{"id":14236,"date":"2021-11-03T19:00:00","date_gmt":"2021-11-03T16:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=14236&#038;preview=true&#038;preview_id=14236"},"modified":"2021-11-03T00:22:43","modified_gmt":"2021-11-02T21:22:43","slug":"turk-dunyasinin-jeopolitigi-ve-turk-dis-politikasindaki-yeri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turk-dunyasinin-jeopolitigi-ve-turk-dis-politikasindaki-yeri\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n jeopoliti\u011fi ve T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki yeri"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><em>Bu makale Kriter dergisinin 62.say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 kavram\u0131 esnek ve geni\u015ftir. Tarihin evresine g\u00f6re de\u011fi\u015fir: 16. y\u00fczy\u0131lda kapsam\u0131 Hindistan\u2019dan -\u00f6nce Delhi Sultanl\u0131\u011f\u0131 sonra Bab\u00fcrl\u00fcler- \u0130ran Safeviler, T\u00fcrkistan Hanl\u0131klar\u0131, Osmanl\u0131-Balkanlar, Do\u011fu Akdeniz, M\u0131s\u0131r, Ma\u011frip ve Ma\u015fr\u0131k, Karadeniz, Anadolu ve Kafkasya\u2019ya kadar uzan\u0131yordu. T\u00fcrkler buralar\u0131n egemen g\u00fcc\u00fc idi. 19.y\u00fczy\u0131lda de\u011fi\u015fen d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131na uyamayan T\u00fcrk devletleri, esaret\/himaye alt\u0131na girmekten kendilerini kurtaramad\u0131lar. T\u00fcrklerin jeopolitik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, art\u0131k bizatihi kendi g\u00fc\u00e7lerine g\u00f6re de\u011fil bulunduklar\u0131 mevki ile yeni g\u00fc\u00e7 merkezleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilere g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyordu. Y\u00fczy\u0131llarca geni\u015f arazi ve devletler silsilesi \u00fczerinde egemenli\u011fi temsil eden T\u00fcrk kavram\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi, 20. y\u00fczy\u0131lda Anadolu\u2019daki tek ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk devletine kadar indirgenmi\u015fti. Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, d\u00fcnya sahnesinde tekrar kendi g\u00fcc\u00fc ile yer edinmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Tek ba\u015f\u0131na bunu ba\u015faramayaca\u011f\u0131n\u0131 idrak eden Cumhuriyet, ittifaklar ve b\u00f6lgesel paktlar kurarak, bir yandan b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 devletlere m\u00fcdahale f\u0131rsat\u0131 vermeyen, bir yandan da a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren akla, hesaba ve do\u011fru zamanlamaya dayal\u0131 d\u0131\u015f siyaset uygulamas\u0131 ile kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc takviye etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Lozan ve Montr\u00f6 gibi iki parlak ve kal\u0131c\u0131 ba\u015far\u0131dan sonra d\u00fcnya konjonkt\u00fcr\u00fcndeki de\u011fi\u015fiklikler nedeni ile bu siyaset ge\u00e7ersiz h\u00e2le gelmi\u015f; T\u00fcrkiye, savunma siyasetini Sovyetlerin tutumuna g\u00f6re d\u00fczenlemek durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2>Sovyetler ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131<\/h2>\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndaki ezici galibiyeti ile Balkanlar ve Orta Avrupa\u2019da engele tak\u0131lmadan hatta m\u00fcttefiklerinin onay\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc geni\u015fleme, Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne T\u00fcrkiye\u2019den toprak ve T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde ortak denetim talebinde bulunma cesaretini vermi\u015ftir. Bundan sonra T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f siyasetinde uzun y\u0131llar birinci \u00f6ncelik, Sovyetlere kar\u015f\u0131 m\u00fcttefik arama ve onlara dayanma endi\u015fesi\/ihtiyac\u0131na verilmi\u015ftir. Beyaz D\u00fcnya\/Bat\u0131 nezdindeki jeopolitik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ise kendi g\u00fcc\u00fcnden \u00e7ok bulundu\u011fu mevki tayin etmi\u015ftir. Sovyetler Birli\u011fi, 1990\u2019larda bu sefer, galibiyeti ile de\u011fil \u00e7\u00f6kmesi ile T\u00fcrk siyasetine yeniden y\u00f6n vermi\u015ftir. 1960\u2019lardan beri iyi kom\u015fuluk ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirdi\u011fimiz ancak buna ra\u011fmen endi\u015felerimizden kurtulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin yerini, ama\u00e7lar\u0131 daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olan Rusya\u2019n\u0131n almas\u0131, 1992\u2019den itibaren elimizi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hissetmemize imk\u00e2n tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrk Sovyet Cumhuriyetlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 kavram\u0131, s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ta\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn K\u0131br\u0131s dahil yedi ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk devleti vard\u0131r.