{"id":12875,"date":"2021-04-13T19:30:00","date_gmt":"2021-04-13T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=12875&#038;preview=true&#038;preview_id=12875"},"modified":"2021-04-13T00:00:10","modified_gmt":"2021-04-12T21:00:10","slug":"cin-iran-anlasmasi-cin-gercekten-kotu-gun-dostu-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/cin-iran-anlasmasi-cin-gercekten-kotu-gun-dostu-mu\/","title":{"rendered":"\u00a0\u00c7in-\u0130ran anla\u015fmas\u0131: \u00c7in, ger\u00e7ekten k\u00f6t\u00fc g\u00fcn dostu mu?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_12897\" style=\"width: 778px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-12897\" class=\"wp-image-12897 size-medium_large\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015-768x432.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"432\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015-768x432.jpg 768w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015-300x169.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015-150x84.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/117756016_mediaitem117756015.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><p id=\"caption-attachment-12897\" class=\"wp-caption-text\">\u00c7in Di\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Wang Yi, \u0130ranl\u0131 mevkida\u015f\u0131 Muhammed Cevad Zarif ile.<\/p><\/div>\n<p>Uluslararas\u0131 alanda ba\u015fat rol \u00fcstlenen ve son y\u0131llarda kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zellikle Afrika ve Ortado\u011fu\u2019daki faaliyetleriyle dikkat \u00e7eken \u00c7in, <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/dunya\/iran-ve-cin-25-yillik-is-birligi-anlasmasi-imzaladi,YWBJo5GOYEmnGHbpcsgnsQ\">\u0130ran ile bir anla\u015fma imzalad\u0131.<\/a> Yank\u0131lar\u0131 uzun mesafelere ula\u015fan ve gelecek yirmi be\u015f y\u0131l\u0131 ilgilendiren anla\u015fma, \u00c7in D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Wang Yi\u2019nin Ortado\u011fu ziyaretleri kapsam\u0131nda Tahran\u2019da ilan edildi.<\/p>\n<p>Anla\u015fman\u0131n tohumlar\u0131, ilk olarak 2016 y\u0131l\u0131nda \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u015ei Cinping\u2019in \u0130ran ziyareti esnas\u0131nda \u0130ran&#8217;\u0131n din\u00ee lideri Ali Hamaney ile sohbetinde at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O zamandan beri g\u00fcndemde olan, ancak \u00c7in\u2019in herhangi bir izahta bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma metnini, 2020 Temmuz ay\u0131nda New York Times gazetesi yay\u0131mlad\u0131. Taraflar\u0131n resm\u00ee ve reel ad\u0131m i\u00e7in bekledi\u011fi uygun zemin bug\u00fcnlerde olu\u015ftu.<\/p>\n<p>Obama y\u00f6netiminin 2015 y\u0131l\u0131nda \u0130ran ile yapt\u0131\u011f\u0131 n\u00fckleer s\u00f6zle\u015fmeden, 2018\u2019de Trump\u2019\u0131n tek tarafl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmas\u0131 akabinde bir dizi yapt\u0131r\u0131mlar \u0130ran&#8217;\u0131 yaln\u0131z b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7in, herhangi bir sebeple Amerika\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda durmaktan \u00e7ekindi\u011fi i\u00e7in, \u0130ran&#8217;a kar\u015f\u0131 temkinli bir politika g\u00fctt\u00fc. Bu s\u00fcrede, \u0130ran ile \u00c7in aras\u0131ndaki petrol ticareti azald\u0131. \u0130ran&#8217;\u0131n \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne tam \u00fcyelik ba\u015fvurusuna \u00c7in \u00e7ekimser yakla\u015ft\u0131. 