![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/uygur-aileler.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bu metin Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn par\u00e7alanm\u0131\u015f Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 ailelere <\/em>ili\u015fkin raporunun edit\u00f6r\u00fcm\u00fcz Mete Korkmaz taraf\u0131ndan yap\u0131lan tam metin \u00e7evirisidir.\u00a0<\/em><\/p>\n Yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce, yurtd\u0131\u015f\u0131nda okuyan veya ge\u00e7imini sa\u011flayan Uygur ebeveynler, bir k\u00e2bus ya\u015famaya ba\u015flad\u0131.\u00a0Bir\u00e7o\u011fu, kuzeybat\u0131 \u00c7in’in Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi’nde (Do\u011fu T\u00fcrkistan) memleketlerinde bir veya daha fazla \u00e7ocu\u011fu aile \u00fcyelerinin bak\u0131m\u0131na b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0\u00c7in’in, Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki etnik n\u00fcfusa, kendileri gibi binlerce ebeveyn oldu\u011fu tahmin edilen hayatlar\u0131 \u00fczerinde korkun\u00e7 bir etkisi olacak, e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir bask\u0131 ba\u015flatmak \u00fczere oldu\u011funu bilemezlerdi.<\/p>\n On y\u0131llard\u0131r bir\u00e7ok Uygur, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da sistematik etnik ve din\u00ee ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ya\u015fad\u0131.\u00a02014’ten bu yana b\u00f6lge, \u00c7in’in kamuoyuna ilan etti\u011fi “Ter\u00f6re Kar\u015f\u0131 Halk Sava\u015f\u0131” ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 “din\u00ee a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k” ile m\u00fccadele \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015flemi\u015f bir polis varl\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldu ve yo\u011fun bir g\u00f6zetim alt\u0131nda kald\u0131.\u00a02016 y\u0131l\u0131nda g\u00f6zetim ve sosyal kontrol \u00f6nlemleri h\u0131zla yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.\u00a02017’de, b\u00f6lgedeki Uygurlar, Kazaklar ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman halklar i\u00e7in i\u015fler daha da k\u00f6t\u00fc bir h\u00e2l almaya ba\u015flad\u0131.\u00a0O zamandan beri tahminen bir milyon veya daha fazla insan, \u00e7e\u015fitli i\u015fkence ve k\u00f6t\u00fc muameleye maruz kald\u0131klar\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki siyasi telkin ve zorla k\u00fclt\u00fcrel asimilasyona u\u011frad\u0131klar\u0131 “e\u011fitim yoluyla d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm” veya “mesleki e\u011fitim” merkezlerinde keyfi olarak g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131.\u00a0Sistematik bask\u0131 ile birle\u015ftirilen bu kitlesel g\u00f6zalt\u0131 kampanyas\u0131, Uygur ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131na kendileri bakmak i\u00e7in \u00c7in’e d\u00f6nmelerini engelledi. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131n \u00c7in’den yurtd\u0131\u015f\u0131na getirilmesini ve yeniden bir araya gelmesini neredeyse imkans\u0131z h\u00e2le getirdi.<\/p>\n Pek \u00e7ok anne-baba, bask\u0131n\u0131n ge\u00e7ici olaca\u011f\u0131n\u0131 ve yak\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yan\u0131na d\u00f6nebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.\u00a0Ancak arkada\u015flar\u0131 ve akrabalar\u0131, \u00c7in’e d\u00f6nd\u00fcklerinde kesinlikle toplama kamplar\u0131na kapat\u0131lacaklar\u0131 konusunda onlar\u0131 uyard\u0131.\u00a0Kamplar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve potansiyel olarak M\u00fcsl\u00fcman bir etnik grubun herhangi bir \u00fcyesinin keyfi olarak tutuklanmas\u0131 art\u0131k reddedilemez bir ger\u00e7ek.\u00a0\u0130lk ba\u015fta \u00e7ocuklar\u0131yla bir miktar temas m\u00fcmk\u00fcn olsa da, \u00e7ocuklara bakan akrabalar toplama kamplar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde veya \u00e7ocuklar\u0131 da hapsedildi\u011finde bu k\u0131s\u0131tl\u0131 temas da sona erdi.\u00a0Ebeveynlerin yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki ikametleri yava\u015f ve amans\u0131z bir \u015fekilde s\u00fcrg\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu.<\/p>\n Deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerdeki Uygurlar i\u00e7in aile \u00fcyelerinin nerede olduklar\u0131na dair bilgi almak son derece zor ve hatta neredeyse imk\u00e2ns\u0131z olsa da, baz\u0131 ebeveynler akrabalar\u0131ndan ve arkada\u015flar\u0131ndan \u015fifreli kelimeler, foto\u011fraflar ve videolar \u015feklinde k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar ve bilgiler ald\u0131lar. Bu bilgiler onlar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n devlet taraf\u0131ndan i\u015fletilen \u201cyetim kamplar\u0131na\u201d veya yat\u0131l\u0131 okullara g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne inand\u0131rd\u0131.<\/p><\/div>\n Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce Avustralya, Kanada, \u0130talya, Hollanda ve T\u00fcrkiye\u2019de ikamet eden ve \u00e7ocuklar\u0131ndan ayr\u0131lm\u0131\u015f\u00a0alt\u0131 ebeveynle kapsaml\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131.\u00a0\u0130fadeleri, \u00c7in’de mahsur kalan \u00e7ocuklarla yeniden bir araya gelmek isteyen Uygur ailelerinin deneyimlerinin sadece ana hatlar\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.