<\/p>\n<p>Son 200 y\u0131ld\u0131r d\u00fcnyada de\u011fi\u015fen ko\u015fullar uyar\u0131nca yabanc\u0131 egemenli\u011fi\/n\u00fcfuzuna giren Avrasya\u2019n\u0131n ortas\u0131nda, Akdeniz\u2019den Pasifi\u011fe uzanan tarihi T\u00fcrk Ku\u015fa\u011f\u0131 tekrar canlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ku\u015fak Mackinder\u2019den Spykman\u2019a \u00f6nem verilen bir ku\u015fakt\u0131r. Bu ku\u015fak sadece bulundu\u011fu yer itibar\u0131 ile de\u011fil, sahip oldu\u011fu do\u011fal kaynaklar ve n\u00fcfusu itibar\u0131 ile de d\u00fcnya jeopolitik haritas\u0131nda kendine yer bulmu\u015ftur. Bu yerin korunmas\u0131 ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 ise ancak m\u00fc\u015fterek ve i\u015f birli\u011fi halinde hareket etmeleri ile m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. Bunun i\u00e7in de aralar\u0131ndaki fiziki (ula\u015ft\u0131rma) ba\u011flar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra siyasi ve manevi ba\u011flar\u0131 da kurmalar\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirmeleri gerekir. Sahip olduklar\u0131 geni\u015f ve verimli do\u011fal kaynaklar\u0131n baz\u0131lar\u0131ndan rasyonel istifade, ancak i\u015f birli\u011fi ile olabilir.<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n<h2>Dirili\u015f ve T\u00fcrkiye: \u0130lk Ad\u0131mlar<\/h2>\n<p>Tek T\u00fcrk devleti bir anda alt\u0131 devlet haline gelmi\u015ftir. Bu durum hayalleri kam\u00e7\u0131lam\u0131\u015f, Sadri Maksudi\u2019den Zeki Velidi\u2019ye Ahmet Cevat\u2019a, Mustafa \u00c7okay\u2019dan Ziya G\u00f6kalp\u2019e uzanan T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n benimsedi\u011fi 19. y\u00fczy\u0131l sonu 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131 T\u00fcrk mefkuresi adeta canlanm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a> Bir anda kendimizi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015f, art\u0131k b\u00f6lge devletinden d\u00fcnya devletine terfi etti\u011fimize i\u00e7tenlikle inanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Ancak T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin devlet gelene\u011fi h\u00fck\u00fcmeti ger\u00e7ek\u00e7i bir d\u0131\u015f politika izlemeye sevk etmi\u015ftir. Bir ba\u015fka deyimle, ili\u015fkilerin saiki olan heyecan\u0131 kaybetmeden ger\u00e7ek\u00e7i i\u015f birli\u011fine tahvil etmek g\u00f6revi d\u0131\u015fi\u015flerine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00d6nce tarihi borcumuzu \u00f6deyerek, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilk tan\u0131yan devlet olduk ve devlet kurulu\u015flar\u0131n\u0131n meydana getirilmesine yard\u0131m ettik. Bunun bir aya\u011f\u0131 da d\u00fcnyaca tan\u0131nma ve devlet olarak kabul edilmeleri idi. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131tmalar\u0131, d\u00fcnya ile de b\u00fct\u00fcnle\u015fmeleri gerekiyordu. Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlere bir an \u00f6nce kabulleri bu s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Sovyetler Birli\u011fi d\u0131\u015fi\u015flerinde T\u00fcrkler ilke olarak kariyer s\u0131n\u0131f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutuldu\u011fundan, s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 diplomat vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131 ile diplomasi g\u00f6revi de bize d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<div id=\"attachment_14239\" style=\"width: 1447px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-14239\" class=\"size-full wp-image-14239\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1992-Turk-cumhuriyetleri-zirvesi.jpg\" alt=\"\" width=\"1437\" height=\"739\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1992-Turk-cumhuriyetleri-zirvesi.jpg 1437w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1992-Turk-cumhuriyetleri-zirvesi-300x154.