2020 y\u0131l\u0131 sonundaki se\u00e7imlerde, Joe Biden\u2019\u0131n galip gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve nispeten \u0131l\u0131ml\u0131 bir politika izleyece\u011fi beklentisi ise, \u00c7in\u2019i harekete ge\u00e7irdi. Ancak bu defa \u0130ran, Amerika&#8217;daki de\u011fi\u015fen ko\u015fullar\u0131n \u00fcmidiyle, \u00c7in ile yap\u0131lacak olas\u0131 bir anla\u015fmaya mesafeli durdu. Ne var ki, Joe Biden\u2019\u0131n y\u00f6netimi ele almas\u0131ndan bug\u00fcne dek ge\u00e7en s\u00fcrede ikili ili\u015fkilerde m\u00fcspet bir ad\u0131m at\u0131lmamas\u0131, \u0130ran y\u00f6netimini \u00c7in&#8217;e yakla\u015fmaya mecbur b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n<h2><strong>Anla\u015fmaya dair i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131daki \u00e7ekinceler<\/strong><\/h2>\n<p>Anla\u015fman\u0131n maddeleri hen\u00fcz a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan edilmemi\u015f olsa da, genel \u00e7er\u00e7eve, bu i\u015fbirli\u011finin yaln\u0131zca b\u00f6lgede de\u011fil, d\u00fcnyada da yeni geli\u015fmelere yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u0130ranl\u0131 yetkililer, \u00c7in y\u00f6netiminin anla\u015fma metninin ilan edilmesine r\u0131za g\u00f6stermedi\u011fi i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131 payla\u015famad\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdiler. Bu zor g\u00fcnlerde, ekonomik, asker\u00ee ve teknik kazan\u0131mlar elde etti\u011fi i\u00e7in \u0130ran y\u00f6netiminin anla\u015fmaya taraftar bir tutum sergilemesine ve \u00fclkenin, \u00c7in\u2018in 400 milyar dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131 oldu\u011fu bilinmesine ra\u011fmen, anla\u015fma i\u00e7eri\u011finin net olarak bilinmemesi, halk\u0131n i\u00e7inden muhalif seslerin y\u00fckselmesine sebep oldu. Esasen, anla\u015fmaya dair bilgilerin ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2020 yaz\u0131nda, \u0130ran&#8217;\u0131n bir m\u00fcttefike ihtiya\u00e7 duydu\u011fu konusunda \u00fclke bas\u0131n\u0131nda ortak bir g\u00f6r\u00fc\u015f h\u00e2kimdi.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn, gazetelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda anla\u015fmaya dair bir fikir edinmek zor. Ancak yerli bas\u0131n\u0131n, y\u00f6netimin kontrol\u00fcnde oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden, muhalif seslerin duyuldu\u011fu yurt d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131n yapan kurulu\u015flar daha do\u011fru bilgiler vermektedir. Bu grup, T\u00fcrkmen\u00e7ay\u0131 Anla\u015fmas\u0131na at\u0131fta bulunarak, anla\u015fman\u0131n tatbikiyle \u0130ran&#8217;\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tehlikeye girece\u011fini dile getirmektedir.<\/p>\n<h2><strong>\u00c7in&#8217;in \u0130ran&#8217;daki asker\u00ee varl\u0131\u011f\u0131\u00a0<\/strong><\/h2>\n<p>Tart\u0131\u015f\u0131lan bir di\u011fer konu da, \u00c7in&#8217;in \u0130ran&#8217;daki asker\u00ee varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Anla\u015fmaya mesafeli duran gruplar, \u0130ran asker\u00ee te\u015fkilat\u0131n\u0131n ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin yeterli say\u0131da oldu\u011funu, \u00c7in askeri varl\u0131\u011f\u0131 ve teknolojisinin, \u00fclkedeki i\u00e7 g\u00fcvenlik meselesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in getirilece\u011fini iddia etmekteler. Bilindi\u011fi \u00fczere, son y\u0131llarda h\u0131zla yay\u0131lan protestolar kolayca disipline edilememi\u015fti. Bu konuda \u00c7in\u2019in teknik donan\u0131m ve tecr\u00fcbelerinden faydalan\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir. Muhalif seslere bir \u00f6rnek ise, Sistan ve Belucistan\u2019da Cuma imam\u0131 Mevl\u00e2n\u00e2 Abd\u00fclhamid\u2019in, endi\u015felerini dile getirerek anla\u015fma metninin a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan edilmesini istemesidir.<\/p>\n<p>Ambargo kararlar\u0131yla \u0130ran&#8217;\u0131 hem i\u00e7eride hem d\u0131\u015far\u0131da s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran Amerika, bu anla\u015fman\u0131n en yak\u0131n takip\u00e7ileri aras\u0131nda. \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmesi beklenen m\u00fczakerelerin \u00f6ncesinde bu anla\u015fma \u0130ran y\u00f6netiminin elini g\u00fc\u00e7lendirdi ve \u0130ran, \u00c7in-Amerikan kavgas\u0131n\u0131n ortas\u0131nda kald\u0131. \u00c7in ise, bu sayede \u0130ran&#8217;\u0131n dahil oldu\u011fu her alanda s\u00f6z sahibi olabilme hakk\u0131n\u0131 elde etti ve b\u00f6lgede \u0130ran gibi etkin bir ortak kazand\u0131.