{"id":14493,"date":"2021-12-20T19:00:00","date_gmt":"2021-12-20T16:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=14493&#038;preview=true&#038;preview_id=14493"},"modified":"2021-12-21T00:54:02","modified_gmt":"2021-12-20T21:54:02","slug":"azerbaycanin-son-otuz-yili-kazanim-mi-kayip-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/azerbaycanin-son-otuz-yili-kazanim-mi-kayip-mi\/","title":{"rendered":"Azerbaycan\u2019\u0131n son otuz y\u0131l\u0131: Kazan\u0131m m\u0131, kay\u0131p m\u0131?"},"content":{"rendered":"<p>Sovyetler Birli\u011fi imparatorlu\u011funun yerle bir olmas\u0131nda ve tarihe g\u00f6m\u00fclmesinde Kuzey Azerbaycan\u2019daki<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> mill\u00ee hareketin de \u00f6nemli rol\u00fc s\u00f6z konusudur.\u00a0 Azerbaycan\u00a0 Halk Cephesi \u00f6nderli\u011findeki mill\u00ee hareket, Sovyetlerdeki di\u011fer hareketler aras\u0131nda genel alg\u0131lamalara g\u00f6re en g\u00fcr sesli ve dinamik olmas\u0131yla se\u00e7ilmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Azerbaycan vatanda\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu i\u00e7in bir tarih niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan bu s\u00fcre\u00e7; dramatik <em>20 Yanvar, Hocal\u0131 Katliam\u0131<\/em> vs. facialar\u0131n yan\u0131nda halk\u0131n k\u00f6leli\u011fe kar\u015f\u0131 protestolar\u0131 ve isyanlar\u0131yla hat\u0131ralara yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sovyetlerin da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde Sovyet Azerbaycan\u2019\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yeniden kazan\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde birka\u00e7 m\u00fchim hukuk\u00ee ad\u0131m at\u0131ld\u0131. 23 Eyl\u00fcl 1989\u2019da Azerbaycan SSC Ali\/Y\u00fcksek Sovyeti mill\u00ee hareketin bask\u0131s\u0131 ile SSCB d\u00e2hilinde ilk defa <em>Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u2019nin Egemenli\u011fi Hakk\u0131nda Azerbaycan SSC Anayasa Kanunu<\/em>\u2019nu kabul etti. 30 A\u011fustos 1991\u2019de <em>Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin Devlet Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Yeniden Yap\u0131lanmas\u0131 Hakk\u0131nda<\/em> tarih\u00ee beyanname, 18 Ekim 1991\u2019de ise ba\u011f\u0131ms\u0131z Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin kuruldu\u011fu ilan edildi.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a> Moskova,\u00a0 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketi hen\u00fcz ba\u015flamadan \u00f6nce (1987) Azerbaycan\u2019\u0131 istedi\u011fi \u015fekilde idare etmek i\u00e7in kurgulad\u0131\u011f\u0131 (1923) <em>Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Muhtar\/\u00d6zerk Vilayeti<\/em> adl\u0131 saatli bombay\u0131 devreye soktu. Karaba\u011f problemi, ilk ba\u015f\u0131ndan itibaren ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve egemenli\u011fi tehdit alt\u0131nda tutan ve \u00fclkede durumu belirleyen esas fakt\u00f6r oldu.<\/p>\n<p>Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeniden kazan\u0131lmas\u0131ndan bu yana 30 y\u0131l ge\u00e7ti. Bu s\u00fcre, bir milletin ve devletin tarihinde k\u0131sa say\u0131labilir. Fakat tarih\u00ee s\u00fcrecin hassasl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Geride kalan y\u0131llara y\u00f6nelik ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131mla yap\u0131lacak durum tespiti, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Azerbaycan\u2019\u0131n\u0131 anlamak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Bu yaz\u0131da Azerbaycan\u2019da devlet hayat\u0131n\u0131 belirleyen temel de\u011ferlerin -siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, egemenli\u011fin ve modern devlet\u00e7ili\u011fin-demokratikle\u015fme s\u00fcrecinin neresinde oldu\u011funa g\u00f6z ataca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h2><strong>Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n neresindeyiz?