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1992-Turk-cumhuriyetleri-zirvesi-1024x527.jpg 1024w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1992-Turk-cumhuriyetleri-zirvesi-150x77.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1992-Turk-cumhuriyetleri-zirvesi-768x395.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1437px) 100vw, 1437px\" \/><p id=\"caption-attachment-14239\" class=\"wp-caption-text\"><a href=\"https:\/\/twitter.com\/TrDisPolitika\/status\/1042026783883886593?s=20\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">30-31 Ekim 1992: Ba\u015fbakan S\u00fcleyman Demirel, \u0130stanbul&#8217;da toplanan T\u00fcrk Cumhuriyetleri Zirvesi&#8217;ne kat\u0131lan T\u00fcrk devletleri cumhurba\u015fkanlar\u0131 ile birlikte.<\/a><\/p><\/div>\n<p>Azerbaycan\u2019\u0131n Avrupa Konseyi, t\u00fcm\u00fcn\u00fcn de AG\u0130T \u00fcyeliklerine kabul\u00fc i\u00e7in gayret sarf etmek durumunda idik ve ba\u015far\u0131l\u0131 olduk. T\u00fcrk devlet liderlerini bir araya getirmek, sorunlar\u0131 ve imkanlar\u0131 tart\u0131\u015farak ele alman\u0131n zeminini haz\u0131rlamak, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00fc\u015fen bir g\u00f6revdi. T\u00fcrkiye bu g\u00f6revini ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilanlar\u0131n\u0131n \u00fczerinden daha bir y\u0131l ge\u00e7meden Ankara\u2019da 1992\u2019de birinci, 1993\u2019te de \u0130stanbul\u2019da ikinci T\u00fcrk Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 Zirvesini toplayarak yerine getirdi. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 birle\u015ftiren temelleri ortaya \u00e7\u0131karmak ve Gasp\u0131ral\u0131\u2019n\u0131n r\u00fcyas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015ftirmek gerekmekteydi. 1992-1993\u2019te \u00f6zellikle bilim ve k\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda \u00f6nemli i\u015fler ba\u015far\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ortak Alfabe Sempozyumu yap\u0131lm\u0131\u015f, T\u00fcrk Leh\u00e7eleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc haz\u0131rlanm\u0131\u015f, T\u00fcrkistan ile ilgili her t\u00fcrl\u00fc yay\u0131n \u00e7o\u011falm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk uluslararas\u0131 T\u00fcrk \u00f6rg\u00fct\u00fc olan T\u00fcrksoy kurulmu\u015ftu. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131ndan binlerce \u00f6\u011frenciye burs verilmi\u015fti. \u00dcniversitelerimizin yerle\u015fkeleri \u00e2deta t\u00fcm T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131 h\u00e2line gelmi\u015fti. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, tarihinde ilk defa bir yard\u0131m \u00f6rg\u00fct\u00fc (T\u0130KA) kurmu\u015f ve elinden gelen teknik yard\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015f, Eximbank kredileri ile ekonomik ili\u015fkileri geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<div id=\"attachment_14241\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-14241\" class=\"wp-image-14241 size-full\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/turk-kenesi-disisleri-bakani.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"299\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/turk-kenesi-disisleri-bakani.jpg 600w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/turk-kenesi-disisleri-bakani-300x150.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/turk-kenesi-disisleri-bakani-150x75.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><p id=\"caption-attachment-14241\" class=\"wp-caption-text\"><em><a href=\"https:\/\/www.mfa.gov.tr\/sayin-bakanimizin-turk-konseyi-db-olaganustu-toplantisi-na-katilimi.tr.mfa\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">27 Eyl\u00fcl 2021 tarihinde \u0130stanbul\u2019da d\u00fczenlenen Afganistan konulu T\u00fcrk Konseyi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Toplant\u0131s\u0131<\/a><\/em><\/p><\/div>\n<h2><strong>Devletten Devlete \u0130li\u015fkiler <\/strong><\/h2>\n<p>Hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de di\u011fer T\u00fcrk devletlerinde heyecan y\u00fcksek, T\u00fcrkiye\u2019den beklenti ise daha da y\u00fcksekti. Ekonomisini yeni d\u00fczeltmi\u015f T\u00fcrkiye\u2019nin siyaset\u00e7ileri kendi olanaklar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bilmez gibi vaatlerde bulunmaktan geri durmuyorlard\u0131. Sonu\u00e7 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve bizim ili\u015fkilerimizi zehirleme potansiyeli