{"id":14666,"date":"2022-01-12T19:00:51","date_gmt":"2022-01-12T16:00:51","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=14666"},"modified":"2022-01-13T23:26:08","modified_gmt":"2022-01-13T20:26:08","slug":"turklugun-balkanlardaki-unutulan-kahramanlari-yucelciler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turklugun-balkanlardaki-unutulan-kahramanlari-yucelciler\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn Balkanlardaki unutulan kahramanlar\u0131 Y\u00fccelciler"},"content":{"rendered":"
\"\"

Nazilerin Yugoslavya \u0130\u015fgali sonras\u0131 ge\u00e7it t\u00f6reni, Hitler ve Mussolini<\/p><\/div>\n

D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sona ermesini m\u00fcteakip, 1 Aral\u0131k 1918\u2019de S\u0131rbistan, H\u0131rvatistan, Slovenya, Makedonya, Karada\u011f ve Bosna-Hersek topraklar\u0131n\u0131 kapsayacak \u015fekilde \u201cS\u0131rp-H\u0131rvat-Sloven Krall\u0131\u011f\u0131\u201d kurulmu\u015ftur. Haziran 1921\u2019de kabul edilen Aziz Vitus G\u00fcn\u00fc Anayasas\u0131 (Vidovdan Anayasas\u0131) ile S\u0131rp-H\u0131rvat-Sloven Kral\u0131 ilan edilen I. Alexandre ise \u00fclke i\u00e7erisinde \u00e7\u0131kan siyasi-etnik grupla\u015fma ve \u00e7at\u0131\u015fmalardan \u00f6t\u00fcr\u00fc ayn\u0131 anayasay\u0131 6 Ocak 1929\u2019da ask\u0131ya alm\u0131\u015f ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra devletin ismini \u201cYugoslavya Krall\u0131\u011f\u0131\u201d olarak de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n

Art\u0131k Yugoslavya Kral\u0131 olarak an\u0131lan I. Alexandre, bir\u00e7ok farkl\u0131 unsurdan olu\u015fup ciddi \u00e7at\u0131\u015fma ve krizlerin eksik olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkesini, suikasta u\u011frad\u0131\u011f\u0131 1934 y\u0131l\u0131na kadar y\u00f6netmi\u015ftir. \u00dclke i\u00e7indeki krizlerin uluslararas\u0131 sorunlarla birle\u015fmesi sonucunda ise 9 Ekim 1934\u2019te Marsilya\u2019da d\u00fczenlenen bir suikast eylemi sonucunda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. (A. Beden, s. 116), (Y. \u015eafak, s. 14), (G. \u00c7a\u011f s. 200)<\/p>\n

T\u00fcrkiye Yugoslavya \u0130li\u015fkileri<\/strong><\/h2>\n

T\u00fcrk-Yugoslav ili\u015fkilerinde belirleyici ve etkileyici birtak\u0131m fakt\u00f6rler vard\u0131r. Bunlardan ilki, iki \u00fclkenin ili\u015fkileri \u00f6ncelikle Balkan Politikalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde olmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci olarak her iki \u00fclkenin ortak tarihi ge\u00e7mi\u015fidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak Balkanlardan \u00e7ekilen T\u00fcrklerin, M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk az\u0131nl\u0131klar\u0131n durumu ve bu \u00fclkede kalan maddi-manevi T\u00fcrk miras\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak her iki \u00fclkenin ortak s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131na ra\u011fmen \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fki kurulmas\u0131 gereklili\u011fi\/arzusudur. Be\u015finci olarak her iki \u00fclkenin de Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra kurulmas\u0131d\u0131r. (Atat\u00fcrk Ansiklopedisi)<\/p>\n

I. Alexandre, T\u00fcrkiye ile de yak\u0131n ili\u015fkiler kurdu\u011fundan, yak\u0131n d\u00f6nem T\u00fcrkiye tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir \u015fahsiyettir. (A. Beden, s. 116)<\/p>\n

Atat\u00fcrk d\u00f6nemi T\u00fcrkiye Yugoslavya \u0130li\u015fkileri\u00a0<\/strong><\/h2>\n

T\u00fcrk-Yugoslav ili\u015fkileri T\u00fcrkiye\u2019nin kurulu\u015f antla\u015fmas\u0131 say\u0131lan Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n (24 Temmuz 1923) imzas\u0131ndan sonra ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Her iki devlet de yeni kurulmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 ya\u015famaktayd\u0131. \u00d6ncelikle Yugoslavya\u2019n\u0131n, H\u0131rvat ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 milliyet\u00e7ilerle (Usta\u015fa) ba\u015f\u0131 dertteydi. Her iki \u00fclke i\u00e7 sorunlar\u0131na ilave olarak d\u0131\u015ftan da g\u00fcvenliklerine y\u00f6nelik tehdit alg\u0131l\u0131yordu. Bu tehditlerden ikisi ortakt\u0131: 1922\u2019de \u0130talya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Musolini ve 1933\u2019te Almanya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Hitler. Her iki yay\u0131lmac\u0131 liderin hedeflerinden birisi Balkanlard\u0131 ve bu ortak tehlikeye kar\u015f\u0131 T\u00fcrk-Yugoslav i\u015f birli\u011fi gerekliydi. Asl\u0131nda bu iki devlet aras\u0131ndaki ili\u015fki sorunlu ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Lozan Konferans\u0131 esnas\u0131nda Osmanl\u0131 bor\u00e7lar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131\u2019dan kopan Balkan \u00fclkeleri aras\u0131nda payla\u015f\u0131m\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ancak Yugoslavya pay\u0131na d\u00fc\u015fen miktar\u0131 \u00f6demeyi reddetmi\u015f ve Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 da imza etmemi\u015ftir. Bu nedenle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yeni kavu\u015fan iki \u00fclkenin ili\u015fkileri dostane bir atmosferde ba\u015flamam\u0131\u015f oldu. T\u00fcrkiye, Yugoslavya\u2019n\u0131n bu olumsuz tutumuna ra\u011fmen 1923\u2019te Belgrat\u2019a bir temsilci atad\u0131. Belgrat H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin, T\u00fcrk temsilcisi olarak atanan Cevad Bey\u2019e her t\u00fcrl\u00fc diplomatik ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 tan\u0131mas\u0131na ra\u011fmen resm\u00ee temsilci s\u0131fat\u0131yla tan\u0131mak istememesi, Belgrat H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin Ankara\u2019ya \u015f\u00fcphe ile bakmas\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. Bu olumsuz tavr\u0131na ra\u011fmen Belgrat H\u00fck\u00fcmeti, Adnan Bey\u2019i \u0130stanbul\u2019a S\u0131rp-H\u0131rvat-Sloven Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Temsilcisi olarak g\u00f6revlendirmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye, a\u011f\u0131r i\u00e7 ekonomik sorunlar, Lozan\u2019dan kalan Yunanistan, Musul, Kerk\u00fck ve Hatay gibi sorunlarla u\u011fra\u015f\u0131rken Balkanlardan gelecek ba\u015fka tehlikeleri de \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131. Belgrat H\u00fck\u00fcmeti ile bu nedenle ilgileniyordu. Yoksa Belgrat\u2019tan do\u011frudan bir beklentisi yoktu.<\/p>\n

B\u00f6lgede Bulgaristan ve Arnavutluk Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan memnun olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in revizyonist bir politika takip etmektedirler. Bu d\u00f6nemde ya\u015fanan T\u00fcrk-Yunan gerginli\u011fi, Bulgar-Yunan ve Bulgar-Makedon gerginliklerine ilave olarak Mussolini\u2019nin yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131 Balkanlar\u0131 ciddi manada sorunlu bir b\u00f6lge haline getirmi\u015ftir. Balkan \u00fclkelerinden Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan en k\u00e2rl\u0131 \u00e7\u0131kan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda Romanya gelmektedir. Romanya, Bulgaristan\u2019dan G\u00fcney Dobruca\u2019y\u0131, Macaristan\u2019dan Transilvanya\u2019y\u0131 ve Rusya\u2019dan Basarabya\u2019y\u0131 alarak \u00fclkesini b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla stat\u00fckocu bir politika izleyerek Balkanlar\u2019da stat\u00fcko yanl\u0131s\u0131 \u00fclkelerle i\u015f birli\u011fine haz\u0131rd\u0131r. T\u00fcrkiye Yunanistan\u2019la olan Ahali M\u00fcbadelesi sorununu, \u0130ngiltere ile Musul ve Kerk\u00fck, Fransa ile bor\u00e7lar sorununu ve \u00fclke i\u00e7indeki ekonomi ve asayi\u015f sorunlar\u0131n\u0131 1930\u2019a kadar \u00e7\u00f6zerek Bat\u0131dan gelecek sorunlara daha fazla vakit ay\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya 1922\u2019de iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren Mussolini tehdidi, Bulgaristan ve Arnavutluk\u2019un emperyalist \u00fclkelerle i\u015f birli\u011fi yapma e\u011filimleri gibi tehditler nedeniyle birbirine yakla\u015fm\u0131\u015f ve bu d\u00f6rt \u00fclke bir Balkan Pakt\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1933\u2019te Hitler\u2019in Almanya\u2019da iktidara gelmesiyle Balkanlar\u2019daki tehlike daha da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Atat\u00fcrk Ansiklopedisi)<\/p>\n

