{"id":11080,"date":"2020-08-21T19:30:00","date_gmt":"2020-08-21T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=11080&#038;preview=true&#038;preview_id=11080"},"modified":"2021-04-11T02:16:54","modified_gmt":"2021-04-10T23:16:54","slug":"bilim-karsitligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-karsitligi\/","title":{"rendered":"Bilim ve a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-11087 size-full\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/A\u015f\u0131-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131..jpeg\" alt=\"&quot;...a\u015f\u0131 reddinin gerek\u00e7elerinden biri, a\u015f\u0131 yapt\u0131rmaman\u0131n tedaviyi reddetme hakk\u0131 ile bir tutulmas\u0131. Oysa ... a\u015f\u0131, ki\u015fisel olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz salg\u0131n d\u00f6nemi asl\u0131nda a\u015f\u0131lar\u0131n \u00f6nemini de a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor.&quot;\" width=\"900\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/A\u015f\u0131-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131..jpeg 900w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/A\u015f\u0131-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131.-300x200.jpeg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/A\u015f\u0131-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131.-150x100.jpeg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/A\u015f\u0131-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131.-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p>&#8220;&#8230;a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerinden biri, a\u015f\u0131 yapt\u0131rmaman\u0131n tedaviyi reddetme hakk\u0131 ile bir tutulmas\u0131. Oysa a\u015f\u0131, ki\u015fisel olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz salg\u0131n d\u00f6nemi asl\u0131nda a\u015f\u0131lar\u0131n \u00f6nemini de a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor.&#8221;<\/p>\n<p>\u0130nsano\u011flunun merak duygusunun bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan bilim, insanl\u0131k medeniyetinin bug\u00fcnk\u00fc durumuna gelmesinde ba\u015frol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Tabii bilimi destekleyen akl\u0131 ba\u015f\u0131nda y\u00f6neticilerin fig\u00fcranl\u0131\u011f\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lmaz. \u0130nsan, d\u00fcnya, do\u011fa ve evrenin i\u015fleyi\u015fi hakk\u0131nda y\u00fczy\u0131llard\u0131r bilim sayesinde edinilen bilgi birikimi, nesilden nesile aktar\u0131larak ve kullan\u0131larak her alanda b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgi birikimi artt\u0131k\u00e7a geli\u015fme h\u0131zlanm\u0131\u015f, geli\u015fme h\u0131zland\u0131k\u00e7a bilgi birikimi de h\u0131zlanarak artm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgi geli\u015fmeyi, geli\u015fme bilgiyi etkilemektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu d\u00f6ng\u00fc ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc h\u0131zlara <a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/inovasyon-gelecek-ve-turkiye\/\">ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a> G\u00fcne\u015fin d\u00fcnya etraf\u0131nda de\u011fil de d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc bilgisini yakla\u015f\u0131k bin be\u015f y\u00fcz y\u0131l gibi bir s\u00fcrede edindik (Batlamyus\u2019tan Kopernik\u2019e) ama uzaya gidebilmek fikriyle <a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"https:\/\/nssdc.gsfc.nasa.gov\/nmc\/spacecraft\/display.action?id=1967-058A\">Ven\u00fcs y\u00fczeyinden bilgi al\u0131nmas\u0131<\/a><a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> aras\u0131nda on y\u0131llar var.<\/p>\n<p>Doktorlar g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme cihazlar\u0131 ile daha kesin te\u015fhisler koyabiliyor, robotik cerrahi ile daha hassas ameliyatlar\u0131 yapabiliyorlar. A\u015f\u0131lar sayesinde baz\u0131 hastal\u0131klarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda pe\u015finen galip duruma ge\u00e7ebiliyoruz. Telefonlar\u0131m\u0131z ceplerimize girmekle kalmad\u0131 birer ta\u015f\u0131nabilir bilgisayara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Hava durumlar\u0131n\u0131, televizyonda meteoroloji b\u00fcltenlerini takip etmeye gerek kalmadan telefonlar\u0131m\u0131zdan \u00f6\u011frenebiliyoruz. Hi\u00e7 bilmedi\u011finiz bir \u015fehirde yol bulmak, uydu takipli yol rehberleri sayesinde art\u0131k \u00e7ok kolay. Uydu teknolojisi o kadar geli\u015fti ki art\u0131k uydular altm\u0131\u015far altm\u0131\u015far g\u00f6nderiliyor (Starlink).