![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/kultur1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Medeniyet kavram\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131, herhalde pek kolay de\u011fil. Avrupal\u0131 sosyologlara g\u00f6re medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr ayr\u0131d\u0131r. Sosyolojinin do\u011fum yeri Avrupa oldu\u011funa g\u00f6re bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ciddiye almak zorunday\u0131z. Bilindi\u011fi gibi G\u00f6kalp T\u00fcrk hars\u0131 ve Bat\u0131 medeniyeti der. At\u0131f yapmaya gerek yok; T\u00fcrkle\u015fmek, \u0130slamla\u015fmak, Muas\u0131rla\u015fmak<\/em> kitab\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 yeterlidir.\u00a0 “T\u00fcrk milletindeniz, \u0130slam \u00fcmmetindeniz, Garp medeniyetindeniz<\/em>” de onun umdesidir. T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn teorisinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 merkezlerden biri \u0130stanbul ve bilhassa T\u00fcrk Oca\u011f\u0131’d\u0131r. G\u00f6kalp, Diyarbak\u0131r’dan sonra \u0130stanbul’da ve T\u00fcrk Oca\u011f\u0131’ndayken Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurucusu ve cumhurba\u015fkan\u0131 Mehmet Emin Resulzade de oradad\u0131r. 1918’de kurulan Azerbaycan’\u0131n bayra\u011f\u0131nda G\u00f6kalp’in fikri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: Mavi T\u00fcrkl\u00fck, k\u0131rm\u0131z\u0131 medeniyet, ye\u015fil de \u0130slamiyet’tir. O d\u00f6nemde, mesela Almanya’da, “Medeniyet k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc bozmas\u0131n<\/em>” gibi endi\u015feler dile getirilir.<\/p>\n \u0130kinci d\u00fcnya harbinden sonra sosyoloji, di\u011fer bilimlerle birlikte ABD’ye g\u00f6\u00e7\u00fcnce, medeniyetle k\u00fclt\u00fcr aras\u0131ndaki bu ayr\u0131m bulan\u0131kla\u015ft\u0131. O kadar ki, mesel\u00e2 arkeolojide, “\u00e7izgili \u00e7\u00f6mlek k\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em>” gibi, G\u00f6kalp’in katiyen harsa sokmayaca\u011f\u0131 madd\u00ee unsurlara da k\u00fclt\u00fcr dendi.<\/p>\n Bir ba\u015fka soru, medeniyetin bir \u00e7izgi \u00fcst\u00fcnde ilkelden geli\u015fmi\u015fe do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fcp y\u00fcr\u00fcmedi\u011fidir. Modernite \u00e7a\u011f\u0131nda, kendilerini modern, d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 da iptida\u00ee g\u00f6ren emperyalist d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re \u015f\u00fcphe yok ki \u00f6yledir. Bir d\u00f6nem Bat\u0131’n\u0131n solunda da, sa\u011f\u0131nda da, ortas\u0131nda da bu g\u00f6r\u00fc\u015f h\u00e2kimdi.<\/p>\n Burada, art\u0131k terkedilmi\u015f bir anlay\u0131\u015f, tarihin tek ray \u00fczerinde ilerleyen bir tren gibi davrand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc beliriyor. Popper’in historicism- tarihselcilik dedi\u011fi ve yerden yere vurdu\u011fu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131[1]<\/a>. Erol G\u00fcng\u00f6r, tek rayl\u0131 tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor:<\/p>\n K\u0131sacas\u0131 Bat\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler d\u00fcnyan\u0131n uzak k\u00f6\u015felerindeki ilkel top\u00adluluklar\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n ilk halinin temsilcileri olarak kabul ediyorlar, onlardan itibaren ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n Bat\u0131 Cemiyetine do\u011fru uzun bir \u00e7izgi \u00e7ekiyorlar ve rastlad\u0131k\u00adlar\u0131 her cemiyeti bu \u00e7izginin \u00fczerinde bir yere oturtu\u00adyorlard\u0131. <\/em><\/p>\n Medeniyetin (burada k\u00fclt\u00fcr de d\u00e2hil olmak \u00fczere geni\u015f manada) bir tek oldu\u011fu do\u011fru de\u011fildir: onun hep ileriye do\u011fru gitti\u011fi ve zaman i\u00e7inde bir sonraki halin bir \u00f6ncekinden daima daha \u00abileri\u00bb yi temsil etti\u011fi de do\u011fru de\u011fildir, daha do\u011frusu b\u00f6yle olmas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir zaruret yoktur.[2]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Bu tek rayl\u0131 \u015fablonlardan biri insanl\u0131\u011f\u0131n<\/p>\n avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 => g\u00f6\u00e7ebe => yerle\u015fik tar\u0131m<\/p>\n \u015feklinde “ilerledi\u011fi”dir.<\/p>\n Asl\u0131nda g\u00f6\u00e7ebe geri, yerle\u015fik d\u00fczen ileri, \u00e7ok basit bir kavram karga\u015fas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130\u015fin asl\u0131 \u015fu: Avc\u0131 toplay\u0131c\u0131n\u0131n oradan oraya dola\u015fmas\u0131 ile g\u00f6\u00e7ebe veya konar-g\u00f6\u00e7er toplum yap\u0131s\u0131n\u0131n hareketlili\u011finin bir biriyle ilgisi yoktur.