{"id":13613,"date":"2021-06-16T15:00:00","date_gmt":"2021-06-16T12:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=13613&#038;preview=true&#038;preview_id=13613"},"modified":"2021-06-16T01:07:16","modified_gmt":"2021-06-15T22:07:16","slug":"dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/","title":{"rendered":"Do\u011fal mekanizman\u0131n ekonomideki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>Salg\u0131n d\u00f6neminde t\u00fcm \u00fclkelerde ekonomi, durgun veya k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc. Birka\u00e7 \u00fclkede ise canlanma ve b\u00fcy\u00fcme g\u00f6zleniyor. Ekonomik durgunluk veya k\u00fc\u00e7\u00fclmenin \u00e7e\u015fitli sebepleri aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc COVID-19. \u00a0\u0130nsan hareketlili\u011fi k\u0131s\u0131tland\u0131; \u00fcretim asgari d\u00fczeye indi, ticaretin niteli\u011fi de\u011fi\u015fti ve hacmi darald\u0131, birincil \u00fcretim yerleriyle nihai \u00fcretim ve t\u00fcketim yerleri aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 koptu. Toplumlar i\u00e7e kapand\u0131. Devletler t\u00fcm dikkatlerini, enerji, kaynak ve y\u00f6netim g\u00fc\u00e7lerini hastal\u0131ktan korunma, tedavi ve hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 stratejiler geli\u015ftirmekte kulland\u0131lar. Bir bak\u0131ma t\u00fcm insanl\u0131k ve olu\u015fturduklar\u0131 sistemler, hayatta kalma mekanizmas\u0131na d\u00f6nd\u00fcler<strong><em>.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Durumun tamam\u0131n\u0131 betimleyecek de\u011filiz, bilinen hususlar. De\u011finmek istedi\u011fimiz, bir y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir t\u00fcm d\u00fcnyada bir ola\u011fand\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n ya\u015fanm\u0131\u015f ve k\u0131smen ya\u015fan\u0131yor olmas\u0131. T\u00fcm bu ya\u015fananlar, asl\u0131nda do\u011fal ya\u015famda bir d\u00f6ng\u00fc halinde olan bir s\u00fcrecin toplumlar, topluluklar ve kurumlar\u0131ndaki yans\u0131malar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir mi?<\/p>\n<p>\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda salg\u0131n sonras\u0131 \u00fclkelerin ekonomileri \u00e7ok konu\u015fulacak. Konuyu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken epeyce emek ve zaman harcad\u0131\u011f\u0131m (doktora tezi konum) canl\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funda olan bir do\u011fal mekanizman\u0131n i\u015fleyi\u015fi geldi hat\u0131r\u0131ma. Bir siyaset\u00e7imizin de \u00e7e\u015fitli vesilelerle ekonomist oldu\u011funu s\u00f6ylemesi ve kendisini \u00e7obana benzetmesi de konuyu bu boyutuyla d\u00fc\u015f\u00fcnmeye te\u015fvik etti.<\/p>\n<p>Ekonomi ve ekonomi y\u00f6netimiyle do\u011fada var olan bir mekanizman\u0131n nas\u0131l da benzer oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Dibe vurma sendromu sonras\u0131 durum\u2026 Sava\u015flarda, b\u00fcy\u00fck kitlesel g\u00f6\u00e7lerde, salg\u0131n hastal\u0131k durumlar\u0131nda (pandemi), yayg\u0131n kurakl\u0131k ve k\u0131tl\u0131klarda ya\u015fananlar\u0131 hat\u0131rlay\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Salg\u0131n d\u00f6neminde baz\u0131 yerel y\u00f6netimler birden ortaya \u00e7\u0131kan sorunlara anl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcn\u00a0 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirdiler. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin \u00e7o\u011funun kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmasa da baz\u0131lar\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lacak \u00f6nemde \u00f6rnekler. Bu s\u00fcre\u00e7te y\u00f6netimin, liderli\u011fin ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullarda \u00f6nemi de bir daha anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n<h2><strong>Do\u011fal mekanizma<\/strong><\/h2>\n<div id=\"attachment_13615\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-13615\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-13615 size-full\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/evrimagaci.org_public_content_media_5345c80d9f20b0b451a6095c9f29724b.