<\/p>\n<p>Salg\u0131n s\u00fcresince \u00e7ok\u00e7a tecr\u00fcbe etti\u011fimiz gibi onlarca ki\u015fiyle g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ses, dosya vb. anl\u0131k payla\u015farak \u00e7evrimi\u00e7i toplant\u0131lar d\u00fczenleyebiliyoruz. Burada sayamayaca\u011f\u0131m\u0131z kadar artan teknolojileri \u00f6n\u00fcm\u00fcze seren bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar bir nehir gibi beslenerek akmaya devam ederken, bu nehrin \u00f6n\u00fcne ta\u015f koyarak yava\u015flatmaya \u00e7al\u0131\u015fan insan say\u0131s\u0131 da g\u00fcnbeg\u00fcn art\u0131yor. Ayn\u0131 kayadan kopmu\u015f, \u015fekli \u015femali belirsiz ta\u015flar: D\u00fcz d\u00fcnya, a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, uzaya gidilmedi, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma yok, <a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/evrim-teorisi-ne-haldadir\/\">evrim<\/a> yok\u2026 Bu ta\u015flardan baz\u0131lar\u0131 suyun ak\u0131\u015f\u0131na \u00e7ok da etki etmedi\u011fi i\u00e7in \u00fczerinde durmaya gerek yok. Evrim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 gibi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir ki\u015finin evrim kar\u015f\u0131t\u0131 olmas\u0131 toplumsal a\u00e7\u0131dan bir \u015fey ifade etmezken, a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 toplum i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehdit haline gelebilir. Ger\u00e7i bu kar\u015f\u0131tl\u0131klar birbirini destekledikleri i\u00e7in <em>bir \u015fey ifade etmez <\/em>demek \u00e7ok da do\u011fru de\u011fil. Neticede hepsinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131. Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011finin azalmas\u0131na neden oldu\u011fu i\u00e7in bu tutumlar\u0131n hepsi olumsuz anlamda bir \u015feyler ifade eder.<\/p>\n<div class=\"mceTemp\">\n<h2><strong>D\u00fcnya d\u00fczd\u00fcr!<\/strong><\/h2>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u015feklinin k\u00fcresel oldu\u011fu \u00e7ok \u00e7ok uzun y\u0131llar \u00f6nce (2000+) farkl\u0131 kan\u0131tlarla ispatlanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen 1838 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Bedford Level Deneyi hatal\u0131 bir yorumla d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131! Deneyi yapan Samuel Rowbotham bir nehrin 20 cm \u00fczerinden teleskopla bakt\u0131\u011f\u0131nda bir botun bayrak dire\u011fini 10 km boyunca g\u00f6rebildi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011fu sonucuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f. 1870 y\u0131l\u0131nda d\u00fcz d\u00fcnyay\u0131 savunan John Hampden, bu deneyle d\u00fcz d\u00fcnyay\u0131 kan\u0131tlayaca\u011f\u0131na dair Alfred Wallace ile bahse giriyor. Wallace, atmosferik k\u0131r\u0131n\u0131m\u0131 (serap olu\u015fumuna da neden olan optik fenomen) hesaba katarak deneyi tekrarlad\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n k\u00fcresel oldu\u011funu binlerce y\u0131l sonra tekrar ispatl\u0131yor. D\u00fcz d\u00fcnyay\u0131 savunan ki\u015finin tasarlad\u0131\u011f\u0131 deney ile <em>d\u00fcnya d\u00fczd\u00fcr<\/em> fikrini \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor. <a href=\"https:\/\/evrimagaci.org\/duz-dunya-komplosu-dunya-duz-mu-daha-onemlisi-dunya-duz-olabilir-miydi-4860\">Hampden ikna olmuyor i\u015fi \u00e7irkefli\u011fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor<\/a><a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. Halbuki o kadar zahmete girmeden de k\u00fcresellik ispatlanabilir. Ay tutulmas\u0131nda ay\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015fen d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6lgesinin dairesel olmas\u0131 ispat i\u00e7in yeterli. Ama \u00f6nemli olan fikri ispatlamak de\u011fil kendi fikrini kabul ettirmek olunca i\u015fler de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n<p>2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan <em>\u00c7a\u011f\u0131n Gerisinde Ya\u015famak <\/em>adl\u0131 belgesel, ABD\u2019de d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011funa inanan insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve etkinliklerini anlat\u0131yor. Toplant\u0131lar d\u00fczenliyorlar, modeller olu\u015fturuyorlar, d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011funu ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bunlardan bir grup, Bedford Level Deneyi\u2019nin bir benzerini yaparak d\u00fcz d\u00fcnyay\u0131 kan\u0131tlamak istedi. Deniz seviyesinden 5 metre y\u00fcksekte ortas\u0131nda delikler bulunan iki pano ve kamera kulland\u0131lar. Panolar\u0131n bir taraf\u0131ndan bir ki\u015fi panonun delikleri hizas\u0131nda 5 metre y\u00fckseklikte \u0131\u015f\u0131k tutacak, bir ba\u015fkas\u0131 da panonun di\u011fer taraf\u0131nda yine delikler hizas\u0131ndan kamerayla g\u00f6zlem yapacakt\u0131. D\u00fcnya d\u00fcz oldu\u011fu i\u00e7in(!) \u0131\u015f\u0131k kamerada g\u00f6r\u00fcnecekti.