u0131lar\u0131nca eksik bulunacakt\u0131r.<\/p>\n
Kosova sava\u015f\u0131ndan bu yana U\u00c7K militanlar\u0131n\u0131n sadece S\u0131rp ordusu ya da g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 sava\u015fmad\u0131\u011f\u0131, sivilleri de organlar\u0131n\u0131 da satmak amac\u0131yla rehin tuttu\u011fu, i\u015fkence yapt\u0131\u011f\u0131, \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc iddialar\u0131 hep oldu. Tabi konu uluslararas\u0131 organ ticareti olunca bu iddialar\u0131n ucunun de\u011fmeyece\u011fi yer yok gibi\u2026 Bu su\u00e7lar\u0131n sadece S\u0131rplara kar\u015f\u0131 i\u015flenmedi\u011fi, U\u00c7K\u2019n\u0131n eylemlerine kar\u0131\u015fmayan Arnavutlar\u0131n da \u201cihanet\u201d su\u00e7lamas\u0131yla U\u00c7K taraf\u0131ndan ayn\u0131 y\u00f6ntemlerle cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia edildi. U\u00c7K\u2019n\u0131n esirlerini Haziran 1999\u2019dan May\u0131s 2000\u2019e kadar Arnavutluk merkezindeki Burrel yak\u0131nlar\u0131ndaki bir \u201csar\u0131 ev\u201de g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc iddias\u0131 Eski Yugoslavya Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi (ICTY) Savc\u0131s\u0131 Carla del Ponte\u2019nin 2008 raporunda da bulunuyordu. 2009\u2019da Arnavutluk\u2019un kuzeydo\u011fusundaki bir kasaba olan Kukes\u2019te U\u00c7K\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zalt\u0131 kamplar\u0131na ili\u015fkin kan\u0131tlar bulundu. Bu kampa U\u00c7K\u2019ya sadakatsizlik yapan Arnavutlar\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi tespit edildi. Arnavutluk, oklar kendisine d\u00f6n\u00fcnce ba\u011f\u0131ms\u0131z bir soru\u015fturma \u00f6nerisi sunarak i\u015fbirli\u011fi teklifinde bulunmu\u015ftu. Sonras\u0131nda Kosova\u2019dan Arnavutluk s\u0131n\u0131r\u0131na \u00f6lm\u00fc\u015f ya da hen\u00fcz ya\u015fayan S\u0131rp ve Arnavut esirleri ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen U\u00c7K askerleri de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ancak soru\u015fturma derinle\u015firken bu askerlerin biri \u00f6ld\u00fc, di\u011ferleri bir daha hi\u00e7 bulunamad\u0131. Bu tan\u0131klar\u0131n i\u015faret etti\u011fi evde yap\u0131lan incelemelerde yerde yayg\u0131n kaz izleri, kimyasal spreyler ve cerrahi m\u00fcdahalelere uygun t\u0131bbi ekipman bulundu; yine de tan\u0131k ifadeleri olmadan yeterli olmayacakt\u0131.<\/p>\n
Avrupa Konseyi Parlamenteri \u0130svi\u00e7reli Dick Marty, Avrupa Konseyi ad\u0131na bahsi ge\u00e7en su\u00e7lar\u0131 ara\u015ft\u0131ran \u00fcnl\u00fc raporunu haz\u0131rlad\u0131 ve 12 Aral\u0131k 2010\u2019da yay\u0131nlad\u0131. Raporda, U\u00c7K\u2019n\u0131n S\u0131rp sivilleri organlar\u0131n\u0131 satmak amac\u0131yla rehin tuttu\u011fu, i\u015fkence yapt\u0131\u011f\u0131, \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc su\u00e7lamalar\u0131na yer veriliyor ve yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulan\u0131yordu.[1]<\/a> Kosova\u2019da Dick Marty tabi ki yalanland\u0131 ve Tha\u00e7i raporun haz\u0131rlanmas\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yapan Arnavutlar\u0131n listesini yay\u0131nlayaca\u011f\u0131 tehdidini savurdu. 25 Ocak 2011\u2019de Avrupa Konseyi raporu onaylad\u0131 ve i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda tam ve ciddi bir soru\u015fturma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi. Raporda yer alan iddialar ve bu iddialarla ba\u011flant\u0131l\u0131 di\u011fer su\u00e7lar hakk\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ceza soru\u015fturmas\u0131 y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere Eyl\u00fcl 2011’de \u00d6zel Soru\u015fturma G\u00f6rev G\u00fcc\u00fc (SITF) kuruldu. 