![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/turkce-ile-ilgili-karikatur-768x558.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bu say\u0131da dil yaz\u0131lar\u0131 yazaca\u011f\u0131z1<\/sup>. Ama biz dil deyince kelime anl\u0131yoruz. O y\u00fczden belki bir as\u0131rd\u0131r, belki de daha fazla, dil de\u011fil de kelime yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131yoruz.<\/p>\n Rahmetli Tar\u0131k Bu\u011fra\u2019dan ilham alarak yazay\u0131m: Lisan deyince kelimeleri anlarsak ne kaybederiz? Cevap \u015f\u00f6yle: Lisan\u0131 kaybederiz!2<\/sup><\/p>\n Ad\u0131n\u0131 s\u0131k and\u0131\u011f\u0131m sosyolog Ernest Gellner, \u201cLisan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir unsuru de\u011fildir, lisan k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr<\/em>\u201d diyordu3<\/sup>. Ba\u015fka bir sosyolog, Laitin, toplumlar\u0131n kimliklerini alg\u0131lay\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131ndaki makalesinde, \u201cLisan\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u2018kaimesi\u2019 (Proxy) olarak kullan\u0131yorum. K\u00fclt\u00fcr asimilasyonunun g\u00f6stergesi dil asimilasyonudur.<\/em>4<\/sup>\u201c diye yaz\u0131yordu. Kimi okursan\u0131z okuyun sonu\u00e7 \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil: Laitin\u2019e g\u00f6re dil k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, k\u00fclt\u00fcr de kimli\u011fin g\u00f6stergesidir. Gellner\u2019e g\u00f6re ise ta kendisi.<\/p>\n H\u00e2l b\u00f6yle olunca sorumuzu soral\u0131m: \u0130ki as\u0131rd\u0131r d\u00fcnyay\u0131 hem siyaset hem de k\u00fclt\u00fcr y\u00f6n\u00fcnden bask\u0131s\u0131 alt\u0131na alan hangi kimlik, hangi milliyettir? Cevap \u0130ngiltere ve ABD\u2019dir. \u0130kisinin de dili ayn\u0131, \u0130ngilizce. Peki \u0130ngilizce\u2019deki kelime hazinesinin y\u00fczde ka\u00e7\u0131 \u0130ngilizce, veya\u2014hadi bize benzetelim\u2014\u201c\u00d6zingilizce\u201ddir? Dilci John McWhorter \u00fc\u015fenmemi\u015f, oturup saym\u0131\u015f. \u0130ngilizce\u2019nin en b\u00fcy\u00fck s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc h\u00e2l\u00e2 Oxford L\u00fcgati\u2019dir. Oradaki kelimelerin etimoloji bak\u0131m\u0131ndan \u0130ngilizce olanlar\u0131 y\u00fczde birin alt\u0131nda5<\/sup>. Rakamla % 1\u2019in alt\u0131nda! Eh, dil k\u00fclt\u00fcr, k\u00fclt\u00fcr de kimlik demekse \u0130ngiliz ve Amerikanlar d\u00fcnyan\u0131n bir numaral\u0131 milletleri ve devletleri iken dilsiz, k\u00fclt\u00fcrs\u00fcz ve kimliksiz miydiler? Bu sorunun cevab\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r: dil kelimelerden ibaret de\u011fildir.<\/p>\n Dil kelimelerden ba\u015fka nedir?<\/p>\n Dil onu konu\u015fan millete has bir d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r; belki bunu ana dili farkl\u0131 biri daha iyi g\u00f6r\u00fcr. Dahi matematik\u00e7i rahmetli hocam Japon as\u0131ll\u0131 T\u00fcrk G\u00fcnd\u00fcz \u0130keda (daha \u00f6nce Masato\u015fi \u0130keda idi), bana heyecanla anlatm\u0131\u015ft\u0131: \u201c\u2019karn\u0131m ac\u0131kt\u0131\u2019 diyorsunuz. T\u00fcrk\u00e7e bu kadar objektif bir dil. Ba\u015fka hi\u00e7bir lisanda bu yoktur. Sadece \u2018ben a\u00e7\u0131m\u2019, olmad\u0131, \u201cac\u0131kt\u0131m\u201d denir. \u0130\u015faretle karn\u0131n\u0131 g\u00f6stererek s\u00f6ylerdi, \u201c\u2019karn\u0131m ac\u0131kt\u0131\u2019 yaln\u0131z T\u00fcrk\u00e7e\u2019de var<\/em>\u201d.