<\/p>\n<h2><strong>\u0130stedi\u011fim sonuca ula\u015famad\u0131ysam deney yanl\u0131\u015ft\u0131r!<\/strong><\/h2>\n<p>Deneye ba\u015flad\u0131klar\u0131nda s\u00fcrpriz bir sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. I\u015f\u0131k kamerada g\u00f6r\u00fcnmedi. Bir \u015feyi yanl\u0131\u015f yapm\u0131\u015f olmal\u0131y\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler ama her \u015fey planlad\u0131klar\u0131 gibiydi. I\u015f\u0131\u011f\u0131 tutan ki\u015fi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 biraz kald\u0131r\u0131nca \u0131\u015f\u0131k kamerada g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Bu sonu\u00e7 d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tl\u0131yordu. Ama onlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne yaprak gibi bir \u015feylerin ge\u00e7mi\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Asl\u0131nda sonuca kadar bilimsel y\u00f6ntemi izlediler. Hipotezlerini bir deneyle test ettiler. Ama bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda e\u011fer deneyinizi do\u011fru tasarlad\u0131ysan\u0131z ve hata yapmad\u0131ysan\u0131z \u00e7\u0131kan sonuca raz\u0131 olman\u0131z gerekiyor. Onlar da t\u0131pk\u0131 Hampden gibi kendi kan\u0131tlar\u0131na inanmad\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlara g\u00f6re her \u015fey NASA\u2019n\u0131n bir oyunu ve bize d\u00fcnya, ay, gezegenler ile ilgili g\u00f6sterilen b\u00fct\u00fcn foto\u011fraflar ve videolar bir film sahnesi gibi kurgulanm\u0131\u015f. ABD\u2019nin d\u0131\u015f\u0131ndaki rakip hatta d\u00fc\u015fman devletlerin uzay ajanslar\u0131 da bu konuda tam bir koordinasyon i\u00e7inde hareket ederek insanlar\u0131 uyutuyorlar! Dolay\u0131s\u0131yla mutlaka deneylerinde bir hata olmal\u0131.<\/p>\n<p>\u0130thalata al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz i\u00e7in bu konudaki fikirleri de ithal etmekten geri durmam\u0131\u015f\u0131z. D\u00fcz D\u00fcnya Derne\u011fi bizde de var. 2019\u2019da derne\u011fin ba\u015fkan\u0131, neredeyse b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerden ve T\u00fcrkiye\u2019den de bilim insanlar\u0131n\u0131n gitti\u011fi Antarktika\u2019n\u0131n foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekene y\u00fcz bin lira vaatte bulunmu\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc Antarktika d\u00fcz d\u00fcnyay\u0131 \u00e7evreliyor ve oraya gitmek yasak. Gidilebilirse d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz oldu\u011fu yine kan\u0131tlanacak! Neyse ki \u015fu anda \u00fclkemizde bu fikirler \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6rm\u00fcyor. Ancak sosyal medya mecralar\u0131nda ilgin\u00e7 ve \u00e7ok takip\u00e7iye sahip hesaplar, kerameti kendinden menkul deliller \u00f6ne s\u00fcrerek d\u00fcz d\u00fcnyay\u0131 kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n<h2><strong>A\u015f\u0131lar<\/strong><\/h2>\n<p>V\u00fccudumuza giren yabanc\u0131 mikroorganizmalar t\u0131pk\u0131 verimli topraklara giren istilac\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgeci devletlere benzer. Bu y\u00fczden v\u00fccudumuzda bir savunma sistemi vard\u0131r. Do\u011fumdan beri say\u0131s\u0131z mikroorganizmayla kar\u015f\u0131la\u015fan savunma sistemimiz, bunlara kar\u015f\u0131 nas\u0131l davranmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011frenir. Daha sonra bu d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa tepkisini ortaya koyarak v\u00fccudumuzu korur. Ancak yery\u00fcz\u00fcnde istilac\u0131 canl\u0131 \u00e7ok. Bu y\u00fczden savunma sistemimizin daha \u00f6nce tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, taktiklerini bilmedi\u011fi bir mikroorganizma ile kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimali y\u00fcksek. T\u0131pk\u0131 Covid-19 gibi. B\u00f6yle bir mikroorganizma ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda tabii ki hemen teslim olmuyor. Direniyor, sava\u015f\u0131yor, kurtulmak i\u00e7in bildi\u011fi b\u00fct\u00fcn taktikleri deniyor. Maalesef bazen teslim olmak zorunda kal\u0131yor. Ba\u015far\u0131l\u0131 olursa bir daha onunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Bu s\u00fcre\u00e7 sonunda ula\u015f\u0131lan yetkinli\u011fe ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ad\u0131 veriliyor.