<\/p>\n \u0130nsan y\u00fczbinlerce y\u0131l avlanarak ve tabiat\u0131n verdiklerini toplayarak ya\u015fam\u0131\u015f. Bunu sa\u011flamak i\u00e7in fert ba\u015f\u0131na kilometrekarelerce arazi gerekiyor. T\u0131pk\u0131 do\u011fadaki ba\u015fka b\u00fcy\u00fck memelilere geni\u015f araziler gerekti\u011fi gibi. Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 diye k\u00fc\u00e7\u00fcmsememek laz\u0131m. O avc\u0131 toplay\u0131c\u0131 insan, kendinden y\u0131rt\u0131c\u0131, kendinden g\u00fc\u00e7l\u00fc, kendinden h\u0131zl\u0131 hayvanlara galebe \u00e7alm\u0131\u015f ve be\u015f k\u0131ta \u00fczerinde h\u00e2kimiyetini kurmu\u015f.<\/p>\n \u0130lk yerle\u015fik d\u00fczen, insano\u011flunun tar\u0131m\u0131 ke\u015ffiyle ba\u015fl\u0131yor. Son buz devrinin hemen arkas\u0131ndan; 10.000 y\u0131l \u00f6nce\u2026 Arazinin yo\u011fun insan topluluklar\u0131n\u0131 besleyebilmesi ancak tar\u0131mla m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131l\u0131k ekonomisinde geni\u015f bir b\u00f6lge bir klana, bir kavme ancak yetebiliyor. Klan veya oba veya kavim denilen bu toplum biriminin n\u00fcfusu 100-150 civar\u0131nda. Tar\u0131m\u0131n icad\u0131yla birlikte bu say\u0131 a\u015f\u0131labiliyor. Yerle\u015fik hayatta tar\u0131m sayesinde, kabile-a\u015firet n\u00fcfuslar\u0131na eri\u015febiliyoruz. Binlerce insan, k\u00f6ylere, kasabalara yerle\u015fip hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebiliyor. \u0130\u015fte verimli hilal denen, Dicle-F\u0131rat aras\u0131ndan Anadolu’ya \u00e7\u0131k\u0131p Akdeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndan tekrar G\u00fcney’e d\u00f6nen hilal \u015feklindeki co\u011frafya ve bu alan\u0131n Bat\u0131’ya, Anadolu’ya do\u011fru uzant\u0131s\u0131, \u00c7atalh\u00f6y\u00fck, bu ilk yerle\u015fikliklerin sahas\u0131.<\/p>\n Tar\u0131m toplumunun ehlile\u015ftirdi\u011fi ilk canl\u0131, bitkiler. Otlardan arpa, bu\u011fdaya ve di\u011fer tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerine uzanan, insano\u011flunun i\u015fine yarayan tohumlar\u0131n se\u00e7ilmesiyle ger\u00e7ekle\u015fen bitki evrimi. Ottan tah\u0131la, dar\u0131dan m\u0131s\u0131ra… Bunun ard\u0131ndan hayvanlar\u0131n ehlile\u015ftirilmesi geliyor. Ehlile\u015ftirmekle kalm\u0131yoruz, hayvanlar\u0131 da se\u00e7erek kendi maksad\u0131m\u0131za uygun h\u00e2le getiriyoruz. Koyun ve ke\u00e7inin atalar\u0131, t\u00fcys\u00fcz, ceylana benzer, bug\u00fcnk\u00fclerden k\u00fc\u00e7\u00fck hayvanlar. Onlar\u0131 se\u00e7e se\u00e7e, hem daha \u00e7ok et, daha \u00e7ok s\u00fct veren, hem de bol yapa\u011f\u0131l\u0131 cinslere \u00e7eviriyoruz. B\u00f6ylece s\u0131rf hayvanc\u0131l\u0131\u011fa dayanan bir ekonomi m\u00fcmk\u00fcn h\u00e2le geliyor.<\/p>\n Bu noktadan sonra at\u0131lan en b\u00fcy\u00fck ad\u0131m, at\u0131n ehlile\u015ftirilmesi. Onu da daha zay\u0131f-nahif h\u00e2linden al\u0131p, g\u00fc\u00e7l\u00fc, dayan\u0131kl\u0131, yaln\u0131z araba \u00e7ekebilen de\u011fil, \u00fcst\u00fcne binilebilir h\u00e2le getiriyoruz. At, bu yeni v\u00fccuduyla ula\u015f\u0131m i\u00e7in, sava\u015fmak i\u00e7in, hatta b\u00fcy\u00fck s\u00fcr\u00fcleri yay\u0131p denetlemek i\u00e7in kullan\u0131labiliyor. Bunu beceren gruplar\u0131n hayat tarz\u0131 de\u011fi\u015fiyor. At sayesinde yerle\u015fikler \u00fczerinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011fl\u0131yorlar. At\u0131 ilk ehlile\u015ftirenler M. \u00d6. 4000- 2000 aras\u0131nda Karadeniz’le Ural Da\u011flar\u0131 aras\u0131nda, Kafkaslar\u0131n Kuzeyinde yerle\u015fik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir halk, Hint-Avrupal\u0131lar. Kurgan Hipotezi denilen bir teoriye g\u00f6re bunlar at sayesinde, G\u00fcney’de Anadolu’ya, Bat\u0131’da Avrupa’n\u0131n Atlantik sahiline ve Do\u011fu’da \u0130ran ve Hindistan’a kadar b\u00fct\u00fcn topluluklar\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerine ram ediyor, hepsini kendi dilleriyle konu\u015fur h\u00e2le getiriyorlar. Atlar\u0131n \u00e7ekti\u011fi sava\u015f arabalar\u0131 ile\u2026 Bulgular M. \u00d6. 