Yugoslavya Kral\u0131 I. Alexandre’nin T\u00fcrkiye ziyareti<\/strong><\/h2>\n

Yugoslavya Kral\u0131 Alexandre\u2019nin 2-3 Ekim’de Bulgaristan, pe\u015finden 4 Ekim 1933\u2019te \u0130stanbul ziyaretlerinin amac\u0131 Balkan \u00fclkelerini bir araya getirme \u00e7abalar\u0131d\u0131r. Kral Alexandre\u2019nin \u0130stanbul\u2019da Atat\u00fcrk ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesi olumlu sonu\u00e7lar vermi\u015ftir. \u0130kili ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi ve Balkanlar\u2019da i\u015f birli\u011fi konular\u0131nda anla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Kral I. Alexandre, e\u015fi Marie ile birlikte Romanya ve Bulgaristan ziyaretlerinin ard\u0131ndan \u00fclkelerine deniz yoluyla d\u00f6nerken 4 Ekim 1933\u2019te \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015flerdir. Ancak gerek Krali\u00e7e Marie\u2019nin Romanya Krali\u00e7esi olan annesi ile birlikte 4-11 May\u0131s 1932 tarihleri aras\u0131nda \u0130stanbul\u2019a yapt\u0131klar\u0131 bir haftal\u0131k gezi ve bu gezide kendilerine g\u00f6sterilen ilgi ve alakay\u0131 kocas\u0131na aktarmas\u0131 gerekse de Kral\u0131n Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa hakk\u0131ndaki;<\/p>\n

\u201c\u015e\u00fcphesiz ki Reisicumhurunuz devrimizin dikkate en lay\u0131k simas\u0131d\u0131r. Te\u015fkilat\u00e7\u0131, idareci ve Islahat\u00e7\u0131 olarak v\u00fccuda getirdiklerine hayran\u0131m. Bir de buna bir asker s\u0131fat\u0131 ile askeri iktidar\u0131na ayr\u0131ca hayran oldu\u011fumu ilave etmeliyim. Her sahada oldu\u011fu gibi bir de Ankara\u2019da b\u00fcy\u00fck bir imar gayreti cereyan etti\u011fini biliyorum. H\u00e2lbuki orada toprak ve iklim o kadar m\u00fcsait de\u011filmi\u015f. Beis yok; Gazi Hazretleri muhas\u0131m insani anas\u0131ra kar\u015f\u0131 oldu\u011fu gibi tabiat\u0131n muhas\u0131m anas\u0131r\u0131na kar\u015f\u0131 da muvaffak oluyorlar.\u201d<\/em> \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri Kral\u0131n \u0130stanbul ziyaretinde etkili olmu\u015ftur. B\u00f6ylesi ilerici bir liderle ortak hareket ederek Balkanlarda g\u00fcven ve bar\u0131\u015f ortam\u0131 pek\u00e2l\u00e2 tesis edilebilirdi.<\/p>\n

Cumhurba\u015fkan\u0131 Gazi Mustafa Kemal\u2019in konu\u011fu olarak Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019nda a\u011f\u0131rlanan Kral, \u0130stanbul\u2019da itinal\u0131 bir \u015fekilde misafir edilmi\u015ftir. \u015eehrin ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 T\u00fcrk ve Yugoslav bayraklar\u0131yla donat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ziyaret esnas\u0131nda, T\u00fcrk halk\u0131 Yugoslavya Kral\u0131na b\u00fcy\u00fck sevgi ve tezah\u00fcrat g\u00f6sterilerinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

\u0130lk kez Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019n\u0131n r\u0131ht\u0131m\u0131nda bir araya gelen Kral ve gazi, Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019na ge\u00e7erek ilk samimi ve resmi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini burada ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Yakla\u015f\u0131k yar\u0131m saat s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmede; Kral I. Aleksander, Varna\u2019da Bulgar Kral\u0131 Boris ile yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fclakat hakk\u0131nda k\u0131sa bir bilgi verdikten sonra Balkanlarda her bir devletin bir di\u011ferinin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 duyup bir arada ya\u015fayabilece\u011fi ger\u00e7ek bir huzur ve g\u00fcven ortam\u0131n\u0131n kurulabilmesi i\u00e7in mutlaka T\u00fcrkiye ile i\u015f birli\u011fi yapmak istedi\u011fini belirtti. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Mustafa Kemal Pa\u015fa, T\u00fcrkiye ile Yunanistan aras\u0131nda imzalanan antla\u015fman\u0131n bar\u0131\u015f\u0131n tesisi i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Balkanlarda istenilen istikrar i\u00e7in teklif edilen i\u015f birli\u011fini de memnuniyetle kabul etti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fc\u015fmenin ard\u0131ndan e\u015fi ve refakatindekilerle birlikte \u0130stanbul\u2019u gezen Kral, ak\u015fam tekrar Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019na gelmi\u015f ve Gazi ile siyasi mevzulardaki sohbetlerine gece yar\u0131s\u0131na kadar s\u00fcren yemek ziyafetinde devam etmi\u015flerdir. B\u00f6ylelikle ba\u015fta Balkan Antant\u0131 olmak \u00fczere ana hatlar\u0131yla \u00fczerinde anla\u015ft\u0131klar\u0131 t\u00fcm konularda kesin bir uzla\u015fmaya varm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Kral, Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019ya bir s\u0131rr\u0131n\u0131 anlatma ihtiyac\u0131 hissetmi\u015f ve \u201cE\u011fer baz\u0131 Avrupa devletlerinin vaatlerine inanm\u0131\u015f olsayd\u0131k, Yunanl\u0131lar\u0131n yerine Anadolu\u2019ya biz \u00e7\u0131kacakt\u0131k.\u201d <\/em>demi\u015ftir. Bunun \u00fczerine Kral\u0131n elini s\u0131kan Gazi; \u201c\u00d6yleyse ge\u00e7mi\u015f olsun demeliyim. Ucuz kurtuldunuz Ekselans.\u201d<\/em> \u015feklinde cevap vererek Yugoslav Kral\u0131 ile halk\u0131n\u0131n b\u00f6ylesi bir hataya d\u00fc\u015fmemekle Yunanl\u0131lar\u0131nkine benzer bir ma\u011flubiyetten kurtulduklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak istemi\u015ftir.<\/p>\n

Kral I. Aleksander\u2019\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 s\u0131r, H\u00fck\u00fcmet Ba\u015fkan\u0131 Nikola Pasi\u00e7\u2019in Krala dan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130ngiltere\u2019ye g\u00f6nderdi\u011fi ret cevab\u0131 idi. Ancak burada belirtilmelidir ki Kral bu olay\u0131, Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u0130ngilizlerin talebinden haberinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa Pa\u015fa, Nikola Pasi\u00e7 taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen bilgilendirme telgraf\u0131 ile t\u00fcm geli\u015fmelerden haberdard\u0131. Burada durumdan habersiz olan ve bunu s\u0131r olarak saklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015finin Kral I. Aleksander oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ak\u015famki ziyafetin ard\u0131ndan ba\u015flayan poker partisinde ise Gazi ile Kral kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya yer alm\u0131\u015flard\u0131r. Oyun esnas\u0131nda eline \u00fc\u00e7 yedili gelen Gazi; \u201cA\u00e7t\u0131m\u201d<\/em> deyip Krala d\u00f6nerek \u201cSiz de i\u015ftirak ediyor musunuz?\u201d<\/em> diye sorunca Kral, \u201cHer zaman sizi takip ederim.\u201d<\/em> \u015feklinde cevap vermi\u015ftir. Art\u0131k Gazi\u2019ye, bir kahramana duyulan hayranl\u0131kla ba\u011flanan Kral, ileride \u00e7\u0131kacak bir sava\u015f durumunda onun emirlerine bir er gibi boyun e\u011fece\u011fini dahi belirtmi\u015ftir.<\/p>\n

Gecenin sonunda Yugoslav Kral\u0131 ile Krali\u00e7esi, gemilerine binerek Korfu\u2019ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6ylece Yugoslavya Kral\u0131 I. Aleksander\u2019\u0131n hayat\u0131ndaki ilk ve son T\u00fcrkiye ziyareti sona erdi. Misafirlerin gitmesinin ard\u0131ndan \u201cKral\u2019\u0131 nas\u0131l buldunuz?\u201d <\/em>sorusunu y\u00f6nelten arkada\u015flar\u0131na Gazi: \u201c\u00c7ok nazik, \u00e7ok zeki bir adam. Memleketi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Makul g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc. Kendisini \u00e7ok be\u011fendim.\u201d <\/em>diyerek Kral\u2019\u0131n kendisi i\u00e7in hissetti\u011fi duygular\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde kendisinin de Krala kar\u015f\u0131 hissetti\u011fini ortaya koymu\u015ftur. (A Beden s.128)<\/p>\n