2014 yaz\u0131nda SITF, ara\u015ft\u0131r\u0131lan kan\u0131tlar\u0131n bir iddianame a\u00e7mak i\u00e7in yeterli a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Art\u0131k bu iddialar\u0131 ele alarak yarg\u0131lama yapacak yetkili bir kurum gerekiyordu. 1 Ocak 1998-31 Aral\u0131k 2000 tarihleri aras\u0131nda Kosova\u2019da i\u015flenen insanl\u0131k, sava\u015f su\u00e7lar\u0131 ve Kosova yasalar\u0131 kapsam\u0131ndaki di\u011fer su\u00e7lar konusunda g\u00f6revli ve yetkili ge\u00e7ici bir mahkeme kurulmas\u0131 g\u00fcndeme geldi.<\/p>\n Kosova savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst d\u00fczey yetkililerle ilgili hassas davalardaki siyasi bask\u0131y\u0131 kald\u0131ramad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yordu. Bu nedenle Hollanda-Lahey\u2019de faaliyet g\u00f6sterecek, masraflar\u0131 AB, Kanada, Norve\u00e7, \u0130svi\u00e7re, T\u00fcrkiye ve ABD taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanacak, Kosova\u2019n\u0131n yetkilendirmesiyle ve uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukuku ve team\u00fcl hukuku ile Kosova yasalar\u0131na g\u00f6re faaliyet g\u00f6sterecek, uluslararas\u0131 h\u00e2kim ve savc\u0131lar\u0131n g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131 \u00f6zel bir mahkeme kurulmas\u0131 fikri olgunla\u015ft\u0131. Mahkemenin kurulmas\u0131 i\u00e7in m\u00fczakereler 2011’den 2015’e kadar s\u00fcrd\u00fc. Sonunda Kosova y\u00f6netimi, Kosova Meclisi ve Kosova Savc\u0131l\u0131k Ofisi taraf\u0131ndan onaylanan bir uluslararas\u0131 anla\u015fma, Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi (162. madde), nihayetinde de \u201cUzman Odalar\u0131 ve Savc\u0131l\u0131k Kanunu\u201d ile bu \u00f6zel mahkeme kuruldu. Mahkeme, 7 Ocak 2011 tarihli Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi Raporunda yer alan iddialarla ilgili olarak, insanl\u0131k, sava\u015f su\u00e7lar\u0131 ve Kosova yasalar\u0131 kapsam\u0131ndaki di\u011fer su\u00e7lar konusunda yarg\u0131 yetkisine sahip.<\/p>\n Kosova Ba\u015fbakan\u0131 iken hakk\u0131nda iddianame yay\u0131nlanan Ramush Haradinay 19 Temmuz 2019\u2019da g\u00f6revinden istifa etmi\u015fti. \u015eimdi Tha\u00e7i\u2019nin de istifas\u0131 g\u00fcndemde. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131n\u0131n iddianamesini sunmas\u0131ndan sonra dava a\u00e7maya karar verecek h\u00e2kimin dosyay\u0131 incelemek i\u00e7in iki ayl\u0131k s\u00fcresi var. Ama davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz gibi duruyor. Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Tha\u00e7i ve Kadir Veseli\u2019nin davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in bir tak\u0131m giri\u015fimlerde bulundu\u011fu s\u00f6zleri de asl\u0131nda ayr\u0131 bir su\u00e7lama ve bu \u015fartlarda Tha\u00e7i\u2019nin istifas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. Tha\u00e7i iddianamenin a\u00e7\u0131klamas\u0131 ile solu\u011fu Arnavutluk\u2019ta ald\u0131, baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulundu, Kosova\u2019ya d\u00f6nd\u00fc ailesini ziyaret etti ve hen\u00fcz iddianame hakk\u0131nda konu\u015fmad\u0131. Washington\u2019daki bulu\u015fma da ertelendi.<\/p>\n Kosova-S\u0131rbistan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, 2013 Br\u00fcksel Anla\u015fmas\u0131 uyar\u0131nca AB liderli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu.[2]<\/a> Odaklan\u0131lan daha \u00e7ok Kosova\u2019n\u0131n kuzeyinde mukim S\u0131rp \u00e7o\u011funlu\u011fun Kosova y\u00f6netim \u00e7at\u0131s\u0131na al\u0131nmas\u0131yd\u0131. \u0130ki tarafa da baz\u0131 garantiler verilerek Kosova\u2019da bir S\u0131rp Belediyeler Toplulu\u011funun olu\u015fturulmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da Kosova\u2019n\u0131n egemenli\u011finin Kosova\u2019n\u0131n kuzeyine de uzat\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu ayn\u0131 zamanda Kosova\u2019n\u0131n kuzeyinde bir nevi \u00f6zerk bir yap\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na da neden oluyordu. \u00d6rne\u011fin S\u0131rp \u00e7o\u011funluk b\u00f6lgelerinin Polis B\u00f6lge Komutan\u0131, Kosoval\u0131 S\u0131rp belediyelerin haz\u0131rlayaca\u011f\u0131 listeden se\u00e7ilen bir Kosoval\u0131 S\u0131rp olacakt\u0131. T\u00fcm belediyeler Kosova yasalar\u0131na tabi olacakt\u0131 ancak Kuzey Mitrovica’da Kosoval\u0131 S\u0131rp h\u00e2kimlerin g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131 Mitrovica B\u00f6lge Mahkemesi kurulacakt\u0131. Kosoval\u0131lar bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden tam olarak ne elde ettikleri konusunda \u015f\u00fcpheli. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri tan\u0131mlayan \u201cili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesi\u201dnin neyi ifade etti\u011fi belirsiz.<\/p>\n Kosoval\u0131lar\u0131n beklentisi bir noktadan sonra S\u0131rbistan\u2019\u0131n Kosova\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131 ve bu sayede BM \u00fcyesi olmak. Ancak S\u0131rbistan her a\u015famada Kosova\u2019n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ediyor. \u00dcstelik S\u0131rbistan\u2019\u0131n Kosova\u2019y\u0131 tan\u0131yan \u00fclkelerde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kampanya da etkili oluyor. 2019 boyunca be\u015f \u00fclke Palau, Togo, Orta Afrika Cumhuriyeti, Gana ve Nauru\u2019nun da eklenmesiyle toplamda 14 \u00fclke Kosova\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131ma karar\u0131n\u0131 geri \u00e7ekti ve Kosova\u2019y\u0131 tan\u0131yan \u00fclke say\u0131s\u0131 98’e indi. Bu durumda Arnavutlara g\u00f6re m\u00fczakereler sadece Kosova i\u00e7inde Kosova\u2019n\u0131n egemenli\u011finde g\u00f6r\u00fcnen ama perde ard\u0131nda S\u0131rbistan egemenli\u011fini teyit eden b\u00f6lgeler yarat\u0131yor. Kosova\u2019n\u0131n uluslararas\u0131 me\u015fruiyetini teyit etme beklentisi de zedeleniyor. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler iki kez ciddi kesintiye u\u011frad\u0131. \u0130lkinde Ocak 2017\u2019de S\u0131rbistan\u2019dan \u00fczerinde 21 farkl\u0131 dilde \u201cKosova S\u0131rbistan\u2019\u0131nd\u0131r\u201d yazan bir tren Kosova\u2019n\u0131n Mitrovi\u00e7a kentine g\u00f6nderilmi\u015fti. \u0130kincisinde Kas\u0131m 2018\u2019de Kosova Ba\u015fbakan\u0131 Ramush Haradinay, S\u0131rbistan ve Bosna Hersek\u2019ten gelen mallara y\u00fczde 100 g\u00fcmr\u00fck vergisi uygulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcmr\u00fck vergisi karar\u0131n\u0131 geri \u00e7ekmeyen Haradinay, hakk\u0131ndaki sava\u015f su\u00e7lar\u0131 iddianamesi nedeniyle 19 Temmuz 2019\u2019da istifa etti. AB ise taraflar\u0131 tekrar masaya \u00e7ekmede ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131.