Bir kandil ak\u015fam\u0131 \u2018\u2019kandil kutlama\u2019\u2019 iletileri ya\u011fmur gibi ya\u011farken arada biri de sosyal medyada birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r dola\u015f\u0131mda olan bir videoyu tekrar payla\u015f\u0131nca toplumdaki bu \u00f6rt\u00fcl\u00fc m\u00fccadelenin tarihi seyrini hat\u0131rdan ge\u00e7irdim. Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerindeki Noel kutlamalar\u0131yla ortakl\u0131k tabanlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n
K\u0131sa videonun temas\u0131 \u0130slam dininde \u2018\u2019kandil\u2019\u2019 diye bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131yd\u0131\u2026 Din\u2019in kendisinden, \u0130slam dininden ve kandilin mahiyetinden bahsedecek de\u011filiz.<\/p>\n
Hi\u00e7 bir din ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi kalmad\u0131. Hi\u00e7 bir felsefe ve ahl\u00e2k \u00f6\u011fretisi de \u00f6nerildi\u011fi gibi kalmad\u0131.<\/em> Bilim de zaten belli \u015fartlardaki belli olgular\u0131, bulgular\u0131 o \u015fartlarda do\u011frular veya yanl\u0131\u015flar; test edilebilirli\u011fin bile belli s\u0131n\u0131rlar\u0131 oldu\u011funu varsayar ve s\u00fcrekli geli\u015fmeye a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/em> Din, felsefe, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilim insanlar\u0131n toplumlar olu\u015fturmalar\u0131ndan bu yana s\u00fcrekli de\u011fi\u015fti, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, geli\u015fti. T\u0131pk\u0131 kainat\u0131n kendisi gibi. Hi\u00e7 bir \u015fey dura\u011fan ve donuk de\u011fil. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f sistemlerimiz gibi.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kayna\u011f\u0131 nedir? K\u00fclt\u00fcrlerde, d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemlerinde, medeniyetlerde bu de\u011fi\u015fim, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve geli\u015fimin ba\u015fl\u0131ca \u00f6znesi nedir?<\/p>\n Bu sorulara milyarlarca insan\u0131n ortak inanc\u0131n\u0131n<\/em> cevab\u0131 belli. Peki ortak akl\u0131n\u0131n<\/em> cevab\u0131 belli mi? K\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin akla ve bilime uygunluklar\u0131na bak\u0131lmaz.<\/em><\/p>\n K\u00fclt\u00fcr bir bak\u0131ma da maddi ve manevi ve hatta akl\u00ee birikimlerin derinle\u015fmesi, incelmesi, sanata d\u00f6k\u00fclmesi ve onlara yeni, bamba\u015fka anlamlar y\u00fcklenmesi ve toplumun \u00e7o\u011fu kesimince benimsenmesidir. Baz\u0131 duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce, inan\u00e7 ve hatta \u00f6znelerin y\u00fcceltilmesidir; ya da de\u011fersizle\u015ftirilmesi, k\u00f6t\u00fclenmesi, yasaklanmas\u0131d\u0131r. <\/em><\/p>\n Medeniyet biraz da \u00f6nceki de\u011ferlerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n daha rafine, daha estetik, daha anlaml\u0131; farkl\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi ve yorumlanmas\u0131 ve bazen de daha yararl\u0131 hale getirilmesidir. Bilim de k\u00fclt\u00fcr de ve hatta inan\u00e7 sistemleri de \u00f6ncekilerin \u00fczerine bir\u015feyler ilave edilerek veya \u00e7\u0131kar\u0131larak geli\u015fiyor.<\/em> Teknoloji de \u00f6yle.<\/p>\n Bir konuda derinle\u015fme bazen b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7inde kaybolmad\u0131r. Bir b\u00fct\u00fcnl\u00fckteki derinlik ve geni\u015fli\u011fi fark edememe durumudur. Derinlik ve geni\u015flik i\u00e7inde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanda hapsolmad\u0131r.