Kral\u0131n ziyareti, hen\u00fcz \u0130stanbul\u2019a gelmeden \u00f6nce Yugoslav bas\u0131n\u0131nda geni\u015f yank\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. 2-3 Ekim\u2019de Belgrat El\u00e7ili\u011fi\u2019nden g\u00f6nderilen raporlar\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla Yugoslav bas\u0131n\u0131n\u0131n bir nezaket ziyaretinden ziyade son y\u0131llar\u0131n en \u00f6nemli olay\u0131 olarak de\u011ferlendirdi\u011fi ziyaret, Balkanlar ve Akdeniz havzas\u0131 i\u00e7in son derece \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131. \u0130ki liderin g\u00f6r\u00fc\u015fmesi neticesinde a\u00e7\u0131lan diyalog yolunun sadece Balkanlarda de\u011fil t\u00fcm Avrupa\u2019da bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fi korumaya yard\u0131mc\u0131 olacak bir Balkan ittifak\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na y\u00f6nelik beklentileri art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Kral\u0131n \u00fclkesine d\u00f6nd\u00fckten sonra Gazi hakk\u0131nda B\u00fckre\u015f El\u00e7isi \u00c7olak Anti\u00e7\u2019e sarf etti\u011fi s\u00f6zler, Anti\u00e7 taraf\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin B\u00fckre\u015f El\u00e7isi Hamdullah Suphi\u2019ye nakledilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re Kral, Gazi hakk\u0131nda aynen:<\/p>\n

\u201cH\u00e2li, tavr\u0131, konu\u015fmas\u0131, ba\u015f\u0131, bak\u0131\u015f\u0131 ve sesi derh\u00e2l insan \u00fczerinde nadir bir adam kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren bir etki b\u0131rak\u0131yor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeden \u00e7ok mutlu d\u00f6nd\u00fcm. Devrimizin bu \u00fcst\u00fcn nitelikli devlet adam\u0131 ile anla\u015fman\u0131n kolay olaca\u011f\u0131na dair bir izlenim edindim. \u00c7ok derin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, \u00e7ok a\u00e7\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, kararl\u0131 bir bi\u00e7imde karar verme\u011fe uygun olan yap\u0131s\u0131 Balkan milletlerinin anla\u015fmas\u0131 sahas\u0131nda bize \u00e7ok faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m. Kendisinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m vakit onu \u00e7ok sevdi\u011fimi ve ona ba\u011fland\u0131\u011f\u0131m\u0131 hissetmi\u015ftim.<\/em>\u201d ifadelerini kullanm\u0131\u015ft\u0131. Bu ise Kral\u0131n Gazi\u2019ye kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekten samimi dostluk ba\u011flar\u0131yla ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca Gazi\u2019yi sadece iki devlet aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde de\u011fil t\u00fcm Balkanlar\u0131n gelece\u011fi konusunda fikri ve deste\u011fi al\u0131nmas\u0131 gereken bir lider olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymu\u015ftur. (A Beden s.129)<\/p>\n

\u0130li\u015fkilerin geli\u015fmesi ve anla\u015fmalar<\/strong><\/h2>\n

T\u00fcrk-Yugoslav zirvesinde ikili bir anla\u015fma sonunda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cDostluk, Sald\u0131rmazl\u0131k, Adli D\u00fczenleme ve Tahkim\u201d konular\u0131n\u0131 i\u00e7eren antla\u015fma 28 Kas\u0131m 1933\u2019te ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. \u0130ki D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 antla\u015fmay\u0131 imzalamalar\u0131ndan sonra yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 resm\u00ee bildiride iki konuyu \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r: Milletleraras\u0131 antla\u015fmalara sayg\u0131 (stat\u00fcko) ve b\u00f6lge (Balkanlar) bar\u0131\u015f\u0131na katk\u0131. Yugoslav D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Jevtich, Balkan \u00fclkelerine bu antla\u015fman\u0131n bar\u0131\u015f amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve onlar\u0131n korkmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gazetecilere \u201cBiz (T\u00fcrkiye-Yugoslavya) kimseyi korkutmak istemiyoruz; herkesi tatmin ve m\u00fcsterih etmek, b\u00fct\u00fcn Balkan \u00fclkeleri aras\u0131nda i\u015f birli\u011fini sa\u011flamak istiyoruz.\u201d<\/em> diyerek di\u011fer Balkan \u00fclkelerini de i\u015f birli\u011fine \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Dr. T. R\u00fc\u015ft\u00fc Aras bu antla\u015fman\u0131n imzas\u0131ndan sonra Belgrat\u2019tan d\u00f6nerken Bulgaristan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131n\u0131 Sofya\u2019da ziyaret ederek kamuoyunda konu\u015fulan Bulgaristan\u2019\u0131 iki yandan sarma politikalar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Bulgaristan\u2019a kar\u015f\u0131 dostane duygular\u0131n\u0131n bulundu\u011funu belirterek T\u00fcrk-Yugoslav Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n bar\u0131\u015f ve b\u00f6lgesel i\u015f birli\u011fi ama\u00e7l\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. T\u00fcrkiye, Yugoslavya, Yunanistan ve Romanya; Bulgaristan\u2019\u0131 revizyonist politikalar\u0131ndan vazge\u00e7irememi\u015fler ve bir dizi ziyaret ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden sonra Balkanlar\u2019da i\u015f birli\u011fini sa\u011flamak ve stat\u00fckonun korunmas\u0131 i\u00e7in 9 \u015eubat 1934\u2019te \u201cBalkan Antant\u0131”n\u0131 kurmu\u015flard\u0131r. \u0130ngiltere ve Fransa bu i\u015f birli\u011fini desteklerken Hitler Almanya\u2019s\u0131 ve Musolini \u0130talya\u2019s\u0131 bundan memnun olmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Yugoslavya Kral\u0131 I. Alexandre’nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi\u00a0<\/strong><\/h2>\n

Yugoslav Kral\u0131 Alexandre, Ekim 1933 T\u00fcrkiye ziyaretinden sonra Ekim 1934\u2019te Fransa\u2019y\u0131 ziyaret etmi\u015f ve bir dergiyle (Revue des deux Mondes) yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fide Atat\u00fcrk ile ilgili \u015fu ifadelerde bulunmu\u015ftur: \u201cGazi\u2019yi severim. Zaman\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 e\u015fsiz bir \u015fekilde de\u011ferlendiren ve milletini ona uydurmak i\u00e7in \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde \u00e7aba harcayan bu d\u00e2hi adama kar\u015f\u0131 derin bir sempatim vard\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n

Kral, bu ziyareti esnas\u0131nda Marsilya\u2019da H\u0131rvat Milliyet\u00e7ileri taraf\u0131ndan 9 Ekim 1934\u2019te \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kral I. Aleksander, \u0130stanbul ziyaretinden tam bir y\u0131l, Pakt antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndan ise sadece on ay sonra suikasta maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. (A Beden s.129)<\/p>\n

Yugoslavya Kral\u0131 I. Aleksander\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l iki \u00fclke aras\u0131ndaki dostlu\u011fun olu\u015fup kayna\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131ysa, Marsilya Suikast\u0131 ile hayat\u0131n\u0131 kaybetmesi de o derece T\u00fcrk devlet adamlar\u0131 ile T\u00fcrk milletini derin \u00fcz\u00fcnt\u00fcye bo\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n

I. Aleksander\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm haberi, T\u00fcrk devlet yetkilileri taraf\u0131ndan ayn\u0131 g\u00fcn \u00f6\u011frenilmesine kar\u015f\u0131n t\u00fcm \u00fclkeye ilk olarak 10 Ekim 1934 tarihinde \u00e7\u0131kan gazetelerle duyurulmu\u015ftur. \u0130lk sayfalar\u0131n\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131 Marsilya Suikast\u0131na ay\u0131ran T\u00fcrk bas\u0131n\u0131, verdi\u011fi bilgilerin ard\u0131ndan Yugoslav H\u00fck\u00fcmeti ile halk\u0131na taziyelerini sunmu\u015ftur.<\/p>\n

Suikast, t\u00fcm \u00fclkede oldu\u011fu gibi Ankara\u2019da da b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131land\u0131 ve b\u00fct\u00fcn devlet kurumlar\u0131 ile halkta derin bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcye sebep oldu. Ancak bunlar i\u00e7erisinde \u015f\u00fcphesiz en fazla \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyan\u0131 Gazi hazretleriydi. \u201cKarde\u015f\u201d olarak kabul etti\u011fi \u201casker arkada\u015f\u0131n\u0131\u201d kaybetmi\u015fti.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de Kral I. Aleksander, T\u00fcrkiye\u2019nin ve Gazi\u2019nin dostuydu. Daha bir y\u0131l \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015f ve Balkanlarda kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in Gazi ile s\u00f6zle\u015fmi\u015flerdi. On ay \u00f6nce ise T\u00fcrkiye, Yugoslavya, Yunanistan ve Romanya aras\u0131nda imzalanan Balkan Antant\u0131n\u0131n temelini atm\u0131\u015flard\u0131. Kral ve Gazi Balkanlardaki bar\u0131\u015f ve huzurun iki ayr\u0131 mihenk ta\u015f\u0131 oldu\u011fundan her iki lider de Balkan politikalar\u0131nda birbirlerinin sars\u0131lmaz destek\u00e7ileriydi. Bu nedenle suikast haberi, Gazi\u2019yi ve onun h\u00fck\u00fcmetini derinden sarsm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u015e\u00fckr\u00fc Kaya an\u0131lar\u0131nda \u015f\u00f6yle demektedir:<\/p>\n