<\/p>\n ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump bu s\u00fcre\u00e7te Balkanlar i\u00e7in iki ayr\u0131 \u00f6zel temsilci atad\u0131. Richard Grenell, ABD Ba\u015fkan\u0131n\u0131n Kosova-S\u0131rbistan diyalogu \u00d6zel El\u00e7isi olarak Eyl\u00fcl 2019\u2019da, Matthew Palmer de ABD Bat\u0131 Balkanlar \u00d6zel El\u00e7isi olarak Kas\u0131m 2019\u2019da atand\u0131. Haradinay\u2019\u0131n istifas\u0131 sonras\u0131nda yap\u0131lan erken se\u00e7imler Albin Kurti\u2019yi ba\u015fbakanl\u0131\u011fa ta\u015f\u0131d\u0131 ama iktidar\u0131 sadece 51 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc, koalisyon orta\u011f\u0131n\u0131n verdi\u011fi gensoru \u00f6nergesi ile d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bir mahkeme s\u00fcrecinin ard\u0131ndan Avdullah Hoti 3 Haziran\u2019da yeni Ba\u015fbakan olarak h\u00fck\u00fcmetini kurdu. Albin Kurti, kendisi hakk\u0131ndaki gensoru oylamas\u0131na ge\u00e7ilmeden \u00f6nceki meclis konu\u015fmas\u0131nda, Kosova Cumhurba\u015fkan\u0131 Tha\u00e7i ile S\u0131rbistan Cumhurba\u015fkan\u0131 Vuci\u00e7 aras\u0131ndaki ABD\u2019de yap\u0131lan toprak de\u011fi\u015fimi konulu bir anla\u015fma nedeniyle kendisini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak isteyenin Tha\u00e7i oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Kosova\u2019n\u0131n kuzeyinde S\u0131rplar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeyle S\u0131rbistan\u2019\u0131n g\u00fcneyindeki Arnavut n\u00fcfusun yo\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Pre\u015fova Vadisinin de\u011fi\u015fimi, ilk kez A\u011fustos 2018\u2019te arazi d\u00fczenlemesi, b\u00f6lgesel d\u00fczenlemeler ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla g\u00fcndeme gelmi\u015fti. O d\u00f6nemde ABD\u2019den yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama taraflar\u0131n anla\u015fmas\u0131 durumunda itiraz etmeyecekleri y\u00f6n\u00fcndeydi. Ancak Washington\u2019da planlanan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde b\u00f6yle bir gizli anla\u015fman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 iddias\u0131 reddedildi.<\/p>\n Yine de Grenell\u2019in temaslar\u0131n\u0131n AB\u2019yi harekete ge\u00e7irmede etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Zira Almanya \u015eans\u00f6lyesi Merkel\u2019in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla bir araya gelen Kosova ve S\u0131rbistan yetkilileri, 14 \u015eubat 2020\u2019de M\u00fcnih G\u00fcvenlik Konferans\u0131 s\u0131ras\u0131nda, iki \u00fclke aras\u0131nda demiryolu ve otoyol ba\u011flant\u0131lar\u0131 olu\u015fturma y\u00f6n\u00fcnde niyet mektubu imzalad\u0131lar. 21 Ocak\u2019ta da Pri\u015ftine ile Belgrad aras\u0131nda do\u011frudan u\u00e7u\u015flar\u0131n ba\u015flamas\u0131 konusunda anla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. M\u00fcnih’teki toplant\u0131ya da kat\u0131lan Grenell, Belgrad ile Pri\u015ftine aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin art\u0131k ekonomik kalk\u0131nmaya odaklanmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n ABD Ba\u015fkan\u0131n\u0131n Kosova-S\u0131rbistan diyalogu \u00d6zel El\u00e7isi Richard Grenell\u2019e g\u00f6re, S\u0131rbistan ile 2008 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden eski eyaleti aras\u0131ndaki donmu\u015f \u00e7at\u0131\u015fma, m\u00fczakereler \u201chalk\u0131n yarar\u0131na olmad\u0131\u011f\u0131\u201d i\u00e7in 20 y\u0131ldan fazla s\u00fcrd\u00fc. M\u00fczakerelerin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in \u201cinsanlar\u0131n b\u00fcy\u00fcyen bir ekonomi g\u00f6rmesi gerekiyor.