4000’de bug\u00fcnk\u00fc Kazakistan’\u0131n kuzeyinde de at\u0131n ehlile\u015ftirildi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n At\u0131n g\u00fcc\u00fcyle siyas\u00ee \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flama s\u0131ras\u0131 Hint-Avrupal\u0131lar’dan sonra T\u00fcrklere ge\u00e7iyor. Onlar\u0131n b\u0131rakt\u0131klar\u0131 noktadan ba\u015flay\u0131p Do\u011fu’da \u00c7in Seddi’ne ve Pasifik Okyanusu’na, G\u00fcney’de Hint Okyanusu’na, Bat\u0131’da Kuzey’den Adriyati\u011fe, G\u00fcney’den Arap Yar\u0131madas\u0131 ve Kuzey Afrika’ya kadar\u2026 Hint Avrupal\u0131lar’dan fark\u0131, T\u00fcrklerin at\u0131 asker\u00ee ama\u00e7la kullan\u0131rken arabaya ko\u015fmak yerine \u00fcst\u00fcne binmeleri. Bu M. \u00d6. 1000 civar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. At\u0131n ancak bu tarihte \u00fczerine binilecek g\u00fcce eri\u015ftirildi\u011fi s\u00f6yleniyor. \u00dczengi, mahmuz bu teknolojinin icatlar\u0131. S\u00fcvarilik,\u00a0 sava\u015f arabalar\u0131ndan daha ileri bir ad\u0131m. Bundan bin y\u0131l sonra ayn\u0131 i\u015fi Mo\u011follar yap\u0131yor.<\/p>\n Hint-Avrupa, T\u00fcrk ve Mo\u011fol’lar\u0131n atla siyas\u00ee h\u00e2kimiyet kurmalar\u0131n\u0131n hik\u00e2yesini tekstil arkeolo\u011fu Elizabeth Wayland Barber’in Mummies of \u00dcr\u00fcmchi<\/em> (Urum\u00e7i Mumyalar\u0131) kitab\u0131ndan okuyabilirsiniz.<\/p>\n O halde insan\u0131n ke\u015fif s\u0131ras\u0131 \u015f\u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: Bitkilerin ehlile\u015ftirilmesi ile tar\u0131m ve yerle\u015fik d\u00fczen, tar\u0131ma ehli hayvanlar\u0131n eklenmesi, daha sonra at\u0131n ehlile\u015ftirilmesi ile konar-g\u00f6\u00e7erlik. Profes\u00f6r Barber, at\u0131 ehlile\u015ftiren toplumlar\u0131n yerle\u015fik tar\u0131m toplumlar\u0131na kar\u015f\u0131 ekonomik ve asker\u00ee \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Barber’in de\u011ferlendirmesi ile g\u00f6\u00e7ebelik, yerle\u015fik tar\u0131m toplumuna g\u00f6re bir \u00fcst ekonomik, asker\u00ee ve siyas\u00ee a\u015fama.<\/p>\n Bizim bozk\u0131r atl\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sadece attan ve Mete’nin \u0131sl\u0131k \u00e7alan oklar\u0131ndan de\u011fil. \u00d6yle olsayd\u0131, Roma’da \u00c7in’e, herkes derhal \u0131sl\u0131k \u00e7alan oklar yapar, atlan\u0131p gelirlerdi. Ger\u00e7i T\u00fcrk atlar\u0131n\u0131 elde etmek de kolay de\u011fildi ama azmedene engel yoktur. Bu atlar farkl\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn bile “rahvan” denilen ve binicisinin sars\u0131lmadan \u00fczerinde uyumas\u0131n\u0131 sa\u011flayan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, ne Arap, ne de \u0130ngiliz atlar\u0131nda vard\u0131r. Di\u011fer atlar g\u00f6steride ba\u015flar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 e\u011ferken T\u00fcrk atlar\u0131 kafa havada, tehlikeyi g\u00f6zler. T\u00fcrkmen Ahal Teke’si \u00f6yle bir silaht\u0131 ki, 20. as\u0131rda Stalin bu tehlikeden kurtulmak i\u00e7in atlara soyk\u0131r\u0131m uygulad\u0131, 70.000 Ahal Teke’yi \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenir.<\/p>\n T\u00fcrklerde olup ba\u015fkalar\u0131nda olmayan ve kolay elde edilmeyen as\u0131l \u00fcst\u00fcnl\u00fck, daha neredeyse bebekken ata binip bir daha inmemelerinde, at \u00fcst\u00fcnde uyuyup, at \u00fcst\u00fcnde ya\u015fayabilmelerindeydi. Atlar \u00e7al\u0131n\u0131r, oklar imal edilirdi ama hayat tarz\u0131 bir \u00f6m\u00fcr ve bir halk isterdi. \u00c7inliler, kendi kurgulu mekanik yaylar\u0131 ile bir Hiyong Nu \u00f6ld\u00fcrene kadar bir Hiyong Nu sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bir d\u00fczine \u00c7inliyi oklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlar. T\u00fcrkler at \u00fcst\u00fcnde oku her y\u00f6ne, hatta geriye do\u011fru, tam isabetle f\u0131rlatabiliyordu.<\/p>\n Yerle\u015fik tar\u0131m toplumu, avc\u0131-toplay\u0131c\u0131ya g\u00f6re nas\u0131l bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015fsa, konar-g\u00f6\u00e7er de yerle\u015fik tar\u0131m toplumuna kar\u015f\u0131 \u00f6yle bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015f. Nereye kadar? A\u015f\u0131lmas\u0131 zor surlarla \u00e7evrili \u015fehirlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na, t\u00fcfek ve topun geli\u015fmesine kadar. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki bizim Osmanl\u0131 tam bu de\u011fi\u015fmenin ortas\u0131nda yer alm\u0131\u015f. Konar-g\u00f6\u00e7er atl\u0131larla ba\u015flay\u0131p barut medeniyetinde de ba\u015f\u0131 \u00e7ekmi\u015f.