<\/em> D\u00fcnyay\u0131, kainat\u0131 ve hayat\u0131 o s\u0131n\u0131rl\u0131 derinlik i\u00e7inde okumad\u0131r.<\/p>\n Uzman k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc denilen bir durum vard\u0131r.<\/em> Pozitif bilimde uzmanla\u015fm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6remeyen, anlayamayan ve anlamland\u0131ramayan baz\u0131lar\u0131 kendi uzmanl\u0131k alanlar\u0131 ne ise D\u00fcnyan\u0131n onun \u00fczerinde d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc san\u0131rlar. Belli bir alandaki bilgileri ne kadar geni\u015f, kapsaml\u0131 ve derin olursa olsun o alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarla ili\u015fki kuramazlar. B\u00f6ylesi bir virolo\u011fu veya bakteriyolo\u011fu dinleyince veya onlardan al\u0131nt\u0131 birka\u00e7 c\u00fcmleyi okuyunca D\u00fcnyay\u0131 virus ve bakterilerin y\u00f6netti\u011fini san\u0131rs\u0131n\u0131z. Neyse ki bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 az. T\u0131pk\u0131 COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 olan veya bunun D\u00fcnyay\u0131 yeniden \u015fekillendirme ama\u00e7l\u0131 bir proje oldu\u011funu s\u00f6yleyen, \u00fcst g\u00fc\u00e7lerce yap\u0131lan binlerce \u00f6rnekten biri oldu\u011funa inanan ve bunu medyada dillendirenler gibi. Ya da y\u00fczy\u0131llard\u0131r D\u00fcnyay\u0131 esoterik organizasyonlar\u0131n y\u00f6netti\u011fini anlatanlar, sananlar gibi.<\/p>\n Evet, viruslar, bakteriler primitiv (ilkel) canl\u0131lar olarak s\u00fcrekli mutasyonlarla hayatiyetlerini devam ettirirler ancak ya\u015fama ortamlar\u0131n\u0131 t\u00fcmden t\u00fcketerek kendi kendilerini yok etmezler. Genellikle sporadik (\u015furada burada tek t\u00fck), bazen endemik (geni\u015f bir b\u00f6lgede ) ve nadiren de pandemik (bir\u00e7ok \u00fclkeye yay\u0131lan, s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan) \u015fekilde seyrederler. Korunma tedbirleri, ila\u00e7lar, a\u015f\u0131lar geli\u015ftirilir; konuk ve konak\u00e7\u0131 b\u00fcnyeleri bir s\u00fcre sonra birbirlerine al\u0131\u015f\u0131rlar\u2026<\/p>\n Esoterik organizasyonlar da vard\u0131r ve olacaklar. Ancak toplumlar, devletler ve kurumlar\u0131 bunlara kar\u015f\u0131 tedbirler geli\u015ftirirler; yasal bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine al\u0131rlar ve yeni bir denge kurulur. Taliban\u0131n bu g\u00fcnk\u00fc gibi kalaca\u011f\u0131n\u0131, hatta bir\u00e7ok topluma, \u00fclkeye yay\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler yan\u0131l\u0131rlar. Hi\u00e7 m\u00fcdahale edilmese bile; b\u00f6yle bir d\u00fczenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011fini anlay\u0131p Taliban bir s\u00fcre sonra kendisi de\u011fi\u015fip d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flar. Kom\u00fcnizmi ne veya kim y\u0131kt\u0131? G\u00fcc\u00fc Kom\u00fcnist Partileri temsil ediyor diye \u00c7in, Kuzey Kore ve K\u00fcba\u2019n\u0131n kom\u00fcnist oldu\u011funu kim s\u00f6yleyebilir?<\/p>\n Bir de uzman dominans\u0131 (uzman bask\u0131s\u0131) denen bir durum vard\u0131r.