ta\u015f\u0131yan i\u011fbirar idi. T\u00fcrk diplomasisi bu eksi\u011fi, \u00f6rne\u011fin Japonya\u2019n\u0131n JICA gibi iktisadi i\u015f birli\u011fi kurulu\u015flar\u0131, D\u00fcnya Bankas\u0131, Avrupa Yat\u0131r\u0131m Bankas\u0131 vb. devreye girmelerine yard\u0131mc\u0131 olarak kapatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a> Yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk devletleri liderlerinin baz\u0131lar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 hem bir sempati hem de bir \u00e7ekingenlik vard\u0131. \u00c7ekingenli\u011fin nedeni de \u201cBir a\u011fabeyden kurtulduk bir ba\u015fka a\u011fabeye mi kul olaca\u011f\u0131z?\u201d, \u201cBat\u0131 ittifak\u0131n\u0131n bir \u00fcyesi olarak bizim di\u011fer kom\u015fular\u0131m\u0131zla aram\u0131z\u0131 m\u0131 bozacaklar?\u201d \u015fehir efsanesi idi. H\u00e2lbuki Cumhuriyetin kimseye a\u011fabeylik etme, kimse i\u00e7in arac\u0131l\u0131k etme niyeti yoktu. Ancak siyaset\u00e7i ve ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin olu\u015fmas\u0131na \u00e7anak tutanlar vard\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc devlet propagandas\u0131 da bu izlenimi k\u00f6r\u00fcklemekten geri kalm\u0131yordu. O zaman yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 \u015f\u00f6yle form\u00fcle etmi\u015ftik:<\/p>\n<p>-Onlar\u0131n istedi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde yak\u0131nla\u015fmak, i\u015f birli\u011fine gitmek<\/p>\n<p>-\u0130li\u015fkileri egemen e\u015fitlik \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctmek<\/p>\n<p>-Mevcut taahh\u00fctlerine sayg\u0131 g\u00f6stermek<\/p>\n<p>-Bu devletleri Rusya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmemek.<\/p>\n<p>Baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda bu ilkelere uygun y\u00fcr\u00fct\u00fclen ili\u015fkilerimiz, 2009\u2019da Nah\u00e7\u0131van Antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzas\u0131 ile ta\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk devletlerinin tarihlerinde ilk defa g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak bir araya gelmeleri ile kurulan T\u00fcrk Kene\u015fi, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 devletlerinin artan ve kapsam\u0131 geni\u015fleyen ikili ili\u015fkilerine \u00e7oklu boyut ve ivme kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Kene\u015f bir yandan T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcnle\u015fmenin \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7larken, ayn\u0131 anda i\u015f birli\u011finin kapsam\u0131n\u0131n geni\u015flemesi ve yo\u011funlu\u011funun artmas\u0131 yolunda \u00e7aba sarf etmi\u015ftir. Nitekim bir zirve ula\u015ft\u0131rma konusu ile ilgilenirken di\u011fer zirveler e\u011fitim, turizm vb. alanlarda i\u015f birli\u011fi i\u00e7in toplanm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rnekler \u00e7oktur. Uluslararas\u0131 d\u00fczlemde birlikte davranman\u0131n sonucunda artan siyasi a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 sayesinde \u00fc\u00e7 T\u00fcrk devleti BMGK ge\u00e7ici \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ilmi\u015f, bir\u00e7ok uluslararas\u0131 toplant\u0131lara ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<div id=\"attachment_14240\" style=\"width: 1033px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-14240\" class=\"size-full wp-image-14240\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/resim_2021-11-02_231923.png\" alt=\"\" width=\"1023\" height=\"611\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/resim_2021-11-02_231923.png 1023w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/resim_2021-11-02_231923-300x179.png 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/resim_2021-11-02_231923-150x90.png 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/resim_2021-11-02_231923-768x459.