![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Hamit-Karzai-Havaalani-768x432.jpg\")
<\/p>\nBir sosyal medya grubunda, Afganistan ba\u011flam\u0131nda k\u0131sa yaz\u0131\u015fmalardaki mu\u011flak g\u00f6r\u00fc\u015f ve kanaatler, karma\u015f\u0131k konuyu \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden d\u00fc\u015f\u00fcnmemi tetikledi. Birka\u00e7 g\u00fcn boyunca, \u00f6zellikle yabanc\u0131 bas\u0131nda yer alan baz\u0131 de\u011ferlendirme yaz\u0131lar\u0131n\u0131 tarad\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7e\u015fitli siyasi ve fikri d\u00fc\u015f\u00fcnce gruplar\u0131n\u0131n konuya yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 az \u00e7ok biliyoruz.<\/p>\n
Konuyla ilgili bilgim ve ilgim, yirmi y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre baz\u0131 \u00e7evre \u00fclkelerde bulunmam ve bu \u00fclkelerin diplomatlar\u0131yla, d\u00fcnyan\u0131n \u015furas\u0131nda-buras\u0131nda \u00e7e\u015fitli sebeplerle bir arada ve sohbette bulunmamdan m\u00fclhem. Bu yaz\u0131 bir uzman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de\u011fildir ve bir T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n, yazarak d\u00fc\u015f\u00fcnmesi ve yazd\u0131klar\u0131n\u0131 konuya ilgi duyanlarla payla\u015fma arzusu kabilindendir. Biz ne desek, ne d\u00fc\u015f\u00fcnsek ger\u00e7ek\u00e7ilik d\u00fcnyas\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayabilir ama \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnmenin\u201d de zayi olmayaca\u011f\u0131 kanaatindeyim.<\/p>\n
Konunun t\u00fcm bile\u015fenleri (parametreleri) gerek d\u00fcnya kamuoyunca gerekse bizce bilinmemektedir. Kaynaklar\u0131m\u0131z ancak yerli, yabanc\u0131 bas\u0131na yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle ilgili uzman yorumlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131\u2026 Her bir \u2018uzman yorumunun\u2019 da kamuoyunu bir y\u00f6nde olu\u015fturmaya y\u00f6nelik oldu\u011funu ifadeye gerek yok. Resmi s\u00f6ylemler kapal\u0131 ve konunun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131, m\u00fczakereler devam etti\u011finden, a\u00e7\u0131klanmamakta; a\u00e7\u0131klamalar kar\u015f\u0131 tarafa ve taraflara niyet beyan\u0131 niteli\u011finde.<\/p>\n
Taliban her g\u00fcn kontrol etti\u011fi alanlar\u0131 geni\u015fletirken, ABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki \u2018Kabil Hamit Karzai Hava Alan\u0131\u2019n\u0131n i\u015fletilmesi\u2019 ve \u2018korunmas\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmesi; bunun i\u00e7in de \u2018\u2019siyasi, diplomatik, lojistik ve mali yard\u0131m\u2019\u2019 yap\u0131lmas\u0131 s\u00f6ylemleri \u00f6tesinde fazlaca bilgimiz yok. \u00d6ncelik ,Kabil\u2019deki diplomatik misyonlar\u0131n d\u00fcnya ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek ve gerekti\u011finde g\u00fcvenli olarak \u00e7ekilmelerini sa\u011flamak\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Ancak Taliban\u2019\u0131n birka\u00e7 defa konuyla ilgili a\u00e7\u0131klamas\u0131 olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k: \u2018\u2019Afganistan\u2019da yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7 istemiyoruz. T\u00fcrkiye de NATO\u2019nun bir par\u00e7as\u0131 ve yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak de\u011ferlendiririz\u2019\u2019. Bir s\u00fcre \u00f6nce Taliban s\u00f6zc\u00fclerinden S\u00fcheyl \u015eahin\u2019in (Suhail Shaheen), TRT World\u2019a verdi\u011fi r\u00f6portaj\u0131 dinlemi\u015ftim. Daha sonra Talibanca yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar daha kararl\u0131, sert ve \u00fcsttenci bir dildeydi.<\/p>\n
