{"id":13007,"date":"2021-04-26T19:30:36","date_gmt":"2021-04-26T16:30:36","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=13007"},"modified":"2021-04-26T03:36:10","modified_gmt":"2021-04-26T00:36:10","slug":"korona-virusu-salgininda-beyaz-ay-bayrami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/korona-virusu-salgininda-beyaz-ay-bayrami\/","title":{"rendered":"Korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131nda Beyaz Ay Bayram\u0131"},"content":{"rendered":"

Mo\u011folcada tsagaan – beyaz, sar – ay anlam\u0131ndad\u0131r. Mo\u011follar\u0131n Beyaz Ay Bayram\u0131, \u201cTsagaan Sar\u201d ad\u0131yla kutlan\u0131r. K\u0131\u015f mevsiminin bitip bahar\u0131n geldi\u011finin habercisi olarak ilkbahar\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcn\u00fc temsil eder. Ayn\u0131 zamanda beyaz renk, Mo\u011follar taraf\u0131ndan safl\u0131\u011f\u0131 simgeleyen s\u00fct ile e\u015fde\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Mo\u011follar, \u00f6zellikle belirli do\u011fa olaylar\u0131n\u0131, bunlar\u0131n tekrar eden d\u00f6ng\u00fclerini ve de\u011fi\u015fim evrelerini g\u00f6zlemlediler. Bu olaylar\u0131 tar\u0131m faaliyetlerine uygulayarak takvim hakk\u0131nda belirli bir bilgi sahibi oldular. Tsagaan Sar da bu \u015fekilde gelenek h\u00e2line geldi. Mo\u011follar ayn\u0131 zamanda sonbahar ve k\u0131\u015f mevsimlerinin ba\u015flar\u0131nda bir tarih belirlediler. Daha sonra bu tarihi ilkbahardaki yeni y\u0131l kutlamalar\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alacak \u015fekilde yeniden d\u00fczenlediler.<\/p>\n

Mo\u011fol kaynaklar\u0131nda Cengiz Han’\u0131n, 1206 y\u0131l\u0131nda B\u00fcy\u00fck Mo\u011fol \u0130mparatorlu\u011funu kurduktan sonra hayvanlar\u0131n yavrulad\u0131\u011f\u0131, \u00e7i\u00e7eklerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, s\u00fct\u00fcn ve yo\u011furdun bol oldu\u011fu d\u00f6nemde Beyaz Ay Bayram\u0131n\u0131n kutlanmas\u0131n\u0131 buyurdu\u011fu belirtilir. Cengiz Han’\u0131n halefi \u00d6gedey zaman\u0131nda, Mo\u011fol vilayetlerinden bir\u00e7ok y\u00f6neticinin ilkbahar ba\u015flar\u0131nda hediyeler getirmesi ve bu hediyeleri han\u0131n huzurunda sunmas\u0131 yeni y\u0131l\u0131 kutlama gelene\u011finin \u00f6nceden beri var oldu\u011funun kan\u0131t\u0131 say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bayram, ay takvimine g\u00f6re kutland\u0131\u011f\u0131ndan, 2021 y\u0131l\u0131nda 12 \u015eubat tarihi belirlenmi\u015ftir. Mo\u011follar, bu bayram g\u00fcn\u00fcn\u00fcn hesaplanmas\u0131nda 12 Hayvanl\u0131 Takvimi kullanmalar\u0131 nedeniyle 2021 y\u0131l\u0131nda \u00d6k\u00fcz\/S\u0131\u011f\u0131r y\u0131l\u0131na girilmi\u015ftir. \u00d6k\u00fcz y\u0131l\u0131nda; sakinli\u011fin ve akl\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 belirtilmektedir. Bu d\u00f6nem, Ay\u2019\u0131n evrelerini tamamlay\u0131p yeniden belirgin h\u00e2le geldi\u011finin de habercisidir.<\/p>\n