<\/p>\n<p>Rusya, b\u00f6lgedeki politikas\u0131 gere\u011fi \u00c7in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeli g\u00f6rmektedir. Rus D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Sergey Lavrov\u2019un, 13 Nisan\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi Tahran ziyaretinde bu konunun da g\u00fcndeme gelmesi kuvvetle muhtemel.<\/p>\n<h2><strong>T\u00fcrkiye yak\u0131ndan takip etmeli<\/strong><\/h2>\n<p>Bir yandan Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131ndaki meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle ilgilenirken, di\u011fer yandan Kafkaslar&#8217;da daha aktif bir rol \u00fcstlenen T\u00fcrkiye i\u00e7in de, s\u0131n\u0131r kom\u015fusu \u0130ran\u2019da faaliyet g\u00f6steren \u00c7in varl\u0131\u011f\u0131 bir tehlike olarak yorumlanmaktad\u0131r. Bilhassa, b\u00f6lgedeki konumlar\u0131 itibariyle rekabet halinde olan \u0130ran ve T\u00fcrkiye ili\u015fkilerini de etkileyecek olan s\u00f6z konusu anla\u015fmayla \u00c7in-\u0130ran yak\u0131nla\u015fmas\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;nin menfaatleri i\u00e7in yak\u0131ndan takip edilmelidir. B\u00f6lgedeki \u00fclkelerden birinin n\u00fckleer g\u00fcce ula\u015fmas\u0131 demek, onun b\u00f6lgede s\u00f6z sahibi olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<p>Di\u011fer yandan, bu anla\u015fma ba\u015fta ekonomik, asker\u00ee ve teknolojik pek \u00e7ok geli\u015fmeyi de beraberinde getirecektir. Yine, K\u00f6rfez \u00fclkeleri de \u00c7in\u2019in b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131ndan rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirmekteler.<\/p>\n<div id=\"attachment_12909\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-12909\" class=\"wp-image-12909 size-full\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/china-iran-flags-and-piggy-saving-coins-money.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"168\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/china-iran-flags-and-piggy-saving-coins-money.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/china-iran-flags-and-piggy-saving-coins-money-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-12909\" class=\"wp-caption-text\"><a href=\"https:\/\/eshtrak.wordpress.com\/2020\/07\/15\/\u0647\u0645\u06a9\u0627\u0631\u06cc-\u0627\u06cc\u0631\u0627\u0646-\u0648-\u0686\u06cc\u0646-\u0628\u0647-\u0645\u0630\u0627\u0642-\u0622\u0645\u0631\u06cc\u06a9\u0627-\u062e\u0648\u0634-\u0646\u0645\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">g\u00f6rsel kaynak<\/a><\/p><\/div>\n<p>Amerika&#8217;n\u0131n yapt\u0131r\u0131mlar\u0131ndan sonra d\u0131\u015f politikada iyice yaln\u0131zla\u015fan \u0130ran y\u00f6netimi, ba\u015fta Suriye, Yemen ve Irak\u2019ta ya\u015fananlar\u0131n tesiriyle, i\u00e7eride k\u00fcresel salg\u0131nla m\u00fccadelede ve bunlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ekonomik krizle (\u0130ran\u2019da bug\u00fcn 1 dolar: 24 Bin T\u00fcmen) Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imine haz\u0131rlan\u0131rken zor bir y\u0131ldan yenisine ge\u00e7ti. B\u00f6yle bir zamanda \u00c7in\u2019in i\u015fbirli\u011fi te\u015febb\u00fcsleri \u0130ran i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir destek olarak kabul g\u00f6rd\u00fc. \u00d6yle ki, D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Cevad Zarif, konu\u015fmas\u0131nda \u00c7in\u2019i k\u00f6t\u00fc g\u00fcn dostu olarak nitelendirdi. \u0130kili ili\u015fkilerin bir di\u011fer motivasyonu da, uzun s\u00fcredir s\u00fcregelen Amerika kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131yd\u0131.<\/p>\n<h2><strong>Peki \u00c7in neden \u0130ran gibi bir orta\u011fa ihtiya\u00e7 duyuyor?