Grup yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda ifade edilen g\u00f6r\u00fc\u015f k\u0131saca: \u2018\u2019Afganistan sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc; topraklar\u0131n\u0131n etnik yap\u0131s\u0131na g\u00f6re \u00e7evre \u00fclkelere kat\u0131lmas\u0131\u2019\u2019 yani \u00d6zbek b\u00f6lgesinin \u00d6zbekistan\u2019a, Tacik b\u00f6lgesinin Tacikistan\u2019a, T\u00fcrkmen b\u00f6lgesinin T\u00fcrkmenistan\u2019a ve hatta Far\u00e7a \u2013 Acemce b\u00f6lgesinin yani Herat ve \u00e7evresinin \u0130ran\u2019a verilmesi; G\u00fcneydeki Pe\u015ftun b\u00f6lgesinin de Pakistan\u2019a devredilmesi veya Afganistan olarak kalmas\u0131\u2026<\/p>\n
B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnce ve dilekler olabilir ancak bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ger\u00e7eklikler d\u00fcnyas\u0131nda uygulama imkan\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. Kimin topra\u011f\u0131n\u0131 kimlere, hangi gerek\u00e7elerle ve kimler, hangi g\u00fc\u00e7ler eliyle veriyorsun ve bunun me\u015fruiyeti, uluslararas\u0131 hukuktaki yeri nedir? O \u00fclkedeki halk\u0131n ve kurumsal k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi yap\u0131lar\u0131n buna r\u0131zas\u0131 olur mu?<\/p>\n
Akl\u0131ma, Sevr Anla\u015fmas\u0131yla, Osmanl\u0131 \u0130mparatorluk topraklar\u0131n\u0131n belli \u00fclkelerce payla\u015f\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrklere orta Anadolu\u2019nun b\u0131rak\u0131lmas\u0131 projeksiyonu geldi. Sevr bir proje olarak kald\u0131 ve T\u00fcrk Milleti \u00fclkesinin payla\u015f\u0131lmas\u0131na m\u00fcsamaha g\u00f6stermedi. Ancak Sevr\u2019in ne oldu\u011fu, mill\u00ee bilincimize kaz\u0131nm\u0131\u015f vaziyette.<\/p>\n
Oradan akl\u0131ma ABD\u2019nin Irak\u2019ta 3 par\u00e7al\u0131 (g\u00fcneyde \u015eii, ortada S\u00fcnni Arap ve kuzeyde K\u00fcrt) devlet yap\u0131lanmas\u0131 projeksiyonu geldi. S\u00fcre\u00e7 devam ediyor olsa da durum ABD ve \u0130srail\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc h\u0131z ve do\u011frultuda ilerlemedi, T\u00fcrkiye buna m\u00fcsaade etmemeliydi ve edemez.<\/p>\n
Derken, ABD\u2019nin Greater Middle East \/ B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi (BOP) geldi hat\u0131r\u0131ma. Bu proje ABD\u2019nin en kapsaml\u0131, en stratejik ve \u00f6nem verdi\u011fi birka\u00e7 k\u00fcresel siyasi projeden biriydi. \u00dcstelik AB ve \u00f6zellikle \u0130SRA\u0130L taraf\u0131ndan da her y\u00f6n\u00fcyle destekleniyordu. Konu uzun\u2026 \u00e7o\u011fu y\u00f6nlerini art\u0131k T\u00fcrk kamuoyu biliyor.<\/p>\n
ABD bu b\u00fcy\u00fck k\u00fcresel siyasetinin alt\u0131ndan kalkamad\u0131. Hatta s\u00fcreci bile y\u00f6netemedi. Di\u011fer y\u00f6nleri yan\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n s\u0131cak denizlere inme ideolojisi umdu\u011fundan daha kolay ger\u00e7ekle\u015fti. Rusya art\u0131k t\u00fcm Akdeniz\u2019de ve ba\u015fl\u0131ca belirleyici g\u00fc\u00e7 durumunda\u2026 Bu siyasal ger\u00e7eklik ABD kurumlar\u0131nca bile kabullenilmi\u015f durumda. \u0130ran, tarihinde hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00f6lgede varl\u0131k sahibi.<\/p>\n