<\/p>\n Mihriban Kader ve aslen Ka\u015fgarl\u0131 olan e\u015fi Ablikim Memtinin, 2016 y\u0131l\u0131nda polis taraf\u0131ndan defalarca tacize u\u011frad\u0131ktan ve pasaportlar\u0131n\u0131 yerel polis karakoluna teslim etmeleri s\u00f6ylendikten sonra, \u0130talya’ya ka\u00e7t\u0131lar.<\/p>\n Onlar ayr\u0131ld\u0131ktan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra polis, Mihriban’\u0131n d\u00f6rt \u00e7ocu\u011funa bakan ebeveynlerini de bezdirmeye ba\u015flad\u0131.\u00a0Sonunda b\u00fcy\u00fckanne bir kampa g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc, b\u00fcy\u00fckbaba ise birka\u00e7 g\u00fcn sorguya \u00e7ekildi ve daha sonra aylarca hastanede kald\u0131. Bu bask\u0131, \u00e7ocuklar\u0131 bak\u0131c\u0131s\u0131z b\u0131rakt\u0131.\u00a0Mihriban Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne \u201cDi\u011fer akrabalar\u0131m\u0131z, aileme olanlardan sonra \u00e7ocuklar\u0131ma bakmaya cesaret edemediler.\u201d dedi.\u00a0“Kamplara da g\u00f6nderilmekten korkuyorlard\u0131” diye ekledi.<\/p>\n Mihriban ve Ablikim, Kas\u0131m 2019’da \u0130talyan h\u00fck\u00fcmetinden \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yanlar\u0131na getirmeleri i\u00e7in izin ald\u0131\u011f\u0131nda yeni bir umutlar\u0131 oldu.\u00a0Ancak bu ger\u00e7ekle\u015fmeden \u00f6nce 12, 14, 15 ve 16 ya\u015flar\u0131ndaki d\u00f6rt \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n, \u0130talya vizesine ba\u015fvurmak i\u00e7in, \u00c7in’in Pakistan s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n Ka\u015fgar kentinden, do\u011fudaki k\u0131y\u0131 kenti olan \u015eangay\u2019a do\u011fru zorlu ve tehlikeli 5.000 km’lik yolu a\u015fmak i\u00e7in kendi ba\u015flar\u0131na bir yolculu\u011fa, \u00e7\u0131kmalar\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n Yolda bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck tehlike ve zorlukla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar.\u00a0Y\u00f6netmelikler, \u00e7ocuklar\u0131n tren veya u\u00e7ak bileti sat\u0131n almas\u0131n\u0131 ve \u00c7in’de kendi ba\u015flar\u0131na seyahat etmesini yasaklamaktayd\u0131.\u00a0Ayr\u0131mc\u0131 politikalar ve yerel y\u00f6netim kararlar\u0131 sebebiyle oteller, m\u00fcsait oda bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederek, Uygur halk\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rlamay\u0131 s\u0131kl\u0131kla reddediyor.\u00a0Zorlu\u011fa ra\u011fmen \u00e7ocuklar sebat ettiler ve \u015eangay’a ula\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n D\u00f6rt \u00e7ocuk, Haziran 2020’de \u0130talyan vizesi ba\u015fvurusu yapmak i\u00e7in \u00c7in’in Pakistan s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131nlar\u0131ndaki Ka\u015fgar’dan do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131ndaki \u015eangay kentine kadar zorlu ve tehlikeli 5.000 km’lik yolculu\u011fa kendi ba\u015flar\u0131na yola \u00e7\u0131kt\u0131lar.<\/p><\/div>\n \u00c7ocuklar nihayet ellerinde ge\u00e7erli pasaportlarla \u0130talyan konsoloslu\u011funun kap\u0131s\u0131na vard\u0131klar\u0131nda, sanki ebeveynleri di\u011fer tarafta onlara sar\u0131lmak i\u00e7in bekliyorlarm\u0131\u015f gibi hissediyorlard\u0131.<\/p>\n Konsoloslu\u011fa girmeleri reddedilince heyecanlar\u0131 h\u0131zla umutsuzlu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.\u00a0Daha sonra kendilerine aile birle\u015ftirme vizelerinin yaln\u0131zca Pekin’deki \u0130talyan b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finden verilebilece\u011fi s\u00f6ylendi. Ancak o s\u0131rada insanlar, Haziran 2020’de Pekin’deki kat\u0131 kapanma sebebiyle seyahat edemediler. Kalpleri parampar\u00e7a olan \u00e7ocuklar konsoloslu\u011fun d\u0131\u015f\u0131nda bir yard\u0131m umuduyla beklediler. Yard\u0131m yerine, \u00c7inli bir gardiyan geldi ve ayr\u0131lmamalar\u0131 h\u00e2linde polisi aramakla tehdit etti.<\/p>\n \u00d6mer Faruh’un \u0130stanbul’da bir kitabevi var.\u00a0Kas\u0131m 2016’da e\u015fi Meryem Faruh onu bir gece aray\u0131p yerel polisin onlara pasaportlar\u0131n\u0131 teslim etmelerini emretti\u011fini s\u00f6yledi\u011finde Suudi Arabistan’dayd\u0131.\u00a0\u00d6mer, Meryem’den pasaportlar\u0131n\u0131 polise teslim etmemesini istedi ve hemen kendisi ve pasaportu olan iki b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131 i\u00e7in u\u00e7ak bileti ald\u0131.\u00a0Be\u015f ve alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki di\u011fer iki k\u0131z hen\u00fcz seyahat belgelerini almam\u0131\u015ft\u0131.\u00a0O d\u00f6nemde Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ger\u00e7ekle\u015fen b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 pasaportlara el konulmas\u0131n\u0131 dikkate alan Meryem ve \u00d6mer, iki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n\u0131, Meryem’in Korla’daki anne ve babas\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131na b\u0131rakmaktan ba\u015fka \u00e7areleri olmad\u0131\u011f\u0131na karar verdiler.<\/p>\n \u00d6mer k\u0131sa s\u00fcre sonra ailesiyle ileti\u015fimini kaybetti.\u00a0Ekim 2017’de bir arkada\u015f\u0131ndan kay\u0131npederinin toplama kamplar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frendi.<\/p>\n 2016 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda \u00c7inli yetkililer, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki insanlar\u0131n pasaportlar\u0131na sistematik olarak el koymaya ba\u015flad\u0131. Pasaportlar\u0131n\u0131 yerel polis karakollar\u0131na teslim etme emri verilen bir\u00e7ok aile, h\u00e2l\u00e2 vakit varken \u00fclkeyi terk etmeye ve hen\u00fcz pasaportu olmayan \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in daha sonra d\u00f6nmeye karar verdi.