{"id":11072,"date":"2020-08-17T19:30:00","date_gmt":"2020-08-17T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=11072&#038;preview=true&#038;preview_id=11072"},"modified":"2020-08-19T13:13:08","modified_gmt":"2020-08-19T10:13:08","slug":"gorunmez-savas-universite-teknoloji-finans","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/gorunmez-savas-universite-teknoloji-finans\/","title":{"rendered":"G\u00f6r\u00fcnmez sava\u015f: \u00dcniversite &#8211; teknoloji &#8211; finans"},"content":{"rendered":"<h2><\/h2>\n<div id=\"attachment_11074\" style=\"width: 665px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-11074\" class=\"wp-image-11074\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/images.jpg\" alt=\"\" width=\"655\" height=\"490\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/images.jpg 259w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/images-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 655px) 100vw, 655px\" \/><p id=\"caption-attachment-11074\" class=\"wp-caption-text\">\u00c7in&#8217;in ticaret ve finans merkezi \u015eangay<\/p><\/div>\n<h2><strong>Bilgi ve End\u00fcstri Casuslu\u011fu<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7in&#8217;in <em>Bin Yetenek<\/em> <em>Program\u0131<\/em>, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ba\u015far\u0131lara sahip yabanc\u0131 uzmanlara \u00f6nemli paralar veriyor. Program\u0131n internet sitesinde, &#8220;<em>K\u00fcresel Uzmanlar \u0130\u015fe Alma Program\u0131&#8217;a girecek yabanc\u0131 uzmanlar, \u00c7in&#8217;e giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015fta, \u00c7in&#8217;de oturma, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden yararlanmada, sigorta, vergi, ev temini, maa\u015f, vs. konular\u0131nda avantajlardan yararlan\u0131r<\/em>&#8221; deniliyor. Siteye g\u00f6re uzmanlardan beklenen, \u00fc\u00e7 y\u0131l boyunca y\u0131lda dokuz ay \u00c7in&#8217;de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131. &#8220;<em>Programa kat\u0131lan her yetene\u011fe, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in bir seferde 1 milyon RMB (renminbi) verilir. Uzman\u0131 i\u015fe alan kurum, bilim alanlar\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapanlara, \u00f6zellikle temel bilimler i\u00e7in toplam 3-5 miyon RMB ara\u015ft\u0131rma \u00f6dene\u011fi verecektir.<\/em>&#8221;<\/p>\n<h2><strong>Harvard hik\u00e2yesi<\/strong><\/h2>\n<p>Spalding&#8217;in kitab\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra ABD&#8217;de Harvard \u00dcniversitesi&#8217;nde bir <em>Bin Yetenek<\/em> skandal\u0131 patlad\u0131. \u00dcniversite&#8217;de nanoteknoloji alan\u0131nda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir bilim adam\u0131, Prof. Charles M. Lieber, ayn\u0131 zamanda Harvard&#8217;\u0131n Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ba\u015fkan\u0131yd\u0131. 2011 y\u0131l\u0131nda Thomson Reuters onu d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen kimyageri se\u00e7ti. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki \u00c7in de ayn\u0131 fikirdeydi. 2012&#8217;den itibaren \u00fc\u00e7 y\u0131l boyunca Lieber&#8217;e ayda 50.000 dolar maa\u015f ve toplam 158.000 dolar harc\u0131rah verdi. \u00c7in \u00fcniversitesinde bir ara\u015ft\u0131rma laboratuvar\u0131 kurmas\u0131 i\u00e7in de 1,5 milyon dolar ald\u0131. Bu olay patlad\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00c7in \u00fcniversitesinin ad\u0131 pek bilinmezdi. \u015eimdi \u00fcniversiteyi bilmeseler bile bulundu\u011fu \u015fehri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bilyor: Wuhan Teknoloji \u00dcniversitesi. Savc\u0131ya g\u00f6re Lieber, 2012-2015 y\u0131llar aras\u0131nda \u00c7in&#8217;in Bin Yetenek Program\u0131&#8217;n\u0131n kontratla ba\u011fl\u0131 bir \u00fcyesiydi.<\/p>\n<p>ABD mevzuat\u0131na g\u00f6re Lieber&#8217;in su\u00e7u bunlar\u0131 yapmak de\u011fil, bunlar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizlemekti. 