Bakmay\u0131n siz h\u00e2l\u00e2 \u2018\u2019BOP\u2026 BOP\u2019\u2019 diye ortal\u0131kta dola\u015fanlara. BOP\u2019un \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ABD d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131nca ilan edileli \u00e7ok oldu.<\/em> T\u0131pk\u0131 Vietnam\u2019da oldu\u011fu gibi. Irak\u2019ta oldu\u011fu gibi. \u015eimdi Afganistan\u2019da oldu\u011fu gibi. Her birinde b\u00fcy\u00fck travmalar ya\u015fad\u0131, d\u00fcnyan\u0131n efendisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc, s\u00fcper g\u00fc\u00e7 gururu zedelendi. \u00dcsttenci tavr\u0131 s\u00f6nmekte, her ne kadar kuyru\u011funu dik tutmaya \u00e7al\u0131\u015fsa da kibirli tavr\u0131n\u0131n derinli\u011finde bir eziklik de fark edilebiliyor. Ancak biliyoruz ki yaral\u0131 y\u0131rt\u0131c\u0131n\u0131n hamlesi daha tehlikelidir ve ABD\u2019yi asla hafife almamak, onlara kar\u015f\u0131 bo\u015f bulunmamak gerekir.<\/p>\n Arap Bahar\u0131\u2019nda oldu\u011fu gibi; demokrasi, insan haklar\u0131, demokratik rejimler olu\u015fturma ve a\u015f\u0131r\u0131 dini rejimleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme iddialar\u0131yla b\u00f6lgeyi kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131 ve eskisinden daha trajik bir h\u00e2lde buldu. Libya\u2019da b\u00fcy\u00fckel\u00e7isinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin, ABD tarihinde nas\u0131l an\u0131laca\u011f\u0131 kendi sorunlar\u0131. Ne var ki s\u00fcre\u00e7 bir yere kadar \u0130srail\u2019in g\u00fcvenli\u011fi ve g\u00fcc\u00fcne katk\u0131da bulundu.<\/p>\n Irak ve Suriye\u2019nin kuzeyinden Akdeniz\u2019e geni\u015f bir koridor olu\u015fturma giri\u015fiminin bug\u00fcnk\u00fc durumu gibi\u2026. B\u00f6lgedeki d\u00f6rt \u00fclkeden kopar\u0131lacak topraklarda bir yapay devlet kurma niyetlerini ve bu proje kapsam\u0131nda yapageldiklerinin tarihsel seyrini biliyoruz. Bize maliyeti (siyasi, ekonomik, askeri ve can kayb\u0131\u2026) fazla olsa da yak\u0131n tarihte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck hatalar ve ihmaller yapm\u0131\u015f olsa da T\u00fcrkiye bu projeyi, sahiplerinin ba\u015flar\u0131na ka\u011f\u0131ttan \u015fapka olarak ge\u00e7irdi. Ama baz\u0131 kafalarda h\u00e2l\u00e2 bunun h\u00fclyas\u0131n\u0131n devam etti\u011fini de asla unutamay\u0131z\u2026<\/p>\n D\u0131\u015f g\u00fc\u00e7 denilenler yakar, y\u0131kar, da\u011f\u0131t\u0131r ama bu s\u00fcre\u00e7te kendileri de kafay\u0131 da\u011f\u0131t\u0131rlar, cebi bo\u015falt\u0131rlar, enerjilerini harcarlar ve yorgun d\u00fc\u015ferler. Vietnem\u2019da, Irak\u2019ta, Afganistan\u2019da kay\u0131plar\u0131 ile kazand\u0131klar\u0131 asla k\u0131yas edilemez. Bir s\u00fcre sonra (zaferle!) \u00e7ekildiklerini a\u00e7\u0131klarlar. \u00c7in\u2019in b\u00fcy\u00fcmesindeki bile\u015fenler \u00e7ok olsa da birisi ABD\u2019nin b\u00f6ylesi k\u00fcresel oyunlar\u0131ndaki yenilmi\u015fli\u011fidir. B\u00fct\u00fcn bunlar insanl\u0131k haf\u0131zas\u0131nda bir birikim olu\u015fturdu\u011fu kadar da ABD\u2019nin tarihinde, kurumsal haf\u0131zas\u0131nda ve ayd\u0131n toplumunda, vicdan\u0131nda tortu ve erozyon olu\u015fturuyor. B\u00f6ylesine gidi\u015fat\u0131n mutlaka bir sonucunun olaca\u011f\u0131n\u0131, tarihten biliyoruz.