Mo\u011follar\u0131n en \u00f6nemli bayram\u0131<\/strong><\/h2>\n

Beyaz Ay Bayram\u0131, Mo\u011follar\u0131n en \u00e7ok de\u011fer verdikleri bayramd\u0131r. \u0130lk g\u00fcnden ba\u015flayarak \u00fc\u00e7 g\u00fcn boyunca kutlan\u0131r. Bayram\u0131n \u00e2detleri Do\u011fu ve Bat\u0131 Mo\u011follar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Arife g\u00fcn\u00fc, yeni bir ay evresinin ad\u0131na Bituun<\/a>\u00a0denilir.\u00a0Bituun\u00a0<\/strong>g\u00fcn\u00fcnde, insanlar evin etraf\u0131n\u0131 iyice temizler, \u00e7obanlar da yeni y\u0131l\u0131 iyi kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in hayvanlar\u0131 ve ah\u0131rlar\u0131 temizler.\u00a0Bituun g\u00fcn\u00fcnde evin bir k\u00f6\u015fesinde bulunan ve Tanr\u0131y\u0131 temsil eden k\u00f6\u015feye \u00fc\u00e7 par\u00e7a buuz<\/i><\/em> (geleneksel mant\u0131 yeme\u011fi) koyulup \u00e7evresinde mumlar yak\u0131l\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n bu g\u00fcnde her haneyi ziyaret etti\u011fine inan\u0131l\u0131r. Bayram\u0131n \u00f6ncelikli amac\u0131 ise atalar\u0131, aileyi ve akrabalar\u0131 ziyaret edip onlar\u0131 onurland\u0131rmak, onlara sayg\u0131 duyduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektir.<\/p>\n

Baz\u0131 aileler haz\u0131rl\u0131klara bir hafta \u00f6ncesinden, baz\u0131lar\u0131 ise bir ay \u00f6ncesinden ba\u015flar. Ailedeki kad\u0131nlar toplanarak y\u00f6resel yemekler haz\u0131rlar. Bunlar\u0131n aras\u0131nda mant\u0131ya benzeyen b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck buuz<\/i><\/em>\u00a0<\/strong>vard\u0131r. \u0130\u00e7inde genellikle koyun eti bulunur. Neredeyse 2000-3000 aras\u0131 buuz<\/i><\/em> haz\u0131rlanan evler vard\u0131r. Bayram boyunca yenilir ve eve gelen misafirlere ikram edilir. Arife g\u00fcn\u00fc ak\u015fam saatlerinde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 tamamlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Arife g\u00fcn\u00fc de gelen misafirler olur ve onlar eve gelirken haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 po\u015fetlerde hediye yiyecek getirirler. Giderken de ayn\u0131 \u015fekilde onlara bir \u00e7anta yiyecek verilir. Gelen misafirler aras\u0131nda \u00e7ocuk varsa onlara hediyeler verilir. Televizyonda ise \u00e7o\u011funlukla Mo\u011follar\u0131n geleneksel g\u00fcre\u015flerinin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 kanallar izlenir.<\/p>\n

\"\"

Resim: ugluu.mn<\/p><\/div>\n

Arife g\u00fcn\u00fc haz\u0131rlanan ikramlar<\/strong><\/h2>\n

Arife g\u00fcn\u00fc, bayram sabah\u0131 i\u00e7in kurulacak masa d\u00fczenlenir. Geleneksel olarak, tek say\u0131l\u0131 olmak \u00fczere ketelerin \u00fcst \u00fcste konulmas\u0131yla boov<\/i><\/em>\u00a0ad\u0131nda yiyecek haz\u0131rlan\u0131r. Boov<\/i><\/em>\u00a03, 5, 7 ve en fazla 9 kat yap\u0131l\u0131r. \u00c7evresinde bo\u015fluk kalmayacak \u015fekilde peynirlerle (aaruul<\/i><\/em>\u00a0<\/strong>– Mo\u011fol kurutulmu\u015f peyniri) kapat\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7erisine ke\u015f (aaruul<\/i><\/em>), gurut<\/i><\/em>\u00a0gibi s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri koyulur. \u0130\u00e7i mutlaka dolu olmal\u0131d\u0131r. \u00c7ift say\u0131 olmas\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fck anlam\u0131na gelir. Tek say\u0131l\u0131 katlar mutlulu\u011fu, \u00e7ift say\u0131l\u0131 katlar ise kederi, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc temsil etti\u011finden kete (baz\u0131 yerlerde kurabiye, \u00e7\u00f6rek de denilmektedir) dizimi mutlulukla ba\u015flay\u0131p mutlulukla bitsin diye bu \u015fekilde dizilir. Bu haz\u0131rl\u0131k Mo\u011follara g\u00f6re \u00e7ok de\u011ferlidir.<\/p>\n