2018 Nisan&#8217;\u0131nda, ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcfetti\u015flerinin sorgusunda Bin Yetenek Program\u0131&#8217;na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r etti. Mahkeme evrak\u0131, Lieber&#8217;in Kas\u0131m 2018&#8217;de bir daha yalan s\u00f6yledi\u011fini g\u00f6steriyor. Bu tarihte, ABD&#8217;nin NIH (National Institutes of Health- Mill\u00ee Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcleri) Harvard&#8217;a Lieber&#8217;in Wuhan Teknoloji \u00dcniversitesi ve Bin Yetenek Program\u0131&#8217;\u0131yla ili\u015fkisini sordu. Lieber, ili\u015fkiyi ink\u00e2r etti\u011fi i\u00e7in, Harvard da NIH&#8217;a, \u00c7in \u00fcniversitesinin Lieber&#8217;in ili\u015fkisini abartt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onun asla \u00c7in&#8217;in bu program\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bilgi verdi; \u00fcniversite de yalan beyanda bulunmu\u015f oldu.<\/p>\n<p>Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve NIH, Lieber&#8217;in birinci ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 s\u0131fat\u0131yla yer ald\u0131\u011f\u0131 Harvard Lieber Ara\u015ft\u0131rma Grubu&#8217;na 15 milyon dolar\u0131n \u00fcst\u00fcnde para veriyordu. Bu h\u00fck\u00fcmet paralar\u0131n\u0131 sa\u011flayan kontratlar\u0131n bir \u015fart\u0131 da muhtemel menfaat \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve yabanc\u0131 i\u015fbirli\u011fi konular\u0131nda bilgi verme mecburiyetiydi.<\/p>\n<h2><strong>Teknoloji harbi<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7in, Bat\u0131&#8217;dan ihtiya\u00e7 hissetti\u011fi teknolojilerin uzmanlar\u0131n\u0131 avlamaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda paran\u0131n \u00f6nemi yoktur. General Electric firmas\u0131nda jet motorlar\u0131 alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir m\u00fchendisin hik\u00e2yesi ilgi \u00e7ekici. Spalding, &#8220;<em>Jet motoru yapmak, aya gitmekten daha zor bir i\u015ftir<\/em>&#8221; diyor. \u00c7in U\u00e7ak End\u00fcstrisi \u015eirketi AVIC (Aviation Industry Corporation of China), m\u00fchendisin emekli oldu\u011funu \u00f6\u011frenir. M\u00fchendise maa\u015f\u0131n\u0131n on kat\u0131n\u0131 teklif eder. Sonunda m\u00fchendis teklifi reddeder ve ABD Hava Kuvvetleri&#8217;ne girer.<\/p>\n<p>Bazen adam almak yerine do\u011frudan do\u011fruya firmalarla kontrat yap\u0131l\u0131yor. HKO (Halk Kurtulu\u015f Ordusu) hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan \u00c7in asker\u00ee cihaz firmalar\u0131 n\u00fckleer ba\u015fl\u0131k ta\u015f\u0131yan k\u0131talararas\u0131 balistik f\u00fcze yap\u0131m\u0131nda baz\u0131 zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda General Motors&#8217;un bir alt birimi olan Hughes Elektronik \u015firketine ve Boeing Uydu Sistemleri&#8217;ne ba\u015fvurdu. Anla\u015fmalar yapt\u0131. Sonu\u00e7ta ABD&#8217;yi vurabilecek uydu ve roket sistemlerine gerekli teknolojiyi elde etti.<\/p>\n<p>Spalding diyor ki, &#8220;<em>Siz ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun k\u00e2r veya \u015firket ortaklar\u0131na d\u00f6necek gelir b\u00f6yle bir projeyi makul k\u0131lmaz diye d\u00fc\u015f\u00fcneceksiniz. Fakat g\u00f6r\u00fcnen o ki \u015firket k\u00e2r\u0131 ve piyasa pay\u0131 tutkusu akl-\u0131 selimi yok ediyor. K\u00f6t\u00fc niyetli oyuncular ve b\u00fcy\u00fck rakaml\u0131 kontratlar, \u015firketleri su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131na ve kanunlar\u0131 \u00e7i\u011fnemeye sevk ediyor. Olan mill\u00ee g\u00fcvenli\u011fimize oluyor.<\/em>&#8221;<\/p>\n<p>Sonunda ABD D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Hughes Elektronik ve Boeing&#8217;in tepesine bindi, \u00c7in&#8217;e verdikleri bilgilerde 123 adet kanun ihlali tespit etti ve her bir \u015firkete 32&#8217;\u015fer milyon dolar ceza kesildi. Hughes bir bildiriyle, &#8220;almam\u0131z gereken izinleri almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00fczg\u00fcn\u00fcz&#8221; dedi.