<\/strong><\/h2>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ve Azerbaycan\u2019\u0131n yeniden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131 ve tek kutuplu d\u00fcnyan\u0131n olu\u015fmas\u0131, Bat\u0131 de\u011ferlerinin d\u00fcnyada h\u00fck\u00fcmran olaca\u011f\u0131 \u00fcmitlerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme denk geldi. Eski Sovyet cumhuriyetlerinde Rusya Federasyonu\u2019nun kendisinin Bat\u0131 de\u011ferleri ile idare edilece\u011fi, Rus emperyalizminin sonunda ortadan kalkaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde iyimser fikirler yayg\u0131nla\u015ft\u0131. B\u00f6lgede yeni jeopolitik oyuncular\u0131n (ABD ve AB) peyda olmas\u0131 jeopolitik dengenin olu\u015faca\u011f\u0131 ve G\u00fcney Kafkaslara istikrar\u0131n gelece\u011fi beklentilerini do\u011furdu.<\/p>\n<p>Yeni jeopolitik ortam, Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin gelece\u011fi ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik bak\u0131\u015flar\u0131n da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 tetiklemekteydi. \u00d6rne\u011fin, 1994\u2019te yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z <em>Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin D\u0131\u015f Politikas\u0131 Hakk\u0131nda<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makalede s\u00f6z konusu beklentiler g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Rusya s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc ve etkisinden kurtulmak oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden yola \u00e7\u0131karak, Rusya fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc ABD veya Bat\u0131 blo\u011funun tarafs\u0131zla\u015ft\u0131rabilece\u011fi fikri makalede yer almaktayd\u0131: \u2018<em>Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019ne ba\u011f\u0131ms\u0131z siyaset y\u00fcr\u00fctmek imk\u00e2n\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ona y\u00f6nelik \u0130ran \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye \u00e7\u0131karlar\u0131 ile dengelemek m\u00fcmk\u00fcn ise, bize y\u00f6nelen Rusya \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 ile dengeleme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fmak gerektir<\/em><em>.\u2019<a href=\"#_ftn3\">[3]<\/a><\/em><\/p>\n<p>Mart 2003\u2019te ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda tek kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeni sorguland\u0131ktan ve b\u00f6lgeselle\u015fmenin h\u0131z kazanmas\u0131ndan sonraki ortam\u0131 \u015fans olarak de\u011ferlendiren Rusya Federasyonu; eski Sovyet mek\u00e2n\u0131nda <em>Yak\u0131n Hari\u00e7<\/em> stratejisini ger\u00e7ekle\u015ftirme\u011fe kalk\u0131\u015ft\u0131. Devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin\u2019in \u015fahsi gayretleriyle peki\u015ftirilen Rusya bask\u0131s\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z devletlerin direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Rusya; Moldova (Dnestr), Ukrayna (K\u0131r\u0131m, Donbas) ve G\u00fcrcistan\u2019da (Abhazya, Osetiya) askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u015fgalini sa\u011flamas\u0131na ra\u011fmen, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu \u00fclkeleri siyasi olarak kaybetmi\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Balt\u0131k \u00fclkeleri NATO ve AB\u2019ye kat\u0131ld\u0131ktan sonra tek seferlik Rusya y\u00f6r\u00fcngesinden \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteler. Belarus ve Ermenistan da Rusya\u2019ya siyasi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131na ra\u011fmen bu \u00fclkelerdeki halklar\u0131n \u00e7o\u011funlukla Rusya etkisinden \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat eski Sovyet T\u00fcrk cumhuriyetleri hakk\u0131nda ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yleyemeyiz.