<\/em> Bir konuda ger\u00e7ekten uzmanla\u015fm\u0131\u015f, o konuyla ilgili tarihsel s\u00fcreci ve bu g\u00fcn\u00fc anlam\u0131\u015f, kavram\u0131\u015f ve hatta \u00fczerine bir\u015feyler eklemi\u015f bir uzman o konuda ortam\u0131 domine eder. Kar\u015f\u0131s\u0131ndakine s\u00f6yleyecek s\u00f6z b\u0131rakmaz. Tam bir otoritedir. Ancak her \u015fey o konudan m\u0131 ibarettir? Bir entomolog D\u00fcnyada ar\u0131lar\u0131n yok olmas\u0131yla hayat\u0131n s\u00f6nece\u011fini \u00f6yle bir delillendirir ki transa ge\u00e7mi\u015f, hipnotize olmu\u015f halde dinlersiniz.<\/em> Ar\u0131lar\u0131n yok olmas\u0131yla olu\u015facak bir D\u00fcnyay\u0131 az ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr veya bu entomolo\u011fa anlatmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eker. On bin, y\u00fcz bin, bir milyon veya milyonlarca y\u0131l \u00f6nceki D\u00fcnyam\u0131zdaki canl\u0131lar alemi ile \u015fimdiki canl\u0131lar aleminin \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011fu da o anda akla gelemeyen bilimsel ger\u00e7eklikler.<\/p>\n Bu de\u011fi\u015fim, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve geli\u015fim i\u00e7inde yine insan\u0131n kazas\u0131yla, hatas\u0131yla ve yanl\u0131\u015f\u0131yla \u2018insan\u0131n yok olmas\u0131\u2019 durumuna dikkat \u00e7ekme bazen abart\u0131larak k\u00fcresel \u2018alg\u0131 y\u00f6netimi\u2019 yap\u0131l\u0131yor. \u00d6zel sahipleri yok; ortak ama\u00e7lar\u0131 da yok! Fikri m\u00fclkiyet hakk\u0131 da yok. K\u00fcresel \u0131s\u0131nma, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi de buna \u00f6rnek verilebilir. Yani d\u00fcnya y\u00f6r\u00fcngesinden \u00e7\u0131kmaz, G\u00fcne\u015f bat\u0131dan do\u011fmaz ama canl\u0131lar\u0131n ve \u00f6zellikle insan\u0131n ya\u015fama ortam\u0131 de\u011fi\u015fir. \u00c7ok ciddi sorunlar ortaya \u00e7\u0131kar ama evren kendi d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr\u2026 <\/em><\/p>\n Din, ideoloji ve k\u00fclt\u00fcrlerde bir alanda derinle\u015fen baz\u0131lar\u0131 baz\u0131 insanlar\u0131, siyasi veya askeri liderleri, din adamlar\u0131n\u0131 \u00f6ylesine y\u00fcceltirler ki onlara adeta insan \u00fcst\u00fc varl\u0131klar muamelesi yaparlar. Geni\u015f kitleler de bunlardan etkilenir ve hayat tarzlar\u0131na yans\u0131t\u0131rlar. Bu durum milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olur. T\u00fcrbe ziyaretleri bu k\u00fclt\u00fcr derinli\u011finin hayat tarz\u0131na yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Mevlit de biraz \u00f6yledir.<\/p>\n Ya da inanc\u0131ndan ve bu inan\u00e7 atmosferinde geli\u015fip \u015fekillenen r\u00fct\u00fcellerden de bazen zevk ve keyf al\u0131rlar. Bu rit\u00fceller ger\u00e7ek yap\u0131lma amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir sosyalle\u015fme, zevk ve keyif seramonisi haline gelir. 60-70 ya\u015flar\u0131ndaki insanlar\u0131n topluca hoplay\u0131p, z\u0131playarak, halkalan\u0131p, \u00e7alkalanarak kendilerinden ge\u00e7ercesine ilahiler e\u015fli\u011finde raks etmeleri nas\u0131l a\u00e7\u0131klan\u0131r? Bu insanlar\u0131 transa ge\u00e7iren ilahinin s\u00f6zleri ve temas\u0131 m\u0131d\u0131r; ses, ezgi, ritim ve sazlar m\u0131d\u0131r; hepsi birden midir ve hepsinin birden sembolize etti\u011fi \u015fey (Allah, Peygamber, inan\u00e7, do\u011fa \u00fcst\u00fc herhangi bir g\u00fc\u00e7) midir? Ayn\u0131 ilahi pek de ho\u015f olmayan bir sesle ve uyumsuz enstr\u00fcmanlarla, orkestrasyon olmadan icra edilirse da ayn\u0131 trans durumu olur mu?