{"id":1295,"date":"2018-02-15T18:57:51","date_gmt":"2018-02-15T15:57:51","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=1295"},"modified":"2018-03-10T12:06:39","modified_gmt":"2018-03-10T09:06:39","slug":"sinir-eglenceleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/sinir-eglenceleri\/","title":{"rendered":"S\u0131n\u0131r e\u011flenceleri"},"content":{"rendered":"

\"\"\u00a0<\/em><\/p>\n

Trevor Royle, Sunday Herald, 23 \u015eubat 2003<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Kokkus gidi\u015fattan memnun de\u011fildi. Hava s\u0131cakt\u0131 ve Basra K\u00f6rfezi’nde, al-Hasa liman\u0131 yak\u0131n\u0131ndaki Ukair’de \u00e7at\u0131lm\u0131\u015f \u0130ngiliz ordu \u00e7ad\u0131r\u0131n\u0131n i\u00e7i az sonra daha da yap\u0131\u015f yap\u0131\u015f olacakt\u0131. M\u00f6n\u00fcs\u00fcnde so\u011fuk i\u00e7ecekler vaat edilen \u00f6\u011fle yeme\u011fi vakti yakla\u015fmaktayd\u0131. Irak, Kuveyt ve Suud\u00ee Arabistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemek \u00fczere be\u015f g\u00fcnd\u00fcr devam eden fakat daldan dala atlayan tart\u0131\u015fmalar\u0131 sonland\u0131rmak i\u00e7in Sir Percy Cox\u2014Arap \u015fivesiyle ‘Kokkus’- art\u0131k listeleri ortaya d\u00f6kme zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fine karar verdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

1922 Kas\u0131m ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131yd\u0131 ve Orta Do\u011fu haritas\u0131, bu a\u00e7maz\u0131 sonland\u0131rmaya kararl\u0131 bir orta ya\u015fl\u0131 \u0130ngiliz S\u00f6m\u00fcrge memuru taraf\u0131ndan yeniden \u00e7izilmek \u00fczereydi. Yaveri Binba\u015f\u0131 Harold Dickson’a, ‘Aksi takdirde’<\/em> demi\u015fti, ‘bu h\u0131zda devam edersek, daha bir y\u0131l hi\u00e7 bir karara var\u0131lmaz.’<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Cox’la birlikte masan\u0131n etraf\u0131nda gelecekleri kararla\u015ft\u0131r\u0131lan b\u00f6lgelerin temsilcileri oturuyordu. Birinci D\u00fcnya Harbi’nde T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 \u0130ngiltere’ye b\u00fcy\u00fck destek sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130ngiltere’nin korumas\u0131 alt\u0131ndaki \u0130bn Suud, (yak\u0131nda Suud\u00ee Arabistan olacak) Necd’in y\u00f6neticisiydi. Sabih Beg, daha \u00f6nce Osmanl\u0131 Mezopotamya vilayeti olup \u015fimdi \u0130ngiliz mandas\u0131ndaki Irak’\u0131n Kral\u0131 Faysal’\u0131n temsilcisiydi. \u0130ngiliz korumas\u0131ndaki Kuveyt’in h\u00fck\u00fcmdar\u0131 \u015eeyh Ahmed Al Sabah’\u0131n bulunmas\u0131na izin verilmemi\u015fti; onu Binba\u015f\u0131 J. C. More temsil ediyor ve onun ad\u0131na gereken b\u00fct\u00fcn konu\u015fmalar\u0131 yap\u0131yordu. Suudiler de Irakl\u0131lar da abart\u0131l\u0131 taleplerde bulunuyordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sabih Beg, Irak egemenli\u011finin Riyad \u015eehri’nin 12 mil g\u00fcneyine kadar indi\u011fini ve g\u00fcney hududunun K\u0131z\u0131l Deniz’de Yanbu’dan Basra K\u00f6rfezi’nde Katar’a \u00e7izilen bir hat olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. \u0130bn Suud, krall\u0131\u011f\u0131m\u0131n kuzey s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n F\u0131rat olmas\u0131 gerekir diye cevap veriyordu. Bundan sonra geli\u015fen olaylar\u0131, Arap i\u015flerindeki bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 an\u0131 zapta ge\u00e7iren Dickson tespit etmi\u015fti.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130ki taraf\u0131n da taviz vermeyece\u011finden endi\u015felenen ve sabr\u0131 t\u00fckenen Cox, k\u0131rm\u0131z\u0131 bir kalem ve Arabistan diye bilinen yerin bo\u015f bir haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Delegelere, “Beyler, i\u015fte s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131z<\/em>” dedi ve bug\u00fcn Irak, Kuveyt ve Suud\u00ee Arabistan’\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 te\u015fkil eden birbiriyle a\u00e7\u0131 yapan d\u00fcz \u00e7izgileri \u00e7izdi. Kimse ald\u0131\u011f\u0131ndan mutlu de\u011fildi: \u0130bn Suud \u00e7\u00f6l miras\u0131na ihanet edildi\u011fini hissediyordu; Irak ge\u00e7ece\u011fi yer iki Kuveyt adas\u0131, Varba ve Bubiyan’\u0131n neredeyse t\u0131kad\u0131\u011f\u0131 K\u00f6rfez’e daha rahat bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f arzu ediyordu; Kuveyt iki potansiyel d\u00fc\u015fman\u0131n aras\u0131nda sandvi\u00e7lenmi\u015fti.<\/p>\n