<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7in\u2019in \u2018Bir ku\u015fak Bir Yol\u2019 ad\u0131 verilen Yeni \u0130pek Yolu Projesi ile ticaret yollar\u0131 ve limanlar \u00f6nemli h\u00e2le geldi. 2013 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan ve 63 \u00fclkeyi kapsayan proje kapsam\u0131nda \u00c7in, Ortado\u011fu\u2019da etkin bir akt\u00f6r ve k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olmay\u0131 hedeflemektedir. Kuzeyde tesis edilen yollarla \u00c7in, Orta Asya\u2019ya ve Avrupa\u2019ya ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Projenin g\u00fcney taraf\u0131nda ise, eskiden beri \u0130pek Yolu i\u00e7in konumu ve ticar\u00ee faaliyetleriyle de\u011ferli olan \u0130ran vard\u0131. \u00c7in, 2016\u2019dan beri faal olan \u00c7in-\u0130ran demir yolunu, Ortado\u011fu\u2019ya a\u00e7\u0131lmak ve ham petrol, do\u011fal gaz getirmek i\u00e7in kullanmaktayd\u0131. \u0130ran&#8217;\u0131n jeo-stratejik konumu bu proje kapsam\u0131nda \u00c7in i\u00e7in daha da \u00f6nemli hale geldi. Bu anlamda, \u00c7in ilerlemesinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ran&#8217;daki istikrar\u0131 \u00f6nemli g\u00f6rmektedir. \u0130ran, gelecekte ya\u015fanacak olas\u0131 bir kriz durumunda, \u00c7in\u2019in en b\u00fcy\u00fck enerji tedarik\u00e7isi durumundad\u0131r. \u00c7in D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Wang Yi\u2019nin ziyaret esnas\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi \u00fczere iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fki stratejik ortakl\u0131k noktas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Bu ili\u015fkilerin zemini nas\u0131l olu\u015ftu?<\/strong><\/h2>\n<div id=\"attachment_12901\" style=\"width: 778px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-12901\" class=\"wp-image-12901 size-medium_large\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d318b533d827a168eea5aab2f452e7da-768x431.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"431\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d318b533d827a168eea5aab2f452e7da-768x431.jpg 768w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d318b533d827a168eea5aab2f452e7da-300x168.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d318b533d827a168eea5aab2f452e7da-150x84.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d318b533d827a168eea5aab2f452e7da.jpg 892w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><p id=\"caption-attachment-12901\" class=\"wp-caption-text\">\u0130ran D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Muhammed Cevad Zarif, \u00c7in D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Wang Yi ile Pekin&#8217;de, 26 A\u011fustos 2019.<\/p><\/div>\n<p>G\u00fc\u00e7l\u00fc bir tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015fe dayanan \u0130ran ve \u00c7in ili\u015fkilerindeki amil, \u0130pek Yolu&#8217;dur. Milattan \u00f6nceki devirlerde ba\u015flayan k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkiler sayesinde medeniyetin ilerlemesine katk\u0131da bulunan iki \u00fclkenin tarih boyunca sava\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131na s\u00fcrekli at\u0131fta bulunulur. \u0130lk diplomatik ili\u015fkiler Ka\u00e7arlar devrinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Pehlevi d\u00f6neminde Bat\u0131\u2019yla kurulan ili\u015fkilere daha fazla \u00f6nem veren \u0130ran, \u00c7in\u2019den uzak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela, bu y\u0131llarda kom\u00fcnist Tudeh Partisi bir tehlike olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Musadd\u0131k y\u00f6netiminin Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 politikalar\u0131 iki \u00fclke aras\u0131nda \u0131l\u0131ml\u0131 bir hava estirse de, 1953 darbesinden sonra yeniden idareyi alan \u015eah, \u00c7in&#8217;e kar\u015f\u0131 uzak bir siyaset y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>1960\u2018l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonuna do\u011fru Amerika ile bozulan ili\u015fkiler ve \u00c7in\u2019in Sovyetler&#8217;den ayr\u0131lan politikas\u0131, \u00c7in\u2019in \u015eah y\u00f6netimindeki \u0130ran\u2019da imaj\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. 