\"\"

Mo\u011fol geleneksel yemeklerinden buuz ve boov (eagle.mn)<\/p><\/div>\n

Misafir geldi\u011finde Mo\u011fol erkeklerinin kulland\u0131klar\u0131 \u00f6zel \u015fi\u015fe (h\u00f6\u00f6r\u00f6g<\/i><\/em>, bu \u015fi\u015feler pahal\u0131 ta\u015flardan yap\u0131lmaktad\u0131r) \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r ve geleneksel selamla\u015fma yap\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7erisinde t\u00fct\u00fcn tarz\u0131 toz bulunmaktad\u0131r. Bu \u015fi\u015feyi kesesinden \u00e7\u0131kar\u0131rlar. \u0130lk olarak \u015fi\u015fenin sahibi, \u015fi\u015fenin ba\u015f taraf\u0131n\u0131 koklar. Sonra ev sahibine uzat\u0131r ve sa\u011f eliyle almak kayd\u0131yla, sol eli sa\u011f dirse\u011finden tutarak de\u011fi\u015f toku\u015f yaparlar. \u0130kisi de tekrar burunlar\u0131na s\u00fcrer. E\u011fer i\u00e7inden al\u0131p burnuna \u00e7ekecekse, yere koymadan sa\u011f eliyle kapa\u011f\u0131 a\u00e7ar, i\u00e7indeki tozu sol eliyle al\u0131p burnuna \u00e7eker. Bu gelene\u011fin samimiyeti art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Sonra, \u015fi\u015fenin kapa\u011f\u0131 ayn\u0131 \u015fekilde gev\u015fek b\u0131rak\u0131l\u0131r, sol el sa\u011f dirsekte olarak \u015fi\u015fe sahibine geri verilir. Evdeki di\u011fer misafirlere de ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fckten ba\u015flanarak ayn\u0131 \u015fekilde \u015fi\u015fe verilir, sonra yemek ikram edilir. E\u011fer de\u011ferli bir i\u00e7ecek varsa, bu i\u00e7ecek genellikle ayrag<\/i><\/em>\u00a0(k\u0131m\u0131z) olur, s\u0131ras\u0131yla herkes ayn\u0131 tastan i\u00e7meye ba\u015flar. \u0130\u00e7ildik\u00e7e yeniden doldurulur.<\/p>\n

\"\"

Pahal\u0131 ta\u015flardan yap\u0131lm\u0131\u015f h\u00f6\u00f6r\u00f6g \u015fi\u015feleri<\/p><\/div>\n

Bayram sabah\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/h2>\n

Bayram sabah\u0131 i\u00e7in yiyecek ve i\u00e7ecekler ile masa d\u00fczeni en iyi \u015fekilde haz\u0131rlan\u0131r. Ak\u015famdan, ger<\/i><\/em>\u2019in (Mo\u011follar\u0131n ke\u00e7e evi) kap\u0131s\u0131n\u0131n sa\u011f\u0131nda kalan taraf\u0131na beyaz ta\u015f, temiz kar ve \u015feffaf buz konulur. B\u00f6ylece, meleklerin ve pozitif enerjinin kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r. Ger<\/i><\/em>\u2019in kap\u0131s\u0131n\u0131n solunda kalan tarafa ise dikenli bitki konulur. Bu \u015fekilde de \u015feytan\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri engellenmi\u015f olur. Arife g\u00fcn\u00fc aile fertleri ba\u015fkas\u0131n\u0131n evinde kalmaz ve evcil hayvanlar ba\u015f\u0131bo\u015f b\u0131rak\u0131lmaz.<\/p>\n