<\/p>\n Birinci bin y\u0131l\u0131n sonuna kadar konar-g\u00f6\u00e7erler \u00fcst\u00fcn. \u0130kinci bin y\u0131lda da bu bir miktar devam edip s\u00f6n\u00fcyor. Ian Morris, D\u00fcnyaya Neden Bat\u0131 H\u00fckmediyor– \u015eimdilik[3]<\/strong><\/a><\/em> eserinde \u00c7in’den, hatta Pasifik’ten, Macar Ovas\u0131’na, oradan da Roma’ya, uzanan konar-g\u00f6\u00e7er koridorunun ba\u015fka bir deyi\u015fle, bozk\u0131r koridorunun, 17 as\u0131rda t\u00fcfek ve topla tamamen kapanmas\u0131, insanl\u0131k tarihinin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biridir diyor. Konar-g\u00f6\u00e7erin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu kapan\u0131\u015ftan bir-iki as\u0131r \u00f6nce kaybetmi\u015f zaten\u2026<\/p>\n \u015eartlar de\u011fi\u015ftik\u00e7e yeni \u015fartlara uyanlar ya\u015f\u0131yor, uyum sa\u011flayamayanlar siliniyor.<\/p>\n Demek ki ill\u00e2 raylar \u00e7izmek gerekirse, do\u011fru \u015fema \u015f\u00f6yle olabilir:<\/p>\n Tabi bu da bir ray. Hi\u00e7 olmazsa tek ray de\u011fil. Muhtemelen bu da mutlak do\u011fru de\u011fil. \u015eehir, g\u00f6\u00e7ebe ile birlikte var ve b\u00fcy\u00fcyor. At\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc daha ziyade bozk\u0131rda ge\u00e7erli. Sibiryada ata de\u011fil, geyi\u011fe binmi\u015fiz. Afrika’da g\u00f6\u00e7ebelik attan ziyade deveye dayanm\u0131\u015f. Hindistan’da harp, fillerle yap\u0131lm\u0131\u015f. Bunlar da y\u00fczde y\u00fcz do\u011fru ifadeler de\u011fil. Afrika’da at, Asya’da deve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da az de\u011fil. Bozk\u0131r k\u00f6kenli Gazneli Mahmut’un ve Timur’un ordular\u0131nda at kadar fil de var; zaten onlar \u015fehir hayat\u0131na ge\u00e7mi\u015fler.<\/p>\n Tarih d\u00f6neminde T\u00fcrkler’in ge\u00e7irdi\u011fi a\u015famalar, Avrupa’n\u0131n \u0130lk \u00c7a\u011f– Orta \u00c7a\u011f — Yeni \u00c7a\u011f — Yak\u0131n \u00c7a\u011f s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131na benzemiyor. T\u00fcrk tarihinin \u00e7a\u011flar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan Ercilasun[4]<\/a>, \u201cAvrupa gibi k\u00fc\u00e7\u00fck ve ayn\u0131 kalan bir b\u00f6lgede tasnif yapmak \u015f\u00fcphesiz b\u00fct\u00fcn Avrasya\u2019da rol oynayan ve b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus kaymas\u0131 da ger\u00e7ekle\u015ftiren T\u00fcrklerin tarihini tasniften kolayd\u0131r.<\/em>\u201d dedikten sonra bizim i\u00e7in \u015fu tasnifi teklif ediyor: “Arkeolojik \u00c7a\u011f– Bozk\u0131r \u00c7a\u011f\u0131– Erken \u0130slam \u00c7a\u011f\u0131– B\u00fcy\u00fck Hanedanlar \u00c7a\u011f\u0131– Modernle\u015fme ve Cumhuriyetler \u00c7a\u011f\u0131<\/em>“.<\/p>\n Tek ray \u00fczerinde ilerleyen tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele\u015ftirdim. Tek ray \u00fczerinde ilerleyen bir medeniyetten de bahsedilemez. O halde, medeniyette ileri-geri, daha meden\u00ee ve daha az meden\u00ee millet ve \u00fclke yok mudur? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131n da “vard\u0131r” oldu\u011funu biliyoruz. O halde?<\/p>\n O halde, bir ray, bir ilerilik, gerilik de\u011filse de az veya \u00e7ok medenilik diye bir kavram olmal\u0131. Art\u0131k medeniyetin ne oldu\u011fu sorusuna cevap vermeden ilerlememiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Benim cevab\u0131m, medeniyet, eskilerin terk edilerek veya y\u0131k\u0131larak yenilerin s\u0131f\u0131rdan kuruldu\u011fu yatay bir gidi\u015f de\u011fil, \u00fcst \u00fcste konularak elde edilen d\u00fc\u015fey bir birikimdir. K\u0131saca, Medeniyet birikimdir<\/em>[5]<\/a>. Bu birikim de ileti\u015fimle ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n Daha \u00f6nce bir\u00e7ok yerde yazd\u0131klar\u0131m\u0131[6]<\/strong><\/em><\/a> bir paragrafta \u00f6zetlemem gerekirse, insan ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan bu yana malumat biriktirerek insan olmu\u015f, medeniyet kurmu\u015ftur. Bu malumat\u0131n yatay ve d\u00fc\u015fey ileti\u015fimi gereklidir. Yatay ileti\u015fim, belli bir zamanda ya\u015fayan insanlar aras\u0131nda, bilginin yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015fey iletim de nesiller aras\u0131nda, bir neslin \u00f6\u011frendiklerinin bir sonrakilere iletilmesidir. Medeniyet ancak bu ileti\u015fimlerle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n \u0130leti\u015fim, \u00f6nce lisanla, sonra yaz\u0131yla, sonra matbaayla, 20. as\u0131rda elektronik vas\u0131talar ve en sonunda ve en \u00f6nemlisi, \u0130nternet ile ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n Lisanla ilerleyen ileti\u015fimin hem hacmi, hem sadakati d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Buna “s\u00f6zl\u00fc gelenek<\/em>” diyoruz. Nesilden nesile ancak bir veya birka\u00e7 masal ve destan hacminde