<\/p><\/div>\n \u00d6mer, Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne verdi\u011fi deme\u00e7te, “Ailesi par\u00e7alanm\u0131\u015f binlerce Uygur\u2019dan biriyim… 1.594 g\u00fcnd\u00fcr k\u0131zlar\u0131m\u0131z\u0131n sesini duymad\u0131k” dedi.\u00a0\u201cKar\u0131m ve ben sadece geceleri a\u011flayarak kederimizi burada bizimle olan di\u011fer \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zdan saklamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. K\u0131zlar\u0131m\u0131z i\u00e7in her \u015feyi feda etmeye haz\u0131r\u0131m.\u00a0K\u0131zlar\u0131m\u0131n bunun i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr olaca\u011f\u0131n\u0131 bilsem hayat\u0131m\u0131 feda etmeye de haz\u0131r\u0131m” dedi.<\/p>\n \u00d6mer ve ailesi, t\u00fcm \u00e7ocuklar da d\u00e2hil olmak \u00fczere, Haziran 2020’de T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131. O zamandan beri en k\u00fc\u00e7\u00fck iki k\u0131z\u0131n\u0131 \u00c7in’den \u00e7\u0131karmak i\u00e7in T\u00fcrk makamlar\u0131ndan yard\u0131m almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\u00a0Pekin’deki T\u00fcrk b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi \u00d6mer’e ilgili prosed\u00fcrleri A\u011fustos 2020’de ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00c7in h\u00fck\u00fcmetine Ekim 2020’de diplomatik bir not g\u00f6nderdi\u011fini bildirmesine ra\u011fmen, bug\u00fcne kadar iki k\u0131z\u0131 T\u00fcrkiye’ye getiremediler. \u00d6mer, \u201dinsanl\u0131\u011fa s\u00f6yleyecek bir \u015feyim var.\u00a0L\u00fctfen kendinizi bizim yerimize koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n, neler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hayal edin ve bizimle konu\u015fun \u201ddedi.<\/p>\n Rizwang\u00fcl, Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistan’daki memleketime tatil i\u00e7in her gitti\u011fimde, o\u011flumla bir ay ge\u00e7irirdim.\u00a0O zamanlar inan\u0131lmaz derecede mutluydum. Beni ziyarete Dubai’ye geldi\u011finde ise hayat\u0131m\u0131n en g\u00fczel zaman\u0131yd\u0131” dedi.<\/p>\n Rizwang\u00fcl’\u00fcn kuzeni Muhammed, bir i\u015f i\u00e7in Dubai’de kald\u0131.\u00a0Mart 2017’de annesi hastalan\u0131nca Do\u011fu T\u00fcrkistan’a d\u00f6nd\u00fc.\u00a0Sadece iki ay sonra, Rizwang\u00fcl planlanan bir ziyaret i\u00e7in eve d\u00f6nmeye haz\u0131rlan\u0131rken, k\u0131z karde\u015fi ve arkada\u015flar\u0131 ona \u00c7in’e geri d\u00f6nmesinin g\u00fcvenli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Durumun daha da kasvetli h\u00e2le gelece\u011fi hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikri yoktu.<\/p>\n Rizwang\u00fcl k\u0131z karde\u015fine Muhammed’i sordu\u011funda, Do\u011fu T\u00fcrkistan’a d\u00f6nd\u00fckten bir hafta sonra “okula” gitti\u011fini \u00f6\u011frendi.\u00a0Rizwang\u00fcl bunun Muhammed’in \u201cyeniden e\u011fitim\u201d kamp\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na geldi\u011fini anlad\u0131.<\/p>\n Sonra Eyl\u00fcl ay\u0131nda o\u011fluna bakan k\u0131z karde\u015finin, g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131 sebebiyle onlar\u0131 bir daha aramamas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finde Rizwang\u00fcl’\u00fcn d\u00fcnyas\u0131 karard\u0131.\u00a0O zamandan beri Rizwang\u00fcl, o\u011fluyla, k\u0131z karde\u015fiyle veya Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki herhangi bir arkada\u015flar\u0131yla ileti\u015fim kuramad\u0131.<\/p>\n Yanaklar\u0131ndan ya\u015flar s\u00fcz\u00fcl\u00fcrerek Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne \u201cba\u015fkalar\u0131n\u0131n benim ne hissetti\u011fimi anlamas\u0131 ger\u00e7ekten zor\u201d dedi.\u00a0\u201cHayat\u0131mda ilerlememi sa\u011flayan tek \u015fey onun hayatta, g\u00fcvende ve iyi oldu\u011funu bilmek istemem.\u201d<\/p>\n \u201cOnunla \u015fimdi konu\u015fabilseydim, ona \u2018affet beni, seni d\u00fcnyaya ben getirdim ama sana bakamad\u0131m;\u00a0senin i\u00e7in anne olamad\u0131m\u2019 derdim. Sadece ailenizi arayamayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hayal edin, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131z\u0131n, ebeveynlerinizin veya akrabalar\u0131n\u0131z\u0131n y\u0131llarca hayatta olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorsunuz.\u00a0Bunun sadece siz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, milyonlarca [Uygur] insan\u0131n aile \u00fcyelerinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal edin.\u00a0Bunun ba\u015f\u0131m\u0131za gelece\u011fini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftik ama oldu.\u00a0L\u00fctfen bize yard\u0131m edin” dedi.<\/p>\n Yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, \u00c7in b\u00fcy\u00fckel\u00e7iliklerine veya konsolosluklar\u0131na bilgi almak \u00fczere ba\u015fvuran ebeveynlere hi\u00e7bir bilgi verilmedi. Sadece keyf\u00ee g\u00f6zalt\u0131 ve di\u011fer hukuk d\u0131\u015f\u0131 cezalara maruz kalabilecekleri Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a geri d\u00f6nmeleri s\u00f6ylendi.<\/p><\/div>\n Aslen Ka\u015fgarl\u0131 olan Dilnur, \u015fu anda 11 ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131yla birlikte ya\u015f\u0131yor ve Kanada’da \u0130ngilizce okuyor.\u00a0Evini defalarca arayan ve ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131karmas\u0131 emrini veren yerel polis taraf\u0131ndan s\u0131k s\u0131k ciddi \u015fekilde taciz edildi\u011fi i\u00e7in 2016 y\u0131l\u0131nda k\u0131z\u0131yla birlikte \u00c7in’den T\u00fcrkiye’ye gitti.