<\/p>\n<h2><strong>End\u00fcstri bir silaht\u0131r: 2025-2049 hedefleri<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7in&#8217;in kendi vatanda\u015flar\u0131na anlatt\u0131\u011f\u0131 vizyonda 2025 ve 2049 \u00f6nemlidir \u00c7\u00fcnk\u00fc 1925, \u015eanghay i\u015f\u00e7i hareketinin, 1949 ise \u00c7in Halk Cumhuriyeti&#8217;nin kurulu\u015funun tarihleridir. Bu y\u0131l d\u00f6n\u00fcmlerini \u00c7in, d\u00fcnya liderli\u011finin iki basama\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n<p>Fakat daha 2049 gelmeden, teknolojideki konumu gayet iyi. Bir kere kendi halk\u0131n\u0131 g\u00f6zlemede d\u00fcnyada bir numara. Yakla\u015f\u0131k bir milyar kamera ve Yapay Zek\u00e2 kullanan y\u00fcz tan\u0131ma sistemi var. Bu sistemlerin vatanda\u015flar\u0131n &#8220;sosyal kredi&#8221;lerinin hesaplanmas\u0131na girdi olu\u015fturdu\u011funu daha \u00f6nce belirtmi\u015ftim. D\u00fcnyan\u0131n en h\u0131zl\u0131 s\u00fcper bilgisayar\u0131, en g\u00fc\u00e7l\u00fc hipersonik r\u00fczg\u00e2r t\u00fcneli ve ilk kuantum bilgisayar\u0131 \u015fifrelemeli uydu ileti\u015fim sistemi hep \u00c7in&#8217;de.<\/p>\n<p>\u00c7in, ileri teknoloji yat\u0131r\u0131m hedeflerine \u015fu alanlar\u0131 koymu\u015f:<\/p>\n<ul>\n<li>Yeni bilgi teknolojileri.<\/li>\n<li>\u0130leri say\u0131sal kontroll\u00fc alet ve robotlar.<\/li>\n<li>Havac\u0131l\u0131k ve uzay sistemleri.<\/li>\n<li>Okyanus m\u00fchendislik donan\u0131m\u0131 ve geli\u015fmi\u015f gemiler.<\/li>\n<li>\u0130leri rayl\u0131 ta\u015f\u0131ma sistemleri.<\/li>\n<li>Enerji tasarruflu otomobiller ve yeni-enerji otomobilleri.<\/li>\n<li>Elektrik donan\u0131m\u0131.<\/li>\n<li>Tar\u0131m makineleri.<\/li>\n<li>Polimerler ve di\u011fer yeni malzeme.<\/li>\n<li>Biyo-t\u0131p ve ileri t\u0131bb\u00ee donan\u0131m.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu sekt\u00f6rlerde tasar\u0131m ve \u00fcretime h\u00e2kim g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmek, asl\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck bir hedefin vas\u0131tas\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n her yerindeki \u015firketlere h\u00e2kim olman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131d\u0131r. Bu ba\u015far\u0131l\u0131nca, mesela \u00c7in tar\u0131m makineleri ve t\u0131p donan\u0131m\u0131nda pazar lideri durumuna gelince; geli\u015fmi\u015f gemilerin ve onlar\u0131n gidece\u011fi limanlar\u0131n sahibi haline gelince; d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck co\u011frafyalar\u0131nda jeopolitik kontrol imk\u00e2n\u0131na kavu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yolda \u015fimdiden \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00c7in \u015firketlerini \u015f\u00f6yle listeleyebiliriz:<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Baidu\">Baidu<\/a> (yapay zeka, \u015fof\u00f6rs\u00fcz arabalar)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Alibaba_Group\">Alibaba<\/a> (e-ticaret)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Tencent\">Tencent<\/a> (e-ticaret)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Megvii\">Megvii<\/a> (yapay zeka)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/DJI_(company)\">DJI<\/a> (yapay zeka, \u0130HAlar)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/BAIC_Group\">BAIC<\/a> (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/New_energy_vehicles_in_China\">yeni<\/a> enerji ara\u00e7lar\u0131)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Geely\">Geely<\/a> (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/New_energy_vehicles_in_China\">yeni<\/a> enerji ara\u00e7lar\u0131)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/BYD_Company\">BYD<\/a> (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/New_energy_vehicles_in_China\">yeni<\/a> enerji ara\u00e7lar\u0131)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Huawei\">Huawei<\/a> (yar\u0131 iletkenler, ileti\u015fim ve t\u00fcketici