\u201cHat\u0131rlar\u0131m; Yugoslavya Kral\u0131 Aleksander\u2019\u0131n Marsilya\u2019da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc haber al\u0131r almaz hemen Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn yan\u0131na ko\u015ftum. Ba\u015fvekil ile D\u0131\u015fi\u015fleri Vekili de oradayd\u0131lar. Atat\u00fcrk, Kral\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmi\u015fti; \u00e7ok \u00fczg\u00fcnd\u00fc:<\/em><\/p>\n

\u2018Ben, Aleksander\u2019\u0131 \u00f6ld\u00fcrenleri biliyorum. E\u011fer onlar f\u0131rsat bulurlarsa beni de \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler.\u2019 dedi.<\/em><\/p>\n

Meydana gelmesi muhtemel olaylar incelenirken Atat\u00fcrk, Yugoslavya\u2019n\u0131n savunulmas\u0131 i\u00e7in gerekirse \u015fimdiden seferberli\u011fe hemen ba\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131n taziye telgraf\u0131nda bildirilmesini istemi\u015ftir.\u201d <\/em><\/p>\n

Hemen sonras\u0131nda Gazi, Kral I. Aleksander\u2019\u0131n o\u011fullar\u0131ndan Prens Paul, Prens II. Petar ve Krali\u00e7e Marie\u2019ye birer ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 telgraf\u0131 g\u00f6ndermi\u015ftir. Kral hazretlerine yap\u0131lan vah\u015fi suikast haberini b\u00fcy\u00fck bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle haber ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sad\u0131k bir dostu, ayn\u0131 zamanda samimi bir karde\u015fi olmaktan gurur duydu\u011fu b\u00fcy\u00fck Kral\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc nedeniyle Yugoslavya\u2019n\u0131n duydu\u011fu ac\u0131y\u0131 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk milletinin de ayn\u0131 yo\u011funlukta hissetti\u011fini belirten Gazi, Kral ile Yugoslavya\u2019n\u0131n bir dostu s\u0131fat\u0131yla en samimi ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 dileklerini sunarak telgraflar\u0131na son vermi\u015ftir.<\/p>\n

Gazi\u2019nin g\u00f6nderdi\u011fi ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 telgraflar\u0131na Yugoslav bas\u0131n\u0131: \u201cVefat eden Kral Aleksander\u2019\u0131n \u00e7ok yak\u0131n dostu olan Gazi Mustafa Kemal, Kral\u0131m\u0131z i\u00e7in karde\u015fi gibi ac\u0131 \u00e7ekmi\u015ftir.\u201d<\/em> demi\u015ftir.<\/p>\n

Ba\u015fbakan \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc de 9 Ekim g\u00fcn\u00fc Yugoslavya Ba\u015fbakan\u0131 M. Uzunovi\u00e7\u2019e bir ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 telgraf\u0131 g\u00f6ndererek vah\u015fi suikast haberinin kendilerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir keder uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f, ilaveten Avrupa\u2019n\u0131n en de\u011ferli bar\u0131\u015f insanlar\u0131ndan birinin kayb\u0131n\u0131n her alanda b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle hissedilece\u011fini ifade etmi\u015ftir. Yugoslavya milletinin matemini en i\u00e7ten duygularla payla\u015fan T\u00fcrk milletinin de bu b\u00fcy\u00fck Avrupal\u0131 Kral\u0131n naa\u015f\u0131 \u00f6n\u00fcnde e\u011fildi\u011fini s\u00f6zlerine ekleyerek Cumhuriyet H\u00fck\u00fcmeti ad\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 dileklerini iletti\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n

Sadece ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 mesajlar\u0131 ile yetinmeyip dostlu\u011funu somut olarak hissettirmek isteyen T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, 12 Ekim 1934 tarihinde, Kral\u0131n cenaze t\u00f6renine \u00fcst d\u00fczey askeri ve diplomatik yetkililerle kat\u0131lma karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re; Kral I. Aleksander\u2019\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131yan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Tevfik R\u00fc\u015ft\u00fc Aras, T\u00fcrkiye\u2019yi temsil etmek \u00fczere cenaze t\u00f6renine g\u00f6nderilecek heyetin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmakla g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Heyette, Tevfik R\u00fc\u015ft\u00fc Aras\u2019tan ba\u015fka \u0130kinci Ordu M\u00fcfetti\u015fi Birinci Ferik (Orgeneral) \u0130zzetin Bey (\u00c7al\u0131\u015flar), Emir Zabiti Binba\u015f\u0131 Ahmet Bey, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ba\u015fyaveri Binba\u015f\u0131 Celal Bey (\u00dcner), Deniz Harp Akademisi Kumandan\u0131 Miralay Fahri Bey, Kaymakam Talat Bey, Hava Binba\u015f\u0131s\u0131 Naim Bey, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Alt\u0131nc\u0131 Daire \u015eefi (Birinci Daire Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fc) Cevat Bey (A\u00e7\u0131kal\u0131n), D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u00d6zel Kalem M\u00fcd\u00fcr\u00fc Refik Amir Bey, Muhaf\u0131z Alay Komutan\u0131 \u0130smail Hakk\u0131 Bey ve Emniyet Memuru Sad\u0131k Efendi yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ayr\u0131ca Gazi, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Muhaf\u0131z Alay\u0131\u2019ndan 130 mevcutlu bir askeri birli\u011fi cenaze t\u00f6renine g\u00f6ndermi\u015ftir. Kaymakam \u0130smail Hakk\u0131 Bey komutas\u0131ndaki bu birlikte iki y\u00fczba\u015f\u0131 ve alt\u0131 te\u011fmen de bulunmaktayd\u0131. B\u00f6ylece Cumhuriyet tarihinde ilk kez bir T\u00fcrk askeri birli\u011fi yabanc\u0131 bir h\u00fck\u00fcmdar\u0131n cenaze t\u00f6renine kat\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131. T\u00fcrkiye b\u00f6yle bir birlik g\u00f6ndererek Yugoslavya\u2019ya ve t\u00fcm d\u00fcnyaya Kral I. Aleksander\u2019\u0131n mimarlar\u0131ndan biri oldu\u011fu Balkan Antant\u0131n\u0131n ya\u015fat\u0131laca\u011f\u0131, bu konuda T\u00fcrkiye\u2019nin Yugoslavya\u2019n\u0131n yan\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 ve dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olunaca\u011f\u0131 mesaj\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.<\/p>\n

G\u00f6nderilen heyet ile askeri birli\u011fin Belgrat\u2019ta ve d\u00fcnya bas\u0131n\u0131nda b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek gerekir. Belgrat\u2019taki T\u00fcrk El\u00e7isi Haydar Aktay, \u201cBa\u015fkumandanlar\u0131n\u0131n cenaze merasimine Muhaf\u0131z Alay\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fck g\u00f6ndermek suretiyle Reisicumhur hazretlerinin b\u00fcy\u00fck ilgisini g\u00f6steren bu b\u00fcy\u00fck dikkati asker ruhu ta\u015f\u0131yan Yugoslav devlet adamlar\u0131 \u00fczerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir etki yapm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em> demektedir. Washington B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi\u2019nden g\u00f6nderilen bir raporda ise New York Times Gazetesi\u2019ndeki bir makaleden bahsedilerek birbirleriyle uzun y\u0131llar d\u00fc\u015fman olan iki milletten T\u00fcrklerin S\u0131rp Kral\u0131 i\u00e7in askeri bir b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc Belgrat\u2019a g\u00f6ndermesinin ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir geli\u015fme oldu\u011funun, hatta bunun Avrupa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi anlam\u0131na geldi\u011finin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Makalede, Cumhurba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal\u2019in aziz dostunun hat\u0131ras\u0131 i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011fi en iyi T\u00fcrk askerleri itinayla anlat\u0131ld\u0131ktan sonra \u015fimdiye kadar sadece sava\u015f i\u00e7in kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen bu iki milletin askerlerinin \u015fimdi Balkanlarda bar\u0131\u015f ve huzurun idamesi i\u00e7in bir araya geldi\u011fini belirtmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bu durum da tarihin bir cilvesi olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n

D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Tevfik R\u00fc\u015ft\u00fc Aras, cenaze t\u00f6reni i\u00e7in gitti\u011fi Belgrat\u2019ta Yugoslavya\u2019daki Politika Gazetesi\u2019ne baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Tevfik R\u00fc\u015ft\u00fc Aras\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma, T\u00fcrkiye\u2019nin Yugoslavya Kral\u0131 I. Aleksander\u2019a duydu\u011fu sayg\u0131 ve sevgiyi net bir \u015fekilde ortaya koyarken ayn\u0131 zamanda \u015fimdiye kadar ger\u00e7ekle\u015fmeyen bir ilkin Kral hazretleri i\u00e7in hayata ge\u00e7irildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. \u00d6yle ki T\u00fcrkiye\u2019de ilk defa Kral\u0131n topra\u011fa verildi\u011fi 18 Ekim g\u00fcn\u00fc milli yas ilan edilmi\u015ftir. Bu, Cumhuriyet tarihinde ilk defa yabanc\u0131 bir h\u00fck\u00fcmdar i\u00e7in milli yas edildi\u011fi anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n