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"675\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/evrimagaci.org_public_content_media_5345c80d9f20b0b451a6095c9f29724b.jpg 1200w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/evrimagaci.org_public_content_media_5345c80d9f20b0b451a6095c9f29724b-300x169.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/evrimagaci.org_public_content_media_5345c80d9f20b0b451a6095c9f29724b-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/evrimagaci.org_public_content_media_5345c80d9f20b0b451a6095c9f29724b-150x84.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/evrimagaci.org_public_content_media_5345c80d9f20b0b451a6095c9f29724b-768x432.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><p id=\"caption-attachment-13615\" class=\"wp-caption-text\"><a href=\"https:\/\/pixabay.com\/illustrations\/africa-silhouette-laser-cut-giraffe-1496771\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">G\u00f6rsel kaynak<\/a><\/p><\/div>\n<p>\u00c7e\u015fitli sebeplerle hem do\u011fal ortamlar\u0131ndaki hayvanlar hem \u00e7iftlik hayvanlar\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131 beslenmeye maruz kalabilirler. Belgesellerde, otlar\u0131n g\u00fcr ve bol oldu\u011fu mevsimde hayvanlar\u0131n h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri, v\u00fccut rezervlerini geli\u015ftirdikleri; kurak mevsimlerde ise yeti\u015fkinlerin zay\u0131flad\u0131klar\u0131, b\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131nda olanlarda g\u00fcnl\u00fck canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc veya durdu\u011fu \u00e7o\u011fumuzca fark edilmi\u015ftir. Bozk\u0131rlarda yap\u0131lan mera hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda k\u0131\u015f mevsiminde yem miktar ve kalitesinin yetersizli\u011fi, yem stoklar\u0131n\u0131n t\u00fckenmesi, d\u0131\u015f ortamda yem maddelerinin hayvanlar\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak d\u00fczeyde olmamas\u0131 durumunda yeti\u015fkinler a\u011f\u0131rl\u0131k kaybederler; gen\u00e7 ve b\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131ndakilerin b\u00fcy\u00fcmeleri, geli\u015fmeleri asgari d\u00fczeye iner veya durur.<\/p>\n<p>Ancak gen\u00e7, b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemindeki hayvanlar\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 beslenme d\u00f6nemi sonunda yeterli, kaliteli, dengeli yemle beslenmeleriyle b\u00fcy\u00fcme ve a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131 birden h\u0131zlan\u0131r. Bu t\u00fcr b\u00fcy\u00fcmeye telafi b\u00fcy\u00fcmesi denir. Bu durum bir ekonomik dura\u011fanl\u0131k d\u00f6neminden sonraki g\u00f6receli h\u0131zl\u0131 ve y\u00fcksek b\u00fcy\u00fcmeyle \u00e7ok benzerdir.<\/p>\n<p>Telafi b\u00fcy\u00fcmesi, yem veya besin maddeleri bak\u0131m\u0131ndan k\u0131s\u0131tlanan geli\u015fme \u00e7a\u011f\u0131ndaki hayvanlar\u0131n, k\u0131s\u0131tlamay\u0131 takiben yeterli d\u00fczeyde yap\u0131lan yemleme ile normal beslenmi\u015f ya\u015f\u0131tlar\u0131ndan daha y\u00fcksek canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6stermeleridir. Hayvanlarda b\u00fcy\u00fcmenin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kendilerinde var olan baz\u0131 kabiliyetlerin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Hayvanlar\u0131n hayatta kalma mekanizmas\u0131 baz\u0131 yeti\u015ftiricilik sistemlerinin de esas\u0131n\u0131 te\u015fkil eder. A\u00e7\u0131k alanda yap\u0131lan hayvanc\u0131l\u0131kta, \u00f6zellikle karasal iklim ve co\u011frafyalarda bu tarz yeti\u015ftiricilik sistemleri yayg\u0131nd\u0131r. Normal beslenen hayvanlarla k\u0131s\u0131tl\u0131 beslenen hayvanlar\u0131n sonraki d\u00f6nemde bol ve kaliteli yemle telafi b\u00fcy\u00fcmesi g\u00f6stermelerinden sonra v\u00fccut dokular\u0131n\u0131n kompozisyon ve a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki fark fazlaca y\u00fcksek de\u011fildir. Normal beslenenlere k\u0131yasla kas dokusu biraz az; kemik, ya\u011f ve i\u00e7 organ dokular\u0131 biraz fazla olur.