elektroni\u011fi)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/BBK_Electronics\">BBK Electronics<\/a> (t\u00fcketici elektroni\u011fi)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Xiaomi\">Xiaomi<\/a> (t\u00fcketici elektroni\u011fi)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Aviation_Industry_Corporation_of_China\">Aviation Industry Corporation of China<\/a> (havac\u0131l\u0131k ve uzay)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/CRRC\">CRRC<\/a> (demiryolu)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/China_National_Pharmaceutical_Group\">Sinopharm<\/a> (ila\u00e7)<\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>Finans<\/strong><\/h2>\n<p>Spalding, iki \u015firket y\u00f6neticisi ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bankalar\u0131ndan birinin gayr\u0131-menkul yat\u0131r\u0131m direkt\u00f6r\u00fc ile New York&#8217;taki bir yeme\u011fi anlat\u0131yor. B\u00fcy\u00fck bir lojistik firmas\u0131n\u0131n y\u00f6neticisi olan Moran, bankac\u0131yla hem\u015fehri oldu\u011funu da ke\u015ffediyor, sohbet koyula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bankac\u0131ya soruyorlar, &#8220;<em>Geceleri uykunu ka\u00e7\u0131ran bir \u015fey var m\u0131?<\/em>&#8221; Bu asl\u0131nda m\u00fckemmel bir ekonomi sorusudur. Bankac\u0131n\u0131n uykusunu ka\u00e7\u0131ran \u015fey nedir? Bankac\u0131 hi\u00e7 teredd\u00fct etmeden cevap veriyor: <em>&#8220;Tek kelime&#8221;. <\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; &#8220;Nedir?&#8221;<\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; &#8220;\u00c7in.&#8221; <\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; &#8220;Ni\u00e7in?&#8221;<\/em><\/p>\n<p><em>&#8220;Bizim banka ve b\u00fct\u00fcn di\u011fer b\u00fcy\u00fck Bat\u0131 bankalar\u0131 \u00c7in gayrimenkul\u00fcne milyarlarca dolar yat\u0131rd\u0131k ve bu paray\u0131 nas\u0131l geri alaca\u011f\u0131m\u0131za dair hi\u00e7bir fikrimiz yok. Her ay\u0131n on g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u00c7in&#8217;de ge\u00e7iriyorum ve her ay eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde kendimi ge\u00e7en ay\u0131nkinden daha hasta hissediyorum.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Moran&#8217;\u0131n Spalding&#8217;e aktard\u0131\u011f\u0131 sohbetin devam\u0131 daha da \u00e7arp\u0131c\u0131. 2008 krizi s\u0131ras\u0131nda, ekonomiye can suyu olmas\u0131 maksad\u0131yla ABD, bankalara, ayda 80 milyar dolar veriyor. Sistemine giren bu para, i\u00e7 piyasaya de\u011fil, o s\u0131rada en k\u00e2rl\u0131 yat\u0131r\u0131m gibi g\u00f6r\u00fcnen \u00c7in bankalar\u0131na, \u00c7in bankalar\u0131ndan, \u00c7in \u015firketlerine, onlardan da devasa gayr\u0131 menkul yat\u0131r\u0131mlar\u0131na ak\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00c7KP&#8217;nin r\u00fcyas\u0131, tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ekonomi ula\u015fmak. ABD&#8217;nin 1950&#8217;li y\u0131llar\u0131 gibi. O on y\u0131l boyunca ABD ne ithalata, ne ihracata ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. H\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen kendi ekonomisi kendine yetiyordu. \u00c7in de gerekti\u011finde d\u00fcnyadan izole ya\u015fayabilecek bir ekonomi in\u015fas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Bunu yapmak i\u00e7in s\u0131f\u0131rdan \u015fehirler kuruyor. Toplamda 120 \u015fehir. Moran, 5&#8217;er-10&#8217;ar milyon insan\u0131 bar\u0131nd\u0131rmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f, \u00e7o\u011fu New York \u015fehrinden b\u00fcy\u00fck yeni yerle\u015fimler. Olup biteni canland\u0131rmak i\u00e7in 2012 il\u00e2 2014 aras\u0131ndaki \u00fc\u00e7 y\u0131lda, \u00c7in&#8217;in, ABD&#8217;nin 1900 y\u0131l\u0131ndan 2014&#8217;e kadar \u00fcretip d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnden daha fazla \u00e7imento d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu at\u0131l\u0131m i\u00e7in ba\u015fta Wall Street (ABD menkul k\u0131ymetler borsas\u0131) olmak \u00fczere uluslararas\u0131 para piyasalar\u0131ndan para toplam\u0131\u015f. 2018 y\u0131l\u0131nda Moran, \u00c7in&#8217;e gitti\u011finde g\u00f6rd\u00fckleri onu \u015foka sokmu\u015f. Bankac\u0131 arkada\u015f\u0131n\u0131n nas\u0131l geri alaca\u011f\u0131z diye endi\u015felendi\u011fi milyarlarca dolar \u00f6n\u00fcnde duruyormu\u015f: Kimsenin oturmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6kdelenler, apartmanlar ve imalat ortamlar\u0131.