Kral\u0131n defnedildi\u011fi 18 Ekim g\u00fcn\u00fc Ankara\u2019daki Yugoslavya El\u00e7ili\u011fi\u2019nde d\u00fczenlenen t\u00f6rene de T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti \u00f6zel bir \u00f6nem vermi\u015ftir. Cumhurba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Atat\u00fcrk ad\u0131na Yaveri Cevdet Bey, \u00d6zel Kalem M\u00fcd\u00fcr Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Sabit Bey, Ba\u015fbakan \u0130smet Bey ve e\u015fi, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Bey, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan Numan R\u0131fat, Ankara Valisi Nevzat Bey, Mevkii Kumandan\u0131 S\u0131tk\u0131 Pa\u015fa ve Emniyet M\u00fcd\u00fcr\u00fc Salih Bey Ankara\u2019daki merasime kat\u0131lan ba\u015fl\u0131ca isimlerdir.<\/p>\n

Cenaze t\u00f6reninden bir g\u00fcn sonra ise K\u00fc\u00e7\u00fck Antant\u0131 olu\u015fturan Yugoslavya, \u00c7ekoslovakya, Romanya devletleri, Balkan Antant\u0131 \u00fcyelerinden de T\u00fcrkiye ve Yunanistan Belgrat\u2019ta d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 d\u00fczeyinde iki toplant\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Yay\u0131mlanan ortak tebli\u011fde, yabanc\u0131 topraklarda planlanmak suretiyle bar\u0131\u015f antla\u015fmalar\u0131n\u0131 bozmak ve ba\u015fkanlar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek baz\u0131 devletleri zay\u0131flatmak amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu t\u00fcr sistematik giri\u015fimlere dikkat \u00e7ekilmi\u015f ve derh\u00e2l ilgili \u00f6rg\u00fct ve su\u00e7lular\u0131n bulunarak cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. (A Beden s.132)<\/p>\n

Yerine ge\u00e7en o\u011flu II. Petar, babas\u0131n\u0131n in\u015fa etti\u011fi Balkan politikalar\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015ftir. T\u00fcrk-Yugoslav ili\u015fkilerinde yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi ciddi sorunlar yoktu. T\u00fcrkiye i\u00e7in sorun olan, Osmanl\u0131 bor\u00e7lar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesi ve Yugoslavya\u2019daki T\u00fcrklerin kalan mal varl\u0131klar\u0131 idi. Bor\u00e7lar konusunu T\u00fcrkiye sorun yapmak istemedi ve T\u00fcrk mallar\u0131 konusunda da mallar\u0131n iadesinde uzla\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda mahkemelere gitme konusunda anla\u015f\u0131larak bu p\u00fcr\u00fcz de iki \u00fclke aras\u0131nda sorun olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kili sorunlar olmamas\u0131na ra\u011fmen iki \u00fclke y\u00f6neticileri Balkan politikalar\u0131 ve iki \u00fclkeyi ilgilendiren uluslararas\u0131 konular\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ve \u00fcst d\u00fczeyli ziyaretlere devam etmi\u015flerdir. 28 Ekim 1936\u2019da Yugoslav Ba\u015fbakan\u0131 Stoyadinovi\u00e7 Ankara\u2019ya resm\u00ee bir ziyarette bulunmu\u015ftur. Bu ziyaret sorunsuz devam eden iki \u00fclkenin ili\u015fkilerini daha da peki\u015ftirmi\u015ftir. Atat\u00fcrk Yugoslav Ba\u015fbakan\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f ve uluslararas\u0131 konularla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini ba\u015fbakana iletmi\u015ftir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve ki\u015fili\u011fi, uluslararas\u0131 camiada \u00e7ok merak edilen ve sayg\u0131 duyulan tarih\u00ee bir \u015fahsiyet olmas\u0131 da dikkate al\u0131narak b\u00fct\u00fcn yabanc\u0131 konuklar Atat\u00fcrk\u2019\u00fc dinlemek isterler ve bunu bir imtiyaz olarak g\u00f6r\u00fcrlerdi. Yugoslav Ba\u015fbakan\u0131 da Atat\u00fcrk\u2019\u00fc ziyaret etmekten ve fikirlerini dinlemekten mutlu oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Ba\u015fbakan \u0130n\u00f6n\u00fc ve Stoyadinovi\u00e7\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ard\u0131ndan yay\u0131mlanan resm\u00ee bildiride Balkanlar\u2019da i\u015f birli\u011fine devam edeceklerini, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilerin geli\u015fmesine \u00e7aba harcayacaklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir. Atat\u00fcrk de Yugoslav gazetecilere T\u00fcrkiye\u2019nin ve T\u00fcrk milletinin Yugoslavya\u2019ya ve Yugoslav milletine kar\u015f\u0131 dostluk besledi\u011fini ve iki \u00fclkenin ili\u015fkilerinin bar\u0131\u015f i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Ba\u015fbakan \u0130n\u00f6n\u00fc Yugoslav Ba\u015fbakan\u0131n\u0131n ziyaretinden alt\u0131 ay sonra 12 Nisan 1937\u2019de Belgrat\u2019\u0131 ziyaret etmi\u015ftir. K\u0131sa bir s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fen bu ziyarette Belgrat H\u00fck\u00fcmeti Ocak 1937\u2019de Bulgaristan Ba\u015fbakan\u0131 K\u00f6se \u0130vanov, \u00c7ekoslovak Cumhurba\u015fkan\u0131 Dr. Bene\u015f ve \u0130talya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Comte \u00c7iono\u2019yu a\u011f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 kamuoyunda Yugoslavya\u2019n\u0131n 21 May\u0131s 1929\u2019da \u00c7ekoslovakya ve Romanya ile imza etti\u011fi K\u00fc\u00e7\u00fck Antla\u015fma (La Petite Entente) ile 9 \u015eubat 1934\u2019te d\u00f6rt Balkan \u00fclkesiyle kurulan Balkan Antant\u0131n\u0131n tehlikeye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc dedikodusu konu\u015fulmaktayd\u0131. \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn bu ziyareti, dostlu\u011fun ve ittifak\u0131n devam etti\u011fini uluslararas\u0131 kamuoyuna duyurmak ve yeni geli\u015fmeleri birlikte de\u011ferlendirmek amac\u0131 ta\u015f\u0131maktayd\u0131.<\/p>\n

Yugoslavya\u2019n\u0131n \u0130talya ve Bulgaristan ile olan yak\u0131nla\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin bilgisi d\u00e2hilinde oldu\u011fu gibi bu yak\u0131nla\u015fmada T\u00fcrkiye\u2019nin de katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu kamuoyuna duyurulmu\u015ftur. \u0130ki \u00fclke ili\u015fkileri Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar (10 Kas\u0131m 1938) sorunsuz bir \u015fekilde devam etmi\u015ftir. (Atat\u00fcrk Ansiklopedisi)<\/p>\n

Balkan Antant\u0131<\/strong><\/h2>\n

Balkan devletleri aras\u0131nda \u00f6zellikle 1930\u2019dan sonra Balkan konferanslar\u0131yla geli\u015fen i\u015f birli\u011fi ve yak\u0131nla\u015fma oldu. Almanya\u2019da Nazi Partisi\u2019nin iktidara gelmesiyle Balkan devletleri birbirine daha \u00e7ok yak\u0131nla\u015ft\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrkiye ve Yunanistan aras\u0131nda 14 Eyl\u00fcl 1933\u2019te Ankara\u2019da imzalanan T\u00fcrkiye ile Yunanistan \u0130\u00e7ten Antla\u015fma Pakt\u0131 ile s\u0131n\u0131rlar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvence al\u0131nd\u0131. Ekim 1933\u2019te Romanya ve Kas\u0131m 1933\u2019te Yugoslavya ile Dostluk ve Tarafs\u0131zl\u0131k Antla\u015fmas\u0131 imzalayan T\u00fcrkiye, uzun zaman sonra \u0130talya tehlikesine kar\u015f\u0131 Balkan devletleri aras\u0131nda i\u015f birli\u011fini sa\u011flamay\u0131 ba\u015fard\u0131. Bulgaristan ve Arnavutluk\u2019un olumsuz tav\u0131rlar\u0131na ra\u011fmen Balkanlarda stat\u00fckonun korunmas\u0131 fikrini savunan T\u00fcrkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya ile birlikte 9 \u015eubat 1934\u2019te Atina\u2019da Balkan Antant\u0131n\u0131 imzalad\u0131. (M Turp, s. 30)<\/p>\n

Balkan Antant\u0131, Frans\u0131z ve \u0130ngiliz bas\u0131n\u0131nda geni\u015f yer buldu. Frans\u0131z bas\u0131n\u0131, Balkan Antant\u0131n\u0131n \u00f6nemine ve bar\u0131\u015fa yapaca\u011f\u0131 katk\u0131lardan bahsederek Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bar\u0131\u015fseverli\u011fini \u00f6ven yaz\u0131lar yay\u0131nland\u0131. Ancak \u0130ngiliz gazeteleri, Bulgaristan ve Arnavutluk\u2019un d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir antant\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 olamayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde haberlere yer verdi.<\/p>\n