1967\u2019de \u00c7in Halk Cumhuriyeti, \u0130ran taraf\u0131ndan resmen tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Sovyetler&#8217;e kar\u015f\u0131 \u0130ran ile ittifak i\u00e7ine girme \u00e7abas\u0131nda olan \u00c7in, ayn\u0131 zamanda \u0130ran&#8217;\u0131n enerji kaynaklar\u0131ndan faydalanmay\u0131 hedeflemekteydi. \u0130ran ise, yeni orta\u011f\u0131n\u0131 Amerika ve Sovyetler&#8217;e kar\u015f\u0131 bir alternatif olarak g\u00f6rmekteydi. \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131n\u0131n, 1978 y\u0131l\u0131nda \u0130ran&#8217;a ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi resm\u00ee ziyaretinin hedefi, \u0130ran ile her alanda i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmakt\u0131.<\/p>\n<h2><strong>Ne Do\u011fu ne Bat\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7in y\u00f6netimi \u0130ran \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti&#8217;nin kurulmas\u0131n\u0131, olumlu bir geli\u015fme olarak yorumlad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni idare, \u015eah&#8217;\u0131n aksine Amerika kar\u015f\u0131t\u0131 tutumuyla yeni ittifaklara ihtiya\u00e7 duymaktayd\u0131. Ancak \u0130ran&#8217;\u0131n yeni politikas\u0131, \u201cNe Do\u011fu Ne Bat\u0131\u201d anlam\u0131ndaki \u00a0\u201c\u0646\u0647 \u0634\u0631\u0642\u06cc \u0646\u0647 \u063a\u0631\u0628\u06cc \u062c\u0645\u0647\u0648\u0631\u06cc \u0627\u0633\u0644\u0627\u0645\u06cc\u201d slogan\u0131yla, hem Sovyetler ve Amerika\u2019dan, hem de \u00c7in\u2019den uzak durmay\u0131 esas alm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, \u0130ran&#8217;\u0131 jeo-stratejik bir ortak olarak g\u00f6rmek isteyen \u00c7in, hem i\u00e7eride kom\u00fcnistlere kar\u015f\u0131 uygulanan sert politikaya sessiz kalm\u0131\u015f hem de uluslararas\u0131 platformlarda s\u00fcrekli \u0130ran&#8217;\u0131 destekler g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130ran siyas\u00ee tarihinin k\u0131r\u0131lma anlar\u0131ndan biri olan Irak-\u0130ran Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda, tarafs\u0131z bir yerde durmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00c7in, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde etkin rol \u00fcstlendi. Sava\u015f esnas\u0131nda \u0130ran&#8217;a tedarik etti\u011fi silahlar ilerideki ili\u015fkilerin de temelini atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Geli\u015fen \u00c7in\u2019in artan enerji ihtiyac\u0131 ve \u0130ran&#8217;\u0131n silah teknolojisindeki eksikliklerini gidermek istemesi, ikili ili\u015fkilerde yeni bir d\u00f6nemi ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130li\u015fkilerin yak\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 1980\u2019lerden bug\u00fcne, iki devlet aras\u0131ndaki silah al\u0131\u015fveri\u015fi sayesinde \u0130ran b\u00f6lgedeki konumunu g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. \u00c7in, \u0130ran donanmas\u0131na, \u00f6zellikle balistik f\u00fcze ve tekniklerle katk\u0131 sa\u011flarken, bug\u00fcn \u0130sfahan\u2019daki f\u00fcze yap\u0131m fabrikas\u0131n\u0131 ve Scud f\u00fczesi projesini desteklemektedir.<\/p>\n<p>\u0130ki \u00fclkenin\u00a0 enerji, ula\u015f\u0131m, teknoloji, madencilik ve sanayi gibi sahalardaki i\u015fbirli\u011fi dikkat \u00e7ekmektedir. \u0130kili ili\u015fkiler birtak\u0131m m\u00fc\u015fterek hedef ve menfaatler \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillenerek bug\u00fcne ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2><b>\u0130ran&#8217;\u0131n<\/b><strong>\u00a0N\u00fckleer Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131nda \u00c7in Deste\u011fi<\/strong><\/h2>\n<p>\u0130ran&#8217;\u0131n bug\u00fcn tepkilere yol a\u00e7an <a href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bolgemizin-jeopolitiginde-iran\/\">n\u00fckleer faaliyetleri<\/a>, 1957 y\u0131l\u0131nda Amerika ile Almanya ve Fransa gibi Avrupa \u00fclkelerinin deste\u011fiyle ba\u015flad\u0131. Ancak, 1979 devriminden sonra Humeyni&#8217;nin, \u0130sl\u00e2m\u2019a ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle iptal etmesiyle bu proje 1986 ya kadar ask\u0131da kald\u0131. 