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1023px) 100vw, 1023px\" \/><p id=\"caption-attachment-14240\" class=\"wp-caption-text\"><em>T\u00fcrk Konseyi\u2019ne \u00fcye \u00fclkeler, Covid-19 ile m\u00fccadele kapsam\u0131nda i\u015f birli\u011fi ve dayan\u0131\u015fmay\u0131 art\u0131rmak amac\u0131yla, kal\u0131c\u0131 ortak veri tabanlar\u0131n\u0131n ve epidemiyolojik izleme sistemlerinin kurulmas\u0131 i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirilmesi konusunda anla\u015ft\u0131. Toplant\u0131, T\u00fcrk Konseyi Genel Sekreteri Baghdad Amrevey\u2019in<\/em><br \/><em>moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde d\u00fczenlendi. (T\u00fcrk Konseyi\/AA, 8 Temmuz 2020)<\/em><\/p><\/div>\n<p>Covid\u2019le ortak m\u00fccadele edilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00fclkelerin bireysel sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne destek artm\u0131\u015ft\u0131r. O zamana dek s\u00f6z\u00fc edilmeyen, e\u011fitim d\u00fczeyinde kalan askeri i\u015f birli\u011fi de Karaba\u011f\u2019\u0131n kurtulu\u015funda etkili olmu\u015ftur. T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki bu i\u015f birli\u011finin di\u011fer \u00fclkelere de yans\u0131mamas\u0131 i\u00e7in bir sebep yoktur. Kene\u015fin mevcut ve gelecekte ger\u00e7ekle\u015fecek katk\u0131lar\u0131n\u0131n bilincinde olunmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye ba\u015fta olmak \u00fczere uzun vadeli bir proje olan T\u00fcrk b\u00fct\u00fcnle\u015fmesine deste\u011fin, konjonkt\u00fcrel olgulardan etkilenmeden s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ortak gelece\u011fimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Bu destek torunlar\u0131m\u0131z\u0131n refah ve g\u00fcvenliklerinin sa\u011flanmas\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulunacakt\u0131r. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda mevcut de\u011fi\u015fik geleneklerin tarihi geli\u015fimi bunun tam anlam\u0131 ile ancak uzun vadede ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Bununla birlikte bu hedefe y\u00f6nelik at\u0131lan her ad\u0131m\u0131n yarar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilecektir. Dar bir g\u00f6r\u00fc\u015fle konuyu s\u0131rf T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131nda ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda baz\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabiliriz. Ancak \u00f6nce hamasetin g\u00f6lgesinde kalan baz\u0131 ger\u00e7ekleri hat\u0131rlamak gerekir:<\/p>\n<p>-T\u00fcrkiye ger\u00e7ek anlamda m\u00fcttefiki olmayan bir devlettir. \u00c7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden NATO \u00fcyeli\u011fi her ve\u00e7hesi ile ittifak ili\u015fkisini yans\u0131tmaz;<\/p>\n<p>-Kom\u015fular\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131 haks\u0131z toprak kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 kaybetmek korkusundan ve i\u00e7 tesan\u00fcd\u00fc sa\u011flamak (Yunanistan), baz\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin etnik uzant\u0131s\u0131ndan (\u0130ran), baz\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi par\u00e7alama arzular\u0131ndan, baz\u0131lar\u0131 geri kalm\u0131\u015fl\u0131k su\u00e7unu ba\u015fkas\u0131na y\u00fckleme ihtiyac\u0131ndan do\u011fan kinlerinden (baz\u0131 Arap \u00fclkeleri) d\u00fc\u015fman olmasa da en basitinden has\u0131md\u0131r;<\/p>\n<p>-Baz\u0131 topluluklar kimliklerini T\u00fcrk kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ile koruyabilirler. Bunlar\u0131n \u00f6rg\u00fctleri (ba\u015fta kilise) T\u00fcrk d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131ndan beslenirler. (Ermeni Diasporas\u0131) Devaml\u0131 maliyeti y\u00fcksek, i\u00e7 ve d\u0131\u015f sorunlarla u\u011fra\u015fmak durumunda kalan\/b\u0131rak\u0131lan T\u00fcrkiye\u2019nin bu m\u00fccadele i\u00e7in \u00f6dedi\u011fi bedel y\u00fcksektir.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan bulundu\u011fu b\u00f6lgede toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyarak ayakta kalmas\u0131 ekonomik ve askeri bak\u0131mdan g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131 gerektirir. T\u00fcrkiye\u2019nin ger\u00e7ek anlamda dost ve m\u00fcttefike ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Akdeniz\u2019den Pasifi\u011fe uzanan T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 gibi T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnyadaki itibar\u0131n\u0131 da artt\u0131r\u0131r. T\u00fcrk devletleri aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011finin b\u00fct\u00fcn ve\u00e7heleri ile geli\u015ftirilmesi bu nedenle de\u011fi\u015fmemesi gereken bir hedeftir. Bat\u0131 ile olan ili\u015fkilerimizde T\u00fcrk Kene\u015fi \u00fcyeli\u011finin, elimizde itibar\u0131m\u0131z\u0131 artt\u0131r\u0131c\u0131 bir koz oldu\u011fu da hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Bu i\u015f birli\u011fi dayan\u0131\u015fma ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131kar temelinde kapsam ve i\u00e7erik a\u00e7\u0131s\u0131ndan olgunla\u015farak ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde T\u00fcrkiye ve di\u011fer T\u00fcrk devletleri bulunduklar\u0131 mevki a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil kendi g\u00fc\u00e7leri sayesinde d\u00fcnya jeopoliti\u011finde yer alacaklard\u0131r. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n son 200 y\u0131ll\u0131k gerilemesini tarih ge\u00e7ici bir olgu olarak kaydedebilecek ve ge\u00e7mi\u015fimizle elde etti\u011fimiz sayg\u0131n yeri ihya edilmi\u015f olarak torunlar\u0131m\u0131za b\u0131rakabilece\u011fiz.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Bu konudaki en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnek \u201csu ve ekilebilir arazi\u201dnin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Orta Asya\u2019n\u0131n sular\u0131, ekilebilir arazisi s\u0131n\u0131rl\u0131 da\u011fl\u0131k K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan\u2019dad\u0131r. Ortak bir y\u00f6netimle bir denge kurulabilir ve bu sular hem hidrolik enerji \u00fcretimi hem de sulama i\u00e7in daha geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131labilir. Ula\u015ft\u0131rma konusunda da denize \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcvenceye al\u0131nmas\u0131 i\u015f birli\u011fi gerektirir.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> \u00d6rne\u011fin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hikmet \u00c7etin ile K\u0131rg\u0131zistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131, Ocak 1992\u2019de Moskova\u2019da diplomatik ili\u015fkilerin kurulmas\u0131 protokol\u00fcn\u00fc imzalarken, eski Sovyet yeni K\u0131rg\u0131z diplomat\u0131 Dilde Sarg\u0131be\u015fova imzay\u0131 durdurmu\u015f ve tarihte K\u0131rg\u0131zistan\u2019\u0131n ilk imzalad\u0131\u011f\u0131 diplomatik ili\u015fkiler kurulmas\u0131 protokol\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye ile oldu\u011fu \u015feklinde kayda ge\u00e7mesi gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerek imza tarihini \u00c7inlilerle Aral\u0131k\u2019ta imzalanan protokol tarihinin \u00f6n\u00fcne \u00e7ekilmesi gerekti\u011finde \u0131srar etmi\u015fti. Bunun \u00fczerine imza tarihi daktilo olmad\u0131\u011f\u0131ndan elle de\u011fi\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> T\u00fcrk Cumhuriyetlerinin uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fct \u00fcyeliklerine ba\u015fvurular\u0131 bazen Moskova B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fimizin faks\u0131 kullan\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Avrupa Birli\u011fi\u2019nin sa\u011flam gerek\u00e7eli taleplerimize ra\u011fmen bizi TACIS program\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131nda \u0131srarla d\u0131\u015far\u0131da tutmas\u0131 ilgin\u00e7tir. Halbuki T\u0130KA \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle bu kaynaklar\u0131 daha iyi kullanabilirdi. Di\u011ferkam AB ve di\u011fer Bat\u0131l\u0131 devletlerin yapt\u0131klar\u0131 yard\u0131mlar\u0131n y\u00fcksek oran\u0131n\u0131 \u201cmasraf\u201d olarak geriye almalar\u0131yla bunun ilgisi var m\u0131yd\u0131 acaba?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk devletlerinin tarihlerinde ilk defa g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak bir araya gelmeleri ile kurulan T\u00fcrk Kene\u015fi, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 devletlerinin artan ve kapsam\u0131 geni\u015fleyen ikili ili\u015fkilerine \u00e7oklu boyut ve ivme kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":14244,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,68],"tags":[1784,2059,2060,264,1531,2058],"coauthors":[2061],"class_list":["post-14236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-turkluk-turkculuk","tag-dis-politika","tag-halil-akinci","tag-tika","tag-turk-dunyasi","tag-turk-kenesi","tag-turk-konseyi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/180"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14236"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14245,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14236\/revisions\/14245"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14236"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=14236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}