 <\/p>\n

Terc\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n hemen tamam\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Dickson, ‘Necd Sultan\u0131’n\u0131n yaramaz bir okul \u00e7ocu\u011fu gibi azarlanmas\u0131n\u0131, Sir Percy Cox’un, s\u0131n\u0131rlar\u0131n tipine ve genel \u00e7izgisine ben karar veririm diye ona \u00e7\u0131k\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 seyretmek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131.<\/em>‘ diye yaz\u0131yordu. ‘\u0130bn Suud neredeyse \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcvermi\u015fti ve patolojik bir tav\u0131rla Sir Percy’e, “Sen benim babams\u0131n, a\u011fabeyimsin, beni sen yaratt\u0131n, ben bir hi\u00e7ken beni bu mevkie getirdin. Sir Percy emir verirse krall\u0131\u011f\u0131m\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131; yok, yok tamam\u0131n\u0131 teslim ederim” diye say\u0131p d\u00f6k\u00fcyordu.’<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Kuveyt’in k\u00e2\u011f\u0131t \u00fcst\u00fcndeki y\u00f6neticisi \u015eeyh Ahmed’e h\u00fck\u00fcm yaz\u0131l\u0131 olarak tebli\u011f edildi ve haritayla birlikte ak\u0131l da verildi: ‘Bu \u00fcz\u00fcc\u00fc g\u00fcnde k\u0131l\u0131\u00e7 kaleme galebe \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131r; e\u011fer bu topraklar\u0131 vermeseydiniz \u0130bn Suud \u00e7ok ge\u00e7meden bir kavga \u00e7\u0131kar\u0131r ve daha da fazlas\u0131n\u0131 silah zoruyla al\u0131rd\u0131.’<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Haritada k\u0131p\u0131rdamadan duran \u00e7izgileri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fc\u00e7 taraf\u0131n da kadir-i mutlak Kokkus’un empoze etti\u011fi hudutlar\u0131 kabul etmekten ba\u015fka \u00e7areleri yoktu. \u0130mzalar at\u0131l\u0131p ve herkes kendi yerine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnden Irak’la Kuveyt aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 i\u015faretleme g\u00f6revi de Binba\u015f\u0131 More’a kalm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6yle de yapt\u0131. Safvan Vahas\u0131’ndan bilinmeyen say\u0131da ad\u0131m atarak \u00e7\u00f6le ilerledi ve kumlar\u0131n ortas\u0131na bir tahtaya yazd\u0131\u011f\u0131 notay\u0131 dikti. Bu gayretleri \u015fayan\u0131 takdirdi ama bo\u015funayd\u0131: Gelip ge\u00e7en Bedevi kervanlar\u0131 Irak veya Kuveyt’ten hangisini tutuyorlarsa notan\u0131n dikildi\u011fi kaz\u0131\u011f\u0131 g\u00fcneye veya kuzeye ta\u015f\u0131y\u0131p tekrar diktiler. More’un nota tahtas\u0131n\u0131 asl\u0131nda tam nereye dikti\u011fi h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015fma konusudur.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bat\u0131’n\u0131n Irak’\u0131n haritas\u0131n\u0131 bir kez daha ba\u015ftan \u00e7izmeye haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcnlerde Ukair’de ge\u00e7en ve uzun s\u00fcredir unutulan macera garip \u015fekilde tan\u0131d\u0131k geliyor. O g\u00fcn, t\u0131pk\u0131 bu g\u00fcnk\u00fc gibi, petrol Bat\u0131’n\u0131n Orta Do\u011fu’daki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 belirlemede b\u00fcy\u00fck rol oynuyordu. O g\u00fcn de, t\u0131pk\u0131 bug\u00fcnk\u00fc gibi bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7, ilgili