<\/p>\n<h2><strong>Nas\u0131l m\u00fccadele edilir?<\/strong><\/h2>\n<p>Kitab\u0131n sonunda Spalding, &#8220;<em>Ne yapmal\u0131?<\/em>&#8220;, sorusuna cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00c7in, ba\u011f\u0131ms\u0131z firmalar\u0131n, sosyal ve mali denetimi alt\u0131nda i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 bir alan de\u011fil. Ne ba\u011f\u0131ms\u0131z firma, ne de ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7inli var. Bunu daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim ve a\u015fa\u011f\u0131da tekrarlayaca\u011f\u0131m gibi en iyi anlatan ifade: &#8220;<em>Sivil \u00c7inli yoktur!<\/em>&#8221; \u00c7in, insanlar\u0131n esir i\u015fg\u00fcc\u00fc \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131; sosyal hak, telif hakk\u0131, se\u00e7me h\u00fcrriyeti gibi kavramlar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl tehlike say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ortam.<\/p>\n<p>\u00c7in \u015firketleri ABD&#8217;de \u015fube \u015firketler a\u00e7\u0131yor. Az \u00f6nce nakletti\u011fim 2008&#8217;lerin gayr\u0131 menkul yat\u0131r\u0131m\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7apta bu \u015firketlere ABD bankalar\u0131n\u0131n ve fonlar\u0131n\u0131n verdi\u011fi paralarla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f. Gayet normal. ABD \u015firketleri de, d\u00fcnyadaki ba\u015fka \u015firketler de ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131yor. Yaln\u0131z bir fark var, \u015firketleri ABD kurumu <em>Borsa \u015eirketleri Muhasebe \u0130nceleme Kurulu (PCAOB- Public Company Accounting Oversight Board)<\/em> denetliyor. Spalding bu kurula, finans muhasebe denetiminin alt\u0131n standard\u0131 diyor. Kurul ABD&#8217;de borsalarda al\u0131m-sat\u0131m yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn \u015firketleri denetliyor. ABD borsalar\u0131na kote olan 224 \u00c7in \u015firketini de. Bunlar\u0131n 2018&#8217;de pazar sermayesi toplam\u0131 1,8 trilyon dolar! Tamam\u2026 Mesele yok. Fakat mesele var. \u015e\u00f6yle ki bir firmalar\u0131n ana \u015firketleri, denetime izin vermiyor! Dolay\u0131s\u0131yla ABD&#8217;deki \u015firket bilan\u00e7osunda g\u00f6r\u00fclen ana \u015firkete yat\u0131r\u0131m veya ana \u015firketten al\u0131nan veya \u00f6denen k\u00e2r pay\u0131 ve benzer kalemlerin asl\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 yok.<\/p>\n<p>&#8220;<em>Devletimizin \u00fc\u00e7 kuvveti de<\/em>&#8220;, diyor Spalding, &#8220;<em>teknolojimizi, fikir \u00fcr\u00fcnlerimizi ve en \u00f6nemlisi anayasada teminat alt\u0131na al\u0131nan haklar\u0131m\u0131z\u0131 korumak i\u00e7in ellerinden geleni yapmal\u0131d\u0131r. Bu korkutucu bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor fakat totaliter \u00c7in&#8217;in alayc\u0131, anti-demokratik, anti-bireyci, anti-insanc\u0131 vizyonu, h\u00fcr d\u00fcnyaya ba\u015fka bir se\u00e7enek b\u0131rakm\u0131yor.<\/em>&#8221; Bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in, Spalding&#8217;e g\u00f6re, ABD&#8217;nin mevcut kanunlar\u0131n\u0131 dikkatle uygulamas\u0131 yeterli: &#8220;<em>\u00c7KP&#8217;nin Bat\u0131&#8217;da savundu\u011fu yan\u0131lt\u0131c\u0131 mant\u0131\u011fa g\u00f6re mademki serbest ticaret refaha ve refah da demokrasiye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor, g\u00fcmr\u00fck vergileri k\u00f6t\u00fc olmal\u0131. \u00c7in&#8217;in D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc&#8217;ne girmesini sa\u011flay\u0131nca \u00c7KP, d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131 sayesinde Amerikan yat\u0131r\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131n paras\u0131yla d\u00fcnya imparatorlu\u011funu b\u00fcy\u00fctt\u00fc.