<\/p>\n Lisan tabi\u00ee, bir k\u0131sm\u0131 unutulmu\u015f h\u00e2t\u0131ralard\u0131r da\u2026 Eskiler nas\u0131l say\u0131 sayarm\u0131\u015f? (Rahmetli dedem de \u00f6yle sayard\u0131.) Sa\u011f elin parmaklar\u0131 tek tek kapan\u0131r, \u201cbir, iki, \u00fc\u00e7\u2026\u201d. \u201cBe\u015f\u201d deyince sa\u011f el yumruk olmu\u015ftur. \u015eimdi tek tek a\u00e7arak devam ederiz, \u201calt\u0131, yedi\u2026\u201d. On dendi\u011finde el ba\u015flang\u0131\u00e7 durumundad\u0131r. Ona var\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak i\u00e7in sol elin bir parma\u011f\u0131 kapan\u0131r. Sonra tekrar\u2026 Yirmide sol elin ikinci parma\u011f\u0131 kapanm\u0131\u015ft\u0131r\u2026 Derken \u201ck\u0131rk dokuz ve elli\u011f\u201d. Evet, bu bir klavye hatas\u0131 de\u011fildir. Sol el kapan\u0131nca \u201celli\u011f\u201d olur ve elli i\u015fte bunun i\u00e7in ellidir.\u00a0 Sonra sol elin parmaklar\u0131n\u0131 a\u00e7arak devam edersiniz\u2026 Bu usulle \u00c7inlilerin abak\u00fcs denen hesap tahtalar\u0131na gerek kalmadan y\u00fcze kadar \u00e7\u0131kabilirsiniz. Acaba y\u00fcze gelindi\u011finde iki avu\u00e7 a\u00e7\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in mi \u201cy\u00fcz\u201d demi\u015fler, onu bilmiyorum. Aritmetik \u00f6\u011frenirken etti\u011fimiz \u201celde var iki<\/em>\u201d gibi l\u00e2flar\u0131n kayna\u011f\u0131 bu T\u00fcrk say\u0131 sayma usul\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n D\u00fcnyaya bize has bir bak\u0131\u015f\u0131n getirdi\u011fi s\u00f6z dizimidir, yap\u0131 kurallar\u0131d\u0131r. Mesela bizde \u00f6n ek yoktur. \u201c\u0130nter-national\u201d bir zamanlar zorlan\u0131p da tutmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cars\u0131-ulusal\u201d yap\u0131lamaz. Yap\u0131lsa yap\u0131lsa \u201cmilletler-aras\u0131\u201d yap\u0131l\u0131r. (Evet Arap\u00e7a kelimelerle yapars\u0131n\u0131z: Beyn-el-milel.) Ne kadar aksini savunursan\u0131z savunun isimden s\u0131fat yapan \u201csel\u201d, \u201csal\u201d da yoktur6<\/sup>. \u201cPenceresel cam\u201d, \u201ckap\u0131sal tokmak\u201d tamlamalar\u0131n\u0131 yad\u0131rg\u0131yorsunuz da \u201canayasal d\u00fczen\u201d, \u201ckamusal alan\u201d size tabi\u00ee mi geliyor. Bir daha d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn l\u00fctfen.<\/p>\n Biz Atat\u00fcrk Caddesi, Vatan Caddesi, Talatpa\u015fa Bulvar\u0131 deriz. Atat\u00fcrk Cadde, Vatan Cadde, Talatpa\u015fa Bulvar \u0130ngilizce veya Frans\u0131zca\u2019ya \u00f6zentidir. \u00d6yle demeyiz\u2026 mi? Karanfil Sokak, Bay\u0131nd\u0131r Sokak\u2026 \u0130\u015f sokak isimlerine gelince ni\u00e7in rahats\u0131z olmuyorsunuz. Daha do\u011frusu babalar\u0131n\u0131z rahats\u0131z olurken siz \u0130ngilizle\u015ftiniz mi? En son ne zaman Kad\u0131k\u00f6y\u00fc dediniz? (Karak\u00f6y, Ye\u015filk\u00f6y olur. Kara, ye\u015fil s\u0131fatt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc ama k\u00f6ye kad\u0131l\u0131k r\u00fctbesi verilemeyece\u011finden Kad\u0131k\u00f6y olmaz.)