<\/p>\n<p>Tabii burada \u00e7oban\u0131n (y\u00f6netici) bilgisi ve mahareti \u00f6nemlidir. K\u0131t yem kayna\u011f\u0131yla hayvanlar\u0131 baharda ye\u015fil, g\u00fcr \u00e7ay\u0131rlara ula\u015ft\u0131racak bir stratejk y\u00f6netim \u00e7obanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n niteli\u011fini, d\u00fczeyini g\u00f6sterir. Netice olarak hayvanlar zor d\u00f6nemi atlat\u0131p hayatta kal\u0131rlar, \u00e7oban da s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn bekas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f,\u00a0 ge\u00e7imini g\u00fcvenceye alm\u0131\u015f olur.<\/p>\n<p>Benzeri durum insanlarda da vard\u0131r. Yetersiz ve dengesiz beslenen \u00e7ocuklar\u0131n zay\u0131f, c\u0131l\u0131z, k\u0131sa boylu olduklar\u0131, zihinsel ve ki\u015fisel geli\u015fimlerinde de kal\u0131c\u0131 etkileri oldu\u011fu herkesin bildi\u011fi bir durum. \u00c7e\u015fitli sebeplerle, k\u00f6t\u00fc \u015fartlarda ve yetersiz beslenen gen\u00e7lerin de \u015fartlar\u0131n iyile\u015fmesi; yeterli, dengeli ve d\u00fczenli beslenmeleriyle geli\u015fip serpildikleri yine bildi\u011fimiz, g\u00f6zlemledi\u011fimiz bir d\u00f6ng\u00fc. Bu \u00e7ocuklar b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemlerinde, belli bir s\u00fcre i\u00e7inde yeterli ve dengeli beslenemezlerse durum kal\u0131c\u0131 olur, yani kavruk kal\u0131rlar. Bir\u00e7ok \u00fclkelerde okullardaki beslenme programlar\u0131n\u0131n amac\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 nesillerin devam\u0131n\u0131 sa\u011flama \u00e7abas\u0131d\u0131r. Bu mill\u00ee g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi konusunun en \u00f6nemli bile\u015fenidir ve mill\u00ee ekonomiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>K\u0131ra\u00e7 alanlarda, bozk\u0131rda bahar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131yla geli\u015fiveren \u00e7o\u011fu bitkinin de kurakl\u0131k ve yetersiz besin maddeleri sebebiyle serpilip boy vermeden, k\u0131sa bir \u00e7i\u00e7eklenmeden hemen tohuma d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, yani kavruk kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015fsinizdir. Hayatta kalma ve d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc tamamlama refleksi. Ondaki genetik kapasiteyi \u00e7evresini de\u011fi\u015ftirip, geli\u015ftirerek, bak\u0131m ve beslenmesini d\u00fczenleyerek, yani y\u00f6neterek ortaya \u00e7\u0131karmak da zaten k\u00fclt\u00fcr oluyor (agriculture). Bir\u00e7ok \u00fclkedeki ekonomik d\u00f6ng\u00fc de ayn\u0131 durumda de\u011fil mi\u00a0?<\/p>\n<h2><strong><em>Do\u011fal mekanizman\u0131n ekonomideki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc<\/em><\/strong><\/h2>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-12070 aligncenter\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ekonomi-1.jpg\" alt=\"\" width=\"630\" height=\"354\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ekonomi-1.jpg 630w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ekonomi-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/ekonomi-1-150x84.jpg 150w\" sizes=\"(max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/p>\n<p>\u00dclkeler de ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlara, risk, tehdit ve belirsizliklere kar\u015f\u0131 kapasiteleri ve liderlikleri d\u00fczeyinde haz\u0131rl\u0131k yaparlar; kaynak kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 ona g\u00f6re d\u00fczenlerler. \u00dclkenin toplam g\u00fcc\u00fc