<\/p>\n Basra K\u00f6rfezi\u2019nden Viyana\u2019ya; Fas\u2019tan Kafkasya\u2019ya uzand\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u0131llardaki biz, \u015fimdiki bizden ve d\u00fcnya \u015fimdikinden ba\u015fkayd\u0131. \u015eimdinin d\u00fcnyas\u0131 da yar\u0131n farkl\u0131 olacak\u2026<\/p>\n \u00dczerinde g\u00fcne\u015f batmayan \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu bir adaya s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f durumda. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r s\u00f6m\u00fcr\u00fcyle olu\u015fturduklar\u0131 sermaye ve siyasi ak\u0131l birikimi, onlar\u0131 daha ne kadar ta\u015f\u0131yabilir? Uzun y\u0131llar \u00f6nce Reading \u00dcniversitesi\u2019nde k\u00fct\u00fcphane g\u00f6revlisi (Comrad lakapl\u0131 bu ki\u015fiyi o y\u0131llarda Reading\u2019teki t\u00fcm T\u00fcrk \u00f6\u011frenciler tan\u0131r) bir \u0130ngiliz, \u2018T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00dcyeli\u011fi\u2019 konusunda zaman zaman yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uzun sohbetlerde \u2018<\/em><\/strong>Biz K\u0131ta Avrupas\u0131\u2019ndan ayr\u0131 bir ada \u00fclkesiyiz<\/u>. Kans\u0131z Frans\u0131z (boody french) ve Alman\u2019la (bloody german) nas\u0131l bir arada olabiliriz? Bizim AB\u2019de gelece\u011fimiz yok. Size de ayn\u0131 \u015feyi tavsiye ederim\u2019<\/em> demi\u015fti. \u00c7eyrek as\u0131r sonra Birle\u015fik Krall\u0131k AB\u2019den ayr\u0131ld\u0131\u2026<\/p>\n Sonra bug\u00fcnk\u00fc L\u00fcbnan\u2019\u0131n durumunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Anayasalar\u0131, devleti M\u00fcsl\u00fcmanlar ve Hristiyanlar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f: Cumhurba\u015fkan\u0131 H\u0131ristiyan Maruni, Meclis ba\u015fkan\u0131 \u015eii M\u00fcsl\u00fcman ve Ba\u015fbakan Sunni M\u00fcsl\u00fcman. Toplam 128 milletvekili de 64 H\u0131ristiyan, 64 M\u00fcsl\u00fcman olarak payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. <\/em>H\u0131ristiyanlar da M\u00fcsl\u00fcmanlar da 10\u2019ar par\u00e7a\u2026 Bizler 1975\u2019lerden beri bu g\u00fcnk\u00fc L\u00fcbnan\u2019\u0131 biliyoruz. Ulussuz Devlet Modeli\u2026Dil, tarih, co\u011frafya ve hatta k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi ve akrabal\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen ne millet olabildiler ne de devlet olabildiler. Uzunca bir s\u00fcredir de \u015eii Hizbullah\u2019\u0131n ve \u0130ran\u2019\u0131n boy g\u00f6sterme alan\u0131.<\/p>\n L\u00fcbnan\u2019da taraflar, uzun y\u0131llar boyunca birbirleriyle sava\u015fmaktan yorgun d\u00fc\u015ft\u00fcler ve sava\u015famaz duruma geldiler.<\/em> Beyrut liman\u0131ndaki patlamayla gen\u00e7 nesil ayakland\u0131ysa da bir ferahl\u0131\u011fa ula\u015famad\u0131lar.<\/p>\n Afganistan\u2019da b\u00f6yle bir \u2018ulussuz devlet\u2019 kurulabilir mi?<\/p>\n Afganistan\u2019daki son 20 y\u0131ld\u0131r s\u00fcren sava\u015f, asl\u0131nda \u2018M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki\u2019 din-mezhep ve etnik m\u00fccadele. BM b\u00fcnyesinde, G\u00fcvenlik Konseyi daimi \u00fcyeleri ile \u00e7o\u011fu \u00fclkelerin destekledi\u011fi merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmeti olu\u015fturanlar\u0131n da ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcyle kar\u0131\u015f\u0131k, yolsuzluk ve ki\u015fisel g\u00fc\u00e7lerini art\u0131rmadan \u00f6teye, ciddi bir birlik ve ulus olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131 olmad\u0131. Afganistan, orta \u00e7a\u011f karanl\u0131\u011f\u0131na benzer bir hava i\u00e7inde ve Taliban\u2019\u0131n sapk\u0131n pen\u00e7esinde.