<\/p>\n<p>1993\u2019ten sonraki Aliyevler y\u00f6netimi, Bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fmak ve Rusya\u2019n\u0131n etkisinden \u00e7\u0131kmak i\u00e7in ciddi \u00e7abalar sarf etmedi. Rusya da kendinin olu\u015fturdu\u011fu Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne hep mani olarak, bu fakt\u00f6r\u00fc, Azerbaycan\u2019\u0131 (ve Ermenistan\u2019\u0131) kendi y\u00f6r\u00fcngesinde tutmak i\u00e7in kulland\u0131. Rusya Federasyonu D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131\u2019n\u0131n ad\u0131yla me\u015fhur olan \u2018Lavrov Plan\u0131\u2019 esas\u0131nda cereyan eden \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 (2020); i\u015fgal edilmi\u015f Karaba\u011f topraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, Rus askeri birliklerinin Karaba\u011f\u2019\u0131n da\u011fl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcne konu\u015flanmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. Rus askeri birliklerinin Azerbaycan\u2019\u0131n co\u011frafi merkezine yerle\u015ftirilmesi Azerbaycan\u2019\u0131n Rusya\u2019ya ba\u011fl\u0131 duruma d\u00fc\u015fmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz demektir. G\u00f6zlemciler Azerbaycan\u2019\u0131n yak\u0131n gelecekte Rusya kontrol\u00fcndeki Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fcne kat\u0131laca\u011f\u0131 hakk\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunmaktalar.<\/p>\n<p>Son Karaba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131n jeopolitik sonu\u00e7lar\u0131ndan biri de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin Azerbaycan\u2019da asker\u00ee ve siyasi n\u00fcfuzunun artmas\u0131d\u0131r.\u00a0 Azerbaycan y\u00f6netimi \u00fclkenin yerle\u015fti\u011fi zor jeopolitik ortamda (Rusya-\u0130ran-T\u00fcrkiye \u00fc\u00e7geni) T\u00fcrkiye\u2019nin rol\u00fcn\u00fc de\u011ferlendirerek, <em>garda\u015f T\u00fcrkiye\u2019<\/em>yi b\u00f6lgede \u00f6nemli denge unsuru olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Halihaz\u0131rda Azerbaycan u\u011frunda jeopolitik m\u00fccadele, k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerden biri olan Rusya ile orta \u00f6l\u00e7ekli b\u00f6lge devleti olan T\u00fcrkiye aras\u0131nda s\u00fcr\u00fcp gitmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin bu m\u00fccadeleyi kazanmas\u0131 i\u00e7in Azerbaycan\u2019\u0131n kendi konumunu kesinle\u015ftirmesi ve T\u00fcrkiye\u2019nin yan\u0131nda kararl\u0131l\u0131kla yer almas\u0131 gerekir. Hatta T\u00fcrkiye-Azerbaycan ittifak\u0131n\u0131n potansiyelinin yetmeyece\u011fi ihtimali de vard\u0131r. Bu ihtimal kar\u015f\u0131s\u0131nda Azerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f meselesini, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortak meselesi olarak kabul ettirmesi, \u00d6zbekistan ve\/veya Kazakistan gibi karde\u015f devletlerin m\u00fcttefikli\u011fini kazanmas\u0131na ihtiya\u00e7 olabilir. Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k problemini \u00e7\u00f6zmesi, Rusya\u2019n\u0131n iki y\u00fcz y\u0131ldan fazla s\u00fcren bask\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kmas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<h2><strong>Egemenlik problemi var m\u0131?<\/strong><\/h2>\n<p>Egemenlik uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde benimsenmi\u015f kadim ilkelerden biridir ve i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale kabul edilmezdir. Azerbaycan\u2019da ise bu ilkeye ayk\u0131r\u0131 olarak egemenlik sorunu varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. 9-10 Kas\u0131m 2020 tarihli Rusya-Azerbaycan-Ermenistan mutabakat\u0131, Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin egemenli\u011fine hassas bir darbe vurdu. Ermenistan i\u015fgal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda onu himaye eden Rusya asker\u00ee birlikleri 28 y\u0131ldan sonra yeniden Azerbaycan\u2019a yerle\u015ftirildi. Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin Karaba\u011f b\u00f6lgesinde 3.170 kilometre kare alanda Rusya Federasyonu \u2018<em>bar\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc\u2019<\/em> konu\u015fland\u0131. Ad\u0131 ge\u00e7en mutabakata g\u00f6re Rus askeri en az\u0131 be\u015f y\u0131l m\u00fcddetinde burada kalma hakk\u0131na sahiptir. Moldova, Ukrayna ve G\u00fcrcistan\u2019daki \u2018<em>bar\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc\u2019, <\/em>asl\u0131nda i\u015fgal g\u00fcc\u00fc tecr\u00fcbesi; Azerbaycan\u2019\u0131n Rus asker\u00ee birliklerini buradan \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck m\u00fccadele verme\u011fe veya b\u00fcy\u00fck tavizler verme\u011fe mecbur olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p><div id=\"attachment_14494\" style=\"width: 778px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-14494\" class=\"wp-image-14494 size-medium_large\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1-768x414.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"414\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1-768x414.jpg 768w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1-300x162.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1-150x81.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1.jpg 770w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><p id=\"caption-attachment-14494\" class=\"wp-caption-text\">Karaba\u011f\u2019\u0131n da\u011fl\u0131k k\u0131sm\u0131nda konu\u015fland\u0131r\u0131lan RF asker\u00ee g\u00fcc\u00fc (16.09.2021)<a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a><\/p><\/div>Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin egemenli\u011fine di\u011fer bir darbe de <em>mavi vatan<\/em> meselesinde geldi. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ilan\u0131ndan itibaren Azerbaycan y\u00f6netimi Hazar Denizi\u2019nin mill\u00ee sekt\u00f6rlere b\u00f6l\u00fcnmesi, bu sekt\u00f6rlerde (denizin dibi, su kat\u0131 ve su y\u00fczeyi) her k\u0131y\u0131da\u015f devletin egemen haklara sahip olmas\u0131 ilkesini savundu. Kas\u0131m 1995\u2019te kabul edilen Azerbaycan Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 11. maddesinde; \u201c<em>Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin arazisi tek, dokunulmaz ve b\u00f6l\u00fcnmez bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin i\u00e7 sular\u0131, Hazar Denizi\u2019nin Azerbaycan\u2019a ait b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin hava sahas\u0131 Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin arazisi say\u0131l\u0131r.<\/em>\u201d denilerek Hazar\u2019\u0131n Azerbaycan\u2019a ait mill\u00ee sekt\u00f6r\u00fc anayasal teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve Azerbaycan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>K\u0131y\u0131da\u015f devletlerden Rusya Federasyonu ve k\u0131smen \u0130ran deniz y\u00fczeyinin <em>condominium<\/em> (ortak kullan\u0131m) ilkesiyle kullan\u0131lmas\u0131 meselesinde \u0131srar ettiler. 2013-2014\u2019te Rusya\u2019n\u0131n yerel g\u00fc\u00e7lerinin (5. kolon\/kol) i\u015ftirakiyle Azerbaycan\u2019\u0131n Hazar Asker\u00ee-Deniz Filosu faktik olarak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. 12 A\u011fustos 2018 tarihinde ise Aktau\u2019da Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n bask\u0131s\u0131 sonucu <em>Hazar\u2019\u0131n Stat\u00fcs\u00fc Hakk\u0131nda Konvansiyon<\/em> imzaland\u0131. Bununla birlikte Azerbaycan, Hazar\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131k 80 bin kilometre kare havzas\u0131nda (orta \u00e7izgi \u00fczere b\u00f6l\u00fcnseydi Hazar\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131k %20,7) yaln\u0131z egemenli\u011fini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcvenli\u011fini de kaybetti. Son y\u0131llarda Rusya asker\u00ee filosunun Hazar\u2019daki faaliyeti bunun kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><em>Hazar\u2019\u0131n Stat\u00fcs\u00fc Hakk\u0131nda Konvansiyon <\/em>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc meselesinde de hassas bir m\u00e2nia (engel) olu\u015fturdu. Mill\u00ee sekt\u00f6rlere b\u00f6l\u00fcnme halinde Azerbaycan-Kazakistan ve Azerbaycan-T\u00fcrkmenistan sekt\u00f6rleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla co\u011frafi b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flanabilirdi. Ad\u0131 ge\u00e7en belge Hazar\u2019\u0131n y\u00fczy\u0131llard\u0131r devam eden b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc rol\u00fcn\u00fc tespit etti.