<\/p>\n<p>A\u015f\u0131lar basit\u00e7e, az \u00f6nce bahsetti\u011fimiz sava\u015f\u0131n bir sim\u00fclasyonunu olu\u015fturarak, daha zay\u0131f bir d\u00fc\u015fmanla savunma sistemini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r ve e\u011fitir. Bir nevi tatbikat\u2026 B\u00f6ylece mikroorganizman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc haliyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini bilir ve sava\u015f\u0131 kazanma ihtimali artar. Yani a\u015f\u0131 hastal\u0131\u011fa yakalanmadan \u00f6nce o hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazand\u0131r\u0131r. Yani insan i\u00e7in yararl\u0131 bir uygulama. Ancak herkes a\u015f\u0131y\u0131 sevmiyor. Sevmeyenlerin \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131 i\u011fneden korkanlar\u2026 B\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 ise ila\u00e7 firmalar\u0131 ve \u00e7\u0131lg\u0131n bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan, hastal\u0131klar\u0131 yaymak, dolay\u0131s\u0131yla daha fazla ila\u00e7 satmak ve baz\u0131 insanlar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc kurutmak i\u00e7in -gereksiz olmas\u0131na ra\u011fmen!- a\u015f\u0131lar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler.<\/p>\n<p>Bir ba\u015fka ve g\u00f6rece g\u00fc\u00e7l\u00fc say\u0131lan arg\u00fcmanlar\u0131 ise a\u015f\u0131 ya da ilac\u0131 bulan ki\u015finin hem \u015firkette hem de onay kurullar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmeleri. B\u00f6ylelikle kendi i\u015fe yaramaz ila\u00e7lar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla onaylat\u0131p piyasaya s\u00fcrebiliyorlarm\u0131\u015f. Bug\u00fcn bir ila\u00e7 end\u00fcstrisi oldu\u011fu ve bu end\u00fcstriden b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin b\u00fcy\u00fck gelirler sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ek. Ancak bu ger\u00e7ek, alanda \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131na ve ila\u00e7 veya a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc o bilim insanlar\u0131n\u0131n buldu\u011fu ila\u00e7 ve a\u015f\u0131lar, deneylerden ve uzun s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7erek sonu\u00e7lar\u0131 yay\u0131mlan\u0131p, t\u0131p d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilgisine sunulduktan sonra <a href=\"https:\/\/evrimagaci.org\/ilac-endustrisi-bizi-gercekten-kandiriyor-mu-491\">\u00fcretim a\u015famas\u0131na ge\u00e7iyor<\/a><a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<p>T\u0131bbi ila\u00e7 \u00fcretiminin tamamen \u00f6zel \u015firketlere havale edilmesi, ila\u00e7 \u015firketlerinin as\u0131l amac\u0131n\u0131n da hastalar\u0131 iyile\u015ftirmekten ziyade k\u00e2r amac\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 <a href=\"http:\/\/bilimveaydinlanma.org\/kara-kutu-ile-yuzlesme-vakti\/\">bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor<\/a><a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u015fekli basit deney ve g\u00f6zlemler yap\u0131larak belirlenebilir ancak a\u015f\u0131 ve ila\u00e7lar konusunda uzmanlar d\u0131\u015f\u0131nda deney imkan\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan t\u0131p alan\u0131ndaki bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 daha anla\u015f\u0131l\u0131r duruyor. Ancak deney yapamasak da hastal\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131lama kar\u015f\u0131s\u0131ndaki seyrini bariz bir \u015fekilde g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n<h2><strong>A\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>\u00d6l\u00fcmc\u00fcl ve salg\u0131n bir hastal\u0131k olan, A\u015f\u0131k Veysel\u2019e d\u00fcnyay\u0131 zindan eden \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 1977\u2019den beri g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor ve muhtemelen <a href=\"https:\/\/www.who.int\/csr\/disease\/smallpox\/en\/\">bir daha da g\u00f6r\u00fclmeyecek<\/a><a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. Peki nas\u0131l ba\u015far\u0131ld\u0131? 1966 da d\u00fcnya genelinde yap\u0131lan \u00e7i\u00e7ek a\u015f\u0131s\u0131 kampanyas\u0131 sayesinde. Yaln\u0131zca bir y\u0131lda 3000 \u00e7ocu\u011fun \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan \u00e7ocuk felci, 1955 y\u0131l\u0131nda uygulanan a\u015f\u0131 ile h\u0131zla azalm\u0131\u015f, 2019 y\u0131l\u0131nda yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 \u00fclkede (Nijerya, Afganistan ve Pakistan) g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1921\u2019de d\u00fcnya genelinde 206.000 ki\u015fiyi etkileyen ve 15520 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan difteri, a\u015f\u0131 uygulamalar\u0131yla, 2016 y\u0131l\u0131nda 7100 hastaya kadar d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. ABD\u2019de 1967\u2019de yap\u0131lan kabakulak a\u015f\u0131lar\u0131yla hastal\u0131k %99 oran\u0131nda azalm\u0131\u015f. 2015 y\u0131l\u0131nda k\u0131zam\u0131k\u00e7\u0131k ABD\u2019de a\u015f\u0131 sayesinde yok olan hastal\u0131klardan bir di\u011feri. 2000 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019de son bulan <a href=\"https:\/\/bilimfili.com\/insanligin-asilar-sayesinde-kurtuldugu-6-bulasici-hastalik-turu\">k\u0131zam\u0131k tekrar bir salg\u0131n haline gelmi\u015f durumda<\/a><a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>.