ile y\u00f6netim yeterlilik kapasitesi de buna g\u00f6re de\u011ferlendirilir. Salg\u0131n boyunca T\u00fcrkiye dahil \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden yans\u0131yan haberler ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler hepimizin hat\u0131r\u0131ndad\u0131r. Bu s\u0131ralarda da zorda kalm\u0131\u015f kesimler i\u00e7in h\u00fck\u00fbmetin ald\u0131\u011f\u0131 tedbirlerin ve yapt\u0131\u011f\u0131 desteklerin yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131, ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcden nas\u0131l \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Baz\u0131 acil olmayan sistemik konular da acil sorunlar\u0131 \u00f6rt\u00fclemek i\u00e7in g\u00fcndemde tutuluyor.<\/p>\n<p><em>K\u0131saca \u00e7er\u00e7evesini belirledi\u011fimiz ba\u011flamda ekonomilerin de benzeri bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi? E\u011fer ekonomi de do\u011fal s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131ysa insan ve geli\u015ftirdi\u011fi sistemlerin ve kurumlar\u0131n bu do\u011fal s\u00fcrece etkisi s\u0131n\u0131rs\u0131z m\u0131?\u00a0 Y\u0131ll\u0131k ekonomik geli\u015fme ve b\u00fcy\u00fcmenin \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131, ba\u015fka bir ifadeyle en y\u00fcksek ekonomik b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 ne kadar olabilir? <\/em><\/p>\n<p>Ekonomist de\u011filim ve tar\u0131m ekonomisi d\u0131\u015f\u0131nda ekonomiyle ilgili bilgim k\u0131s\u0131tl\u0131. Ancak benzeri durumun ekonomide de oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Belki de konu ekonomistlerce enine boyuna ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p, incelenmi\u015f; bilinen bir durumdur da benim haberim ve bilgim yoktur.<\/p>\n<p>Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fcme, geli\u015fme ve kalk\u0131nma marjinale ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, yani en \u00fcst geni\u015fleme, b\u00fcy\u00fcme s\u0131n\u0131rlar\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan bu \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olur (%1-2). Bu durum ABD dahil Bat\u0131 ekonomilerinde on y\u0131llard\u0131r g\u00f6zlenen bir durum.\u00a0 Bu \u00fclkelerde ancak paradigma de\u011fi\u015fimleri ve yeni teknolojiler durumu daha da geli\u015ftirebilir. Geli\u015fme yolundaki \u00fclkelerde ise potansiyel en \u00fcst geli\u015fme ve geni\u015fleme s\u0131n\u0131r\u0131 ile halihaz\u0131rdaki durumlar\u0131 aras\u0131nda geni\u015f bir alan oldu\u011fundan kalk\u0131nma, b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme h\u0131z ve oranlar\u0131 y\u00fcksek oldu ve genellikle, arada ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar ortalamas\u0131 %5-8 aras\u0131nda seyretti. \u00c7in 10-15 y\u0131l \u00f6ncelerine kadar y\u0131ll\u0131k %10 \u00fczerinde bir kalk\u0131nma oran\u0131na sahipti; h\u00e2len de en y\u00fcksek b\u00fcy\u00fcme oran\u0131na sahip. Y\u00fcksek kalk\u0131nma ve b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 Hindistan, Brezilya, G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti, Endonezya, Meksika, T\u00fcrkiye, Tayland gibi \u00fclkelerde de g\u00f6zlenmekteydi. <em>\u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fclkelerde halihaz\u0131rda bir b\u00fcy\u00fcme mekanizmas\u0131 vard\u0131r ve uygun \u015fartlarda hemen maksimum d\u00fczeyde harekete ge\u00e7erler.<\/em> <em>En az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ise sistemik ve kurumsal sorunlar vard\u0131r. Kapasiteleri d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Yani d\u00fc\u015f\u00fck kapasiteyle d\u00fc\u015f\u00fck girdi ve d\u00fc\u015f\u00fck \u00e7\u0131kt\u0131l\u0131 bir ekonomileri vard\u0131r.