{"id":13082,"date":"2021-05-06T12:00:00","date_gmt":"2021-05-06T09:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=13082&preview=true&preview_id=13082"},"modified":"2021-05-06T11:06:47","modified_gmt":"2021-05-06T08:06:47","slug":"turk-romani-ve-isinsu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turk-romani-ve-isinsu\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk roman\u0131 ve I\u015f\u0131nsu"},"content":{"rendered":"

Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun’un T\u00f6re Dergisi’nin <\/em><\/p>\n

139. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan Emine I\u015f\u0131nsu’nun<\/em><\/p>\n

romanc\u0131l\u0131\u011f\u0131na dair makalesidir.<\/em><\/p>\n

\"\"

T\u00f6re Dergisi, Aral\u0131k 1982, Say\u0131 139<\/p><\/div>\n

Bug\u00fcnk\u00fc edebiyat\u0131m\u0131zda bir I\u015f\u0131nsu vak\u0131as\u0131 vard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki T\u00fcrk roman\u0131n\u0131 onun ismini anmadan de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bug\u00fcnden yar\u0131na kalacak birka\u00e7 isimden biri de \u015f\u00fcphesiz Emine I\u015f\u0131nsu’dur.<\/p>\n

T\u00fcrk roman\u0131n\u0131n geli\u015fimi<\/h2>\n

N\u00e2m\u0131k Kemal ve Ahmed Midhat Efendi, Bat\u0131 tarz\u0131ndaki T\u00fcrk roman\u0131n\u0131n ilk isimleridir. Roman tarihimizdeki yerlerini, daha \u00e7ok ilk olmalar\u0131na bor\u00e7ludurlar. Roman tekni\u011finde zay\u0131f kalm\u0131\u015f olmalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, bu iki edibimizin, bilhassa Ahmed Midhat’\u0131n, eserlerinde eski T\u00fcrk tahkiyecili\u011finin unsurlar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015f olmalar\u0131 m\u00fcspet bir husustur. Bu \u00e7izgi, ancak H\u00fcseyin Rahmi ile devam edebilmi\u015f, ondan sonra maalesef arkas\u0131 gelmemi\u015ftir.<\/p>\n

Bat\u0131 tarz\u0131ndaki roman\u0131n ilk \u00f6rnekleri \u00fczerinden daha otuz y\u0131l ge\u00e7meden ilk \u015faheserler ortaya \u00e7\u0131kar: M\u00e2i ve Siyah, A\u015fk-\u0131 Memnu, Eyl\u00fcl. H\u00e2lit Ziya ve Mehmet Rauf’un eserleri o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki T\u00fcrk roman\u0131 onlar\u0131n \u00e7izgisinden bir t\u00fcrl\u00fc d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kamaz. Yakup Kadri, Halide Edip ve Re\u015fat Nuri ayn\u0131 \u00e7izginin b\u00fcy\u00fck isimleridir. Cemiyetimizin ge\u00e7irmekte oldu\u011fu derin sosyal de\u011fi\u015fme, Do\u011fu-Bat\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, Halide Edip ve Yakup Kadri’nin romanlar\u0131nda sosyal zemin olarak yer al\u0131r. Bu, onlar\u0131n Servet-i F\u00fcnunculara g\u00f6re \u00fcst\u00fcn taraflar\u0131n\u0131 te\u015fkil eder. Yakup Kadri’nin bir \u00fcsl\u00fbp\u00e7u olarak da roman\u0131m\u0131zda \u00f6nemli yeri vard\u0131r. \u00d6mer Seyfeddin, Re\u015fat Nuri ve Refik Halit ise bug\u00fcnk\u00fc sade T\u00fcrk nesrinin (uydurmac\u0131l\u0131k bir yana) yol a\u00e7\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Roman tekni\u011fi, \u00fcsl\u00fbp, sosyal muhteva ve psikolojik derinlik… B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 birle\u015ftiren deha, Peyami Safa’d\u0131r. Belki bir yazar\u0131m\u0131z\u0131n bir eseri, onun herhangi bir eserini a\u015fm\u0131\u015f olabilir. Fakat bir b\u00fct\u00fcn olarak Peyami Safa’n\u0131n romanc\u0131l\u0131\u011f\u0131, edebiyat\u0131m\u0131zda hen\u00fcz a\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bir s\u0131rada\u011f silsilesi olarak durmaktad\u0131r.<\/p>\n

Safiye Erol’un Ci\u011ferdelen’i, Tanp\u0131nar’\u0131n Abdullah Efendi\u2019nin R\u00fcyalar\u0131 roman\u0131 (hik\u00e2yesi) ve Ats\u0131z’\u0131n Ruh Adam’\u0131, edebiyat\u0131m\u0131zdaki tek tek zirvelerdir. Ci\u011ferdelen ve Ruh Adam tarihle bug\u00fcn\u00fc birle\u015ftiren, zaman kavram\u0131n\u0131 \u00e2deta silen yap\u0131lar\u0131yla roman\u0131m\u0131zda \u00e7ok ayr\u0131 bir yer tutar. Abdullah Efendi\u2019nin R\u00fcyalar\u0131 ise do\u011frudan do\u011fruya bir ruhun maceras\u0131d\u0131r ki b\u00f6yle bir maceran\u0131n bir daha kaleme al\u0131nabilece\u011fini sanm\u0131yorum.<\/p>\n