<\/p>\n<p>K\u0131zam\u0131k hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n bizdeki durumu da k\u00f6t\u00fc: 2011\u2019de 105, 2013\u2019de 7405 vaka. Sonras\u0131nda yap\u0131lan a\u015f\u0131 kampanyas\u0131 ile bu say\u0131 <a href=\"https:\/\/www.ttb.org.tr\/userfiles\/files\/As\u0327\u0131%20kars\u0327\u0131tlar\u0131n\u0131n%20iddialar\u0131%20ve%20gerc\u0327ekler.pdf\">2016\u2019da 8\u2019e kadar d\u00fc\u015f\u00fcyor<\/a><a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. 2019\u2019un ilk sekiz ay\u0131nda bu say\u0131 2391\u2019e y\u00fckseliyor. 2014\u2019te 1370 olan a\u015f\u0131 reddi, <a href=\"https:\/\/www.medimagazin.com.tr\/guncel\/genel\/tr-turkiyede-2019un-ilk-8-ayinda-2-bin-391-kizamik-olgusu-bildirildi-11-681-82963.html\">2019 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda 23 000\u2019e ula\u015fm\u0131\u015f<\/a> <a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>. Yok olma seviyesine gelmi\u015f bir hastal\u0131k, a\u015f\u0131 reddinin artmas\u0131yla birlikte \u00fc\u00e7 y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 300 kat artm\u0131\u015f! Hem Amerika\u2019da hem T\u00fcrkiye\u2019de k\u0131zam\u0131\u011f\u0131n bu y\u00fckseli\u015fi a\u015f\u0131 reddiyle do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak art\u0131yor. Uzmanlara g\u00f6re a\u015f\u0131 reddinin gerek\u00e7elerinden biri, a\u015f\u0131 yapt\u0131rmaman\u0131n tedaviyi reddetme hakk\u0131 ile bir tutulmas\u0131. Oysa yukar\u0131daki \u00f6rneklerden de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere a\u015f\u0131, ki\u015fisel olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz salg\u0131n d\u00f6nemi asl\u0131nda a\u015f\u0131lar\u0131n \u00f6nemini de a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. Aylard\u0131r al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuzdan farkl\u0131 \u015fekilde ya\u015f\u0131yoruz. Bu vir\u00fcse kar\u015f\u0131 bir a\u015f\u0131 olsayd\u0131, hayat\u0131m\u0131z\u0131 her zamanki gibi ya\u015famaya devam edebilirdik.<\/p>\n<p>Bu y\u00fczden uzmanlar salg\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri a\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131yorlar. Ne yaz\u0131k ki bu vir\u00fcse kar\u015f\u0131 bir a\u015f\u0131 bulundu\u011funda bile, salg\u0131n s\u00fcresince kendilerinin de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm olumsuzluklara ra\u011fmen, a\u015f\u0131 yapt\u0131rmayacak olanlar \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Zaten hastal\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na bile inanmayanlar ya da bize bir \u015fey yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler mevcut. \u0130nsano\u011flunun pek \u00e7ok kusurundan biri de bizzat tecr\u00fcbe etmedi\u011fi \u015feyi anlamland\u0131rmakta zorlanmas\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n<h2><strong>A\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tehlikesi<\/strong><\/h2>\n<p>Bu g\u00fcnlerde s\u0131k\u00e7a ad\u0131n\u0131 duydu\u011fumuz Koronavir\u00fcs Bilim Kurulu \u00fcyesi Prof. Dr. Alpay AZAP, 2019 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporla a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n arg\u00fcmanlar\u0131na tek tek cevap veriyor. Bilimsel sonu\u00e7lar\u0131n ve istatistiklerin nas\u0131l \u00e7arp\u0131t\u0131larak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Yani bilim kar\u015f\u0131tlar\u0131 a\u015f\u0131 konusunda da bilimsel sonu\u00e7lar\u0131 i\u015flerine geldi\u011fi gibi kullan\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin hi\u00e7bir a\u015f\u0131n\u0131n %100 koruma sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Korunma oran\u0131 %85-95 aras\u0131nda. A\u015f\u0131lamaya ra\u011fmen %5-15 oran\u0131nda hastal\u0131k g\u00f6r\u00fclebiliyor. A\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n iddias\u0131na g\u00f6re bir salg\u0131nda hasta olanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu a\u015f\u0131 olanlar. Rapordaki \u00f6rne\u011fi aynen alal\u0131m:<\/p>\n<p><em>\u201c1000 \u00e7ocu\u011fun gitti\u011fi bir okulda 10 \u00e7ocu\u011fun k\u0131zam\u0131k a\u015f\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 990 \u00e7ocu\u011fun a\u015f\u0131 oldu\u011funu farz edelim. K\u0131zam\u0131k salg\u0131n\u0131 oldu\u011funda a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f 10 \u00e7ocu\u011fun tamam\u0131 hastalanacakt\u0131r. A\u015f\u0131n\u0131n koruyuculu\u011fu % 98 olsa dahi a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f 