<\/p>\n L\u00fcbnan\u2019\u0131 Fransa kurmu\u015ftu\u2026 G\u00fcya, o zaman\u0131n dini, k\u00fclt\u00fcrel, siyasal ger\u00e7eklerine dayal\u0131 bir anayasa, devlet ve toplum d\u00fczeni olu\u015fturmu\u015flard\u0131 ama ne de olsa d\u0131\u015far\u0131dan uzanan el yeterli olmuyor. \u0130nsan\u0131n kendi eli gibisi olur mu?<\/p>\n ABD, Afganistan\u2019da bulunma gerek\u00e7esini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini yani El-Kaide liderini \u00f6ld\u00fcr\u00fcp \u00f6rg\u00fct\u00fc da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etse de bunun, hezimeti bir zafer olarak sunma \u00e7abas\u0131 oldu\u011funu ,herkes biliyor. Eskisinden daha k\u00f6t\u00fc olarak b\u0131rak\u0131p art\u0131k apar-topar gidiyorlar\u2026 Arkalar\u0131n\u0131 toparlama i\u015fini de T\u00fcrkiye\u2019ye havale etmek d\u00fc\u015f\u00fcncesindeler.<\/p>\n L\u00fcbnan\u2019da halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Arap ve ortak dilleri Arap\u00e7a.<\/p>\n Afganistan\u2019da halk\u0131n ortak inanc\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ancak etnik yap\u0131 ve dil kar\u0131\u015f\u0131k. ortak din de parampar\u00e7a anlay\u0131\u015flarca vah\u015fi bir uygulamaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda\u2026<\/p>\n Durumun ceremesini \u00e7ekmek de bize mi kal\u0131yor?<\/p>\n Yoksa durum, b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olmaktan k\u00fcresel g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fme s\u00fcrecinde, bir tarihi d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak m\u0131 veya s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n, ABD ve AB ile olan ili\u015fkilerin y\u0131prat\u0131c\u0131 ve nefes kesici seyrinde bir nefes alma ve toparlanma f\u0131rsat\u0131 olarak m\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u00a0?<\/p>\n Siyaset kutuplar\u0131n\u0131n, bir mill\u00ee meseleyi serinkanl\u0131 ve bir \u00fcst ak\u0131l insiyak\u0131yla, enine boyuna g\u00f6zden ge\u00e7irme imkan\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilsek de konuyu \u2018ya hep ya hi\u00e7\u2019 yakla\u015f\u0131m\u0131yla g\u00f6recek olmalar\u0131 yine i\u00e7imizi s\u0131k\u0131yor\u2026<\/p>\n Y\u0131llard\u0131r giderek artan bir kayg\u0131yla Afganistan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye insan selini konu\u015fuyoruz. Konu \u00e7ok boyutlu ve \u015fimdilik bu y\u00f6ne de\u011finmeyece\u011fim\u2026 Bir yandan insan\u0131n i\u00e7i par\u00e7alan\u0131yor, di\u011fer yandan kendi g\u00fcvenli\u011fimiz, istikrar\u0131m\u0131z ve (d\u00fczensiz d\u00fczenimiz) ve hatta varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z tehlikeye giriyor\u2026 Bir yan\u0131m\u0131z \u2018bize s\u0131\u011f\u0131nanlar\u0131 a\u011f\u0131rlar\u0131z\u2019 b\u00f6b\u00fcrlenmeleri ve \u2018\u00e7al\u0131\u015fma \u00e7a\u011f\u0131ndaki insanlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcnden ihtiyac\u0131m\u0131z olan alanlarda yararlan\u0131r\u0131z\u2019 f\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda. Bir yan\u0131m\u0131z \u00fclkemizin sessizce demografik, k\u00fclt\u00fcrel i\u015fgalinin kayg\u0131s\u0131 ve ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 ile bu kitlelerin, T\u00fcrkiye\u2019yi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme niyetindeki d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n potansiyelinin kabusu i\u00e7inde.