<\/p>\n Polis, yedi ya\u015f\u0131ndaki o\u011flu i\u00e7in pasaport ba\u015fvurusunu reddederken, yetkililerin 11 ya\u015f\u0131nda ve dokuz ya\u015f\u0131nda olan iki k\u0131z\u0131na pasaport vermesi yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l alm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0Dilnur neden diye sordu\u011funda, yerel polis ona pasaport verirlerse \u00c7in’e geri d\u00f6nmeyece\u011fine inand\u0131klar\u0131 i\u00e7in oldu\u011funu s\u00f6yledi.\u00a0K\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z\u0131n\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131na seyahat etmesine engel olan alerjisi sebebiyle Dilnur, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z\u0131n\u0131 ve o\u011flunu anne babas\u0131n\u0131n g\u00f6zetiminde geride b\u0131rakmak zorunda kald\u0131.\u00a0Dilnur \u00c7in’den ayr\u0131ld\u0131ktan birka\u00e7 ay sonra k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z\u0131n\u0131n pasaportuna polis taraf\u0131ndan el konuldu\u011funu ailesinden \u00f6\u011frendi.<\/p>\n Dilnur, 2017’nin ba\u015flar\u0131nda hayat\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ikilemlerinden biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131.\u00a0K\u0131z karde\u015fi telefonda “geri d\u00f6nmelisin,” dedi.\u00a0\u0130ki \u00e7ocu\u011fa bakan babalar\u0131 her hafta uzun s\u00fcre sorguya \u00e7ekiliyordu.\u00a0Dilnur neden diye sordu\u011funda ablas\u0131 cevap verdi: \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmet geri d\u00f6nmeni istiyor.\u00a0Ailemizin g\u00fcvenli\u011fi size ba\u011fl\u0131, hemen geri d\u00f6nmezseniz b\u00fct\u00fcn ailemiz ve hatta akrabalar\u0131m\u0131z cezaland\u0131r\u0131larak kamplara g\u00f6t\u00fcr\u00fclecek.”<\/p>\n Bu s\u00f6zleri duymak i\u00e7in ge\u00e7en birka\u00e7 dakika i\u00e7inde Dilnur’un d\u00fcnyas\u0131 parampar\u00e7a oldu.\u00a0Sevdiklerinin g\u00fcvenli\u011finin tamamen \u00c7in’e d\u00f6n\u00fcp d\u00f6nmeme karar\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi, \u00c7in’e d\u00f6nerse \u00e7ocuklar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131p kampa g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fini bildi\u011fi i\u00e7in kendisini tamamen \u00e7aresiz b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n Dilnur ne yapaca\u011f\u0131 konusunda bo\u011fu\u015furken bir haftadan fazla uyuyamad\u0131.\u00a0Daha sonra ortak bir akrabas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla babas\u0131ndan, Dilnur’un e\u011fitimini bitirmeye odaklanmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyen bir mesaj ald\u0131.\u00a0K\u0131sa bir s\u00fcre sonra babas\u0131ndan ba\u015fka bir mesaj geldi: “Dilnur bir daha asla d\u00f6nmemeli.”<\/p>\n Dilnur, babas\u0131n\u0131n geri d\u00f6nerse ba\u015f\u0131na ne gelece\u011fini bildi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131ndan, onu olas\u0131 zararlardan korumaya karar verdi\u011fini, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.\u00a0Dahas\u0131, ailesinin ve akrabalar\u0131n\u0131n sadece Uygur olduklar\u0131 i\u00e7in tacize u\u011frad\u0131\u011f\u0131na ve geri d\u00f6nse bile yetkililerin onlar\u0131 serbest b\u0131rakmayaca\u011f\u0131na inan\u0131yordu.<\/p>\n Dilnur, Nisan 2017’den beri hi\u00e7bir aile \u00fcyesine ula\u015fam\u0131yor.\u00a0Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki iki \u00e7ocu\u011funa ne oldu\u011fu hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikri yok.\u00a0Olas\u0131 her yolu denedi ama hi\u00e7 \u015fans\u0131 yok.\u00a0\u201c\u00c7ocuklar\u0131m\u0131 kurtarmak i\u00e7in \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131m ama ba\u015far\u0131s\u0131z oldum.\u00a0Bir hafta boyunca her gece benim i\u00e7in hayk\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 k\u00e2bus olarak g\u00f6rd\u00fcm.\u00a0G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kabusta \u00f6\u011fretmenleri ‘annen seni terk etti’ diyordu.\u201d Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerden deh\u015fete d\u00fc\u015fen Dilnur, bir daha uyumaya korktu.<\/p>\n Dilnur, kendisine kal\u0131c\u0131 oturma izni verildi\u011finde \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 buraya getirmek i\u00e7in Kanada h\u00fck\u00fcmetinden yard\u0131m istemeyi planl\u0131yor.\u00a0T\u00fcrkiye’de ya\u015farken, T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan yard\u0131m istemek i\u00e7in birka\u00e7 mektup yazm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0Herhangi bir yan\u0131t almam\u0131\u015f.\u00a0Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc ile konu\u015furken d\u00fcnyay\u0131 harekete ge\u00e7meye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve \u201c\u00e7ocuklar\u0131ma ve aileme ne oldu\u011fu hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikrim yok.\u00a0Bu nas\u0131l olabilir?\u00a0L\u00fctfen, bundan kurtulmam\u0131za yard\u0131m etmek i\u00e7in elinizden gelenin en iyisini yap\u0131n.