<\/em>&#8221;<\/p>\n<p>\u00c7in modelinde diyor Spalding, i\u015f d\u00fcnyas\u0131nda Bat\u0131&#8217;daki kontroller yoktur. \u00c7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131 felaket d\u00fczeyindedir. \u00c7evre kanunlar\u0131 pek zay\u0131ft\u0131r. Yaln\u0131z Spalding de\u011fil, bir\u00e7ok g\u00f6zlemci, \u00c7in&#8217;i devasa bir esir \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma kamp\u0131na benzetiyor. Peki, \u015fimdi ABD yat\u0131r\u0131m\u0131 ba\u015fka \u00fclkelere gidecek\u2026 Spalding, &#8220;<em>Maalesef<\/em>&#8220;, diyor, &#8220;ABD yat\u0131r\u0131m\u0131 \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer \u00fclkeler de \u00c7KP modelini taklit ediyor; i\u015f\u00e7iyi s\u00f6m\u00fcr\u00fcp \u00e7evreyi tahrip ediyorlar. \u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in iyi olan bir \u015fey, \u00fclke i\u00e7in her zaman iyi olmayabilir&#8221;.<\/p>\n<h2><strong>R\u00fc\u015fvet ve ahlak<\/strong><\/h2>\n<p>Spalding, kanunlarca korunan ahlak ilkelerinin titizlikle uygulanmas\u0131n\u0131 \u00c7in&#8217;le m\u00fccadelenin ana metotlar\u0131ndan biri olarak g\u00f6r\u00fcyor. R\u00fc\u015fvet ahlaks\u0131zl\u0131kt\u0131r ve kanunlar r\u00fc\u015fveti yasaklar. R\u00fc\u015fvet kanunlar\u0131n\u0131 uygulay\u0131n diyor. ABD silahl\u0131 kuvvetlerinde fuhu\u015f su\u00e7tur diyor. Devlet memuriyetinde de su\u00e7 olmal\u0131d\u0131r. Devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc ellerinde tutanlar, halktan daha s\u0131k\u0131 kurallarla denetlenmelidir. Siyasiler ve devlet memurlar\u0131n\u0131n tamam\u0131\u2026 Federal, eyalet ve belediye memurlar\u0131, onlar\u0131n aileleri.<\/p>\n<h2><strong>Sivil \u00c7inli yok <\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7inlinin devlet taleplerine uymas\u0131 zaten \u00c7in kanunlar\u0131nca mecburidir. \u00c7in istihbarat\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki bir \u00c7inli&#8217;den casusluk yapmas\u0131n\u0131 isterse vatanda\u015f buna hay\u0131r diyemez. Fakat \u015fimdi bu mevzuat\u0131n uygulamas\u0131 da kolayla\u015ft\u0131. Sosyal kredi skoruyla bug\u00fcn \u00c7in, teoride ve pratikte ABD&#8217;deki \u00c7in diasporas\u0131 \u00fczerinde etki ve kontrole sahip. \u00c7in vatanda\u015flar\u0131na \u015firket s\u0131rlar\u0131n\u0131, end\u00fcstri tasar\u0131mlar\u0131n\u0131, her \u015feyi, bildirmeleri emredilebilir. Aksi takdirde skorlar\u0131, hatta \u00c7in&#8217;de kalan ailelerinin skorlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Mesela d\u00fc\u015f\u00fck skorlu dokuz milyon insan\u0131n u\u00e7aklarda business-class bilet almas\u0131 yasakland\u0131. D\u00fc\u015f\u00fck skorlu ev hayvan\u0131 sahiplerinin hayvanlar\u0131na el kondu. Bu \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sosyal kontrol manivelas\u0131. \u00c7KP yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki vatanda\u015flar\u0131n\u0131n manip\u00fclasyonunda bunu kesinlikle kullan\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Global tefecili\u011fi \u00f6nle<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7in bir taraftan Bat\u0131&#8217;dan nakit yat\u0131r\u0131m al\u0131yor, di\u011fer taraftan d\u0131\u015f ticaret fazlas\u0131yla kolayca kullanabilece\u011fi bir servet biriktiriyor. Her \u015fey gibi bu servet de parti kontrol\u00fcnde ve devlet i\u00e7in bu da h\u00e2kimiyet yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir aleti.