Yukar\u0131da belirtti\u011fim geli\u015fme \u00e7izgisi i\u00e7inde sosyal realistler veya k\u00f6y romanc\u0131lar\u0131, birka\u00e7 istisna olmakla beraber, tam bir gerileme te\u015fkil ederler. Ya hepten iyi ya hepten k\u00f6t\u00fc tipleriyle, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fckleri basmakal\u0131p\u00e7\u0131l\u0131kla bu romanlar 1870\u2019li y\u0131llar\u0131n \u00e7izgisindedir. S\u0131rtlar\u0131ndan bu a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fc atabilen yeni neslin sosyalist yazarlar\u0131, roman\u0131m\u0131z\u0131n geli\u015fme \u00e7izgisini yakalam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

T\u00fcrk roman\u0131nda I\u015f\u0131nsu<\/h2>\n

Bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk roman\u0131nda \u00fc\u00e7 isim var: Tar\u0131k Bu\u011fra, Emine I\u015f\u0131nsu ve Sevin\u00e7 \u00c7okum. Di\u011fer iki romanc\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015fka de\u011ferlendirmelere b\u0131rakarak konumuz olan I\u015f\u0131nsu’ya gelebiliriz.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck D\u00fcnya’dan itibaren devaml\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6steren I\u015f\u0131nsu’nun, bilhassa roman tekni\u011fi ve tiple\u015ftirme a\u00e7\u0131lar\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz roman\u0131nda ilk isim olarak say\u0131lmas\u0131 gerekir. Roman tekni\u011fi, belki bir ba\u015fka ifadeyle kompozisyon, I\u015f\u0131nsu’da m\u00fckemmeldir. Olaylar kusursuz bir \u015fekilde s\u0131ralan\u0131r ve sonuca ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. I\u015f\u0131nsu bir gerilim romanc\u0131s\u0131d\u0131r ve okuyucunun merak duygusunu elinde tutar. Kronolojinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f, bilhassa Canbaz’da tatbik edilen geriye d\u00f6n\u00fc\u015f tekni\u011fi gerilimi aksatmaz, bilakis daha canl\u0131 h\u00e2le getirir.<\/p>\n

I\u015f\u0131nsu romanlar\u0131n\u0131n kahramanlar\u0131<\/h2>\n

I\u015f\u0131nsu’nun tipleri, roman yapraklar\u0131nda sayfa sayfa canlan\u0131r. Roman ilerledik\u00e7e; ruh yap\u0131lar\u0131, davran\u0131\u015flar\u0131 ve konu\u015fmalar\u0131yla \u00e2deta \u00f6teden beri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131z canl\u0131 insanlarla kendinizi yan yana bulursunuz. Yaln\u0131z bu tiplerin fizik portreleri biraz siliktir. \u0130lay, Kemal Efendi, Ali ve Sevim Abla b\u00f6yle canl\u0131, ya\u015fayan tiplerdir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

I\u015f\u0131nsu’nun bir de idealize edilmi\u015f kahramanlar\u0131 vard\u0131r: Tutsak’da Tar\u0131k, \u00c7i\u00e7ekler B\u00fcy\u00fcr’de Arif, Canbaz’da Mehmet. Bu tipler yazar\u0131n \u00e7ok de\u011fi\u015fik bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc, belki de biraz fanteziye d\u00fc\u015fk\u00fcn taraf\u0131n\u0131 if\u015fa ederler. Onlar; yerde y\u00fcr\u00fcyen, oturan, kalkan, konu\u015fan kahramanlar\u0131n \u00e2deta ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fczerinde yer alan daha yukar\u0131daki bir tabakaya aittirler. Ya\u015fayan kahramanlar\u0131n zihinlerindeki, ruhlar\u0131ndaki ideal \u00e7izginin insanlar\u0131. Fakat Arif b\u00f6yle olmas\u0131na ra\u011fmen ne kadar canl\u0131d\u0131r! O \u00f6l\u00fcnce sanki bir ideal \u00f6l\u00fcr. Sevgili I\u015f\u0131nsu, o romanda Bulgaristan’daki T\u00fcrkleri de\u011fil de bug\u00fcnk\u00fc halimizi mi g\u00f6rd\u00fcn yoksa?.. \u2014Tamamen s\u00fcbjektif olarak s\u00f6yl\u00fcyorum\u2014 bu ikinci tabakan\u0131n kahramanlar\u0131, beni daha \u00e7ok cezbetmektedir. O esrarl\u0131 kahramanlarda b\u00fcy\u00fcl\u00fc \u00fclk\u00fclerin b\u00fcy\u00fcl\u00fc g\u00fczelliklerini ya\u015far\u0131m.<\/p>\n