\u00a0Herkesten insanl\u0131\u011f\u0131na tutunmas\u0131n\u0131, bizim i\u00e7in konu\u015fmas\u0131n\u0131, bizimle birlikte durmas\u0131n\u0131 ve bu trajedinin \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na gelmesine izin vermemesini istiyorum\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n Baz\u0131 ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckken b\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbabalar\u0131yla biraz zaman ge\u00e7irmesini istedi. \u00c7ocuk bekleyen insanlar, \u00f6zellikle de kad\u0131nlar kendi \u00fcreme tercihlerinden olu\u015fan temel haklar\u0131ndan mahrum eden k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir do\u011fum kontrol politikas\u0131 alt\u0131nda sert cezalardan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in ge\u00e7ici olarak \u00c7in d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131nmay\u0131 se\u00e7tiler.<\/p><\/div>\n Ka\u015fgar’da do\u011fup b\u00fcy\u00fcyen Mamutcan, \u015fu anda Avustralya’da ya\u015f\u0131yor.\u00a0Muherrem’in pasaportunun \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in iki y\u0131ldan fazla bekledikten sonra, e\u015fi Muherrem ve bebek olan k\u0131z\u0131 2012’de kendisinin yan\u0131na geldi\u011finde, Malezya’da sosyal bilimler alan\u0131nda doktora yap\u0131yordu.<\/p>\n Mamutcan, hep birlikte olduklar\u0131 zamanlar\u0131 h\u00e2l\u00e2 yad ediyor: “Muherrem ve k\u0131z\u0131m\u0131z Kuala Lumpur’a ilk geldi\u011finde, \u00e7ok heyecan vericiydi… Bunlar hayat\u0131m\u0131n en mutlu ve en unutulmaz anlar\u0131yd\u0131.”<\/p>\n Bu mutlu zamanlar neredeyse \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc ve Kuala Lumpur’daki \u00c7in b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin 2015’in sonlar\u0131nda Muherrem’in pasaportunu kaybettikten sonra yeniden basmay\u0131 reddetmesiyle sona erdi.\u00a0Daha sonra o zamanlar be\u015f ya\u015f\u0131ndaki k\u0131zlar\u0131 ve alt\u0131 ayl\u0131k o\u011fullar\u0131 ile pasaportunu yenilemek i\u00e7in \u00c7in’e geri d\u00f6nmek zorunda kald\u0131.\u00a0O zamanlar bunun rutin bir prosed\u00fcr olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131.\u00a0\u00c7in’in Uygurlar \u00fczerinde geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir bask\u0131 ba\u015flatmak \u00fczere oldu\u011funa ve y\u0131llarca s\u00fcren ac\u0131 verici bir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015flamak \u00fczere oldu\u011funa dair hi\u00e7bir fikirleri yoktu.<\/p>\n Muherrem ve iki \u00e7ocuk Ka\u015fgar’da mahsur kald\u0131.\u00a0Mamutcan, Muherrem’in Nisan 2017’de bir toplama kamp\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesinden \u00f6nceki g\u00fcne kadar d\u00fczenli temas\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebildi. Muherrem g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7ocuklar b\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbabalar\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131.\u00a0K\u0131sa bir s\u00fcre sonra Mamutcan’\u0131n ailesi ondan onlarla bir daha ileti\u015fime ge\u00e7memesini istedi.\u00a0Arkada\u015flar\u0131n\u0131n ve akrabalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, mesajla\u015fma uygulamalar\u0131nda onunla “arkada\u015fl\u0131k kurmad\u0131”.<\/p>\n Mamutcan iki y\u0131l boyunca kar\u0131s\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu hakk\u0131nda \u00e7ok az \u015fey biliyordu. Ebeveynleri veya kay\u0131npederi ile ileti\u015fim kuramad\u0131.\u00a0Mamutcan, May\u0131s 2019’da bir akrabas\u0131n\u0131n sosyal medya hesab\u0131nda o\u011flunun bir videosunu izledi. Videoda o\u011flu heyecanla ba\u011f\u0131rarak: “Annem mezun oldu!” diyordu.\u00a0Daha sonra, bunun kamplardan serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sonunda biraz huzur buldu.<\/p>\n Mamutcan, A\u011fustos 2019’da bir umut olarak ailesini arad\u0131. Videonun, ailesinin k\u00f6t\u00fc durumunun bir \u015fekilde iyile\u015fti\u011finin bir i\u015fareti olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n Annesi telefonu a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok heyecanland\u0131.\u00a0Mamutcan, “sadece bayram\u0131n m\u00fcbarek olsun demek istedim, seninle son konu\u015fmam\u0131n \u00fczerinden \u00e7ok uzun zaman ge\u00e7ti,” dedi.<\/p>\n Telefonu kapatmadan \u00f6nce annesi titrek bir sesle cevap verdi: “Evde kadrolar var.”<\/p>\n Daha sonra Mamutcan aramaya devam etti ama hat hep me\u015fguld\u00fc.\u00a0Ebeveynlerinin hatt\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak kesti\u011fine, b\u00f6ylece bir daha arayamayaca\u011f\u0131na, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki insanlarla temas h\u00e2linde olman\u0131n tutuklulu\u011fa veya ba\u015fka bir cezaya yol a\u00e7abilece\u011fi korkusuyla kendisiyle temastan ka\u00e7\u0131naca\u011f\u0131na inan\u0131yor.<\/p>\n Mamutcan, ge\u00e7en y\u0131l arkada\u015flar\u0131ndan Muherrem’in tutuklanmaya devam etti\u011fini g\u00f6steren \u015fifreli kelimelerle bilgi almaya devam etti.\u00a0Bir arkada\u015f\u0131 ona kar\u0131s\u0131n\u0131n “be\u015f ya\u015f\u0131nda” oldu\u011funu s\u00f6yledi, Mamutcan bunun be\u015f y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelebilece\u011fine inan\u0131yor.\u00a0Ba\u015fka bir arkada\u015f\u0131 Muherrem’in, Uygurlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kodlanm\u0131\u015f dilde bir hapishaneye veya bir toplama kamp\u0131na at\u0131fta bulunabilecek bir “hastaneye” g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi.<\/p>\n Mamutcan ailesi ve akrabalar\u0131yla ileti\u015fim kuramasa da, memleketini ziyaret eden yak\u0131n arkada\u015flar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 iki videoya dayanarak o\u011flunun kay\u0131nvalidesi ve k\u0131z\u0131yla birlikte ya\u015f\u0131yor olabilece\u011fine inan\u0131yor. \u201cBu b\u00fcy\u00fck ac\u0131y\u0131 hak etmedik.