990 \u00e7ocuktan 19\u2019u (% 2) k\u0131zam\u0131k olacakt\u0131r. Sonu\u00e7ta salg\u0131nda hastalanm\u0131\u015f 29 \u00e7ocu\u011fun 19\u2019u (% 65,5\u2019i) a\u015f\u0131lanan \u00e7ocuklardan olu\u015facakt\u0131r. Oysa a\u015f\u0131 990 \u00e7ocu\u011fun 971\u2019ini hastal\u0131ktan korumu\u015ftur. A\u015f\u0131lanmayanlar\u0131n tamam\u0131 hastalan\u0131rken a\u015f\u0131lananlar\u0131n % 2\u2019si hastalanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d <\/em><\/p>\n<p>A\u015f\u0131 olanlar \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu i\u00e7in ve a\u015f\u0131 %100 koruma sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hastalar\u0131n i\u00e7inde a\u015f\u0131 olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 daha \u00e7ok oluyor h\u00e2liyle. Basit bir matematiksel sonu\u00e7. Ancak bu sonu\u00e7, <em>a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan a\u015f\u0131 olanlar daha \u00e7ok hasta oluyor<\/em> \u015feklinde \u00e7arp\u0131t\u0131l\u0131yor. Ger\u00e7ekten a\u015f\u0131lar ve ila\u00e7 tedavileri az da olsa istenmeyen sonu\u00e7lar verebiliyor. Raporda bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda ac\u0131 bir ger\u00e7ek dile getirilmi\u015f: \u201c<em>Ancak \u015fu da bilinmelidir ki t\u0131pta bir y\u00f6ntemin g\u00fcvenli olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verirken o y\u00f6ntem uygulanmad\u0131\u011f\u0131nda neler olaca\u011f\u0131na da bak\u0131l\u0131r<\/em>.\u201d<\/p>\n<h2><strong>Ger\u00e7ekler i\u00e7inde safsatalar<\/strong><\/h2>\n<p>Whatsapp gruplar\u0131ndan birinde uzunca bir metin payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu metin, Japon bilim adamlar\u0131n\u0131n, imm\u00fcnoterapi ad\u0131 verilen kanser tedavisi y\u00f6ntemiyle 2018 Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc ald\u0131klar\u0131 haberiyle ba\u015fl\u0131yordu. Sonra C vitamininin ke\u015ffini ve iskorb\u00fct hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu sayede yenildi\u011fini, kanser diye bir hastal\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kanserin Sanayi Devrimi ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, kemoterapi yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini \u00e7\u00fcnk\u00fc kemoterapinin sadece s\u00f6m\u00fcrgecilerin ceplerini doldurmak i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131n sadece B-17 vitaminin eksikli\u011finden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu eksikli\u011fi gidermek i\u00e7in g\u00fcnde 15-20 kay\u0131s\u0131 \u00e7ekirde\u011fi, ac\u0131 badem yenmesi gerekti\u011fini anlat\u0131yor, \u00e7e\u015fitli besinler ve yararlar\u0131n\u0131 say\u0131p limonun ne kadar mucizevi bir meyve oldu\u011funu ve 12 kanser t\u00fcr\u00fcn\u00fc yok etti\u011fini vurgulayarak bitiyordu.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 metin 2013\u2019ten beri sosyal medya mecralar\u0131nda payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Metnin konusuyla ilgili hi\u00e7bir bilgisi olmayan biri bile e\u011fer okudu\u011funu anl\u0131yorsa tutars\u0131zl\u0131klar derhal g\u00f6z\u00fcne \u00e7arpar. Bir y\u0131\u011f\u0131n yanl\u0131\u015f ve sak\u0131ncal\u0131 ifade var. 15-20 kay\u0131s\u0131 ve ac\u0131 badem \u00e7ekirde\u011fi yiyen ki\u015finin Tanr\u0131 yard\u0131mc\u0131s\u0131 olsun! Ancak metinde do\u011fru ifadeler de var: \u00d6d\u00fcl\u00fc alanlardan biri Japon, C vitamini ve iskorb\u00fct hastal\u0131\u011f\u0131 ve besinlerin i\u00e7erikleri. Upuzun yaz\u0131da \u00fc\u00e7 ger\u00e7ek, y\u0131\u011f\u0131nla yalan yanl\u0131\u015f bilgi var. Kanserin yeni bir hastal\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Sanayi devrimi, kimyasal maddelerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131, maruz kal\u0131nan radyasyonun artmas\u0131 gibi g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda artan etkenlerin kanseri artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilinen bir ger\u00e7ek ama <a href=\"https:\/\/arkeofili.com\/bir-dinozorda-ilk-kez-kotu-huylu-kanser-teshis-edildi\/\">arkeolojik ke\u015fifler<\/a> <a href=\"https:\/\/arkeofili.com\/misirda-dunyanin-en-eski-meme-kanserinin-izleri-bulundu\/\">kanserin yeni bir<\/a> <a href=\"https:\/\/arkeofili.com\/guney-afrikada-1-7-milyon-yillik-kemikte-kanser-bulundu\/\">hastal\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/a> g\u00f6steriyor<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a><a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>. \u00dcstelik neresinden tutsan\u0131z elinizde kalan bu yaz\u0131, kanserin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki en etkili tedavi y\u00f6ntemlerinden biri olan kemoterapiyi yapt\u0131rmamay\u0131 tavsiye ediyor.