1992 y\u0131l\u0131nda ise, \u0130ran \u00c7in ile N\u00fckleer \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131. 1993 y\u0131l\u0131nda &#8220;Joint Commission on Economic, Trade, Scientific, and Tecnical Cooperation&#8221; ad\u0131yla girdikleri i\u015fbirli\u011fi de ekonomik ve teknolojik konular\u0131 kapsad\u0131. Ne var ki, bu geli\u015fmeler Amerika&#8217;n\u0131n engellemesiyle \u00c7in bundan sonra daha \u00e7ekimser davranmaya mecbur kald\u0131. Hizbullah ve di\u011fer radikal gruplar\u0131 destekledi\u011fi gerek\u00e7esiyle \u0130ran&#8217;\u0131n n\u00fckleer program\u0131na son vermesini isteyen Amerika, \u00c7in\u2019i her f\u0131rsatta uyard\u0131. Bug\u00fcn, \u00c7in bu faaliyetlerin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l niyetlerle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, t\u00fcm denetleme ve \u015fartlara uygun ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini savunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Son olarak; \u00c7in\u2019in geni\u015fleme ve ilerleme politikas\u0131n\u0131n bir aya\u011f\u0131 olarak \u0130ran&#8217;daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131 olarak yorumlanan anla\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fi net olarak ilan edilmese de, a\u00e7\u0131klamalardan edinilen izlenimle \u0130ran&#8217;\u0131n, \u00c7in&#8217;e ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde fikirler \u00e7o\u011funlukta. Genel itibariyle anla\u015fma, \u0130ran&#8217;a k\u0131sa vadeli fayda sa\u011flarken, \u00c7in i\u00e7in uzun soluklu getirileri olacakt\u0131r. En b\u00fcy\u00fck ikinci OPEC \u00fclkesi olan \u0130ran, bir s\u00fcredir kriz ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 petrol\u00fcn\u00fc satabilecek, a\u015f\u0131 tedarik edebilecek ve bankac\u0131l\u0131k, ileti\u015fim, ula\u015f\u0131m gibi alanlarda bir ortak bulmu\u015f olacak. Ancak anla\u015fman\u0131n uygulanabilmesi i\u00e7in gerekli ko\u015fullar hen\u00fcz olu\u015fmu\u015f de\u011fil. Bu s\u00fcreci ba\u015fta Amerika olmak \u00fczere b\u00f6lge \u00fclkelerinin yakla\u015f\u0131m\u0131 ve anla\u015fma taraflar\u0131n\u0131n bundan sonra ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlar belirleyecek.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7in ve \u0130ran aras\u0131nda imzalanan kapsaml\u0131 stratejik i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131n\u0131n b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte hangi geli\u015fmelere etki edebilece\u011fi konusunda Meryem Tekin \u015ei\u015fiko\u011flu&#8217;nun g\u00f6r\u00fc\u015flerini okuyucular\u0131m\u0131z\u0131n ilgisine sunuyoruz.<\/p>\n","protected":false},"author":172,"featured_media":12897,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,69],"tags":[188,1460,1730,630,1733,1734],"coauthors":[1731],"class_list":["post-12875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-yakin-cografya","tag-cin","tag-ckp","tag-ipek-yolu","tag-iran","tag-iran-cin-anlasmasi","tag-iran-cin-iliskileri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/172"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12875"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12905,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12875\/revisions\/12905"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12875"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=12875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}