<\/p>\n Bir yandan T\u00fcrkiye, alt\u0131ndan kalkamayaca\u011f\u0131 bir y\u00fck\u00fcn alt\u0131na girmenin pazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yor, di\u011fer yandan o co\u011frafyada bulunman\u0131n stratejik \u00f6nemi var. Onca g\u00fc\u00e7 aras\u0131nda ezilmek de var, kan\u0131m\u0131z pahas\u0131na itibar kazanmak da.<\/p>\n On binlerce iyi e\u011fitilmi\u015f, donat\u0131lm\u0131\u015f NATO askerinin, CIA ve di\u011fer Bat\u0131l\u0131 istihbarat\u0131n, siyaset kurumlar\u0131n\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilim kurumlar\u0131n\u0131n, 20 y\u0131lda geldikleri durum buyken T\u00fcrkiye \u015fimdilik say\u0131s\u0131 binin alt\u0131nda olan, belki ilerde binleri bulacak, askeri g\u00fcc\u00fcyle gidi\u015fatta ne kadar etkili olabilir? Bir s\u00fcre sonra hazin ve trajik bir durumda \u00e7ekilmenin bizdeki izleri neler olabilir?<\/p>\n G\u00fcnlerce s\u00fcren orman yang\u0131nlar\u0131m\u0131zdan m\u00fclhem, bir trajik insanl\u0131k sorununu d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyorum. Yanan\u0131 kurtaram\u0131yorsan onunla sen de mi yanars\u0131n yoksa yang\u0131n\u0131n bir \u015fekilde s\u00f6nmesini mi beklersin ya da yang\u0131nlar\u0131 \u00f6nleyici tedbirleri al\u0131r her duruma haz\u0131rl\u0131kl\u0131 m\u0131 olursun?<\/p>\n Yeni Afganistan\u2019\u0131 T\u00fcrkiye mi kuracak?<\/p>\n Ya da Afganistan etnik ve mezhebi durumuna g\u00f6re kom\u015fu devletlerce payla\u015f\u0131lacak m\u0131?<\/p>\n Bunu hangi g\u00fc\u00e7 yapacak veya onaylayacak?<\/p>\n \u00c7evre \u00fclkelerin tek kur\u015fun atmadan, birden topraklar\u0131n\u0131 geni\u015fletmesi ve bunun b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerce kabullenilmesi ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i?<\/p>\n Afganistan\u2019daki b\u00fct\u00fcn mezheplerin, etnik gruplar\u0131n en temel motivasyonu, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve ya\u015fam felsefesi, dindir. B\u00f6ylesi topluluklar \u00e7o\u011fu \u00e7evre \u00fclkelerde endi\u015feyle kar\u015f\u0131lan\u0131rlar.<\/p>\n \u00c7in\u2019in en temel politikas\u0131 Afganistan\u2019daki gruplarla ve Taliban’la, Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Hareketi aras\u0131nda bir irtibat olmamas\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almak ve Afganistan\u2019da iktidar g\u00fcc\u00fc kim olursa olsun \u2018Ku\u015fak ve Yol\u2019 projesinin i\u015flerli\u011fini sa\u011flamak. ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 minimize etmek.<\/p>\n Bir toplulu\u011fu kendi ya\u015fama ortam\u0131nda desteklemek ba\u015fka, onlar\u0131 kendi b\u00fcnyesine alarak, katarak uyumla\u015ft\u0131rabilmek ba\u015fka. \u00c7evre \u00fclkeler bu kayg\u0131y\u0131 ister istemez ta\u015f\u0131rlar ve gerekli tedbirleri asgari de olsa al\u0131rlar. Irak\u2019tan,\u00a0 \u00f6zellikle Suriye\u2019den ve \u015fimdi de Afganistan\u2019dan gelen insan sellerine maruz kal\u0131yoruz. Afganistan ile ortak s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z olmasa bile bu konu T\u00fcrkiye\u2019yi i\u00e7ine \u00e7ekiyor. Hele ABD\u2019nin resmi beyanlar\u0131nda z\u0131mnen ifade etti\u011fi Afganlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nlendirilmesi meselesi\u2026 ve bu s\u00fcre\u00e7te \u0130ran\u2019\u0131n sinsi tav\u0131rlar\u0131\u2026<\/p>\n O b\u00f6lge; ABD, Rusya, \u00c7in, Pakistan, \u0130ran ve hatta Hindistan\u2019\u0131n do\u011fal n\u00fcfuz b\u00f6lgesi\u2026 Oradan \u00e7evre T\u00fcrk Cumhuriyetlerine hangi g\u00fc\u00e7ler, hangi sebeplerle pay verirler? Ya da baz\u0131 \u00e7evre \u00fclkeler bunu kabullenirler mi; bir zihniyeti ba\u015flar\u0131na bela sararlar m\u0131?<\/p>\n Afganistan halk\u0131 ulusla\u015famad\u0131<\/u><\/em>\u2026 Vatanda\u015fl\u0131k esasl\u0131 belki L\u00fcbnan modeli olabilir diyenler de bu sistemin \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 L\u00fcbnan\u2019dan biliyorlar. \u00c7in, Rusya Federasyonu, \u0130svi\u00e7re ve hatta ABD modelleri de \u00e7ok mezhepli, \u00e7ok dilli, \u00e7ok etnik yap\u0131l\u0131\u2026 devletler. Ancak tarihsel s\u00fcre\u00e7 ve onlar\u0131 birlikte tutan de\u011ferlerin her bir gruplar\u0131 ba\u015fka ba\u015fka\u2026<\/p>\n G\u00fcncele d\u00f6nersek Say\u0131n Erdo\u011fan – Biden 14 Haziran\u2019da ne konu\u015ftular? Bu konu\u015fmada mutab\u0131k kald\u0131klar\u0131 hususlar, D\u0131\u015fi\u015fleri ve Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131klar\u0131na ve Mill\u00ee \u0130stihbarat Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na talimat olarak nas\u0131l yans\u0131d\u0131? Sonraki s\u00fcre\u00e7te m\u00fczakereler hangi kapsamda ve hangi ba\u015fl\u0131klarda gidiyor ve T\u00fcrkiye\u2019nin bu m\u00fczakerelerde ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 yan kazan\u00e7lar neler ve ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i? En \u00fcst siyasi yetkililerimizden, Taliban\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcman bir hareket oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131yla \u2018ortak de\u011ferlere dayal\u0131 kolayca anla\u015fma\u2019 olarak alg\u0131lanabilecek beyanatlar ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i?<\/p>\n U\u011fur D\u00fcndar\u2019\u0131n B\u00fcy\u00fckel\u00e7i \u015e\u00fckr\u00fc Elekda\u011f\u2019la r\u00f6portaj\u0131nda baz\u0131 y\u00f6nlere dikkat \u00e7ekiliyor ama onlar da varsay\u0131mlar \u00fczerine yorumlar.<\/p>\n Afganistan yeni bir i\u00e7 sava\u015f\u0131n kuca\u011f\u0131na m\u0131 b\u0131rak\u0131l\u0131yor? Birbirleriyle sava\u015fa sava\u015fa yorgun d\u00fc\u015ferek olu\u015fturacaklar\u0131 bir d\u00fczensiz d\u00fczen uluslararas\u0131nda kabul m\u00fc g\u00f6recek? O ortamdan ka\u00e7anlar bizim ba\u015f\u0131m\u0131za neler a\u00e7acak?<\/p>\n K\u0131saca, yaz\u0131\u015fmalardaki d\u00fc\u015f\u00fcncelere taraf veya kar\u015f\u0131t olmadan, akl\u0131m\u0131za tak\u0131lan baz\u0131 hususlar\u0131, yazarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek kabilinden, ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n Bu konulara daha \u00e7ok kafa yorar\u0131z. \u00c7ok provokatif g\u00f6r\u00fc\u015fler duyar\u0131z. \u00c7ok siyasi polemi\u011fe \u015fahit oluruz. \u00c7ok komplo teorilerine kilitleniriz\u2026<\/p>\n Umar\u0131m iktidar siyaseti, uzun y\u0131llar\u0131n yorgunlu\u011fu ve kibri i\u00e7inde, art\u0131k basmakal\u0131p bak\u0131\u015f ve hareket anlay\u0131\u015f\u0131yla, T\u00fcrkiye\u2019yi yeni s\u0131k\u0131nt\u0131lara sokmaz. \u0130ktidar\u0131n yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki d\u0131\u015f politika uygulamalar\u0131ndan a\u011fz\u0131m\u0131z\u0131n yanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yla endi\u015feliyiz.