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bilim kar\u015f\u0131t\u0131 metinlerin i\u00e7inde benzer durum s\u00f6z konusu; birka\u00e7 ger\u00e7ek i\u00e7inde say\u0131s\u0131z safsata.<\/p>\n<h2><strong>Bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tehlikeleri<\/strong><\/h2>\n<p><a href=\"https:\/\/evrimagaci.org\/bilim-nerede-ters-gitti-dusuk-seviyeli-bilim-karsitligi-nasil-bu-kadar-guc-kazandi-8155\">evrimagaci.org<\/a> sitesinde \u00e7evirisi yay\u0131mlanan 1988 tarihli bir \u00e7al\u0131\u015fmada bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 tehlikesinden s\u00f6z ediliyor:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Bilim b\u00fct\u00e7esinde kesintiler dolay\u0131s\u0131yla insan hayat\u0131n\u0131 etkileyen bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kesintiye u\u011framas\u0131.<\/em><\/li>\n<li><em>Ger\u00e7ekleri yitirmek.<\/em><\/li>\n<li><em>Geriye gidi\u015f ve yeni bilgiler edinilmesinin \u00f6nlenmesi <\/em><a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\"><em><strong>[12]<\/strong><\/em><\/a><em>. <\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu denli artmas\u0131nda nesnel ger\u00e7eklikten kopmu\u015f bilim insanlar\u0131n\u0131n da b\u00fcy\u00fck bir pay\u0131 oldu\u011fu belirtiliyor. Bu ki\u015filer, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7arp\u0131tt\u0131klar\u0131 i\u00e7in bilim d\u00fcnyas\u0131ndan d\u0131\u015flan\u0131yorlar ama bilim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlar\u0131(!) haline geliyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015flanma sebepleri, saklanan ger\u00e7ekleri cesurca a\u00e7\u0131klamalar\u0131. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu salg\u0131n s\u00fcrecinin olumlu bir yan\u0131 varsa; bu d\u0131\u015flanm\u0131\u015f cesur ki\u015filerin ger\u00e7ekler kar\u015f\u0131s\u0131nda ekranlardan silinip gitmeleridir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131daki tehlikelere <em>toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olumsuz etkilenmesi<\/em>ni de eklemeliyiz.<\/p>\n<p>T\u00fcm bu kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 ele\u015ftirirken yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n, bilimsel ke\u015fiflerin ve teknolojilerin fayda-zarar y\u00f6n\u00fcnden tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 de\u011fil ortaya \u00e7\u0131kan ger\u00e7eklerin inkar edilmesini ele\u015ftiriyoruz.<\/p>\n<h2><strong>Ne yap\u0131lmal\u0131?<\/strong><\/h2>\n<p>Bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, milletin ilerlemesi \u00f6n\u00fcnde bir engel ve sa\u011fl\u0131k konusunda b\u00fcy\u00fck bir tehdit. Bu durumun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in bir \u015feyler yapmak gerekiyor. Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu konuda bir ad\u0131m atm\u0131\u015ft\u0131. 2004 y\u0131l\u0131ndan itibaren Fen Bilimleri \u00f6\u011fretim program\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131ndan biri \u00f6\u011frencileri fen okuryazar\u0131 olarak yeti\u015ftirmektir. Buradaki <em>fen<\/em> tabiri <em>bilim<\/em>le e\u015f tutulmu\u015ftur. Bilim okuryazarl\u0131\u011f\u0131 da diyebiliriz. Yani bireyler, bilimsel geli\u015fmeleri ilk elden takip edip yorumlayabilme, aktarabilme yetene\u011fine sahip olmal\u0131d\u0131r. Ancak b\u00f6yle bir okuryazarl\u0131\u011f\u0131n toplum geneline yay\u0131labilmesi i\u00e7in -okullarda bu amaca ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarsak- bilimsel geli\u015fmelerin daha kolay ula\u015f\u0131labilir olmas\u0131 hatta sunulmas\u0131 gerekir. Bilim-Teknik gibi dergilerle bu zaten yap\u0131l\u0131yor. G\u00fcnl\u00fck gazetelerde de zaman zaman <em>\u0130svi\u00e7reli bilim adamlar\u0131n\u0131n mucizevi bulu\u015flar\u0131<\/em> yay\u0131mlan\u0131yor. Bu tip haberlerden ziyade, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemli ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla birlikte basit bir bi\u00e7imde anlatan d\u00fczenli b\u00fcltenler \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131 ve kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131na, okullara hatta kahvehanelere kadar ula\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu i\u015fi de \u00fcniversiteler devletin maddi deste\u011fiyle yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130la\u00e7 ve a\u015f\u0131 \u00fcretim a\u015famalar\u0131, maddi boyutuna varana kadar tam bir \u015feffafl\u0131kla -t\u0131p d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in zaten \u00f6yle ama- bizim gibi s\u0131radan insanlar\u0131n anlayaca\u011f\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. \u0130la\u00e7 ve a\u015f\u0131 \u00fcretimi kamu deste\u011fiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclmeli, ila\u00e7 \u015firketleri kusursuz bir denetim sistemine tabi olmal\u0131 ve usuls\u00fczl\u00fc\u011fe m\u00fcsamaha g\u00f6sterilmemelidir.