bilgi intikal eder ve iletim s\u0131ras\u0131nda kay\u0131plar olur. \u00c7ocuklar\u0131n telefonculuk oyunundaki gibi; bir u\u00e7tan giren mesaj, \u00f6b\u00fcr u\u00e7tan \u00e7\u0131kana kadar epey de\u011fi\u015febilir. \u0130nsanlar bilgi kayb\u0131n\u0131 bir nebze olsun \u00f6nleyebilmek i\u00e7in destanlar\u0131na vezin ve kafiye eklemi\u015f. Fakat eklemeler, \u00e7\u0131kartmalar olagelmi\u015f. Bir asr\u0131n kahraman\u0131 birka\u00e7 as\u0131r sonraki ile birlikte ya\u015far gibi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Tar\u0131m bilgisinin ve marifetinin, \u00c7atalh\u00f6y\u00fck’ten Trakya’ya ula\u015fmas\u0131 2000 y\u0131l alm\u0131\u015f! Bu kadar yava\u015f bir yay\u0131lmada, d\u00fcnyan\u0131n bir b\u00f6lgesinin, di\u011ferinden medeniyet\u00e7e “geri” kalmas\u0131 anla\u015f\u0131labilir bir \u015fey. \u0130leti\u015fim s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131yken bir b\u00f6lgenin di\u011ferine “medeniyet g\u00f6t\u00fcrmesi” de anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n Yaz\u0131n\u0131n ke\u015ffi ve kullan\u0131lmas\u0131 s\u00f6zl\u00fc gelene\u011fin eksiklerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 gidermi\u015f. Ancak yaz\u0131lan bilgiler birer n\u00fcsha h\u00e2linde ve kolayca kayboluyor. Orta Asya’da \u0130slam medeniyetinin y\u00fckseli\u015f \u00e7a\u011f\u0131nda, 950- 1250 aras\u0131nda \u0130bni Sina, Farab\u00ee, Birun\u00ee gibi dehalar\u0131n yazd\u0131klar\u0131n\u0131n ancak %10-15’i elimizde[7]<\/a>. Itr\u00ee, Merag\u00ee gibi sanatk\u00e2rlar\u0131n da\u2026 Bug\u00fcn rakipler ve d\u00fc\u015fmanlar\u0131n medya \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc alg\u0131 muharebeleri gibi matbaan\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 15. asra kadar bir co\u011frafyay\u0131 ele ge\u00e7iren rakip g\u00fcc\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015f, kendinden \u00f6nceki egemenin k\u00fct\u00fcphanelerini yakmak.<\/p>\n Matbaa, medeniyetin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 da hassasiyetini de artt\u0131rm\u0131\u015f. K\u00fct\u00fcphaneler yak\u0131lmaya, kitaplar yasaklanmaya devam ediyor ama bu, b\u00fcy\u00fck merkez\u00ee devletlerin bulunmad\u0131\u011f\u0131 Avrupa gibi co\u011frafyalarda, h\u00e2kim g\u00fcc\u00fcn zararl\u0131 addetti\u011fi fikirleri tamamen sans\u00fcrleyemiyor. Avrupa Orta \u00c7a\u011f\u0131 boyunca Papal\u0131\u011f\u0131n bir “indeks”i var; yasak kitaplar listesi:\u00a0<\/strong>Index Librorum Prohibitorum<\/em><\/a>. \u00d6yle orta\u00e7a\u011fdan falan kalma da de\u011fil, \u0130ndex’i ancak Papa VI Paul 14 Haziran 1966 tarihinde kapatm\u0131\u015f. Fakat Katoliklerin yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 protestanlar kolayca yay\u0131yor. Avrupa’n\u0131n do\u011fusunda, yani bizde ve \u00e7evremizde, matbaa as\u0131rlarca gecikiyor. Yasaklar daha etkili \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fuda b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc siyas\u00ee merkezler var. Fakat do\u011fuda da bat\u0131da da cin \u015fi\u015feden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Nihayet 20. asr\u0131n radyo, televizyon ve en son, \u0130nternet d\u00fcnyas\u0131na geliyoruz. Bunlar\u0131n yasaklanmas\u0131, yasak\u00e7\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan art\u0131k \u00e7ok zor ve tam anlam\u0131yla yoku\u015f yukar\u0131 bir \u00e7aba.<\/p>\n Geldi\u011fimiz noktada d\u00fcnyan\u0131n bir noktas\u0131ndaki “medeniyet”in di\u011fer noktas\u0131na varmas\u0131, bu di\u011fer nokta isterse birincinin antipodunda olsun, saniyenin kesri i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir. Buna bak\u0131nca, d\u00fcnya tek medeniyete gidiyor h\u00fckm\u00fcn\u00fc vermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Biraz \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek bu h\u00fckm\u00fcn hem do\u011fru, hem yanl\u0131\u015f oldu\u011funu anlar\u0131z. Medeniyet bilgi birikimidir dedik. Biriktirilen bilgi insandan ayr\u0131, fizik, kimya, astronomi bilgisiyse bunlar\u0131 kapsayan medeniyet art\u0131k tektir. Bilimlerin ve tekni\u011fin medeniyeti bir midir? Eski \u00e7a\u011flara g\u00f6re bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e7apta \u00f6yledir ama bunun bile istisnalar\u0131 var; bu istisnalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fclkemizde ya\u015f\u0131yoruz[8]<\/a>.