<\/p>\n<p>Daha \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde anlat\u0131lan Sri Lanka&#8217;n\u0131n Hambantota Liman\u0131 g\u00fc\u00e7 oyunlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir misalidir. \u00c7in firmalar\u0131 liman\u0131n in\u015fas\u0131 i\u00e7in para ve hizmet sundular ve sonra, alacaklar\u0131 \u00f6denemeyince tam bir tefeci tavr\u0131yla b\u00fct\u00fcn arazi ve operasyona y\u00fcz y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na el koydular. Sri Lanka, \u00c7in&#8217;in asl\u0131nda \u00c7in&#8217;e yard\u0131m i\u00e7in &#8220;yard\u0131m&#8221; etti\u011fi d\u00fczinelerle kalk\u0131nmakta olan \u00fclkeden biridir. Olan biten Osmanl\u0131&#8217;n\u0131n D\u00fcy\u00fbn-u Um\u00fbm\u00eeyesi&#8217;ne de benziyor. Onun bir i\u015fletme ve bir b\u00f6lgeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 \u015fekli.<\/p>\n<p>\u00c7in&#8217;e kar\u015f\u0131 tedbir d\u00fc\u015f\u00fcnen sadece General Spalding de\u011fil. Bat\u0131l\u0131 100&#8217;\u00fcn \u00fczerinde parlamenter, h\u00fck\u00fcmetlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00c7in&#8217;e kar\u015f\u0131 birlik olu\u015fturdu. Bu ayr\u0131 bir inceleme konusu olabilir. Birli\u011fin ismi, <em>\u00c7in Konusunda Parlamenterler Aras\u0131 Birlik (Inter Parliamentary Alliance on China).<\/em> \u0130lkeleri, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve kampanyalar\u0131n\u0131 <em>ipac.global<\/em> adresindeki sitelerinde anlat\u0131yorlar. Kampanyalar\u0131 aras\u0131nda Uygurlara yap\u0131lan zulm\u00fcn \u00f6nlenmesi de var. Bu birlikten bu noktada bahsetmemin sebebi, be\u015f maddelik, &#8220;<em>Ne Yap\u0131yoruz?<\/em>&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda verdikleri programlar\u0131n\u0131n be\u015finci maddesi. Madde, yat\u0131r\u0131m ve bor\u00e7 verme yoluyla mill\u00ee egemenliklere tecav\u00fcz\u00fc ele al\u0131yor. <em><u>Mill\u00ee ki\u015fili\u011fin korunmas\u0131:<\/u> \u00c7in Halk Cumhuriyeti&#8217;nin geli\u015fmi\u015f veya geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin (pazarlar\u0131n) egemenli\u011fini veya kurumlar\u0131n\u0131, bor\u00e7 vererek, yat\u0131r\u0131m yoluyla veya ba\u015fka usullerle tehdit etmesine izin verilmemelidir. <\/em><\/p>\n<h2><strong>\u0130nsan haklar\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Spalding son b\u00f6l\u00fcmde bir toparlama yap\u0131yor.<\/p>\n<p>Kitab\u0131n hedefi ABD&#8217;yi uyand\u0131rmak\u2026 Onun i\u00e7in ABD&#8217;nin temel h\u00fcrriyetlerini saym\u0131\u015f<\/p>\n<ul>\n<li>Konu\u015fma ve ifade h\u00fcrriyeti<\/li>\n<li>\u0130nan\u00e7 h\u00fcrriyeti<\/li>\n<li>Yoksulluktan azade olmak<\/li>\n<li>Korkudan azade olmak<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bunlardan, diyor, \u00c7in&#8217;in halk\u0131na sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sadece yoksulluktan azade olmakt\u0131r. Bu \u00f6nemlidir ama tek temel insan hakk\u0131 bu de\u011fildir. Konu\u015fma, fikir, din, bas\u0131n h\u00fcrriyetleri \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi&#8217;nin d\u00fc\u015fmanlar\u0131 say\u0131l\u0131yor. Bu konuda parti yay\u0131nlar\u0131 var. G\u00f6r\u00fcnmez Sava\u015f yaz\u0131lar\u0131m\u0131n birincisinde 2013 tarihli, \u00c7KP &#8220;<em>Dok\u00fcman 9<\/em>&#8221; hik\u00e2yesinde bu anlat\u0131l\u0131yordu: &#8220;<em>&#8216;Evrensel de\u011ferler&#8217; denilen Bat\u0131 tipi h\u00fcrriyet, demokrasi ve insan haklar\u0131n\u0131n evrensel ve ebedi oldu\u011fu inanc\u0131, \u00c7KP&#8217;nin temellerine sald\u0131r\u0131d\u0131r. \u2026 Bat\u0131 tipi anayasaya dayanan demokrasiyi y\u00fcceltme hatas\u0131\u2026 mevcut liderli\u011fi ve \u00c7in karakterli sosyalist y\u00f6netim sisteminin alt\u0131n\u0131 oyma te\u015febb\u00fcs\u00fcd\u00fcr<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>Korkudan azade olmaya gelince\u2026 \u00c7KP, d\u00fcnyaya hep dost\u00e7a, kazan-kazan mesaj\u0131 verirken hukukla de\u011fil korkuyla h\u00fckmeder. Vatanda\u015flar\u0131n\u0131 kontrol etme pe\u015findedir, a\u00e7\u0131k\u00e7a fikirleri, davran\u0131\u015flar\u0131 ve kendini ifade etmeyi kanun d\u0131\u015f\u0131 ilan eder.