<\/p>\n Ma\u011fazalar\u0131n\u0131zda \u201ckad\u0131n pantolon\u201d, \u201cerkek ayakkab\u0131\u201d, s\u00fcpermarketlerinizde \u201cdeveci armut\u201d, \u201cAmasya elma\u201d sat\u0131l\u0131yor mu? Halbuki T\u00fcrk\u00e7ede pantolon ve ayakkab\u0131n\u0131n cinsiyeti yoktur. Cinsiyet onlar\u0131 giyenlere aittir. O y\u00fczden biz, \u201ckad\u0131n pantolonu\u201d, \u201cerkek ayakkab\u0131s\u0131\u201d derdik. Armutun devecisi, elman\u0131n Amasya\u2019s\u0131 olmaz. Devecinin armutu, Amasya\u2019n\u0131n elmas\u0131 olur. Biz o y\u00fczden deveci armudu, Amasya elmas\u0131 deriz. Migros ve Tesco ne der bilemem. O sekt\u00f6rler yeterince k\u00fcreselle\u015fmedi\u011finden midir, mesela hen\u00fcz, \u201cnot defter\u201d, \u201cotob\u00fcs bilet\u201d, \u201cu\u00e7ak pist\u201d demiyoruz ama eli kula\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n Bu yaz\u0131y\u0131 \u201cta ki sonuna kadar\u201d okuyacak m\u0131s\u0131n\u0131z? \u00d6yle yapacaksan\u0131z, bilin ki T\u00fcrk\u00e7e\u2019de b\u00f6yle bir c\u00fcmle olamaz. Ben bu yap\u0131y\u0131 ilk defa televizyonda, Ar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e, \u201c\u00d6zt\u00fcrk\u00e7e\u201d fel\u00e2ketlerinin en azg\u0131n d\u00f6neminde duymu\u015f ve \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cta\u201d muhakkak ki etimolojik olarak T\u00fcrk\u00e7e de\u011fildi ama yukar\u0131da verdi\u011fim McWhorter\u2019in anlam\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e idi. Yahya Kemal\u2019in,<\/p>\n \u015eu kopan f\u0131rt\u0131na T\u00fcrk ordusudur ya Rabbi m\u0131sralar\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 gibi nefis bir ifadeydi ve \u015fart bildiriyordu.\u00a0 \u00d6yle ki, \u00f6yle yap ki \u015fu sonu\u00e7 elde edilsin anlam\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n Bir de bana, babaannemin, dedemin dilindeki, \u201cbolaki\u201d yi hat\u0131rlat\u0131yordu. Mesel\u00e2 yola \u00e7\u0131k\u0131yorsak \u201cbolaki hava bozmaya\u201d denirdi. Kim bilir \u201colmak\u201d fiilinin ba\u015f\u0131ndaki \u201cb\u201d nas\u0131l orada kalm\u0131\u015f, O\u011fuz Ka\u011fan destan\u0131n\u0131n \u201ck\u00fcn tu\u011f bolsun\u201dundaki bolmak gibi bana kadar gelmi\u015fti!<\/p>\n Ama 1970\u2019li y\u0131llara ve televizyon y\u0131llar\u0131m\u0131za gelinceye \u201cta ki\u2026.kadar\u201d yap\u0131s\u0131n\u0131 duymam\u0131\u015ft\u0131k.\u00a0 Allah ve T\u00fcrk\u00e7e affetsin: \u201cTa ki televizyona kadar!\u201d. Bu yap\u0131da da T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n katli vard\u0131r. Kadar ile biten c\u00fcmlelerde \u00f6nemli olan \u201cneye kadar\u201d, \u201cnereye kadar\u201d, \u201cne zamana kadar\u201d k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7e c\u00fcmlelerde kavramlar \u00f6nem s\u0131ras\u0131na girer, en \u00f6nemli olan en sonda yer al\u0131r. Bak\u0131n bu son c\u00fcmleyi virg\u00fcl etraf\u0131nda ters y\u00fcz edin, devrik c\u00fcmle tad\u0131 verecektir: En \u00f6nemli olan en sonda yer al\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7e c\u00fcmlelerde kavramlar \u00f6nem s\u0131ras\u0131na girer. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e\u2019de her \u015fey s\u00f6ylendikten sonra as\u0131l belirtilmek istenen \u201ckadar\u201d\u00a0 gidip ba\u015fk\u00f6\u015feye, yani c\u00fcmlenin sonuna oturur. \u0130ngilizce\u2019de bunun tam tersidir. C\u00fcmle, \u201ckadar\u201d anlam\u0131na gelen \u201cuntil\u201d ile ba\u015flar. Mesel\u00e2 biz, \u201c\u00c7ocuk okuldan \u00e7\u0131k\u0131p eve gelinceye kadar<\/em>\u00a0\u201d deriz. Bunun \u0130ngilizce\u2019si \u015f\u00f6yledir: \u201cKadar \u00e7ocuk okuldan \u00e7\u0131kar ve eve gelir<\/em>\u201d. \u015eimdi bizim k\u00fcreseller bile b\u00f6yle bir c\u00fcmleye cesaret edemeyecekleri i\u00e7in \u015fu orta yolu bulmu\u015flar:\u00a0 \u201cTa ki \u00e7ocuk okuldan \u00e7\u0131k\u0131p eve gelinceye kadar<\/em>\u201d. Tam bir pi\u00e77<\/sup>! \u0130nsan bir tek di\u015f a\u011fr\u0131s\u0131na al\u0131\u015fmaz derler. Buna da al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n Bir lisan\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 s\u00f6z dizimi kurallar\u0131n\u0131n ihlalini hissetmeme\u011fe, bozuk yap\u0131lar kulaklar\u0131n\u0131 rahats\u0131z etmeme\u011fe ba\u015flarsa, bu, yabanc\u0131 kelimelerin ithalinden daha vahimdir. Bir kelimenin yerine bir ba\u015fkas\u0131 ge\u00e7ebilir. Bu ba\u015fkas\u0131 \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nm\u0131\u015f bir kelime de olabilir. Fakat dilin yap\u0131s\u0131 yabanc\u0131la\u015fmaya ba\u015flarsa en do\u011fru kelimelerle bile konu\u015fup yazsan\u0131z, o dil art\u0131k sizin diliniz de\u011fildir. S\u00f6z diziminin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 hakk\u0131nda \u00d6zkan ve Musa\u2019ya8<\/sup>\u00a0hak vermek l\u00e2z\u0131m:<\/p>\n Dillerin birbirlerinden kelime al\u0131p vermesi, tabi\u00ee ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir olayd\u0131r. Kelime al\u0131\u015f-veri\u015fi, dilin s\u00f6z dizimi yap\u0131s\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler kadar tehlikeli de\u011fildir. Zira s\u00f6z dizimi, dilin yap\u0131s\u0131 demektir. Dilin s\u00f6z diziminde meydana gelen herhangi bir de\u011fi\u015fme, dilin genel yap\u0131s\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla dilin tabi\u00e2t\u0131n\u0131 etkiler.<\/em><\/p>\n Kelimeler, tamlamalar, yap\u0131lar\u2026 Sonra? Sonra dilin musikisi var.<\/p>\n Bu musiki burada mevcut de\u011filse bu musikiyi tan\u0131yanlar bu yazd\u0131klar\u0131n\u0131zdan rahats\u0131z olur. Bu bir hakikattir.<\/p>\n Paragrafta kasten be\u015f defa \u201cbu\u201d kulland\u0131m. Rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011funuzu, ne kadar k\u00f6t\u00fc yazm\u0131\u015f dedi\u011finizi \u00fcmid ediyorum. \u00c7o\u011funluk buna da al\u0131\u015fm\u0131\u015f. Tekrar\u0131n kendisi, e\u011fer \u015fuurla, mesel\u00e2 vurgulama i\u00e7in veya \u00e2henk i\u00e7in yap\u0131lm\u0131yorsa rahats\u0131zl\u0131k verir: \u201cSonra \u00e2henk diye bir \u015fey var, musiki diye bir \u015fey var, ritim diye bir \u015fey var, zamanlama diye bir \u015fey var\u2026<\/em>\u201d B\u00f6yle bir tekrar kast\u00eedir ve g\u00fczel de olabilir. Fakat yukar\u0131daki \u201cbu\u201dlu paragraf kabul edilemez.