<\/p>\n<p>\u0130ngiliz bilimini kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi halka, parlamentoya ve h\u00fck\u00fbmete bilimsel ve teknolojik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ve geli\u015fmenin k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik faydalar\u0131n\u0131 ve buna mukabil, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n h\u00fck\u00fbmet ve sanayiler taraf\u0131ndan yeterli bir bi\u00e7imde finanse edilmesinin millet i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bunlar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bilim alan\u0131ndaki komplo teorilerinin etkilili\u011fi azalt\u0131labilir belki. Tamamen bitirmek ise pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar, ger\u00e7eklerin basit\u00e7e a\u00e7\u0131klanabilir olmas\u0131ndan \u00e7ok gizemli ve karma\u015f\u0131k olmas\u0131n\u0131 sever. Ve herkes uyutulurken uyan\u0131k olup buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kman\u0131n ve s\u0131rr\u0131 \u00e7\u00f6zmenin hazz\u0131 herhalde paha bi\u00e7ilemezdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> https:\/\/nssdc.gsfc.nasa.gov\/nmc\/spacecraft\/display.action?id=1967-058A<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> https:\/\/evrimagaci.org\/duz-dunya-komplosu-dunya-duz-mu-daha-onemlisi-dunya-duz-olabilir-miydi-4860<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> https:\/\/evrimagaci.org\/ilac-endustrisi-bizi-gercekten-kandiriyor-mu-491<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> http:\/\/bilimveaydinlanma.org\/kara-kutu-ile-yuzlesme-vakti\/<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> https:\/\/www.who.int\/csr\/disease\/smallpox\/en\/<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> https:\/\/bilimfili.com\/insanligin-asilar-sayesinde-kurtuldugu-6-bulasici-hastalik-turu<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> https:\/\/www.ttb.org.tr\/userfiles\/files\/As\u0327\u0131%20kars\u0327\u0131tlar\u0131n\u0131n%20iddialar\u0131%20ve%20gerc\u0327ekler.pdf<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> https:\/\/www.medimagazin.com.tr\/guncel\/genel\/tr-turkiyede-2019un-ilk-8-ayinda-2-bin-391-kizamik-olgusu-bildirildi-11-681-82963.html<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> <a href=\"https:\/\/arkeofili.com\/bir-dinozorda-ilk-kez-kotu-huylu-kanser-teshis-edildi\/\">https:\/\/arkeofili.com\/bir-dinozorda-ilk-kez-kotu-huylu-kanser-teshis-edildi\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> <a href=\"https:\/\/arkeofili.com\/misirda-dunyanin-en-eski-meme-kanserinin-izleri-bulundu\/\">https:\/\/arkeofili.com\/misirda-dunyanin-en-eski-meme-kanserinin-izleri-bulundu\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> <a href=\"https:\/\/arkeofili.com\/guney-afrikada-1-7-milyon-yillik-kemikte-kanser-bulundu\/\">https:\/\/arkeofili.com\/guney-afrikada-1-7-milyon-yillik-kemikte-kanser-bulundu\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> https:\/\/evrimagaci.org\/bilim-nerede-ters-gitti-dusuk-seviyeli-bilim-karsitligi-nasil-bu-kadar-guc-kazandi-8155<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bilimle birlikte bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 da hep var olmu\u015ftur.  Kimileri d\u00fcnyan\u0131n \u015feklinin d\u00fcz oldu\u011funu kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f; kimileri uzaya gidilmesini, kimileri de a\u015f\u0131y\u0131 bir oyun olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f; bunlar \u00fczerinden safsatalarla dolu komplo teorileri \u00fcretmi\u015ftir<\/p>\n","protected":false},"author":146,"featured_media":11086,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[60,2],"tags":[1467,1466,301,1468,1720,1471,1723,1470,1719,1721,1613,1469,1722],"coauthors":[1393],"class_list":["post-11080","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-teknoloji","category-genel","tag-asi","tag-asi-karsitligi","tag-bilim","tag-bilim-karsitligi","tag-duz-dunya","tag-gelisme","tag-halk-sagligi","tag-hastalik","tag-kanser","tag-komplo-teorileri","tag-korona-virusu","tag-salgin","tag-toplum-sagligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11080","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/146"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11080"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12887,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11080\/revisions\/12887"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11080"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=11080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}