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n her yerinde, b\u00fct\u00fcn insan topluluklar\u0131 i\u00e7in kolayca e\u015fit miktarlarda biriktirilip payla\u015f\u0131lacak bilgi, bilim ve tekni\u011fin bilgisidir. Zaten bilim ve tekni\u011fin derin bilgisinin lisan\u0131, mill\u00ee diller de\u011fil, matemati\u011fin ve bilim dallar\u0131n\u0131n kendi icat ettikleri dillerdir; kimyan\u0131n form\u00fclleri, fizi\u011fin bolca kullan\u0131lan diyagramlar\u0131 gibi. Bilim ve teknikte lisan\u0131n gerekti\u011fi noktalarda da devrin yayg\u0131n bilim dili- lingua francas\u0131- anla\u015fmay\u0131 sa\u011flar. Yayg\u0131n dili bilmeyenler i\u00e7in de bilenlerin basit bir terc\u00fcme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 payla\u015f\u0131m i\u00e7in yeterlidir.<\/p>\n Bilimin tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 medeniyetin yay\u0131lmas\u0131 \u00f6n\u00fcndeki engel, onun iletilmesi de\u011fil, al\u0131c\u0131n\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131 ve bilgiye a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Matematik ve tabiat bilimleri kadar kolay yay\u0131l\u0131p homojen bir yap\u0131ya evrilmeyen bilgi cinsi, zihne ait, insan alg\u0131s\u0131na ait oland\u0131r. \u0130\u015fte bu noktada G\u00f6kalp’in k\u00fclt\u00fcr-medeniyet ayr\u0131m\u0131na ba\u015fka bir anlamla, ba\u015fka bir d\u00fczeyde d\u00f6n\u00fcyoruz. Dil, edebiyat, m\u00fbsik\u00ee, sanatlar, t\u0131pk\u0131 bilim ve teknik gibi birikimle y\u00fckselir. \u015e\u00fcphe yok ki onlar da medeniyetin ve insano\u011flunun biriktirmesinin, \u00fcst \u00fcste koyu\u015funun bile\u015fenleridir. \u0130\u015fte zihne ait olan ve nesilden nesile \u00fcst \u00fcste konan bu bilgiler, her yerde ayn\u0131 de\u011fildir. Medeniyetin bu taraf\u0131, G\u00f6kalp’in hars dedi\u011fi \u015feydir.<\/p>\n Hars\u0131n nas\u0131l \u00fcst \u00fcste koymay\u0131 gerektirdi\u011fi ayr\u0131ca incelenmelidir; incelenmi\u015ftir. En karma\u015f\u0131k canl\u0131, mesela insan, nas\u0131l en basit canl\u0131n\u0131n geneti\u011finden par\u00e7alar ta\u015f\u0131yorsa, nesrimiz, \u015fiirimiz, m\u00fbsik\u00eemiz ve her t\u00fcrl\u00fc sanat\u0131m\u0131z da en eski \u00e7a\u011flar\u0131m\u0131zdan par\u00e7alar ta\u015f\u0131r. En basit canl\u0131n\u0131n DNA’s\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131 olmadan insan olmuyorsa, as\u0131rlar \u00f6ncesinin \u015fiirinin, destan\u0131n\u0131n haf\u0131zas\u0131 olmadan da bug\u00fcnk\u00fc \u015fiiri veya nesri yazamay\u0131z. Bizim G\u00f6kt\u00fcrkler dedi\u011fimiz B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Beng\u00fc Ta\u015flar\u0131’n\u0131 okudu\u011fumuzda bu edebiyat\u0131n ve bu alfabenin mutlaka as\u0131rlar \u00f6ncesine dayanan bir ge\u00e7mi\u015finin bulunmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz bundand\u0131r. M\u00fbsik\u00eenin haram oldu\u011fu iddias\u0131ndaki yobazlar\u0131n \u015f\u00f6yle ifadeleri var, “Itr\u00ee tekbiri ve ezanlar\u0131 bestelemi\u015ftir, bu hizmettir, ama\u2026<\/em>“. Itr\u00ee bir sabah uyan\u0131p o besteleri yapamaz. Bir tek Itr\u00ee ile de o Itr\u00ee ortaya \u00e7\u0131kmaz. Medeniyet \u00fcst \u00fcste konularak y\u00fckselir.<\/p>\n Dil geli\u015ferek, de\u011fi\u015ferek geli\u015fen hars\u0131n en \u00f6nemli unsurudur. Ernest Gellner’in dedi\u011fi gibi[9]<\/a>, “Dil k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir unsuru de\u011fildir. Dil k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr.<\/em>” Bu h\u00fck\u00fcm y\u00fczde y\u00fcz do\u011fru olmayabilir; Gellner bombastik ifadeleri sever. Fakat hi\u00e7 olmazsa %80-90 do\u011frudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc medeniyetin en mill\u00ee bile\u015feni dildir. Medeniyetin m\u00fbsik\u00ee, sanat, mutfak gibi di\u011fer mill\u00ee bile\u015fenleri dile nazaran milletten millete daha kolay \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131n\u0131p verilir.<\/p>\n M\u00fbsik\u00ee de kazan\u0131lan bir zevktir. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan beri dinlenen m\u00fbsik\u00ee c\u00fcmleleri, eser icra edilirken dinleyicinin neyi beklemesi gerekti\u011fini belirler. Dinleyen bunu, \u00e7ocuklu\u011fundan beri, ninnilerden ba\u015flayarak dinlediklerinden, fark\u0131na varmadan \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Benlenen gelmedi\u011finde de s\u00fcrprizin ve bu beklenmedik geli\u015fmenin anlam\u0131 ve zevki idrak edilir. Bu y\u00fczden mesel\u00e2 T\u00fcrk m\u00fbsik\u00eesini daha \u00f6nce hi\u00e7 duymam\u0131\u015f bir bat\u0131l\u0131 veya bat\u0131 m\u00fczi\u011fini ilk defa dinleyen bir T\u00fcrk, yabanc\u0131 bir dili dinlemi\u015f gibi reaksiyon verir. T\u0131pk\u0131 bilinmeyen bir dilde konu\u015fulanlar dinlenirken, bir kelimenin bitip \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lamamas\u0131 gibi. Fakat ba\u015fka milletlerin m\u00fcziklerinin zevki, ba\u015fka milletlerin dillerine g\u00f6re daha kolay edinilebilir.