Bayram sabah\u0131 erken saatlerde kalk\u0131l\u0131r. Herkes Mo\u011follar\u0131n geleneksel k\u0131yafeti olan deel<\/i><\/em> giyer. Hatta bebeklere bile giydirilir. Aile foto\u011fraflar\u0131 \u00e7ekilerek bayram\u0131n an\u0131lar\u0131 tazelenir. Bayramla\u015fma merasiminde, aileler zolgolt<\/i><\/em>\u00a0denilen \u00f6zel bir kar\u015f\u0131lama t\u00f6reni ile ya\u015fl\u0131lardan ba\u015flamak kayd\u0131yla bayramla\u015fmaya ba\u015flarlar. Evin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc oturur ve bayramla\u015fmak i\u00e7in bekler. Gelenler b\u00fcy\u00fc\u011fe do\u011fru y\u00f6nelirken b\u00fcy\u00fck olan elinde bir \u00f6rt\u00fc (hadag<\/i><\/em> denilen mavi, kutsal kuma\u015f) tutar. B\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn avu\u00e7 i\u00e7i g\u00f6\u011fe do\u011fru a\u00e7\u0131k olarak iki elini omuz hizas\u0131nda kald\u0131r\u0131r. Ya\u015f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck olan onun kolunun alt taraf\u0131ndan dirseklerini tutar ve b\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc \u00f6per. Bu b\u00f6yle devam eder ve o\u011fullar babaya ve anneye k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlarda hediye (genelde para) verir. Ayr\u0131ca o\u011fullara da giysiler ve \u00e7e\u015fitli hediyeler verilir. Hediyeler hemen orada a\u00e7\u0131l\u0131r ve bak\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca Mo\u011follar birbirlerini \u201camar bayna uu?<\/i><\/em>\u00a0(huzur i\u00e7inde mi ya\u015f\u0131yorsunuz?)\u201d gibi \u00f6zel selamlarla selamlarlar.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bayram i\u00e7in haz\u0131rlanan masada ise y\u00f6resel yemekler, ortada b\u00fcy\u00fck bir koyun bulunur. Koyunun s\u0131rt k\u0131sm\u0131 par\u00e7alanmadan oldu\u011fu gibi pi\u015firilir, sofraya konulur. Evin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc eti dilimler, sonra yenilir. Geleneksel s\u00fctl\u00fc \u00e7aylardan i\u00e7ilir. \u0130yi dilekler dilenir. Ser\u00e7e parma\u011f\u0131 ve y\u00fcz\u00fck parma\u011f\u0131 barda\u011f\u0131n i\u00e7ine \u00e7ok az bat\u0131r\u0131l\u0131r ve etrafa sa\u00e7\u0131l\u0131r. Bunun anlam\u0131, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131n gitmesi veya k\u00f6t\u00fc ruhlardan uzakla\u015fmad\u0131r. Daha sonra yemekler yenilir. Ziyaret edilecek yerlere gidilir.<\/p>\n

Genel olarak, Beyaz Ay Bayram\u0131n\u0131n \u015eamanist \u00f6zellikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n

Mo\u011follar taraf\u0131ndan \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclen bu bayram, Koronavir\u00fcs hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle ilk defa ziyaretler yap\u0131lamadan kutland\u0131. Ancak Mo\u011follar yine de evlerinde geleneksel k\u0131yafetleriyle, y\u00f6resel yemeklerini haz\u0131rlayarak kendi aralar\u0131nda kutlamalar\u0131n\u0131 yapt\u0131lar. Televizyon kanallar\u0131nda belirli ailelerin d\u00fczenledi\u011fi kutlamalar canl\u0131 olarak yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mo\u011follar taraf\u0131ndan \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclen bu bayram, Korona nedeniyle ilk defa ziyaretler yap\u0131lamadan kutland\u0131. Ancak yine de evlerinde geleneksel k\u0131yafetleriyle, y\u00f6resel yemeklerini haz\u0131rlayarak kendi aralar\u0131nda kutlamalar\u0131n\u0131 yapt\u0131lar. <\/p>\n","protected":false},"author":149,"featured_media":13015,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[62,2,69],"tags":[1493,1210],"coauthors":[1491],"class_list":["post-13007","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim-kultur","category-genel","category-yakin-cografya","tag-mogolistan","tag-mogollar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/149"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13007"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13007\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13023,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13007\/revisions\/13023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13015"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13007"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=13007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}