<\/p>\n Ayn\u0131 c\u00fcmle i\u00e7indeki kelime tekrarlar\u0131 rahats\u0131zl\u0131k verir. Hatta ayn\u0131 kelime olmasa bile ses tekrarlar\u0131 rahats\u0131zl\u0131k verebilir. Kelime tekrarlar\u0131 bir birine yak\u0131n c\u00fcmlelerde bile tehlikelidir. \u201cBu\u201dlu paragrafta b\u00f6yle bir tekrar da var.<\/p>\n Dilin m\u00fczi\u011finin zirveye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yer her halde \u015fiirdir:<\/p>\n Bu vatan topra\u011f\u0131n kara ba\u011fr\u0131nda, Duyuyorsunuz de\u011fil mi? \u0130sterseniz parmaklar\u0131n\u0131zla tempo tutun; daha iyisi birine tutturup siz dinleyin: Tak-tak-tak-tak-tak-tak\u2026 Tak-tak-tak-tak-tak. Kula\u011f\u0131n\u0131z ikinci grupta birinci gibi alt\u0131 vuru\u015f beklerken be\u015fte kesilir ve siz bir sona gelindi\u011fini anlars\u0131n\u0131z. M\u0131sran\u0131n sonu. Bu ritim, nasihata yak\u0131n bir s\u00f6yleyi\u015ftir. Anlatt\u0131klar\u0131m\u0131 hissediyorsan\u0131z bilin ki bu kula\u011f\u0131n\u0131z\u0131n y\u0131llar y\u0131llar boyunca duyup \u00f6\u011frendi\u011fi bir m\u00fcziktir. Onu herkes ve her dil duyamaz.<\/p>\n Sonra ayn\u0131 \u015fiirin son m\u0131sralar\u0131 gelir:<\/p>\n G\u00f6kyay\u2019\u0131m ne desem ziyade de\u011fil. Tempo de\u011fi\u015fmi\u015f, h\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k nasihat ritmindeki 6 + 5 yerine bak\u0131n ne var: Tak-tak-tak\u2026 Tak-tak-tak\u2026 Tak-tak-tak\u2026 Tak-tak. 3 + 3 + 3 + 2. Bunu da l\u00fctfen ya kendiniz vurun veya \u2013daha iyisi\u2013 bir ba\u015fkas\u0131na vurdurup dinleyiniz. \u015eiir sanki t\u0131r\u0131stan d\u00f6rtnala kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Burada sesinizi y\u00fckseltebilir, hayk\u0131rabilirsiniz. \u201c\u0130kin ara ki\u015fi o\u011flu k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f. Ki\u015fi o\u011flu \u00fcze e\u00e7\u00fcm apam Bum\u0131n Ka\u011fan, \u0130stemi Ka\u011fan olurm\u0131\u015f\u201d gibi. C\u00fcmle sonlar\u0131 h\u00e2ri\u00e7 \u201c2 + 2 + 2\u2026\u201d.\u00a0 Fakat at y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ikili temposunun belki en kusursuzunu Yunus Emre\u2019de buluyoruz:<\/p>\n Tenim toprak tozar yolca nefsim iltir beni \u00f6nce Tarih derslerinde anlat\u0131rlar. T\u00fcrk Ordusu\u2019nda 60 bin, 70 bin, 100 bin s\u00fcvari\u2026 \u00d6\u011frencilerime bir g\u00fcn sordum\u2014ileti\u015fim teknolojileri \u00f6\u011fretiyoruz ya\u2014g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne bir meydan muharebesini getirin. Varna\u2019y\u0131, Moha\u00e7\u2019\u0131\u2026 Emrinizde \u015fu kadar s\u00fcvari var. \u015eimdi onlara \u00f6nce t\u0131r\u0131sta d\u00fc\u015fmana yakla\u015fmalar\u0131 ve tam d\u00fc\u015fman\u0131n ok menziline girdiklerinde d\u00f6rtnala h\u00fccuma kalkmalar\u0131n\u0131 emredeceksiniz. Nas\u0131l yapars\u0131n\u0131z? Duman i\u015faretinden bayrak sallamaya kadar \u00e7\u00f6z\u00fcm teklif edildi9<\/sup>. Sonra mehterin H\u00fccum Mar\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131m10<\/sup>. L\u00fctfen dipnotta verdi\u011fim ba\u011flant\u0131dan \u00e7al\u0131p dinleyin. G\u00f6kyay\u2019daki ritim de\u011fi\u015fmesi ile bu ne kadar bir birine benzemektedir. H\u00fccum Mar\u015f\u0131 da bize Hun Ordular\u0131\u2019n\u0131n asker\u00ee m\u00fczi\u011fini, hat\u0131rlatmal\u0131d\u0131r. Onlar da on binlerce s\u00fcvariyi y\u00f6netmekteydi. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n piyade ordular\u0131na trampet ve boru yeterdi. Biz atl\u0131yd\u0131k, bize davul, hatta k\u00f6s l\u00e2z\u0131md\u0131. Davulla k\u00f6s\u00fc de s\u00fcvarimiz gibi atlara, develere bindirip ta\u015f\u0131rd\u0131k. Onlar hem komuta-kontrol aletleriydi hem de bize moral, d\u00fc\u015fmana korku verirdi. Belgrad muhasaras\u0131 sonundaki teslim anla\u015fmas\u0131nda kar\u015f\u0131 taraf mehterin susmas\u0131n\u0131 da rica etmi\u015f\u2026<\/p>\n Allah rahmet eylesin, hayat\u0131mdaki \u00f6nemli terbiyecilerden biri, \u0130zmir Atat\u00fcrk Lisesi\u2019ndeki edebiyat hocam Beh\u00e7et Alt\u0131n Beyefendi\u2019dir. Onun s\u0131n\u0131f\u0131nda aruz \u00f6\u011frenmeden birinci yar\u0131y\u0131ldan ikinciye ge\u00e7emezdiniz. Birinci yar\u0131y\u0131l teorikti ve s\u0131rf vezinden yaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc s\u0131navlar yap\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130kinci yar\u0131y\u0131lda da her yaz\u0131l\u0131 s\u0131navda mutlaka bir vezin sorusu bulunurdu. Vezin i\u00e7in tahtaya da kalkard\u0131k. Aruz \u00f6\u011frenmek i\u00e7in her ak\u015fam\u00fcst\u00fc Ankara Radyosu\u2019ndaki Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi korusunu dinler, g\u00fcftenin veznini \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131m. Aruz \u00f6\u011frenmenin en kolay ve etkili yollar\u0131ndan biri budur herhalde. Sonunda, k\u00e2\u011f\u0131da veya tahtaya noktalar \u00e7izgiler karalamadan, vezinleri duyar oldum. Ben fen b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011frencisiydim; edebiyat b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ne yap\u0131yorlard\u0131 bilemem!<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar neye yarad\u0131? Okuryazar olmama. \u00c7\u00fcnk\u00fc lisan, sadece kelimeler de\u011fildir. Sadece yanl\u0131\u015ftan ka\u00e7\u0131nmak de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn onlard\u0131r ama ayn\u0131 zamanda dilinizin binlerce y\u0131l \u00f6teden gelen m\u00fczi\u011fini duymak, i\u00e7inizde hissetmek ve o m\u00fczi\u011fi tekrar tekrar terenn\u00fcm etmektir.<\/p>\n Sonra kalem ustalar\u0131ndan defalarca duydum. \u015eiiri duymadan d\u00fcz yaz\u0131 yaz\u0131lmaz. Aruzu duymadan nesir yaz\u0131lmaz. M\u00fczi\u011fi duymadan yazamazs\u0131n\u0131z. Duyuyor musunuz?<\/p>\n Bu sesleri duyanlar\u0131n azald\u0131\u011f\u0131ndan endi\u015feliyim. Gen\u00e7ler, bazen internette sevdikleri \u015fairlerin m\u0131sralar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131yorlar. Hata yap\u0131yorlar ve ne yapan fark\u0131na var\u0131yor ne de binlerce payla\u015fan.