<\/em> Baz\u0131lar\u0131 buna bir vecde gelmek hali diyebilir. Vecde gelmek nedir ve hangi durumlarda ve kimlerde olur? Benzeri bir durumla, yani on binlerce ki\u015finin bir arada m\u00fczikle kendinden ge\u00e7melerinin sebebi o m\u00fczik veya m\u00fczisyenler mi?<\/em><\/p>\n \u015eu da var ki k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler bazen ak\u0131l ve bilimle a\u00e7\u0131klanamazlar; ak\u0131l ve bilime uygunluklar\u0131 da aranmaz.<\/em> Onlar vard\u0131r ve toplumun \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan benimsenirler.<\/p>\n Evet!<\/p>\n Kandil kutlama, t\u00fcm \u0130slam \u00fclkelerinde ve t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlarca yap\u0131lan bir kutlama de\u011fil. Kutlamalar \u0130slamiyetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan \u00fc\u00e7 as\u0131r sonra ba\u015flam\u0131\u015f; bizde de II. Selim d\u00f6neminde camii ve minarelerin kandillerle ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00a0Mevlid\u2019de S\u00fcleyman \u00c7elebi\u2019nin 15. Asr\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 Mevid\u2019in daha sonralar\u0131 okunmas\u0131 rit\u00fcelleriyle ba\u015flam\u0131\u015f ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Bize \u00f6zg\u00fc bir k\u00fclt\u00fcr.<\/p>\n Yani din k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn, milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn bir par\u00e7as\u0131. Bir\u00e7ok \u0130slam \u00fclkelerinde \u2018kandil\u2019 yok veya ba\u015fka dini-k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler ve bunlara dayal\u0131 rit\u00fceller var.<\/p>\n Peki dini – milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn t\u00fcm \u201cde\u011ferleri\u201d de\u011ferli mi ve nereye kadar?<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrler de de\u011fi\u015fir, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, geli\u015firler. Baz\u0131 \u201cde\u011ferleri\u201d y\u0131kmaya veya illa korumaya \u00e7al\u0131\u015fmak beyhudedir; bu k\u00fclt\u00fcrel seramoniyi \u00f6ylesine ya\u015fayan, s\u00fcrd\u00fcren ve hatta koruyuculu\u011fa adanm\u0131\u015flar da var olmaya devam ederler.<\/p>\n Videodaki konuyu, temay\u0131 ve benzeri g\u00f6r\u00fc\u015fleri uzun y\u0131llard\u0131r kendi i\u00e7 d\u00fcnyamda d\u00fc\u015f\u00fcnegeldim, hissedegeldim. Dar sohbet ortamlar\u0131nda bile y\u00fcksek sesle s\u00f6z konusu yapmak s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131yd\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde konu\u015fmak ola\u011fanla\u015ft\u0131. \u0130yi de oldu. \u0130nternetli d\u00fcnyan\u0131n \u00f6zelliklerinden biri.<\/p>\n Netice itibariyle k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin zaman\u0131n bir foksiyonu oldu\u011funu, tedricen de\u011fi\u015ferek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc<\/em> d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bir toplumdaki k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerdeki radikal de\u011fi\u015fimlerin de hangi sebeple olursa olsunlar o toplumun hayat\u0131nda dramatik sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011funu tarihten ve hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u00f6rneklerinden biliyoruz.<\/p>\n Su akar, yata\u011f\u0131n\u0131 bulur. Ak\u0131l da su gibidir.