<\/p>\n<h2><strong>Demokratikle\u015fmenin neresindeyiz?<\/strong><\/h2>\n<p>Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nde otoriter y\u00f6netimin h\u00e2kimiyeti tart\u0131\u015fma kabul etmeyen bir ger\u00e7ektir. Hatta iktidar bu \u00f6zelli\u011fini gizleme gere\u011fi bile duymaz. Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n &#8220;<em>Ben her \u015feyi herkesten daha iyi biliyorum&#8221;<\/em>\u00a0iddias\u0131 d\u00fcnya medyas\u0131nda bu durumu kan\u0131tlayan olgu olarak kabul edilmektedir. Objektifli\u011fi ile tan\u0131nan <em>Freedom House<\/em>\u2019un 1990\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rmalar, Azerbaycan\u2019daki durumu g\u00f6steren ciddi kaynaklar aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-14495\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/2021-12-18_20-43-35.png\" alt=\"\" width=\"752\" height=\"770\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/2021-12-18_20-43-35.png 752w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/2021-12-18_20-43-35-293x300.png 293w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/2021-12-18_20-43-35-146x150.png 146w\" sizes=\"auto, (max-width: 752px) 100vw, 752px\" \/><\/p>\n<p>Kom\u00fcnizm\u2019den demokratik rejimlere ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini ya\u015fayan Do\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n 28 devleti aras\u0131nda Azerbaycan, demokratik idarecilik (NDG), se\u00e7im sistemi (EP), sivil toplum (CS), ba\u011f\u0131ms\u0131z medya (\u0130M), yerel y\u00f6netim (LDG), hukuk-mahkeme sistemi (JF\u0130) ve yolsuzluk (CO) parametreleri \u00fczere T\u00fcrkmenistan\u2019la birlikte son s\u0131rada yer al\u0131yor. 2021\u2019de Azerbaycan\u2019\u0131n demokrasi indeksi (DS) 1.07, demokrasi y\u00fczdesi (D%) ise toplam %1\u2019dir (T\u00fcrkmenistan\u2019da uygun olarak 1.00 ve %0). B\u00fct\u00fcnle\u015ftirici parametreye g\u00f6re Azerbaycan\u2019da <em>yerle\u015fmi\u015f otoriter rejim<\/em> [consolidated authoritarian regime] h\u00e2kimdir.\u00a0<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a><\/p>\n<p>Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k seviyesi ile y\u00f6netim bi\u00e7imi aras\u0131nda y\u00fcksek ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek yanl\u0131\u015f olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc otoriterizmi temsil eden sosyal g\u00fc\u00e7 &#8211; Azerbaycan\u2019\u0131 Rusya\u2019ya ba\u011flayan en hassas \u00f6\u011fe buradaki Rusya yanl\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7lerdir; Rusya\u2019daki otoriter y\u00f6netim modeli ve siyasi davran\u0131\u015f standartlar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>1993\u2019ten sonra \u00fclke siyasetini tekeline alan bu kesimin olu\u015fmas\u0131 tarihi \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 d\u00f6nemine kadar uzan\u0131r. \u0130mparatorluk merkezinin iradesini Azerbaycan halk\u0131 \u00fczerinde temsil eden bu kesim (<em>parti-devlet nomenklat\u00fcr\u00fc<\/em>) Sovyet d\u00f6neminde daha da g\u00fc\u00e7lendirildi. Bu s\u0131n\u0131f \u00f6zel ahlak\u0131, davran\u0131\u015f\u0131, hayat tarz\u0131 ile Azerbaycan halk\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k d\u00f6neminde eski <em>nomenklat\u00fcr\u00a0<a href=\"#_ftn6\">[6]<\/a> , <\/em>\u00f6zelle\u015ftirme sonucunda ekonomik g\u00fcc\u00fc de ele ge\u00e7irdi. Fakat h\u00e2kim y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n bi\u00e7imlenme metodu eski Sovyet d\u00f6nemindeki gibi kapal\u0131 kast niteli\u011fini muhafaza etti.<\/p>\n<h2><em>\u00a0<\/em><strong>Sonu\u00e7<\/strong><\/h2>\n<p>Bir Azerbaycan vatanda\u015f\u0131 olarak daha iyimser bir tablo \u00e7izmek isterdim. Daha \u00f6nemlisi \u2013 daha ba\u011f\u0131ms\u0131z, kendi topraklar\u0131nda egemen, insan haklar\u0131na sayg\u0131 duyulan, demokratik ilkelerle idare edilen bir \u00fclkede ya\u015fama\u011f\u0131 tercih ederim.