<\/p>\n<p>Spalding&#8217;ten do\u011frudan aktaray\u0131m:<\/p>\n<p><em>&#8220;Amerika&#8217;n\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u00e2r h\u0131rs\u0131 k\u00f6r etti. Londra ve New York&#8217;taki g\u00fc\u00e7 simsarlar\u0131 i\u015fsiz insanlara ucuz \u00fcr\u00fcnler satmak i\u00e7in \u00c7in&#8217;deki k\u00f6le i\u015f\u00e7ili\u011fini kullanmaya karar verdi. \u0130\u015f bu noktadan sonra \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve \u00c7in, k\u00e2r, h\u0131rs ve hissedar servetini artt\u0131rma mantras\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00fcnyay\u0131 kullanarak menfaat sa\u011flad\u0131.&#8221;<\/em><\/p>\n<p><em>&#8220;Art\u0131k se\u00e7me imk\u00e2n\u0131m\u0131z yok. \u00c7in, bitmek t\u00fckenmek bilmeyen tecav\u00fcz\u00fcne son verene kadar ya bedeli ne olursa olsun \u00c7in&#8217;in h\u00e2kimiyet sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 durduraca\u011f\u0131z veya elinizde s\u0131rf bu kitap var diye, veya \u0130ncil, veya Kuran veya Bhagavad Gita, Fahrenheit 451 veya Winnie-the-Pooh var diye sizi tutuklayacak bir h\u00fck\u00fcmetin h\u00e2kim oldu\u011fu bir toplumda ya\u015famaya raz\u0131 olacaks\u0131n\u0131z. Neden mi tutuklayacak? \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7erik ho\u015funa gitmemi\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcnme h\u00fcrriyetiniz de zaten kanun d\u0131\u015f\u0131.&#8221; <\/em><\/p>\n<p><em>&#8220;Amerika&#8217;da y\u00f6netime kim ge\u00e7erse ge\u00e7sin, \u015funu anlamal\u0131d\u0131r: \u00c7in d\u00fcnyadaki en dostane d\u00fc\u015fmand\u0131r. Y\u00fcz\u00fcnde tebess\u00fcmle elinde hediyelerle gelir ve sizi i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131r\u0131n\u0131za kadar soyar.&#8221; <\/em><\/p>\n<p>Bu s\u00f6zler bize o kadar yabanc\u0131 de\u011fil sanki. Bin \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l \u00f6teden geliyor:<\/p>\n<p><em>&#8220;\u00c7inliler alt\u0131n\u0131, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc, ipe\u011fi, ipeklileri ihtiya\u00e7tan fazlas\u0131yla \u00f6ylelikle verirler. \u00c7in halk\u0131n\u0131n s\u00f6zleri tatl\u0131, ipeklileri yumu\u015fakm\u0131\u015f. Tatl\u0131 s\u00f6zle, yumu\u015fak ipeklilerle kand\u0131r\u0131p uzaktaki halklar\u0131 bu \u015fekilde kendilerine yakla\u015ft\u0131r\u0131rlarm\u0131\u015f. Yak\u0131na yerle\u015ftikten sonra da gereken k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc orada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlermi\u015f\u2026 \u00c7inlilerin tatl\u0131 s\u00f6zlerine, yumu\u015fak ipeklilerine kan\u0131p T\u00fcrk halk\u0131ndan bir \u00e7o\u011funuz \u00f6ld\u00fcn\u00fcz.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Spalding, &#8220;\u00c7in d\u00fcnyadaki en dostane d\u00fc\u015fmand\u0131r. Y\u00fcz\u00fcnde tebess\u00fcmle elinde hediyelerle gelir ve sizi i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131r\u0131n\u0131za kadar soyar.&#8221; diyor. Spalding tatl\u0131 s\u00f6zleri ve yumu\u015fak ipe\u011fiyle \u00c7in&#8217;in d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l kand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11075,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[63,2,67,69],"tags":[1464,1465,1462,1460,1461,1463,1459],"coauthors":[5],"class_list":["post-11072","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","category-genel","category-tehditler","category-yakin-cografya","tag-alibaba","tag-cin-halk-cumhuriyeti","tag-cin-konusunda-parlamenterler-arasi-birlik","tag-ckp","tag-harvard-universitesi","tag-rusvet-ve-ahlak","tag-spalding"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11072","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11072"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11072\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11116,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11072\/revisions\/11116"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11072"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=11072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}