<\/em><\/p>\n Su akar yata\u011f\u0131n\u0131 bulur derken tabi ki Newton fizi\u011finin D\u00fcnyam\u0131zda ge\u00e7erli oldu\u011funu ifade ediyoruz. \u00d6teki d\u00fcnyalar\u0131 (evren) izafiyet teorisi, b\u00fcy\u00fck patlama teorisi ve hayat\u0131n kayna\u011f\u0131 par\u00e7ac\u0131k teorilerinin \u015fimdilik do\u011frulanmas\u0131 kadar\u0131yla biliyoruz. En \u00f6nemli parametrelerden biri de uzak y\u0131ld\u0131zlardan bilmem ka\u00e7 milyon y\u0131l \u00f6ncesinden yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u0131\u015f\u0131klar\u0131n bize ula\u015fmas\u0131n\u0131n analizi\u2026 \u00d6tesini objektif bilimle bilmiyoruz ama ak\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fcyoruz. Ak\u0131l y\u00fcr\u00fctenlerden \u00e7ok daha fazlas\u0131 ise b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n asla anla\u015f\u0131lamayacak, a\u00e7\u0131klanamayacak, objektif olarak, pozitif \u2013 deneysel bilimle do\u011frulanamayacak ya da yanl\u0131\u015flanamayacak do\u011fa \u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7lerce, tanr\u0131larca ve Allah taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, y\u00f6netildi\u011fine inan\u0131rlar.<\/p>\n Bu ba\u011flamda biz de bilim ile inanc\u0131n (din) birbirlerinin kar\u015f\u0131t\u0131 ve dengi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenlerdeniz.<\/p>\n Do\u011fa \u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7lere atfedilenlerin hayat\u0131m\u0131zdaki etkileri giderek azalsa da; yani bir\u00e7ok hususta sek\u00fclerle\u015fsek de yeni inan\u00e7lar peydah etmek de yani desek\u00fclarize olmak da insan\u0131n do\u011fas\u0131nda var.<\/p>\n Bilmedi\u011fimizden korkar\u0131z ve o mutlak g\u00fcce inan\u0131r\u0131z, sayg\u0131 duyar\u0131z. \u0130nanmak bazen buruk olsa da genellikle iyidir, insanda i\u00e7 ferahl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturur. \u0130nanmak, inan\u00e7 sahibi olmak da insans\u0131 bir ihtiya\u00e7t\u0131r ve psikolojik ger\u00e7ekliktir. Bazen de zamanla daha iyi anlay\u0131p, de\u011ferlendirip, benimseyerek; sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel hayat\u0131m\u0131zda test ederek de\u011ferini takdir edip y\u00fcceltiriz.<\/p>\n Peki mutlak ger\u00e7eklik ve do\u011fru nedir? Do\u011fru tek midir? Her bir do\u011fru ve yanl\u0131\u015f kendi ba\u011flam\u0131nda do\u011fru veya yanl\u0131\u015ft\u0131r. Kendi ba\u011flam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda do\u011fru da yanl\u0131\u015f ta g\u00f6recelidir, de\u011fi\u015fkendir.<\/p>\n \u2018Ak\u0131l da su gibidir\u2019 derken kastetti\u011fimiz insano\u011flunun ortak ve birikimli akl\u0131ndan bahsediyoruz. Peki bu ortak ak\u0131l nedir ve temsilcileri kimlerdir, nelerdir? <\/em><\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, filozoflar, peygamberler, bilim insanlar\u0131, sanat\u00e7\u0131lar ile bunlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kurumsal yap\u0131lar ve okullar (ekoller) ile do\u011fan\u0131n, kainat\u0131n kendisi ortak insan akl\u0131n\u0131n temsilcileridir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, filozoflar, bilim insanlar\u0131n\u0131n ortaya koyduklar\u0131 da zamanla ba\u015fkalar\u0131nca de\u011fi\u015ftirilir, geli\u015ftirilirler. Bilim, din, felsefe tarihi de bu s\u00fcrecin \u00f6zetini verir.