<\/em> D\u00f6ng\u00fcy\u00fc de\u011fi\u015ftirmenin ba\u015fl\u0131ca \u00f6n ko\u015fullar\u0131 ba\u015fta insan olmak \u00fczere kapasiteyi geli\u015ftirip artt\u0131rmakt\u0131r. Bu <em>i\u015flevselli\u011fin de bir zaman boyutu vard\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>Bir \u00fclkede ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fartlar\u0131 da kapsayan d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyen sistemler ve mekanizmalar ile bunlar\u0131 y\u00f6neten kurumlar varsa \u00fclke s\u00fcreci en az hasar ve y\u0131k\u0131mla atlat\u0131r ve sonras\u0131nda toplam g\u00fcc\u00fcn\u00fc maksimum d\u00fczeyde kullanarak, maksimum b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmeyi yakalayabilir.<\/p>\n<p>Baz\u0131 sekt\u00f6rlerde ve toplumun baz\u0131 kesimlerinde durumun Nasrettin Hoca\u2019ya atfedilen \u00f6yk\u00fcye benzemesi de muhtemeldir. Ah\u0131r\u0131ndaki e\u015fe\u011fin yemini her g\u00fcn giderek k\u0131s\u0131tlayan Nasrettin \u201cE\u015fek tam a\u00e7 ya\u015famaya al\u0131\u015faca\u011f\u0131 s\u0131rada \u00f6ld\u00fc\u201d diye i\u00e7 ge\u00e7irmi\u015f. Hayvan\u0131 serbest b\u0131raksayd\u0131 muhtemelen \u00f6lmezdi, e\u015fekler kalitesiz, kaba yemleri bile en verimli \u015fekilde de\u011ferlendirme sistemi ve mekanizmas\u0131na sahip hayvanlard\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Y\u00f6netim ve iktidar\u0131n rol\u00fc<\/strong><\/h2>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-13616\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/yonetim.jpg\" alt=\"\" width=\"960\" height=\"677\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/yonetim.jpg 960w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/yonetim-300x212.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/yonetim-150x106.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/yonetim-768x542.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de insan kayna\u011f\u0131 ve kapasitesi hi\u00e7 de k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. Uygun y\u00f6netimle bunlar\u0131 harekete ge\u00e7irmek, y\u00fcksek ve h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131na ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada insan\u0131n akl\u0131na \u015f\u00f6yle de bir soru geliyor: \u00dclkede ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlarda bile d\u00fczg\u00fcn, etkili ve verimli, i\u015flerli\u011fi y\u00fcksek sistemler, mekanizmalar ve kurumlar varsa iktidar\u0131n kim oldu\u011fu ne kadar \u00f6nemli?<\/p>\n<p>Yine do\u011fadan bir \u00f6rnek: Hayvan\u0131 hayatta tutan, verimlili\u011fini belirleyen ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 boyut vard\u0131r: genetik, \u00e7evre ( fiziksel \u00e7evre ve beslenme dahil) ve y\u00f6netim.\u00a0 Durumu ekonomiye terc\u00fcme edersek\u00a0; geneti\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ekonomideki sistemler, mekanizmalar ve kurumlar olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00c7evre \u015fartlar\u0131 ve beslenme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 hammadde, \u00fcretim kapasitesi ve sistemleri, i\u015fleme ve t\u00fcketim olarak al\u0131nabilir. Y\u00f6netim y\u00f6netimdir (ister \u00e7oban ister y\u00f6netici). Hayvanc\u0131l\u0131kta en b\u00fcy\u00fck girdi yemdir ve toplam operasyonel (i\u015fletme) maliyetin %60-75 kadar\u0131na ula\u015f\u0131r. Genetik kapasite ba\u015fl\u0131ca s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 fakt\u00f6rd\u00fcr. Y\u00f6netimin pay\u0131 bunlar aras\u0131nda en az\u0131d\u0131r. Ekonomide oldu\u011fu gibi. Ekonomide de iyi y\u00f6netimin pay\u0131 toplam ekonomi i\u00e7inde san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine \u00e7ok da y\u00fcksek de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u0130yi y\u00f6netim ve iktidar \u00fclkedeki kapasiteyi belli oranda geli\u015ftirip, harekete ge\u00e7irebilir. Ancak bu zamanla ilgili bir s\u00fcre\u00e7tir. Hi\u00e7 bir iktidar, bir-iki iktidar y\u0131l\u0131nda o \u00fclkeye \u00e7a\u011f atlatamaz. Yani katk\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r. Ancak k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim ve iktidar, sistem, mekanizma ve kurumlar\u0131n i\u015fleyi\u015f d\u00fczenini bozarak hepsini mahvedebilir.