\u0130talyan ve Alman gazeteleri ise Balkan Antant\u0131n\u0131 ele\u015ftirdi. \u0130talyan Lavaro Fasticla gazetesi, Balkan Antant\u0131n\u0131, Bulgaristan\u2019\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ve Makedonya\u2019daki Bulgar az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 konusunda Bulgaristan\u2019\u0131n hakl\u0131 taleplerine set \u00e7ekti\u011fi, Balkanlarda bar\u0131\u015f\u0131 koruyamayaca\u011f\u0131, aksine sorunlar\u0131 daha da derinle\u015ftirece\u011fini iddia etti. Alman gazetesi Angriff de yine misak\u0131 ele\u015ftirerek tek Balkan devleti Bulgaristan oldu\u011fu h\u00e2lde onun da antant\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu pakt\u0131n bir gerileme emaresini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yugoslavya\u2019da \u00e7\u0131kan Makedonska Pravda gazetesi de 19 \u015eubat 1934 tarihli yaz\u0131s\u0131nda, Bulgaristan\u2019\u0131n antanta kat\u0131lmamas\u0131n\u0131n, antant\u0131n ge\u00e7erlilik s\u00fcresini olumsuz etkileyece\u011fine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. (M Turp, s. 32)<\/p>\n

1940 y\u0131l\u0131 sonunda Romanya par\u00e7alanm\u0131\u015f ve Ekim ay\u0131nda \u0130talya Yunanistan\u2019a girmi\u015ftir. 17 Nisan 1941 tarihinde Yugoslavya\u2019n\u0131n Alman i\u015fgaline direnemeyip teslim olmas\u0131yla Balkan Antant\u0131n\u0131n i\u015fgale u\u011framayan tek \u00fclkesi olarak T\u00fcrkiye kald\u0131. Balkan Antant\u0131 tarihe kar\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu. (M Turp, s. 40)<\/p>\n

Atat\u00fcrk sonras\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc d\u00f6nemi T\u00fcrkiye Yugoslavya ili\u015fkileri<\/strong><\/h2>\n

\u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn 11 Kas\u0131m 1938\u2019de 348 oyla Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesinden k\u0131sa s\u00fcre sonra patlak veren \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, ilk birka\u00e7 ay\u0131 saymazsak \u0130n\u00f6n\u00fc d\u00f6nemi ile ayn\u0131 y\u0131llar\u0131 kapsamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131 ne pahas\u0131na olursa olsun sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmak olmu\u015ftu.<\/p>\n

Almanya\u2019n\u0131n Polonya\u2019y\u0131 i\u015fgal etmesinin ard\u0131ndan \u0130ngiltere\u2019nin 3 Eyl\u00fcl 1939\u2019da Almanya\u2019ya sava\u015f ilan etmesiyle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Yugoslavya, T\u00fcrkiye\u2019yi Balkan Antant\u0131ndan ayr\u0131lmakla tehdit etti\u011fi gibi, 1939 y\u0131l\u0131 Temmuz ay\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00e2hil olmayaca\u011f\u0131 bir Balkan Blok\u2019u kurulmas\u0131 i\u00e7in giri\u015fimlerde bulundu. Fakat ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. (M Turp, s. 37)<\/p>\n

Yugoslavya’n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131<\/strong><\/h2>\n

Yugoslavya\u2019n\u0131n Alman i\u015fgaline u\u011framas\u0131 T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan yak\u0131ndan takip edildi. \u0130\u015fgalden sonra Yugoslavya par\u00e7aland\u0131 ve Alman ve \u0130talyanlar\u0131n kontrol\u00fcnde olu\u015fturulan kukla h\u00fck\u00fcmetler olu\u015fturuldu. \u0130\u015fgal y\u00f6netiminin de buradaki T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusa kar\u015f\u0131 tavr\u0131 T\u00fcrkiye-Yugoslavya ili\u015fkilerinin seyrini belirleyen en \u00f6nemli unsurdu.<\/p>\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde T\u00fcrklerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 Kosova, Makedonya ve Sancak gibi b\u00f6lgelerden 250.000 ki\u015fi T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etti. 1934-1939 aras\u0131nda \u00e7o\u011fu ilk iki y\u0131lda olmaz \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 edenlerin say\u0131s\u0131 7243 idi. (M Turp s. 53) 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki yakla\u015f\u0131k yar\u0131m as\u0131rl\u0131k d\u00f6nemde, an\u0131lan b\u00f6lgelerden bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye topraklar\u0131na yo\u011fun g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. (V Tatar s. 166) (S \u00c7obano\u011flu, s.1)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0130\u015fgal sonras\u0131 Yugoslavya\u2019daki durum hakk\u0131nda bilgi vermek amac\u0131yla 8 Ekim 1941 tarihinde Belgrad Konsoloslu\u011fundan gelen raporda \u015funlar bildirilmektedir: \u201cYugoslavya Harpten sonra d\u00f6rt par\u00e7aya ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u0131rvatistan, S\u0131rbistan, Makedonya, Karada\u011f\u201d. (M Turp s. 40)<\/p>\n

\u0130\u015fgal alt\u0131ndaki Yugoslav Makedonya\u2019s\u0131nda bulunan T\u00fcrk az\u0131nl\u0131\u011fa Bulgarlar taraf\u0131ndan a\u011f\u0131r zul\u00fcmler yap\u0131ld\u0131. (M Turp s. 55)<\/p>\n

Y\u00fccel Hareketi<\/strong><\/h2>\n

Balkan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrk, M\u00fcsl\u00fcman ya da Osmanl\u0131 kelimeleri ile adeta \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f durumdad\u0131r. Balkanlarda ya\u015fayan ve etnik olarak T\u00fcrk olmamalar\u0131na ra\u011fmen kendilerini T\u00fcrk olarak tan\u0131mlayan b\u00fcy\u00fck bir M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluk vard\u0131r. Onlar\u0131 T\u00fcrk kimli\u011fi ile bu kadar \u00f6zde\u015fle\u015ftiren ve T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u011flayan etken ise Osmanl\u0131 miras\u0131d\u0131r. (M Turp s. 50)<\/p>\n

Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin ve \u0131rklar\u0131n bir araya geldi\u011fi mini bir imparatorluk g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeydi. Bu co\u011frafyada ya\u015fayan T\u00fcrkler, kendi dil, din, \u00f6rf ve adetlerini y\u00fczy\u0131llard\u0131r korumay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131. Ancak T\u00fcrkler her d\u00f6nem Yugoslavya taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131na al\u0131narak g\u00f6\u00e7e mecbur kalm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Yugoslavya\u2019dan T\u00fcrk g\u00f6\u00e7leri 1700 y\u0131llar\u0131nda ba\u015flad\u0131. Zamanla kademe kademe geri \u00e7ekilmeler ve Anadolu\u2019ya kadar ilerleyen g\u00f6\u00e7ler ya\u015fand\u0131. Balkan Sava\u015f\u0131 ve ard\u0131ndan Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonunda do\u011fan S\u0131rp, H\u0131rvat Sloven Krall\u0131\u011f\u0131, 1929\u2019da Yugoslavya ad\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar yeni devletin kurucular\u0131 aras\u0131nda de\u011fildi. Onlar daima asimile edilecek kitle olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Zaman i\u00e7inde olaylar\u0131n etkisi ile haklar\u0131 k\u0131smen tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n

S\u0131rp, H\u0131rvat Sloven Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Makedonya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrkler, Cenubi (G\u00fcney) S\u0131rbistan M\u00fcsl\u00fcman Te\u015fkilat\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flad\u0131. Ancak hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini elde etme konusunda ba\u015far\u0131 elde edemediler. 1929\u2019dan itibaren Yugoslavya Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bask\u0131c\u0131 rejimi sonucu Makedonya T\u00fcrklerinin hayat\u0131 \u00e7ekilmez bir hal ald\u0131. T\u00fcrk\u00e7e \u00e7\u0131kar\u0131lan gazeteler kapat\u0131ld\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyet yasakland\u0131. Bu d\u00f6nemde Makedonya T\u00fcrklerinin, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde \u00e7\u0131kan yeni alfabeden faydalanamamalar\u0131 di\u011fer bir olumsuzluktu.<\/p>\n

Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti ve Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu\u011funda yine T\u00fcrkler kurucu halk olarak kabul g\u00f6rmedi. Makedonya T\u00fcrkleri, az\u0131nl\u0131k kabul edilerek buna y\u00f6nelik haklara sahip oldular. Tito\u2019nun sava\u015f s\u0131ras\u0131nda insanlara vaat etti\u011fi e\u015fitlik sava\u015f sonras\u0131nda anlams\u0131zla\u015ft\u0131. 23 Aral\u0131k 1944\u2019te Makedonya T\u00fcrklerinin toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel hayat\u0131nda \u00f6nemli bir yeri olan Birlik gazetesi \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. 28 Aral\u0131k\u2019ta g\u00fcnde 5 dakikal\u0131k ilk T\u00fcrk\u00e7e radyo yay\u0131n\u0131 ba\u015flad\u0131. 1946\u2019da ise Makedonya T\u00fcrklerinin spor ve k\u00fclt\u00fcr faaliyetlerini ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri Zafer Cemiyeti kuruldu. Ancak cemiyet bir y\u0131l sonra kapat\u0131ld\u0131. 1948\u2019de Makedonya\u2019da yap\u0131lan se\u00e7imlerde T\u00fcrk n\u00fcfusu 95.940 olarak belirlendi. (M Turp s. 53)<\/p>\n

\"\"