b\u00f6lge insanlar\u0131n\u0131 dinlemeksizin o co\u011frafyan\u0131n kaderiyle pervas\u0131zca oynamaktayd\u0131. O g\u00fcn de t\u0131pk\u0131 bug\u00fcnk\u00fc gibi, iktidar sahibi siyas\u00ee \u015fahsiyetler kararlar\u0131 vermekte ve her biri Orta Do\u011fu i\u00e7in neyin en iyisi oldu\u011funu bildiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ukair’den bir y\u0131l \u00f6nce, 1921 bahar\u0131nda bu zevat\u0131, harp sonras\u0131 Orta Do\u011fusu’nun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00e7izilmesinin kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konferans sonras\u0131nda Kahire’de Mena Evi’nin \u00f6n\u00fcnde \u00e7ekilmi\u015f bir foto\u011frafta g\u00f6r\u00fcyoruz. Ortada vaktinin \u00e7o\u011funu piramitler aras\u0131nda resim yaparak ge\u00e7iren \u0130ngiliz Koloniler Sekreteri Winston Churchill yer al\u0131yor. Yan\u0131nda duran \u00f6zel dan\u0131\u015fman\u0131 Albay T. E. Lawrence, \u00fcst\u00fcne pek oturmayan \u00fc\u00e7 par\u00e7al\u0131 tak\u0131m elbisesiyle bir harp kahraman\u0131ndan ziyade bir banka memuruna benziyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Orta Do\u011fu i\u015flerinin kudretli perde arkas\u0131 dan\u0131\u015fman\u0131, sultanlar\u0131 ve \u015feyhleri pek seven fakat Araplar konusunda biraz m\u00fctereddit Cox da oradayd\u0131. Ba\u011fdat’a \u0130ngiliz Y\u00fcksek Komiseri olarak tayininden sonra ilk tavsiyelerinden biri, Dicle \u00fczerindeki Samara \u015fehrinden \u00e7\u0131kar\u0131lan tarih\u00ee eserlerin Irakl\u0131lar onlardan haberdar olmadan sa\u011f salim British Museum’a nakledilmesiydi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Eski \u0130\u00e7 \u0130\u015fleri Sekreteri Sir Herbert Samuel, yeni tesis edilen Filistin Mandas\u0131’nda \u201cSiyonist Menfaatleri\u201d temsil etmek \u00fczere oradad\u0131r. Onun yan\u0131nda di\u011ferlerine uymayan bir ki\u015fi, haz\u0131r bulunanlar aras\u0131ndaki tek kad\u0131n, bir Sloane Soka\u011f\u0131 \u015fapkac\u0131s\u0131na bu toplant\u0131 i\u00e7in yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7i\u00e7ekli \u015fapkas\u0131 ve modaya uygun tilki k\u00fcrk\u00fc yakal\u0131\u011f\u0131yla Gertrude Bell durmaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Uzun boyu, sert hatl\u0131, neredeyse g\u00fczel denebilecek y\u00fcz\u00fcyle g\u00fcn\u00fcn\u00fcn en tan\u0131nm\u0131\u015f Arabistlerinden biriydi; cesur bir k\u00e2\u015fif ve arkeolog olarak yasak \u00e7\u00f6l \u015fehri Hail’e girmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Araplar\u0131n millet vasf\u0131n\u0131 savunan biri var idiyse o Bell’di. Koloniler Ofisindeki amcalar, Irak \u00e7evresine bir \u00e7izgi \u00e7izip ona siyas\u00ee bir kimlik atfetmenin d\u00f6rt bin y\u0131ll\u0131k tarihle z\u0131tla\u015fmak anlam\u0131na gelece\u011fini s\u00f6yleseler de Kral Faysal’\u0131n \u00fclkesi onun \u0131srar\u0131yla v\u00fccut bulmu\u015ftu. Arabistan’\u0131n bu ahir zaman lordlar\u0131 Kahire’deki mevcudiyetlerini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, Orta Do\u011fu’yu payla\u015fmak i\u00e7in 1916’da \u0130ngiltere ile Fransa aras\u0131nda yap\u0131lan gizli bir harp zaman\u0131 anla\u015fmas\u0131na bor\u00e7luydular.<\/p>\n