<\/p>\n Mimari, resim, heykel de k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr, yani mill\u00eedir. Fakat bunlar m\u00fbsik\u00eeden de kolay \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131n\u0131p verilir.<\/p>\n Mutfak da \u00f6yle. Mutfa\u011f\u0131n her bile\u015feni de\u011fil galiba; mesele ben, hi\u00e7bir yabanc\u0131 arkada\u015f\u0131ma ayran\u0131 sevdiremedim.<\/p>\n Bu liste uzat\u0131labilir, fakat bu yaz\u0131n\u0131n gayesi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn tek tek b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131n transfer edilebilirli\u011finin tayini de\u011fildir.<\/p>\n Huntington’un medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndaki[10]<\/a> \u015fu kadar ayr\u0131 medeniyet, ger\u00e7ek midir? Ger\u00e7ek ise, bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ileri, bir k\u0131sm\u0131 geri medeniyetler midir? Yoksa medeniyet tek ve cihan-\u015f\u00fcmul, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya ait midir? \u015eimdi bu sorulara da cevap verebiliriz. Medeniyet tektir ama milletler, farkl\u0131 aynalar gibi bunu farkl\u0131 \u015fekillerde yans\u0131t\u0131r diye bir telif te\u015febb\u00fcs\u00fc vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k “Medeniyetler \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131<\/em>“n\u0131n mucidi Huntington’un medeniyet dedi\u011fi \u015fey de G\u00f6kalp’teki harst\u0131r. G\u00f6kalp’i teyid ve tekrardan ba\u015fka \u00e7are kalm\u0131yor: Medeniyet tek; hars mill\u00eedir. Ancak harsta da di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerden s\u00f6z konusu unsurun niteli\u011fine g\u00f6re de\u011fi\u015fen miktarlarda transfer edilebilen \u00f6geler vard\u0131r. G\u00f6kalp’in tezhip dedi\u011fi \u015fey\u2026 Terimler farkl\u0131 kullan\u0131lsa da olgu de\u011fi\u015fmiyor.<\/p>\n Son soruya geliyoruz: Medeniyetin mill\u00eesi olabilir mi? Milliyet\u00e7ilikle ve medeniyetin ili\u015fkisi var m\u0131d\u0131r; varsa nedir?<\/p>\n Art\u0131k bu sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 vermek de zor de\u011fil. Medeniyet birikim ve ileti\u015fime dayand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ve bu iki unsur da ge\u00e7mi\u015fte g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi kadar h\u0131zl\u0131 ve dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re medeniyet cihan \u015f\u00fcmuld\u00fcr. Medeniyeti \u00f6\u011frenmek de\u011fil, \u00f6\u011frenmemek gittik\u00e7e daha zor h\u00e2le geliyor. Fakat medeniyetle e\u015f anlaml\u0131 gibi ele al\u0131nan, bazen medeniyetin kendisiymi\u015f, bazen bir par\u00e7as\u0131ym\u0131\u015f gibi anla\u015f\u0131lan, fakat de\u011fi\u015fen miktarlarda mill\u00ee olan unsurlar cihan-\u015f\u00fcmul de\u011fildir. Bunlardan baz\u0131lar\u0131, en mill\u00ee olandan en etki kabul edene do\u011fru, mesela dil \u2013 edebiyat \u2013 m\u00fbsik\u00ee – mimari- mutfak diye s\u0131ralanabilir. Bunlar toplumlar\u0131n kimli\u011fini, milliyetini belirler.<\/p>\n Sonu\u00e7ta, aralar\u0131nda ge\u00e7ilmez setler bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u015fuuruyla medeniyetle hars\u0131, yani medeniyetle k\u00fclt\u00fcr\u00fc ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek en sa\u011fl\u0131kl\u0131s\u0131d\u0131r. Aralar\u0131nda ge\u00e7ilmez setler bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u015fuuruyla!<\/p>\n O halde T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr program\u0131 da bellidir. Toplumun kimli\u011fini ve sosyal sermayeyi, yani birli\u011fi sa\u011flayan hars, en eski miras\u0131m\u0131zdan en yeni kazan\u0131mlar\u0131m\u0131za kadar toplumda canl\u0131 tutulmal\u0131, i\u015flenmeli, \u00fcst \u00fcste konularak y\u00fckseltilmelidir. Yeniden, yeniden \u00fcretilmelidir. K\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131m\u0131z\u0131 yabanc\u0131 unsurlarla e\u015fmi\u015f gibi g\u00f6sterip yozla\u015ft\u0131rmak ne kadar kabul edilemezse, ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlere kar\u015f\u0131 mutlak tecrit iddias\u0131 ve gayreti de o \u00f6l\u00e7\u00fcde hatal\u0131d\u0131r. Ancak