<\/p>\n D\u0131\u015f siyasetimizin temel konular\u0131n\u0131n hi\u00e7 birinde (AB, K\u0131br\u0131s, Do\u011fu Akdeniz, Ege adalar\u0131, b\u00f6l\u00fcc\u00fc hareket, s\u0131n\u0131r g\u00fcvenli\u011fi, Suriye ve Arap s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar, ABD ile ili\u015fkiler, FET\u00d6, \u00e7evre \u00fclkelerle olan ili\u015fkiler, Ermenistan ve diasporas\u0131 sorunu\u2026.) tatminkar bir ilerleme ve sonuca hen\u00fcz ula\u015famam\u0131\u015fken bir konuyu daha omuzlar\u0131m\u0131za, olanca a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla almak \u00fczereyiz.<\/p>\n T\u00fcrk askerinin d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerindeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bu sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye \u00e7\u0131karlar\u0131na ne kadar yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 da siyaseten g\u00f6zden ge\u00e7irilmeye muhta\u00e7. Nerde o siyasi oturmu\u015fluk, kurumsall\u0131k ve sorumluluk? Belki de d\u00fcnyada gidi\u015fat de\u011fi\u015fir de bize de yeni ve ferah bir alan a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu ihtimal de yok de\u011fil ama g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde s\u00fcreci y\u00f6netecek ne muhalefet ne iktidar \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc, haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve iradesi var!..<\/p>\n Son bir soru olarak; Kabil Havaalan\u0131\u2019nda konu\u015flanacak T\u00fcrk askeri varl\u0131\u011f\u0131, Kuzey Afganistan yani G\u00fcney T\u00fcrkistan\u2019daki T\u00fcrk (T\u00fcrkmen, \u00d6zbek, Tacik, Hazara\u2026) varl\u0131\u011f\u0131na nas\u0131l bir katk\u0131da bulunabilir? <\/em><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" BOP\u2019un \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ABD d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131nca ilan edileli \u00e7ok oldu. T\u0131pk\u0131 Vietnam\u2019da oldu\u011fu gibi. Irak\u2019ta oldu\u011fu gibi. \u015eimdi Afganistan\u2019da oldu\u011fu gibi. Her birinde b\u00fcy\u00fck travmalar ya\u015fad\u0131, d\u00fcnyan\u0131n efendisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc…<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":13889,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,67,69],"tags":[680,636,1179,1973,1048,677,1328],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/bop.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/taliban-768x436.jpg\")
<\/p>\nOluruna b\u0131rakmak!<\/h2>\n
ABD ve Bat\u0131 20 y\u0131lda bir \u2018Afganistan\u2019 kuramad\u0131<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/talinab1.jpg\")
<\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin yakla\u015f\u0131m\u0131 ne olacak ?<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/afgan.jpg\")
<\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin Afganistan\u2019daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n misyonu, kapsam\u0131 ve gelece\u011fi nedir?<\/h2>\n
Siyasetin s\u00fcre\u00e7 y\u00f6netimindeki tavr\u0131<\/h2>\n