 <\/p>\n

Orta Do\u011fu’ya s\u0131k s\u0131k seyahat etmi\u015f bir \u0130ngiliz milletvekili, Sir Mark Sykes ile bir Frans\u0131z kolonizat\u00f6r ailenin \u00e7ocu\u011fu Francois Georges Picot taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nan anla\u015fma, her iki \u00fclkenin s\u00f6m\u00fcrme ve n\u00fcfuz alanlar\u0131n\u0131 tan\u0131ml\u0131yordu: Suriye ve L\u00fcbnan Fransa’ya, Irak ve Trans-\u00dcrd\u00fcn \u0130ngiltere’ye d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Ayn\u0131 zamanda Siyonist liderlere de Yahudi anavatan\u0131na uygun bir b\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc; bu, daha sonra Filistin olacakt\u0131. Ahali %93 Arap olsa da\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n

\u015e\u0131k bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fc ve bir s\u00fcre i\u015fledi de. Irak’ta, Ha\u015fim\u00ee lider Faysal K\u0131ral olarak yarat\u0131ld\u0131[1]<\/a>; fakat krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n il\u00e2n\u0131ndan \u00f6nce bunun halk\u0131n iste\u011fi gibi g\u00f6r\u00fcnmesini sa\u011flayacak \u00f6nlemler al\u0131nd\u0131. Bat\u0131s\u0131na karde\u015fi, Trans-\u00dcrd\u00fcn Emiri olarak yerle\u015ftirildi. Koloni Dairesi’nin ‘g\u00fcvenilmez bir \u00fc\u00e7k\u00e2\u011f\u0131t\u00e7\u0131’ diye nitelendirmesine ra\u011fmen Abdullah \u00dcrd\u00fcn Kral\u0131 oldu ve kendisine John Philby (casus Kim Philby’nin babas\u0131) ve Arap Lejyonunun \u0130ngiliz Komutan\u0131 Glubb Pa\u015fa gibi dan\u0131\u015fmanlar verildi.<\/p>\n

Hulton Archive\/Getty Images<\/p>\n

\"\"
\n<\/p>\n

\u00dcrd\u00fcn Nehri’nin \u00f6b\u00fcr yakas\u0131ndaki Manda B\u00f6lgesi Filistin, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, \u0130ngiliz kuvvetlerinin imk\u00e2ns\u0131z bir bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flama \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen Yahudilerle Araplar\u0131n sava\u015f alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecekti. Basra K\u00f6rfezi’ndeki emirlikler de anla\u015fmaya d\u00e2hil edildi\u2014\u0130ngiltere ile yap\u0131lan antla\u015fmada ‘koruma alt\u0131nda devletler’ stat\u00fcs\u00fcn\u00fc ald\u0131lar ki bu stat\u00fc, on y\u0131l sonra arazilerinde petrol bulununca pek i\u015fe yarad\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Herkes sonu\u00e7tan memnundu; hi\u00e7 olmazsa sonucu bir oldubitti diye kabullendiler. Tek memnun olmayan grup, say\u0131lar\u0131 g\u00fcnden g\u00fcne artan pan-Arap milliyet\u00e7ileri ve entellekt\u00fcelleriydi ve Kahire ve \u015eam kahvehanelerindeki toplant\u0131lar\u0131 gittik\u00e7e daha asab\u00ee bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz ediyordu. Fakat bunlar, d\u0131\u015fardan i\u00e7eri bakan bir taife idiler. Ne Churchill’in Kahire toplant\u0131s\u0131na, ne de Kokkus’un k\u0131rm\u0131z\u0131 kalemini \u00e7ekti\u011fi Ukair’deki haki renkli \u00e7ad\u0131ra davet edilmi\u015flerdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Trevor Royle “Glubb Pa\u015fa”n\u0131n yazar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/a> Bir kral\u0131n birisine \u015f\u00f6valyelik, d\u00fckl\u00fck v. s. vermesi merasiminde, kral, “seni d\u00fck yaratt\u0131m” der. Burada Faysal, kral yarat\u0131lmaktad\u0131r! (\u0130. \u00d6.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130skender \u00d6ks\u00fcz\u2019\u00fcn terc\u00fcmesiyle 2003\u2019ten bir yaz\u0131.
\nPercy Cox, k\u0131rm\u0131z\u0131 kalemle \u00f6n\u00fcndeki bo\u015f haritaya \u00e7izgiler \u00e7izdi ve yeni Orta Do\u011fu’yu olu\u015fturdu. Bat\u0131 petrol pe\u015findeydi ve her \u015feyin en iyisini bildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Bu hal size tan\u0131d\u0131k geliyor mu?<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1296,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,69],"tags":[],"coauthors":[4],"class_list":["post-1295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-yakin-cografya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1295"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}