bu konuda politikalar belirlenirken k\u00fclt\u00fcr\u00fcn b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131n ge\u00e7irgenli\u011finin ayn\u0131 derecede olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k medeniyetin, yani cihan\u015f\u00fcmul ve tek olan bilgi ve birikimin de mutlaka toplumun b\u00fct\u00fcn bireylerine ula\u015fmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bilgi \u00e7a\u011f\u0131nda hi\u00e7bir insan\u0131m\u0131z\u0131n cehaletini ho\u015f g\u00f6rmemeliyiz. Toplumun her h\u00fccresi, hem cihan \u015f\u00fcmul medeniyetin ve hem de mill\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn zenginli\u011fi ile beslenip geli\u015fmelidir. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin gayesi, T\u00fcrk milletinin bekas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu beka medeniyetin de k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de ya\u015fan\u0131p y\u00fckseltilmesiyle sa\u011flanabilir. Bu ikisinden birini se\u00e7ip di\u011ferini ihmal etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n [1]<\/a> Karl Raimond Popper, The Poverty of Historicism<\/em>, Routledge, 1957, T\u00fcrk\u00e7esi, Tarihselcili\u011fin Sefaleti<\/em>, \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131, 1998.<\/p>\n [2]<\/a> Erol G\u00fcng\u00f6r, D\u00fcnden Bug\u00fcnden- Tarih- K\u00fclt\u00fcr- Milliyet\u00e7ilik<\/em>, \u00d6t\u00fcken Ne\u015friyat, 2. Bask\u0131 1984, sayfa 141- 143.<\/p>\n [3]<\/a> Ian Morris, Why the West Rules– For Now<\/em>, Picador, 2011. T\u00fcrk\u00e7esi: D\u00fcnyaya Neden Bat\u0131 H\u00fckmediyor \u2013\u015eimdilik<\/em>, Alfa Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0 2017.<\/p>\n [4]<\/a> Konuralp Ercilasun, T\u00fcrk Tarihinin \u00c7a\u011flar\u0131<\/em>, \u00d6t\u00fcken Ne\u015friyat, 2020.<\/p>\n [5]<\/a> Bak\u0131n\u0131z, \u0130skender \u00d6ks\u00fcz, \u00dcst \u00dcste Koyarak<\/em>, Mill\u00ee D\u00fc\u015f\u00fcnce ve Karar, https:\/\/millidusunce.com\/ust-uste-koyarak\/<\/a> ve https:\/\/www.karar.com\/yazarlar\/iskender-oksuz\/ust-uste-koyarak-1578801 6-7<\/a> A\u011fustos 2020 ile \u0130skender \u00d6ks\u00fcz, Bilgi Birikimi<\/em>, Mill\u00ee D\u00fc\u015f\u00fcnce ve Karar, https:\/\/millidusunce.com\/bilgi-birikimi\/<\/a> ve https:\/\/www.karar.com\/yazarlar\/iskender-oksuz\/bilgi-birikimi-1579090 7-9<\/a> A\u011fustos 2020.<\/p>\n [6]<\/a> \u0130leti\u015fim ve birikim i\u00e7in bak\u0131n\u0131z, \u0130skender \u00d6ks\u00fcz, T\u00fcrk’\u00fcm \u00d6z\u00fcr Dilerim<\/em>, Panama Yay\u0131nlar\u0131, 2014, sayfa 184 ve devam\u0131; \u0130skender \u00d6ks\u00fcz, Bilim, Din ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck<\/em>, Panama Yay\u0131nlar\u0131, 2019, sayfa 175 ve devam\u0131.<\/p>\n [7]<\/a> Mesela bak\u0131n\u0131z: S. Frederick Starr, Lost Enlightenment<\/em>, Princeton University Press, 2013. T\u00fcrk\u00e7esi: Kay\u0131p Ayd\u0131nlanma<\/em>, Kronik Kitap, 2019.<\/p>\n [8]<\/a> Teknik belki de bilimin baz\u0131 dallar\u0131nda i\u015fler bu kadar kolay olmayabilir. Galile’nin hapsedildi\u011fi, Tycho Brahe’nin yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011flar geride kalm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnse de, \u00fclkemizde mesela evrimin okullarda \u00f6\u011fretilmesi yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Devletin Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n riyasetinde s\u00f6zde \u00fcniversitelerimizin s\u00f6zde bilim adamlar\u0131 (kasten bilim insanlar\u0131 demiyorum, aralar\u0131na pek kad\u0131n alm\u0131yorlar) yarat\u0131l\u0131\u015f teorisini y\u00fcceltme ve Darwin’i tel’in toplant\u0131lar\u0131 yap\u0131yorlar.<\/p>\n [9]<\/a> Ernest Gellner, Thought and Change<\/em>, University of Chicago Press, 1964 s 195<\/p>\nMedeniyette ileri ve geri<\/strong><\/h2>\n
Tar\u0131m ba\u015fl\u0131yor<\/strong><\/h2>\n
At sahneye \u00e7\u0131k\u0131yor<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/at-768x610.jpg\")
<\/p>\nAta herkes biner ama<\/strong><\/h2>\n
Atl\u0131 medeniyetten barut medeniyetine<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/a.jpg\")
<\/p>\nMedeniyet birikimdir <\/strong><\/h2>\n
Yaz\u0131- matbaa- \u0130nternet<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/iletisim-nedir-etkili-iletisim-nasil-kurulur-3_w1145_h572_op-768x384.jpg\")
<\/p>\nTek medeniyet mi? <\/strong><\/h2>\n
Yine hars<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/kltr-768x402.jpg\")
<\/p>\nMedeniyet ve milliyet\u00e7ilik<\/strong><\/h2>\n