<\/p>\n<p>1991\u2019in heyecan ve umutla dolu g\u00fcnlerinin \u00fczerinden 30 y\u0131l ge\u00e7ti. Bir ku\u015fak de\u011fi\u015fti. Azerbaycan da \u00e7ok de\u011fi\u015fti. Fakat Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin temel meseleleri \u2013 siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, mill\u00ee egemenlik ve demokratik y\u00f6netim meselelerinde halen \u00e7ok yap\u0131lacak i\u015f vard\u0131r. 1918-1920\u2019lerde T\u00fcrk ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na ilk defa demokratik, laik, refah devleti modeli sunmu\u015f bir Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc, 1989\u2019da d\u00fcnyan\u0131n \u2018en m\u00fccadeleci halk\u0131\u2019 unvan\u0131 alm\u0131\u015f bir halk daha gururlu hayat\u0131 hak etmi\u015ftir.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> N\u0259sib N\u0259sibzad\u0259, <em>B\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f Az\u0259rbaycan, B\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan<\/em>, Bak\u0131: Ay-Ulduz, 1997, s. 154-155. Makale geni\u015f m\u00fczakere edilerek\u00a0 M\u00fcsavat Partisi\u2019nin d\u0131\u015f siyaset konsepti olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[2]<\/a> Bu makalede <em>Azerbaycan<\/em> ifadesiyle Kuzey Azerbaycan\u2019\u0131 kastediyoruz. G\u00fcney Azerbaycan\u2019\u0131 vurgulamak istedikte <em>G\u00fcney Azerbaycan <\/em>siyasi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kullan\u0131yoruz.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[3]<\/a> 18 Ekim 1991, Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin <em>Devlet Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 G\u00fcn\u00fc<\/em> olarak kabul edilmi\u015ftir. Resmi g\u00fcn olarak 18 Ekim\u2019in kabul\u00fc toplumda tart\u0131\u015fma konusudur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekten 28 May\u0131s 1918 oldu\u011fu, 18 Ekim\u2019in veya 30 A\u011fustos\u2019un yaln\u0131z <em>Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n Yeniden Kazan\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc <\/em>olarak kabul\u00fcn\u00fcn do\u011fru oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz. Bkz: Mill\u00ee G\u00fcnlerimiz, turkcudusuncebirliyi.com<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> Karaba\u011f\u2019daki RF asker\u00ee g\u00fcc\u00fc g\u00f6steren Azerbaycan haritas\u0131n\u0131 bulmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Azerbaycan Cumhuriyeti Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bu konuda haritas\u0131n\u0131n olmamas\u0131\/yay\u0131mlanmamas\u0131 manidard\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> https:\/\/freedomhouse.org\/sites\/default\/files\/2021-04\/NIT_2021_final_042321.pdf<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> Kom\u00fcnist Partinin devlet g\u00f6revlerine atama sistemine verilen ad<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazar\u0131m\u0131z Prof. Dr. Nesib Nesibli Azerbaycan Cumhuriyeti&#8217;nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 30. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde ger\u00e7ek bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan bahsedilip bahsedilemeyece\u011fini somut verilerle anlat\u0131rken, Azerbaycan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k tarihindeki zorlu d\u00f6neme\u00e7lerden \u00e7\u0131karmas\u0131 gereken dersleri \u00f6rneklerle belirtiyor.<\/p>\n","protected":false},"author":130,"featured_media":14510,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[66,68,69],"tags":[54,1269,2114,2112],"coauthors":[1246],"class_list":["post-14493","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk","category-yakin-cografya","tag-azerbaycan","tag-bagimsizlik","tag-istiklal","tag-nesib-nesibli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/130"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14493"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14511,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14493\/revisions\/14511"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14493"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=14493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}