\u00a0Sadece Uygur oldu\u011fun veya \u00c7inlilerin \u00e7o\u011fundan farkl\u0131 oldu\u011fun i\u00e7in hayat\u0131n\u0131n d\u00f6rt be\u015f y\u0131l\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f gibisin\u201d dedi.<\/p>\n Mamutcan, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetine Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki bask\u0131c\u0131 politikalar\u0131na son vermesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu: \u201c\u0130\u00e7lerinde herhangi bir insanl\u0131k kald\u0131ysa, \u00c7inli yetkililer insanlara bu \u015fekilde davranmay\u0131 b\u0131rakmal\u0131 ve insanlar\u0131n aileleriyle yeniden birle\u015fmesine izin vermelidir.\u00a0Herhangi bir su\u00e7 i\u015flemi\u015f de\u011filiz.\u00a0Bu kitlesel zulm\u00fcn boyutunu anlamalar\u0131n\u0131 istiyorum… Bu \u0131st\u0131rap ve ac\u0131 verici bir adaletsizlik, bunu tam olarak tan\u0131mlayacak ba\u015fka kelime yok.”<\/p>\n \u015eu anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Avustralya \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na ula\u015ft\u0131, ancak kal\u0131c\u0131 ikametg\u00e2h\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ona yard\u0131m edemeyeceklerini s\u00f6ylediler.<\/p>\n \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda ikamet eden veya toplama kamplar\u0131nda veya hapishanelerde tutuklu kalan ebeveynlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ocuklar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 tahmin etmek son derece zordur. Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki insan haklar\u0131 ihlallerinin t\u00fcm kapsam\u0131n\u0131 belgelemek, kamuya a\u00e7\u0131k verilerin eksikli\u011fi ve b\u00f6lgeye eri\u015fim k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 sebebiyle son derece zor olmaya devam ediyor.<\/p><\/div>\n Meripet Metniyaz ve e\u015fi Turghun Memet, Meripet’in \u0130stanbul’daki hasta babas\u0131na bakmak i\u00e7in Mart 2017’de Do\u011fu T\u00fcrkistan’dan T\u00fcrkiye’ye gittiler.\u00a0Meripet, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n g\u00fcneybat\u0131s\u0131ndaki Hotan kentinde ultrason doktoru olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Turghun ise Do\u011fu T\u00fcrkistan’da emlak ve de\u011ferli ta\u015flara yat\u0131r\u0131m yapan bir i\u015f adam\u0131yd\u0131.\u00a0Yak\u0131nda \u00c7in’e d\u00f6neceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnerek bir ayl\u0131k vizelerle seyahat ettiler.\u00a0Onlar uzaktayken, Turghun’un Urum\u00e7i’deki annesi alt\u0131, sekiz, dokuz ve on bir ya\u015f\u0131ndaki d\u00f6rt \u00e7ocu\u011funa bakacakt\u0131.<\/p>\n Meripet’in babas\u0131na bakarken, daha \u00f6nce T\u00fcrkiye’ye seyahat eden Uygurlar\u0131n tutuklanarak toplama kamplar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne dair ailelerinden endi\u015fe verici mesajlar almaya ba\u015flad\u0131lar.\u00a0D\u00f6n\u00fc\u015flerini ertelemeye karar verdiler.<\/p>\n Meripet, \u201csab\u0131rl\u0131 olmam\u0131z ve geri d\u00f6nebilmemiz i\u00e7in Urum\u00e7i’deki durum d\u00fczelene kadar birka\u00e7 ay beklememiz gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck.\u00a0Bekledik ama durum daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fti.\u00a0Sadece yurt d\u0131\u015f\u0131na seyahat edenler de\u011fil, dua edenler ve sakallar\u0131 olanlar da tutuklan\u0131yordu.\u00a0Memleketimizdeki hapishaneler hakk\u0131nda bir\u00e7ok hikaye duyduk ve geri d\u00f6nmekten korktuk” dedi.<\/p>\n 2017’nin sonlar\u0131nda Turghun, annesinin ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n Urum\u00e7i’den yakla\u015f\u0131k 1.500 km uzaktaki Hotan’a ta\u015f\u0131nmaya zorland\u0131klar\u0131n\u0131 ve buraya resm\u00ee ikametgah olarak kaydedildiklerini \u00f6\u011frendi.\u00a0Turghun, k\u0131z karde\u015fi Amina’dan, annelerinin Hotan’a d\u00f6nd\u00fckten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra bir kampa g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frendi\u011finde trajedi daha da artmaya ba\u015flad\u0131.\u00a0Hotan’a d\u00f6nd\u00fcklerinden sonraki be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde \u00e7ocuklar\u0131, fiil\u00ee bir yetimhane olan Ay-\u015fin Anaokuluna g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Meripet, haberi son derece k\u00f6t\u00fc kar\u015f\u0131lad\u0131:\u00a0“\u00c7ocuklar\u0131mla [temas\u0131] kaybettikten sonra, bu durum ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ma vurdu.\u00a0S\u0131k s\u0131k gecenin ortas\u0131nda kabuslar g\u00f6r\u00fcyorum ve a\u011flayarak uyan\u0131yorum. \u2018\u00c7ocuklar kalptir, \u00e7ocuklar hayatt\u0131r\u2019 diye eski bir s\u00f6z vard\u0131r.\u00a0Sanki kalbimi ve hayat\u0131m\u0131 kaybetmi\u015fim gibi hissediyorum”\u00a0dedi ve g\u00f6zya\u015flar\u0131na bo\u011fularak devam etti: \u201cHayat\u0131m\u0131n anlam\u0131 \u00e7ocuklar\u0131md\u0131.\u00a0Her zaman refahlar\u0131n\u0131, sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 ve nas\u0131l tedavi edildiklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.”<\/p>\n Sonraki aylarda Turghun, k\u0131z karde\u015finden \u00e7ocuklarla ilgili bilgileri \u015fifreli k\u0131sa mesajlarla almaya devam etti.\u00a0\u0130lk ba\u015fta Amina, haftada bir \u00e7ocuklar\u0131 ziyaret edebiliyordu;\u00a0birka\u00e7 hafta sonra art\u0131k \u00e7ocuklara eri\u015fimine izin verilmedi.\u00a0Haziran 2018’de Turghun, birden bire Amina ile ba\u011flant\u0131 bile kuramad\u0131.<\/p>\n Birka\u00e7 ay sonra yengesi ona, k\u0131z karde\u015fi Amina’n\u0131n polis nezaretindeyken bir sorgu s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi.\u00a0Turghun ve Meripet bu \u015fok edici haberi \u00f6\u011frendiklerinde harap oldular.\u00a0K\u0131sa bir s\u00fcre sonra da bald\u0131z\u0131n\u0131n 2018’in sonlar\u0131nda bir toplama kamp\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frendiler. B\u00f6ylece \u00e7ocuklar\u0131 hakk\u0131nda bilgi alabilecekleri kimse kalmad\u0131.<\/p>\n Meripet ve Turghun, T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131na, Cumhurba\u015fkan\u0131 dan\u0131\u015fmanlar\u0131na ve \u0130stanbul’daki \u00c7in b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fine \u00e7ok say\u0131da mektup yazd\u0131.\u00a0Fakat hen\u00fcz bir yan\u0131t almam\u0131\u015flar.\u00a0Meripet, \u201ctek dile\u011fim, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131, anne babalar\u0131n\u0131, yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve sevdiklerini kaybeden her masum insan\u0131n onlarla birlikte ya\u015fayabilmesidir\u201d dedi.<\/p>\n \u00c7in’in, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da devam eden a\u011f\u0131r insan haklar\u0131 ihlallerine ve bask\u0131c\u0131 politikalar\u0131na son vermesinin ve uluslararas\u0131 hukuk kapsam\u0131ndaki \u00e7ocuk haklar\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere insan haklar\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine sayg\u0131 g\u00f6stermesinin zaman\u0131 gelmi\u015ftir.\u00a0\u00c7in, \u00c7ocuk Haklar\u0131na \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme’yi (\u00c7HS) 1992 y\u0131l\u0131nda onaylam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7HS’nin 9 ve 10’uncu Maddeleri uyar\u0131nca \u00c7in, \u00e7ocuklar\u0131n ebeveynlerinden kendi istekleri d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131lmamas\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u00a0y\u00fcksek yarar\u0131n\u0131n her zaman i\u00e7in\u00a0en\u00a0iyi \u015fekilde\u00a0olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. <\/strong>BM \u00c7ocuk Haklar\u0131 Komitesi, men\u015fe \u00fclkede aile birle\u015fimi m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse, her ne sebeple olursa olsun, hem ev sahibi hem de men\u015fe \u00fclkenin ba\u015fka bir yerde yeniden birle\u015fmeyi kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gereken \u00f6zeni g\u00f6stererek kendi \u00fclkelerinden ayr\u0131lma hakk\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere ellerinden gelenin en iyisini yapmalar\u0131 gerekti\u011fini teyit etmi\u015ftir.<\/p>\n Ebeveynlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ocuklar genellikle ki\u015fisel ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrme ve onlarla d\u00fczenli olarak do\u011frudan temas kurma hakk\u0131na sahiptir.\u00a0Devlet, \u00e7ocu\u011fu yetimhanede veya yat\u0131l\u0131 okulda g\u00f6zalt\u0131na ald\u0131ysa, ebeveynlere veya di\u011fer aile \u00fcyelerine \u00e7ocu\u011fun nerede oldu\u011fu hakk\u0131nda bilgi vermelidir.<\/p>\n \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, mahremiyet ve aile ya\u015fam\u0131 haklar\u0131 kapsam\u0131nda, \u00e7ocuklar d\u00e2hil t\u00fcm insanlara, s\u0131n\u0131rlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki aile \u00fcyeleriyle d\u00fczenli ileti\u015fim kurma ve bilgi sorma, alma ve verme f\u0131rsat\u0131 verilmelidir.<\/p>\n Ekim 2016’da, Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki yetkililerin, seyahat \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daha da k\u0131s\u0131tlamak amac\u0131yla Uygur pasaportlar\u0131na el koydu\u011funa dair \u00e7ok say\u0131da rapor vard\u0131.\u00a0Kendi \u00fclkesini terk etme ve gerekli seyahat belgelerini alma hakk\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere dola\u015f\u0131m \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u00a0keyf\u00ee olarak s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lamaz.\u00a0Bunun tek istisnas\u0131, a\u00e7\u0131k yasal gerek\u00e7elere dayanmas\u0131, me\u015fru bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in gerekli ve orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapmama hakk\u0131 d\u00e2hil olmak \u00fczere di\u011fer insan haklar\u0131yla tutarl\u0131 olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerdeki Uygurlar, \u00c7in’deki akrabalar\u0131 i\u00e7in olumsuz etkilerden korktuklar\u0131ndan, kendilerine ve akrabalar\u0131na y\u00f6nelik insan haklar\u0131 ihlalleri hakk\u0131nda kamuya a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde konu\u015fmaktan \u00e7ekiniyorlar. Bu t\u00fcr zorluklara ra\u011fmen, bu alt\u0131 ebeveyn, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde \u00e7ocuklar\u0131yla yeniden bir araya gelmelerine yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131 umuduyla hikayelerini halka a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde payla\u015fmaya karar verdiler.<\/p><\/div>\n Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ebeveynler, \u00c7in konsolosluklar\u0131n\u0131n pasaportlar\u0131n\u0131 yenileme ba\u015fvurular\u0131n\u0131 reddettiklerini ve bunun i\u00e7in \u00c7in’e geri d\u00f6nmeleri gerekti\u011fini s\u00f6ylediklerini bildirdi.\u00a0Bir devletin, gereksiz yasal kurallara veya idari \u00f6nlemlere dayanarak bir pasaport \u00e7\u0131karmay\u0131 veya pasaportun ge\u00e7erlili\u011fini uzatmay\u0131 reddetmesi, o ki\u015finin hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n ihlali anlam\u0131na gelebilir.