<\/p>\n<p>Kalk\u0131nma \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve karma\u015f\u0131k bir fenomendir. \u00c7ok bile\u015feni vard\u0131r ama geli\u015fme yolundaki \u00fclkelerde en fazla konu\u015fulan\u0131 y\u00f6netim ve iktidard\u0131r, yani siyasettir. Geli\u015fme yolundaki ve az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde kutupla\u015fma, siyasalla\u015fma, kitlesel gerginlikler ve se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131 y\u00fcksektir. Hipotetik tart\u0131\u015fmalar yayg\u0131nd\u0131r ve toplumun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 bu tart\u0131\u015fmalarla me\u015fguliyet tuza\u011f\u0131na \u00e7ekilirler. H\u00e2lbuki y\u00f6netimin toplam kalk\u0131nma, geli\u015fme ve b\u00fcy\u00fcmedeki pay\u0131, s\u0131n\u0131r\u0131 do\u011fal canl\u0131 mekanizmas\u0131yla \u00f6rneklemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan \u00e7ok da fazla de\u011fildir. Tekrar edersek, istisnas\u0131 k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim ve iktidarlard\u0131r; onlar\u0131n rol\u00fc ve pay\u0131 hep y\u00fcksektir; k\u00f6t\u00fc \u00e7oban gibi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de yar\u0131m as\u0131rdan fazlad\u0131r ya\u015fanan durum budur. T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc de de\u011fildir ve nerdeyse t\u00fcm geli\u015fme yolundaki ve az geli\u015fmi\u015f \u00fclke ekonomilerinde durum benzeridir.<\/p>\n<p>Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde hangi siyasi partinin iktidarda oldu\u011fu ya da siyasi liderin kim oldu\u011funun geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdeki kadar \u00f6nemsenmedi\u011finin sebebi belli olmuyor mu?<\/p>\n<p>Salg\u0131n sonras\u0131, muhtemelen bir\u00e7ok \u00fclkede ekonomik b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 giderek y\u00fckselecek. Do\u011fada var olan, hayvanlardan \u00f6rnekledi\u011fimiz telafi b\u00fcy\u00fcmesine benzer bir b\u00fcy\u00fcme seyri olacak. Siyasetin tart\u0131\u015faca\u011f\u0131 ise bu geni\u015fleme ve b\u00fcy\u00fcmeyi iktidarlar\u0131n, y\u00f6netimlerin sahiplenece\u011fi ve bunun toplumdaki kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fclerce bile ortak bir varsay\u0131m olarak kabul edilece\u011fidir.\u00a0 Oysa bu zaten ekonominin de do\u011fas\u0131nda var; yeter ki k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimle bu do\u011fal mekanizmay\u0131 bozmay\u0131n.<\/p>\n<p>Konumuzla uzaktan akraba bir durum da geli\u015fme ve b\u00fcy\u00fcmenin toplumun belli kesimlerinde yo\u011funla\u015fmas\u0131d\u0131r. Kaynak birikiminin belli kesimlerde toplanmas\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde bir sistem sorunudur. Geli\u015fme yolundaki \u00fclkelerde sistem sorunu oldu\u011fu kadar da siyasetin tercihidir. T\u00fcrkiye\u2019de birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r bu tercihin \u00f6zneleri yaz\u0131l\u0131p, konu\u015fulmuyor mu?<\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Salg\u0131n sonras\u0131, muhtemelen bir\u00e7ok \u00fclkede ekonomik b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 giderek y\u00fckselecek. Do\u011fada var olan, hayvanlardan \u00f6rnekledi\u011fimiz telafi b\u00fcy\u00fcmesine benzer bir b\u00fcy\u00fcme seyri olacak.<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":13614,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[63],"tags":[349,1883,1469,1884,1882],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v16.0.2 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Do\u011fal mekanizman\u0131n ekonomideki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Salg\u0131n sonras\u0131, muhtemelen bir\u00e7ok \u00fclkede ekonomik b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 giderek y\u00fckselecek. Do\u011fada var olan, hayvanlardan \u00f6rnekledi\u011fimiz telafi b\u00fcy\u00fcmesine benzer bir b\u00fcy\u00fcme seyri olacak.