\u201d Grenell, AB\u2019nin bu iki \u00fclkenin Avrupa entegrasyonu konusundaki misyonunu g\u00f6rmezden gelmiyor ama biz ekonomiyi normalle\u015ftirdikten sonra AB devreye girebilir diyor. Zira Gazeta Express’e verdi\u011fi deme\u00e7teki \u201cFrans\u0131zlar ve Almanlar, biraz zaman alacak olan ekonomik k\u0131sm\u0131 ge\u00e7ti\u011fimizde, ekonomi iyile\u015ftirildi\u011finde, politik meseleleri tart\u0131\u015fmaya ba\u015flayabilir.\u201d k\u0131sm\u0131, ABD\u2019nin Kosova-S\u0131rbistan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine bir s\u00fcreli\u011fine el koyma niyetini ifade ediyor. Grenell, bunun da Almanya ve Fransa\u2019ya a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak AB\u2019den gelen mesajlar, Washington zirvesinin AB ile koordineli olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n Grenell\u2019in \u00e7antas\u0131nda 200 milyon $ (180 milyon \u20ac) kredi ve giri\u015fimin sonu\u00e7suz kalmas\u0131na kar\u015f\u0131 da NATO\u2019nun Kosova g\u00f6rev g\u00fcc\u00fc olan KFOR\u2019dan[3]<\/a> ABD birliklerinin \u00e7ekilmesi (650 ABD askeri) tehdidi var. Kosova Cumhurba\u015fkan\u0131 Ha\u015fim Tha\u00e7i Washington\u2019da mart ay\u0131 ba\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen ilk g\u00f6r\u00fc\u015fme sonras\u0131nda “Amerika nihayet [AB’den] Kosova ve S\u0131rbistan aras\u0131ndaki diyalogu devrald\u0131” s\u00f6zleriyle yeni giri\u015fime olumlu bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n AB s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Peter Stano, AB\u2019nin 2011’den beri diyalogu kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu ba\u015frol\u00fc korumaya devam edece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve “S\u0131rbistan ve Kosova liderlerinin ABD’de yapm\u0131\u015f olabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fmeler AB’nin kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 diyalo\u011fun bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildi.” diyor. Transatlantik \u0130\u015fbirli\u011fi Koordinat\u00f6r\u00fc Peter Beyer de \u201cABD, Bat\u0131 Balkan \u00fclkelerinin Avrupa Birli\u011fi’ne entegrasyonunun ve kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n her \u015feyden \u00f6nce ger\u00e7ek bir Avrupa sorunu oldu\u011funu kesinlikle anl\u0131yor. Sadece AB siyasi ve tarihi zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmeye yard\u0131mc\u0131 olabilir ve AB \u00fcyeli\u011fi yolunu a\u00e7abilir.\u201d s\u00f6zleriyle AB\u2019nin pozisyonuna i\u015faret etme gere\u011fi duydu. AB’nin S\u0131rbistan-Kosova diyalogu \u00f6zel el\u00e7isi Miroslav Lajcak da AB olmadan Washington’da bir anla\u015fmaya var\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, Kosova ve S\u0131rbistan\u2019a sadece AB\u2019nin bir Avrupa gelece\u011fi sunabilece\u011fini s\u00f6yledi. Bu s\u00fcre\u00e7te Rusya\u2019dan var\u0131lacak herhangi bir anla\u015fman\u0131n BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nde onaylamas\u0131 gerekti\u011fi hat\u0131rlatmas\u0131 geldi. Koronovir\u00fcs kapanmas\u0131ndan sonraki ilk resmi ziyaretini 18 Haziran 2020\u2019de Belgrad\u2019a yapan Rusya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Sergei Lavrov, BM Genel Konseyinin bu m\u00fczakereleri kolayla\u015ft\u0131rma g\u00f6revini AB\u2019ye verdi\u011fini ve Rusya\u2019n\u0131n bu yetkilendirme nedeniyle AB\u2019yi destekledi\u011fini belirtti. (BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin 2010 tarih ve 1739 say\u0131l\u0131 karar\u0131, Avrupa Birli\u011fi’ni Belgrad ile Pri\u015ftine aras\u0131ndaki diyalogu kolayla\u015ft\u0131rmakla g\u00f6revlendirir.) Lavrov\u2019un