Foto: Yugoslavya Lideri Tito<\/p><\/div>\n

10 Aral\u0131k 1941\u2019de i\u015fgal alt\u0131ndaki Yugoslav Makedonya\u2019s\u0131nda bulunan T\u00fcrk az\u0131nl\u0131\u011fa Bulgarlar taraf\u0131ndan a\u011f\u0131r zul\u00fcmler yap\u0131ld\u0131. \u00dcsk\u00fcp\u2019te kendisini Alman polisi gibi g\u00f6steren \u00fc\u00e7 ki\u015fi, T\u00fcrk mahallelerinde teravih namaz\u0131 sonras\u0131 ellerindeki sopalarla 8 T\u00fcrk\u2019\u00fc yaralay\u0131p 60 ki\u015fiyi de gasp etti. Ko\u00e7ana kentinde bulunan sarho\u015f Bulgar askerlerinin baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131na sark\u0131nt\u0131l\u0131k edildi. T\u00fcrklere i\u015f verilmemesi y\u00fcz\u00fcnden bir kesim sefalet ve a\u00e7l\u0131kla hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek zorunda kald\u0131. \u00dcsk\u00fcp\u2019te T\u00fcrklerin belediye nezdinde g\u00f6revlere getirilmesi engelleniyordu.<\/p>\n

\u00dcsk\u00fcp konsoloslu\u011fundan g\u00f6nderilen yaz\u0131da T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinden, K\u0131z\u0131lay\u2019\u0131n yard\u0131m etmesi istenmi\u015ftir. Bulgar i\u015fgalinden sonra buralarda T\u00fcrk okullar\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uygun f\u0131rsat\u0131n olu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen i\u015fgal kuvvetlerinin bask\u0131lar\u0131 sonucu bu konuda \u00e7al\u0131\u015facak kimseler bulunamad\u0131. (M Turp s. 55)<\/p>\n

\u0130\u015fgal alt\u0131ndaki Makedonya\u2019da bazen g\u00fcnde 60 T\u00fcrk\u2019e varan katliamlar meydana gelmekteydi. Sosyalist rejim i\u015fba\u015f\u0131na gelmesine ve Makedonya\u2019da T\u00fcrk okullar\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrk okullar\u0131na T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan \u015fovenist Arnavut \u00f6\u011fretmenler atanmaya ba\u015fland\u0131. T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131 Kom\u00fcnist Parti\u2019ye \u00fcye olmaya zorland\u0131 ve buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlarda i\u015fsizli\u011fe ve dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7l\u0131\u011fa maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n

26 Eyl\u00fcl 1946\u2019da Tasvir-i Efk\u00e2r gazetesinde, Kadri Kayabal taraf\u0131ndan Yugoslavya\u2019da bulunan T\u00fcrkler hakk\u0131nda kaleme al\u0131nan habere g\u00f6re Sosyalistler \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00c7etnikler kadar zalimce davranmaya devam etmi\u015flerdi. Yugoslavya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na gelen Tito da T\u00fcrk-\u0130slam neslini yava\u015f yava\u015f eritiyordu. (M Turp s. 56)<\/p>\n

T\u00fcrk toplumunun ileri gelenleri gizlice yard\u0131m istemek \u00fczere T\u00fcrkiye Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmetine ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. Fakat olumsuz cevap alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Makedonya\u2019da 1944-1947 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bask\u0131 ve zulm kar\u015f\u0131s\u0131nda daha \u00f6nce kurulan \u201cY\u00fccel\u201d ad\u0131ndaki T\u00fcrk \u00f6rg\u00fct\u00fc faaliyetlerini artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

“… Bask\u0131lardan bunalan birka\u00e7 bilin\u00e7li T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131 ki aralar\u0131nda \u00f6\u011fretmenler \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmaktayd\u0131, bir araya gelerek bir gizli cemiyet kurmaya karar veriyor ve cemiyetlerinin ad\u0131n\u0131 Y\u00fccel Cemiyeti koyuyorlar.[1]<\/a><\/p>\n

Git gide k\u00f6ylere kadar n\u00fcfuz eden ve bir aral\u0131k mensuplar\u0131n\u0131n adedi 500’e kadar y\u00fckselen Cemiyetin elli kadar faal azas\u0131 bir taraftan kom\u00fcnistle\u015ftirme di\u011fer taraftan Arnavutla\u015ft\u0131rma siyasetine kar\u015f\u0131 T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc koruma hedefiyle faaliyete ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Makedonya Cumhuriyeti i\u00e7indeki Arnavut te\u015fekk\u00fclleri a\u00e7\u0131k\u00e7a Arnavutluk H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan beslenmekte idi. Y\u00fccelciler ise ne T\u00fcrkiye’den ne de ba\u015fka bir devletten ilgi ve yard\u0131m g\u00f6rmedikleri halde uzun zaman mevcudiyetlerini korumay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. \u00a0Nihayet iki hainin, Y\u00fccelcileri H\u00fck\u00fcmete ihbar etmeleri neticesinde ilk etapta elli kadar fedak\u00e2r T\u00fcrk milliyet\u00e7isi yakalan\u0131p yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Yarg\u0131lanan T\u00fcrk milliyet\u00e7i say\u0131s\u0131 daha sonra artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Makedonya\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan Y\u00fccelciler grubunun etkisi h\u0131zla yay\u0131l\u0131rken Bosna-Hersek\u2019te ise bu d\u00f6nemde \u201cGen\u00e7 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u201d ad\u0131nda gizli bir \u00f6rg\u00fct kuruldu. \u00d6rg\u00fct faaliyetlerini 1966\u2019ya kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.” (M. Turp s. 57)<\/p>\n

Y\u00fccelcilerin faaliyetleri<\/strong><\/h2>\n

\u201cY\u00fccel Te\u015fkilat\u0131\u201d veya k\u0131saca \u201cY\u00fccelciler\u201d 1941 y\u0131l\u0131nda Makedonya\u2019da T\u00fcrklere y\u00f6nelik haks\u0131zl\u0131klara kar\u015f\u0131 durmak, Makedonya T\u00fcrklerinin milli ve dini varl\u0131klar\u0131n\u0131 korumak ve ya\u015fatmak \u00fczere faaliyetler y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in bir araya gelen ayd\u0131nlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu toplumsal bir harekettir. (S. K. KOCA S. 76)<\/p>\n

Balkan sava\u015flar\u0131ndan sonra Makedonya T\u00fcrklerinin en zor durumlar\u0131 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda olmu\u015ftur. 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda Naziler b\u00fct\u00fcn balkanlar\u0131 i\u015fgal etmi\u015fler. Kendi emelleri do\u011frultusunda hareket edecek Bulgar askerlerine de Yugoslavya\u2019y\u0131 teslim etmi\u015flerdir. Bir yandan sava\u015f devam ederken bir yandan Bulgar zulm\u00fc olmu\u015f, di\u011fer yandan da bir Arnavut asimilasyon bask\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcm bu haks\u0131zl\u0131klara ve yok say\u0131lmalara kar\u015f\u0131 Y\u00fccel Hareketi veya k\u0131saca Y\u00fccelciler 1941 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015ftur. Temel olarak Makedonya T\u00fcrklerinin milli ve dini varl\u0131klar\u0131n\u0131 korumak ve ya\u015fatmak \u00fczere faaliyetler y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f d\u00f6nemin Makedonya T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan kurulmu\u015f toplumsal bir hareket oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Silahl\u0131 eyleme y\u00f6nelik hi\u00e7bir faaliyetleri olmam\u0131\u015f sadece k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerde bulunmu\u015flard\u0131r. (S. K. KOCA S. 76)<\/p>\n

O d\u00f6nemde bir zorunluluk olarak olu\u015fan ve milli kimliklerinin korunmas\u0131 talebiyle bir araya gelen te\u015fkilat\u0131n kurucu \u00fcyeleri; \u015euayp Aziz, \u015eerafettin Ferid, Nazmi \u00d6mer, Muzaffer Ahmet, Fettah S\u00fcleyman Pasi\u00e7 ve Mehmet Dalip\u2019tir. Resmi belgelere de yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla bir ara k\u00f6ylere kadar n\u00fcfus eden Y\u00fccelciler\u2019in say\u0131s\u0131 be\u015f y\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, ancak faal \u00fcyesinin elli kadar oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Makedonya T\u00fcrkleri i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli kazan\u0131mlar\u0131 elde eden Y\u00fccelciler ilk T\u00fcrk okulunu, radyosunu ve gazetesini kurmu\u015ftur. Te\u015fkilat\u0131n, \u201cT\u00fcrk az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda milli \u015fuuru kuvvetlendirmek ve T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u2018kom\u00fcnizmin aleti\u2019 h\u00e2line gelmesini \u00f6nlemek\u201d s\u00f6ylemlerini \u00f6ne s\u00fcrerek ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bu k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ilki 23 Aral\u0131k 1944 tarihinde Nazmi \u00d6mer\u2019in te\u015fviki ile T\u00fcrk gazetesi olan Birlik gazetesinin yay\u0131mlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fccelciler o d\u00f6nemde bir\u00e7ok ilki de ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Bunlar, ilk T\u00fcrk Okulu olan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de e\u011fitim-\u00f6\u011fretim hizmetini s\u00fcrd\u00fcren \u201cTefeyy\u00fcz\u201d adl\u0131 okulun a\u00e7\u0131lmas\u0131, yeni T\u00fcrk alfabesi ile okuma kitaplar\u0131 bas\u0131lmas\u0131, \u00dcsk\u00fcp Radyosunda ilk T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131n ve e\u011flence program\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gibi bir\u00e7ok yeni olu\u015fum ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Ayr\u0131ca milli \u015fuur olu\u015fturma noktas\u0131nda \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fckleri baz\u0131 eserleri T\u00fcrkiye\u2019den Yugoslavya topraklar\u0131na getirtmi\u015ftir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Nutuk\u2019u ba\u015fta olmak \u00fczere Mehmet Akif\u2019in Safahat\u2019\u0131, Ziya G\u00f6kalp, Mehmet Emin Yurdakul ve Nam\u0131k Kemal\u2019in eserleri ile Yahya Kemal Beyatl\u0131\u2019n\u0131n \u015fiirleri en \u00e7ok okutulan eserler aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6nemin Yugoslavya T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flay\u0131p dalga dalga b\u00fct\u00fcn \u00fccra k\u00f6ylere kadar yay\u0131lan bu te\u015fkilat daha \u00e7ok milli k\u00fclt\u00fcn korunmas\u0131, kimliksizle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 durma, asimilasyonlar\u0131 \u00f6nleme ve kom\u00fcnist rejime uyum sa\u011flamak istememe amac\u0131 etraf\u0131nda \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n