I\u015f\u0131nsu romanlar\u0131nda sosyal zemin ve \u00fcslup<\/h2>\n

I\u015f\u0131nsu’nun roman\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf sosyal zemindir. Tutsak, Sanc\u0131 ve Canbaz; her biri bir askeri m\u00fcdahale ile sonu\u00e7lanan \u00fc\u00e7 devri \u00e7ok canl\u0131 olarak verir. Tutsak, zannedildi\u011fi veya takdim edildi\u011fi gibi Kerk\u00fck T\u00fcrklerinin roman\u0131 de\u011fil, 1960 \u00f6ncesi T\u00fcrkiye\u2019sinin roman\u0131d\u0131r. Kerk\u00fck’teki katliam, ikinci bir tabaka olarak ve uzaktan uza\u011fa eserde yer al\u0131r. Do\u011frudan do\u011fruya d\u0131\u015f T\u00fcrkleri konu edinen romanlar, sadece Azap Topraklar\u0131 ve \u00c7i\u00e7ekler B\u00fcy\u00fcr’d\u00fcr. Bu iki roman\u0131yla da I\u015f\u0131nsu, edebiyat\u0131m\u0131zda husus\u00ee bir yer tutar. Bizden olan, bizim par\u00e7am\u0131z olan Rumeli T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, b\u00fct\u00fcn dram\u0131yla bu eserlerde ya\u015far\u0131z. (1)<\/sup><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

I\u015f\u0131nsu’nun \u00e7ok canl\u0131 ve a\u00e7\u0131k bir \u00fcsl\u00fbbu vard\u0131r. Bu \u00fcsl\u00fbp, belki de sanatk\u00e2rane olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tenkit edilebilir. Fakat bence romanda artistik nesir ancak yer yer bulunabilir; b\u00f6yle par\u00e7alar\u0131n fazla uzat\u0131lmas\u0131, roman i\u00e7in \u201ckullan\u0131\u015fl\u0131\u201d de\u011fildir. Bundan sonraki romanlar\u0131nda I\u015f\u0131nsu’nun artistik nesre zaman zaman yer vermesinin faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Bunu bilhassa tasvirlerde yapmal\u0131d\u0131r. Zaten bana g\u00f6re I\u015f\u0131nsu roman\u0131n\u0131n eksik say\u0131labilecek taraflar\u0131ndan biri d\u0131\u015f tasvirlerdir. Tabiat, e\u015fya ve insan\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, roman i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir dokunulup ge\u00e7ilecek kadar \u00f6nemsiz olmasa gerektir. Bir de I\u015f\u0131nsu’nun bir romanc\u0131m\u0131zda \u201cmalumatfuru\u015fluk\u201d olarak niteledi\u011fi hususun roman i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fcde l\u00fczumlu oldu\u011funu eklemeliyim. Bilgili ve k\u00fclt\u00fcrl\u00fc kahramanlar, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc kullan\u0131lmak \u015fart\u0131yla roman\u0131n seviyesini y\u00fckseltir. Tasvir, artistik nesir ve biraz \u201cmalumatfuru\u015fluk\u201d; acaba I\u015f\u0131nsu’nun en m\u00fckemmel taraflar\u0131ndan biri olan gerilimcili\u011fini aksat\u0131r m\u0131?<\/p>\n

Emine I\u015f\u0131nsu, yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m \u00f6zellikleriyle, T\u00fcrk roman\u0131n\u0131n geli\u015fme \u00e7izgisini ba\u015far\u0131yla devam ettirenlerden ve bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk roman\u0131n\u0131n zirvelerinden biridir.<\/p>\n

(1) \u00c7i\u00e7ekler B\u00fcy\u00fcr, sosyalist rejimin ya\u015fanm\u0131\u015f olaylara dayanan m\u00fckemmel bir tenkidi olarak; Azap Topraklar\u0131, Bat\u0131 Trakya’daki T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 Yunan zulm\u00fcn\u00fc g\u00f6steren canl\u0131 olaylar\u0131yla, hariciyemiz veya devletin ilgili ba\u015fka kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan Bat\u0131 dillerine mutlaka terc\u00fcme edilmelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eserleriyle \u00e7i\u00e7ekler b\u00fcy\u00fcten, T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc kalemlerinden Emine I\u015f\u0131nsu’nun an\u0131s\u0131na…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":13083,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[62,2],"tags":[1796,1798,1795,659,1793,1799,1794,1797],"coauthors":[11],"class_list":["post-13082","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim-kultur","category-genel","tag-azap-topraklari","tag-canbaz","tag-cicekler-buyur","tag-emine-isinsu","tag-emine-isinsu-oksuz","tag-kucuk-dunya","tag-sanci","tag-tutsak"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13082"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13087,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13082\/revisions\/13087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13082"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=13082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}