<\/p>\n Sezgi ile bilgi, bilim ve akl\u0131n yak\u0131n ili\u015fkisi vard\u0131r. Bilgiye dayal\u0131 muhakeme ile olu\u015fan sezgi de akl\u0131n bir fonksiyonudur. Belli bir konuda yo\u011funla\u015fan ak\u0131l ve mant\u0131k; di\u011fer destekleyici bilgi, tecr\u00fcbe ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerle belli sonu\u00e7lara ula\u015fabilir.<\/em> Ancak bu \u00e7ok az ki\u015fide olabiliyor!<\/p>\n Sistem kurucular\u0131n ortak \u00f6zelliklerinden biri de bir\u00e7ok par\u00e7ay\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmeleridir. Demek oluyor ki uzmanl\u0131k fevkalade \u00f6nemlidir ancak ondan daha \u00f6nemlisi uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck, geni\u015f ve derin bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde g\u00f6rebilmedir.<\/em> Onun i\u00e7in bir\u00e7ok bilim dal\u0131 ve disiplin bir arada \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n Peygamber Hz. Muhammed\u2019in t\u00fcccar oldu\u011funu biliyoruz. Kervanla uzun yollarda ve konaklarda zaman\u0131n inan\u00e7 sistemleri, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, din adamlar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131, o co\u011frafyadaki eski k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet yap\u0131lar\u0131yla (maddi \u2013 manevi) kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n onda \u00a0birikim ve muhakeme olu\u015fturmas\u0131 ile ak\u0131l ve sezgi \u00e7ap\u0131n\u0131n geni\u015fledi\u011fini varsaymak durumunday\u0131z<\/p>\n Bu zihinsel ve akl\u00ee y\u0131\u011f\u0131lma ve yo\u011funla\u015fma kendi i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda insan-toplum ve tanr\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri derinden bir muhakemeye tabi tuttu\u011funu da varsaymak durumunday\u0131z. \u0130brahimi dinlere inananlar\u0131n peygamberlerinin; milyarlarca insan\u0131n Hz. Muhammed\u2019e tanr\u0131n\u0131n buyruklar\u0131n\u0131 vahiy yoluyla bildirmi\u015f olmas\u0131na veya kendi sezgisiyle fark etmesine inanmas\u0131 aras\u0131nda sonu\u00e7 itibariyle<\/em> bir fark yoktur. \u2018Sonu\u00e7 itibariyle bir fark yoktur\u2019 derken toplumun \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan b\u00fcy\u00fck kitlenin k\u00fclt\u00fcr\u00fcne yans\u0131mas\u0131n\u0131 kastediyoruz. Yoksa vahiy mi sezgi mi konusu teologlar, din insanlar\u0131, bir k\u0131s\u0131m felsefeciler aras\u0131nda as\u0131rlard\u0131r tart\u0131\u015fma konusu olmaya ve bu konulardan m\u00fclhem cemaat ve tarikat yap\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Konuya k\u00fclt\u00fcrle ba\u011flant\u0131s\u0131 bak\u0131mdan de\u011findik.<\/p>\n \u0130nsanlar bir \u015feylere bir \u015fekilde m\u00fcdahil olurlar. Bu da insan\u0131n ve toplumun hayat\u0131n\u0131 \u015fu veya bu \u015fekilde etkiler. \u0130nsanlar ve toplumlar aras\u0131ndaki m\u00fccadele de; insan toplumlar\u0131n\u0131n \u00e7evreleriyle, do\u011fayla m\u00fccadele ili\u015fkileri de ayn\u0131 seyrin ba\u015fka dallar\u0131 ve kollar\u0131d\u0131r. Ve bu seyir son 10 -15 bin y\u0131ld\u0131r giderek h\u0131zlan\u0131yor. Hele son \u00e7eyrek as\u0131rd\u0131r adeta geometrik diziyle seyrediyor. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce kapasitesi geni\u015fliyor. Peki bunun k\u00fclt\u00fcrlere yans\u0131mas\u0131 nas\u0131l olacak?