<\/p>\n Zafer \u00fcmit kayna\u011f\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fmesidir.<\/em><\/p>\n Aksakl\u0131\u011f\u0131 duyuyorsunuz de\u011fil mi? Do\u011frusu:<\/p>\n Zafer \u00fcmit kayna\u011f\u0131n\u0131n\u00a0bir<\/strong>\u00a0\u00e7e\u015fmesidir.<\/em><\/p>\n *\u00a0 *\u00a0 *<\/p>\n Sandalla denizden ge\u00e7en bendim ey sevgili!<\/em><\/p>\n \u00d6yle ge\u00e7mesen de olurdu:<\/p>\n Bendim ge\u00e7en ey sevgili sandalla denizden.<\/em><\/p>\n M\u00fczik, \u201cBir yaz g\u00fcn\u00fc ge\u00e7tik Tuna\u2019dan kafilelerle<\/em>\u201dnin m\u00fczi\u011fidir. L\u00fctfen duyunuz.<\/p>\n \u0130nsanlar \u00e7ocukluktan itibaren kendi m\u00fcziklerinin ritmine, ses dizimine al\u0131\u015f\u0131rlar. Dinleye dinleye bir m\u00fczik c\u00fcmlesinin nerede ba\u015flay\u0131p nerede bitti\u011fini \u00f6\u011frenirler. En \u00f6nemlisi, dinledikleri m\u00fczikte her an ne beklenece\u011fini \u00f6\u011frenirler; o bekledikleri olmay\u0131nca, o de\u011fi\u015fimin de fark\u0131na var\u0131rlar. O y\u00fczden diyorlar, insanlar, yabanc\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin m\u00fcziklerini anlayamaz. Yabanc\u0131 m\u00fczik, o m\u00fczi\u011fin terbiyesini \u00e7ocukluktan beri almam\u0131\u015f kulaklara sanki hep ayn\u0131 sesler tekrarlan\u0131yormu\u015f gibi gelir. Veya birbiriyle ilgisiz sesler s\u0131ralanm\u0131\u015f gibi\u2026 Bilmedi\u011fimiz lisan\u0131n seslerini duydu\u011fumuz halde kelimelerin ve c\u00fcmlelerin nerede bitip nerede ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edemedi\u011fimiz gibi.<\/p>\n Bozkurtlar\u2019\u0131n \u00d6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn en etkileyici sahnelerinden biri, eli kolu ba\u011fl\u0131, tutsak Y\u00fczba\u015f\u0131 San\u00e7ar\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesidir. San\u00e7ar, \u201c\u00d6k\u00fcz kadar Yamtar\u2019\u0131 ke\u00e7i kadar \u00c7inli tutsak etmi\u015f, g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor<\/em>\u201d diye kat\u0131larak g\u00fclmektedir. Kahkahalar atarken \u00c7inlilerce \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Romanda San\u00e7ar sustuktan sonra Ats\u0131z konu\u015fur:<\/p>\n Y\u00fczba\u015f\u0131 San\u00e7ar u\u00e7ma\u011fa varal\u0131 on \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ldan \u00e7ok oldu. Onun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc me\u00e7hul yerde, ay \u0131\u015f\u0131kl\u0131 yaz gecelerinde h\u00e2l\u00e2 \u0131st\u0131rapl\u0131 kahkahalar ve \u015feref ilahileri i\u015fitilir\u2026 Fakat o \u0131st\u0131rapl\u0131 kahkahalar\u0131 herkes duyamaz. Onun yank\u0131lar\u0131n\u0131 uzak, yak\u0131n ellerden, ancak i\u00e7inde Tanr\u0131 Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n odu yanan g\u00f6n\u00fcller sezer.<\/em><\/p>\n Biz lisan\u0131m\u0131z\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 ve musikisini duymaya devam etmeliyiz. Biz onu duymazsak o ya\u015fayamaz.