\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Do\u011fal mekanizman\u0131n ekonomideki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Salg\u0131n sonras\u0131, muhtemelen bir\u00e7ok \u00fclkede ekonomik b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131 giderek y\u00fckselecek. Do\u011fada var olan, hayvanlardan \u00f6rnekledi\u011fimiz telafi b\u00fcy\u00fcmesine benzer bir b\u00fcy\u00fcme seyri olacak.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-06-16T12:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-15T22:07:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/ekonomi-1-20190725111654.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"736\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"414\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"8 dakika\">\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\",\"name\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"sameAs\":[],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/mdmLogo-yazisiz.jpg\",\"width\":422,\"height\":422,\"caption\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\"}},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"description\":\"D\\u00fcnyaya T\\u00fcrk\\u00e7\\u00fc Bak\\u0131\\u015f\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/ekonomi-1-20190725111654.png\",\"width\":736,\"height\":414},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/\",\"name\":\"Do\\u011fal mekanizman\\u0131n ekonomideki izd\\u00fc\\u015f\\u00fcm\\u00fc - M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2021-06-16T12:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-15T22:07:16+00:00\",\"description\":\"Salg\\u0131n sonras\\u0131, muhtemelen bir\\u00e7ok \\u00fclkede ekonomik b\\u00fcy\\u00fcme oranlar\\u0131 giderek y\\u00fckselecek. Do\\u011fada var olan, hayvanlardan \\u00f6rnekledi\\u011fimiz telafi b\\u00fcy\\u00fcmesine benzer bir b\\u00fcy\\u00fcme seyri olacak.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"Anasayfa\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/\",\"name\":\"Do\\u011fal mekanizman\\u0131n ekonomideki izd\\u00fc\\u015f\\u00fcm\\u00fc\"}}]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#webpage\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/9cab1674ef19853842c61a048cc221b7\"},\"headline\":\"Do\\u011fal mekanizman\\u0131n ekonomideki izd\\u00fc\\u015f\\u00fcm\\u00fc\",\"datePublished\":\"2021-06-16T12:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-15T22:07:16+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#webpage\"},\"commentCount\":1,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#primaryimage\"},\"keywords\":\"ekonomi,ekonomik b\\u00fcy\\u00fcme,salg\\u0131n,salg\\u0131n sonras\\u0131,telafi b\\u00fcy\\u00fcmesi\",\"articleSection\":\"EKONOM\\u0130\",\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dogal-mekanizmanin-ekonomideki-izdusumu\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/9cab1674ef19853842c61a048cc221b7\",\"name\":\"Mustafa \\u0130mir\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d45668f5d2e38d1f9787ffd629012b14?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Mustafa \\u0130mir\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13613"}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/140"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13613"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13613\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13618,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13613\/revisions\/13618"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}