S\u0131rbistan’\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc destekleyen ve Kosova \u00fczerindeki iddias\u0131n\u0131 ima eden 1244 say\u0131l\u0131 BM Karar\u0131na i\u015faret etmesi, ABD\u2019nin oldu-bitti yapmas\u0131 durumunda BM\u2019de bunun veto edilece\u011fi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n Asl\u0131nda AB ve ABD, Kosova-S\u0131rbistan aras\u0131ndaki sorunu \u00e7\u00f6zme konusunda resmi olarak ayn\u0131 hedefe sahipler. Ama bu y\u00f6ntem ve liderlik etme konusunda \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 engellemiyor. AB yasal olarak ba\u011flay\u0131c\u0131 bir anla\u015fma yoluyla ili\u015fkilerin tamamen normalle\u015ftirilmesini hedefliyor. ABD form\u00fcl\u00fc daha \u00e7ok Belgrad ve Pri\u015ftine\u2019nin i\u00e7erik, kapsam ve niteli\u011finde uzla\u015faca\u011f\u0131 bir plan\u0131n yeterli olaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Bu da \u00f6zellikle arazi de\u011fi\u015fimi konusunda endi\u015fe yarat\u0131yor. Zira Kosova ve S\u0131rbistan, Kosova\u2019n\u0131n kuzeyi ile Pre\u015fova\u2019n\u0131n de\u011fi\u015f toku\u015funa raz\u0131 olsa bile bu daha \u00e7ok AB\u2019nin u\u011fra\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirecek bir dizi yeni toprak de\u011fi\u015fimi talebini tetikleyecektir. S\u0131rp entitesi (Republica S\u0131rpska) zaten Bosna-Hersek\u2019ten ayr\u0131lmak istiyor. S\u0131rbistan ve Karada\u011f aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnen Sancak\u2019ta da n\u00fcfus \u00e7o\u011funlu\u011fu Bo\u015fnaklarda. S\u0131rbistan\u2019\u0131n Voyvodina\u2019s\u0131nda Macar n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu var. Makedonya\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131 B\u00fcy\u00fck Arnavutluk\u2019un bir par\u00e7as\u0131; do\u011fusunda kendilerini Bulgaristan\u2019a yak\u0131n hisseden bir grup var. Pandora\u2019n\u0131n Kutusu bir kez daha a\u00e7\u0131l\u0131rsa durdurulamaz bir sorun silsilesi ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Yugoslavya da\u011f\u0131l\u0131rken bir d\u00fc\u011f\u00fcm at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 buna g\u00f6re ne yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n harita asla de\u011fi\u015fmeyecekti. T\u00fcm ad\u0131mlar bu d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc bozmama gayreti ile at\u0131ld\u0131. Tha\u00e7i hakk\u0131ndaki savc\u0131l\u0131k iddianamesi sadece bir s\u00fcrelik \u00f6teleme sa\u011flad\u0131. ABD\u2019nin hamleleri ekonomi ve kalk\u0131nmaya y\u00f6nelik oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e sorun olmayacakt\u0131r. Ancak AB\u2019ye sorun yaratacak bir y\u00f6ne d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde ya da Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 zedeleyen bir nitelik kazand\u0131\u011f\u0131nda Kosova-S\u0131rbistan meselesi de boyut de\u011fi\u015ftirecektir.<\/p>\n 21. Y\u00fczy\u0131l T\u00fcrkiye Enstit\u00fcs\u00fc Balkan ve K\u0131br\u0131s Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi Ba\u015fkan\u0131, Diplomatik G\u00f6zlem Edit\u00f6r\u00fc, gkyasin@gmail.com<\/a><\/p>\n Bu makale ilk olarak Diplomatic Observer dergisinin Temmuz 2020 say\u0131s\u0131nda\u00a0LEADERSHIP STRUGGLE IN THE\u00a0 KOSOVO \u2013 SERBIA MEETINGS ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/em><\/p>\n [1]<\/a> Dick Marty\u2019nin raporu i\u00e7in bkz. https:\/\/assembly.coe.int\/CommitteeDocs\/2010\/20101218_ajdoc462010provamended.pdf<\/p>\nM\u00fczakerelere ABD dokunu\u015fu<\/strong><\/h2>\n