<\/p>\n Onunla birlikte \u201cbiz\u201d de \u00f6l\u00fcr\u00fcz\u2026<\/p>\n <\/p>\n 1 Bu yaz\u0131 ilk defa Yeni T\u00fcrkiye Dergisi\u2019nin Kas\u0131m-Aral\u0131k 2013 tarihli 55. T\u00fcrk\u00e7e \u00d6zel say\u0131s\u0131n\u0131n 810-814. sayfalar\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Sonra Millet ve Milliyet\u00e7ilik (Panama Yay\u0131nlar\u0131 2017, 3. bask\u0131, sayfa 323) kitab\u0131ma ek olarak girdi. <\/em><\/p>\n 2 Bir televizyon program\u0131nda sunucu Tar\u0131k Bu\u011fra\u2019ya sormu\u015ftu, \u201cHakikat yerine ger\u00e7ek demekle ne kaybederiz?\u201d. Tar\u0131k Bu\u011fra\u2019n\u0131n cevab\u0131 nefisti : \u201cHakikati kaybederiz!\u201d Bunu o g\u00fcn ka\u00e7 ki\u015fi anlam\u0131\u015ft\u0131, bug\u00fcn ka\u00e7 ki\u015fi anlar bilemem; benim hakikatli y\u00e2rim\u2026<\/p>\n 3 Gellner E,\u00a0Thought and Change<\/em>. Chicago, IL: University of Chicago Press (1964).<\/p>\n 4 Laitin DD,\u00a0Identity in Formation: The Russian-speaking Populations in the Near Abroad<\/em>. Ithaca, NY: Cornell University Press (1998).<\/p>\n 5 McWhorter JH,\u00a0Power of Babel<\/em>, sayfa 95. Harper Perennial (2003).<\/p>\n 6 Y\u00fczbinlerce kelimeden c\u0131mb\u0131zla bulup \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u201ckumsal\u201d isimdir zaten, s\u0131fat de\u011fildir. \u201cUysal\u201d uymak fiilinden mi! O zaman devam edin: Tepmekten tepsel, yatmaktan yatsal\u2026<\/p>\n 7 Dil konusunda \u201cpi\u00e7\u201d kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0130ngiliz T\u00fcrkolog Geoffrey Lewis\u2019ten \u00f6\u011frenmi\u015ftim. Sonra James McWhorter bunu bir kitab\u0131na ba\u015fl\u0131k yapt\u0131. Fakat Lewis\u2019in kullan\u0131m\u0131 T\u00fcrk\u00e7e hakk\u0131ndayd\u0131. \u201cS\u00fcre\u201d kelimesi i\u00e7in \u201cT\u00fcrk\u00e7e \u2018s\u00fcrmek\u2019 fiili ile Frans\u0131zca \u2018dur\u00e9e\u2019nin gayr\u0131 me\u015fru birlikteli\u011finden peydah olmu\u015ftur<\/em>\u201d diyordu.<\/p>\n 8 \u00d6zkan F., Musa B., \u201cYabanc\u0131 Dillerin T\u00fcrk\u00e7enin S\u00f6z Dizimi \u00dczerindeki Etkisi\u201d, Bilig, say\u0131 30: 95-139 (\u00a0 Yaz \/ 2004 )<\/p>\n 9 Bayrak sallanabilirdi ama herhalde o zaman s\u00fcvarilerden birinin at\u0131 \u00fcst\u00fcnde geri geri gidip kumanda mevkiini g\u00f6zlemesi gerekirdi. Nasrettin Hoca gibi.<\/p>\nOnlar ac\u0131k\u0131r, bizim karn\u0131m\u0131z ac\u0131k\u0131r<\/strong><\/h2>\n
Erkek ayakkab\u0131lar, kad\u0131n pantolonlar<\/strong><\/h2>\n
Ta ki nereye kadar?<\/strong><\/h2>\n
\nSenin u\u011frunda \u00f6len ordu budur ya Rabbi
\nTa ki<\/strong>\u00a0y\u00fckselsin ezanlarla m\u00fceyyed nam\u0131n
\nGaalib et \u00e7\u00fcnk\u00fc bu son ordusudur \u0130sl\u00e2m\u0131n<\/em><\/p>\nDil musikidir<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/mehter.jpg\")
<\/p>\nBiz atl\u0131y\u0131z bize mehter gerekir<\/strong><\/h2>\n
\nS\u0131ra da\u011flar gibi duranlar\u0131nd\u0131r.
\nBir tarih boyunca onun u\u011frunda,
\nKendini tarihe verenlerindir.<\/em><\/p>\n
\nBu sevgi bir kuru ifade de\u011fil.<\/em><\/p>\n
\nG\u00f6rd\u00fcm nefsin burcu y\u00fcce kazma ald\u0131m kazar oldum<\/em><\/p>\nNaz\u0131m bilmeden nesir yaz\u0131lmaz<\/strong><\/h2>\n
O sesleri h\u00e2l\u00e2 duyan kulaklar<\/strong><\/h2>\n