<\/em><\/p>\n Evet yerel, b\u00f6lgesel, milli k\u00fclt\u00fcrler var. Bu k\u00fclt\u00fcrlerin olu\u015ftu\u011fu sosyal, siyasal, ekonomik, \u00e7evresel ve inan\u00e7 ortamlar\u0131 de\u011fi\u015ftik\u00e7e k\u00fclt\u00fcrler de de\u011fi\u015fir ama milli k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda daima belirgin farkl\u0131l\u0131klar olur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00fclt\u00fcrel ortakl\u0131k alanlar\u0131 giderek geni\u015fliyor. \u0130nsano\u011flunun daha \u00f6nceleri ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 bamba\u015fka bir ortak k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015ftu\u011fu bir d\u00f6nemdeyiz. Buna k\u00fcresel k\u00fclt\u00fcr de denebilir. Bir yandan bu olgu ya\u015fan\u0131rken di\u011fer yandan \u2018\u00f6zg\u00fcn\u2019lerin (sanat \u00fcr\u00fcnleri, g\u0131da\u2026) tescili ve korunma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 da yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 her alanda daha da \u00f6nemli ve sayg\u0131n g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Zaman ele\u011fi daha h\u0131zl\u0131 sallan\u0131yor. Bir yandan milli ve k\u00fcresel k\u00fclt\u00fcrden de\u011ferleri elerken, di\u011fer yandan ele\u011fe yeni de\u011ferler ilave ediliyor. Ancak elek \u00fcst\u00fcnde ve alt\u0131nda kalan de\u011ferlerden her biri insan\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcrel ge\u00e7mi\u015fi olarak yine ortak hat\u0131ra kayd\u0131nda yer alacak. Bu kay\u0131tlardan bir toplumun, milletin de ba\u015fl\u0131ca belirgin \u00f6zelliklerinin tarih i\u00e7indeki seyrinden gelece\u011fini okumak daha anlaml\u0131. T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc bu y\u00f6n\u00fcyle de ortak insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde belirgin izleri olan ba\u015fl\u0131ca k\u00fclt\u00fcrlerdendir. <\/em><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Din, felsefe, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilim insanlar\u0131n toplumlar olu\u015fturmalar\u0131ndan bu yana s\u00fcrekli de\u011fi\u015fti, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, geli\u015fti. T\u0131pk\u0131 kainat\u0131n kendisi gibi. Hi\u00e7 bir \u015fey dura\u011fan ve donuk de\u011fil. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f sistemlerimiz gibi.<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":14452,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,62],"tags":[355,1134,2095,1051,2096],"coauthors":[1324],"class_list":["post-14448","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-egitim-kultur","tag-felsefe","tag-kultur","tag-kulturel-degisim","tag-kulturel-mozaik","tag-uzman-korlugu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/140"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14448"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14448\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14455,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14448\/revisions\/14455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14448"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14448"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14448"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=14448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Bir Alanda Derinle\u015fme ve K\u00fclt\u00fcre Yans\u0131mas\u0131<\/h2>\n
Uzmanl\u0131k, Uzman K\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ve Uzman Dominans\u0131 K\u00fclt\u00fcrleri Etkiler<\/h2>\n
\u0130nsano\u011flunun Ortak Akl\u0131 da Su Gibidir<\/h2>\n
Ortak Akl\u0131n Temsilcileri<\/h2>\n