<\/p>\n \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti, \u00f6zellikle aile birle\u015fmesi amac\u0131yla, \u00e7ocuklar\u0131n veya ebeveynlerinin \u00c7in’e \u00f6zg\u00fcrce girip \u00e7\u0131kmalar\u0131 i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 ba\u015fvurular\u0131 olumlu, insani ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ele alma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmelidir.\u00a0Dahas\u0131, \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti aileleriyle yeniden bir araya gelmeyi talep ettiklerinde ne ebeveynler ne de \u00e7ocuklar i\u00e7in hi\u00e7bir olumsuz sonu\u00e7 do\u011fmayaca\u011f\u0131n\u0131 garanti etmelidir.\u00a0Zorla aile ayr\u0131m\u0131 politikas\u0131 ve \u00f6zellikle Uygur \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yetimhanelere zorla yerle\u015ftirilmesi politikas\u0131, ebeveynlerinin inan\u00e7lar\u0131 ve eylemleri temelinde ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa ve cezaya kar\u015f\u0131 korunma hakk\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere \u00e7ocuk haklar\u0131n\u0131 ihlal ediyor.<\/p>\n \u00c7in, aile birle\u015fimi s\u00fcrecine kadar, Uygur ailelerinin \u00fcyelerinin birbirleriyle do\u011frudan ve d\u00fczenli temas\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme haklar\u0131na sayg\u0131 duymal\u0131d\u0131r.\u00a0Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki akrabalarla temaslar\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n toplama kamplar\u0131nda keyf\u00ee g\u00f6zalt\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir sebep olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc vakalar\u0131 belgeledi.<\/p>\n Buna ek olarak, \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti, toplama kamplar\u0131nda, hapishanelerde veya di\u011fer devlet kurumlar\u0131nda tutuklu kalanlar da d\u00e2hil olmak \u00fczere, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n ve ebeveynlerin di\u011fer aile \u00fcyelerinin nerede oldu\u011funu derhal a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r.\u00a0Bu t\u00fcr bilgilerin saklanmas\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n aile ya\u015fam\u0131 hakk\u0131na da keyf\u00ee bir m\u00fcdahale olabilir. (\u00c7HS Madde 16).<\/p>\n \u00d6neriler:<\/strong><\/p>\n \u00c7in h\u00fck\u00fcmetine:<\/strong><\/p>\n Di\u011fer h\u00fck\u00fcmetlere:<\/strong><\/p>\nBask\u0131yla ayr\u0131lan Uygur ailelerinin kabusu<\/strong><\/h2>\n
![\"Do\u011fu](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Uygur-Aileler-Raporu.jpg\")
Tehlikeli bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kan d\u00f6rt gen\u00e7 <\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Uygur-Anne-300x200.jpg\")
<\/p>\n![\"Do\u011fu](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Tehlikeli-Bir-Yolculuga-Cikan-Dort-Genc.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Uygur-Gencler-Italya-Konsoloslugunda-300x169.jpg\")
Boyun e\u011fmeyi reddeden \u00e7ocuklar, \u0130talyan vizesine ba\u015fvurmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli seyahat acentelerinden yard\u0131m istediler. 24 Haziran’da d\u00f6rd\u00fc de \u015eanghay’daki otellerinde polis taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildi ve ebeveynlerine g\u00f6re Ka\u015fgar’daki bir yetimhaneye ve yat\u0131l\u0131 okula g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Konsoloslu\u011fa girmelerine izin verilmi\u015f olsayd\u0131, \u00c7in yetimhane sisteminde zay\u0131flamak yerine \u015fimdi anne babalar\u0131yla birlikte olacaklard\u0131. Mihriban ve Ablikim, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 sonsuza dek kaybetmi\u015f olabileceklerinden korkuyor.<\/p>\nK\u0131zlar\u0131mdan ayr\u0131 1594 g\u00fcn<\/strong><\/h2>\n
![\"K\u0131zlar\u0131mdan](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Kizlarimdan-Ayri-1594-Gun.jpg\")
S\u00f6yleyin bana o\u011flum ya\u015f\u0131yor mu? G\u00fcvende ve iyi mi?<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Soyleyin-Bana-Oglum-Yasiyor-300x158.jpg\")
Rizwang\u00fcl, 2014 y\u0131l\u0131nda Dubai’de sat\u0131\u015f eleman\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ve kuzeni Muhammed alt\u0131 aya bir o s\u0131rada \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nda olan o\u011flunu annesini g\u00f6rmesi i\u00e7in yan\u0131na getiriyordu. Rizwang\u00fcl o\u011flunu kal\u0131c\u0131 olarak onunla birlikte ya\u015famas\u0131 i\u00e7in getirmeyi planl\u0131yordu, ancak ailesi Rizwang\u00fcl’\u00fcn kariyerine konsantre olabilmesi i\u00e7in okul ya\u015f\u0131na gelene kadar \u00c7in’de kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi.\u00a0O zamana kadar Dubai’ye rahat\u00e7a yerle\u015fece\u011fini ve okula kay\u0131t i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yapabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek kabul etti.<\/p>\n![\"Do\u011fu](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Uygur-Cocuklar.jpg\")
D\u00f6nmek mi yoksa d\u00f6nmemek mi?<\/strong><\/h2>\n
![\"Do\u011fu](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Uygur-Aile.jpg\")
Evde kadrolar var<\/strong><\/h2>\n
![\"Do\u011fu](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Uygur-Cocuklari.jpg\")
Korkun\u00e7 haber ak\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/h2>\n
![\"Tel](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/tel-orgu.jpg\")
\n
![\"Uygur\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Dogu-Turkistan-1.jpg\")
<\/p>\n\n