\u201cMakedonya\u2019n\u0131n en iyi \u00f6\u011fretmenleri aras\u0131ndaki \u00fcyeler, T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en \u00fccra k\u00f6ylere dahi giderek \u00f6\u011frenciler i\u00e7in yeni alfabeli okuma kitaplar\u0131 haz\u0131rlad\u0131lar. Hapis y\u0131llar\u0131nda bile \u00dcsk\u00fcp T\u00fcrk Tiyatrosunda sahnelenmek \u00fczere \u00e7ok say\u0131da tiyatro eserini T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdiler.\u201d<\/p>\n

Y\u00fccel hareketi siyasi bir hareket olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde Balkanlarda T\u00fcrk milli k\u00fclt\u00fcr\u00fc, edebiyat\u0131 ve sanat\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayan entelekt\u00fcel bir harekettir. Y\u00fccel hareketi ile beraber bitme noktas\u0131na gelmi\u015f Balkan T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n da canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Hemen hemen hepsi \u00f6\u011fretmen olan Y\u00fccel mensuplar\u0131, hem yeti\u015ftirdikleri \u00f6\u011frencileri edebi \u00fcr\u00fcnler verme noktas\u0131nda y\u00f6nlendirdiler hem de \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 gazete ve dergiler etraf\u0131nda Milli bir edebiyat\u0131n \u015fekillenmesine yard\u0131mc\u0131 oldular. Bug\u00fcn Makedonya T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 o d\u00f6nem milli bir \u015fuurla m\u00fccadele veren ve bu ama\u00e7la T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n kaynak eserlerini Balkanlarda ya\u015fayan T\u00fcrklere ula\u015ft\u0131ran Y\u00fccelciler sayesinde olmu\u015ftur. (S. K. KOCA s. 78) (Z. G\u00fcrel s.1)<\/p>\n

Sabahaddin Zaim, Y\u00fccelciler\u2019den idam edilen d\u00f6rt ki\u015fiyi \u015fu \u015fekilde anlatm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

\u015euayb, te\u015fkilat\u0131n tabii ve ger\u00e7ek ba\u015fkan\u0131 ve Yugoslavya\u2019daki T\u00fcrklerin en bilgilisiydi.<\/p>\n

Ali Abdurrahman, irfan sahibi, kuvvetli bir sezgi g\u00fcc\u00fc olan, ho\u015fsohbet, girgin ve otoriter h\u00e2liyle \u00e7evresinde sevilen, say\u0131lan faal bir insand\u0131\u2026<\/p>\n

Nazmi \u00d6mer, a\u011f\u0131r ba\u015fl\u0131, temkinli h\u00e2li ile g\u00fcven veren bir ayd\u0131nd\u0131.<\/p>\n

Adem Ali, sessiz sedas\u0131z h\u00e2liyle kendini \u00e7evresine sevdiren, sakin fakat mertli\u011fin sembol\u00fc bir insand\u0131. (S K KOCA S. 88)<\/p>\n

Y\u00fccelciler Hareketi mensuplar\u0131n\u0131n tutuklanmas\u0131, idam ve hapis cezalar\u0131<\/strong><\/h2>\n

Geli\u015fmelerden rahats\u0131z olan Tito y\u00f6netimi 1947\u2019de bir ihbar\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek apar topar tutuklamalara, soru\u015fturmalara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk tutuklamalar A\u011fustos 1947\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zaman\u0131n ileri gelen t\u00fcm ayd\u0131nlar\u0131, sa\u011fduyu sahipleri, halk\u0131n ger\u00e7ek temsilcileri bir gecede vatan haini ilan edilip jet mahkeme kararlar\u0131yla h\u00fck\u00fcm giymi\u015ftir. Hen\u00fcz hukuk\u00ee yap\u0131lanman\u0131n bile tamamlanamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, ter\u00f6rist-ispiyoncu te\u015fkilat\u0131n\u0131 kurarak Makedonya’da ya\u015fayan T\u00fcrkleri Makedonya Halk Devletine kar\u015f\u0131 organize etmek, devlet d\u00fczenini de\u011fi\u015ftirmeye\/y\u0131kmaya y\u00f6nelik eylem haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olmak gibi as\u0131ls\u0131z iddialarla yarg\u0131lanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

\u0130lk grup tutuklu 16 ki\u015finin duru\u015fmas\u0131 19 Ocak 1948\u2019de ba\u015flad\u0131. Yap\u0131lan hukuksuz yarg\u0131lama bas\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ve hoparl\u00f6rler kullan\u0131larak Y\u00fccelciler aleyhinde kamuoyu olu\u015fturulmu\u015f, T\u00fcrkler sindirilmeye ve psikolojik bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tutuklanan T\u00fcrklerin avukat tutmalar\u0131na izin verilmemi\u015ftir. Y\u00f6netimin tayin etti\u011fi avukatlar da hapis korkusuyla savunma yapamam\u0131\u015flard\u0131r. 25 Ocak \u2018ta mahkeme jet h\u0131z\u0131yla karar\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n

27 \u015eubat 1948 tarihinde g\u00f6stermelik yarg\u0131lama neticesinde d\u00f6rt ki\u015fi; \u015euayb Aziz, Ali Abdurrahman, Nazmi \u00d6mer Yakup, Adem Ali; medeni ve siyasi haklar\u0131ndan mahrum edilme ve mallar\u0131n\u0131n m\u00fcsadere edilmesi suretiyle idama mahk\u00fbm edildiler. Mahk\u00fbmiyet kararlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130drizova\u2019daki hapishaneye konan Y\u00fccelciler\u2019den \u201c27 \u015eubat 1948 tarihinde \u015euayb Aziz, Ali Abdurrahman Ali, Nazmi \u00d6mer Yakup ve Adem Ali Adem \u0130drizova hapishanesinden kamyona bindirilerek G\u00fcreler k\u00f6y\u00fc yak\u0131n\u0131ndaki Su\u015fitsa k\u00f6y\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, k\u00f6y\u00fcn giri\u015finde bir kayan\u0131n \u00f6n\u00fcnde (veya orada daha \u00f6nce bulunan karakolun bah\u00e7esinde) bu 4 kahraman kur\u015funa dizilerek \u015fehit edilmi\u015ftir.\u201d (S K KOCA S. 79)<\/p>\n

Y\u00fccel te\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131 \u015euayp Aziz\u2019in 27 \u015eubat 1948\u2019de \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131yla kur\u015funa dizilerek idam edilmeden \u00f6nce kar\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 mektubu \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n

“\u00dcsk\u00fcp\u2019te ge\u00e7en bir film canland\u0131rd\u0131m hayalimde.<\/em><\/p>\n

Bir kad\u0131n ve elinde bir mektup, y\u0131l 1948 olsun.<\/em><\/p>\n

Kad\u0131n mektubu a\u00e7\u0131p okuyor, \u00f6yle ba\u015fl\u0131yor film.<\/em><\/p>\n

Titreyen ellerle okunan o mektup<\/em><\/p>\n

R\u00fczg\u00e2ra kap\u0131l\u0131p g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne savrulurken,<\/em><\/p>\n

Bu sessizli\u011fi bir tren d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc bozuyor.<\/em><\/p>\n

Vagon sesleri, makinalar, raylar<\/em><\/p>\n

Ve tren gar\u0131nda s\u0131ra s\u0131ra bavullar,<\/em><\/p>\n

Hatta davullar kar\u0131\u015f\u0131yor bu seslere.<\/em><\/p>\n

(Yi\u011fitler yi\u011fit\u00e7e u\u011furlanmal\u0131d\u0131r.)”<\/em> (S. K. KOCA s. 87)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

May\u0131s 1948 ve sonras\u0131nda da 2. ve 3. grup tutuklama ve s\u00fcrg\u00fcn furyas\u0131 ba\u015flad\u0131. Bu Y\u00fccelciler de 9 y\u0131l ile 1 y\u0131l aras\u0131nda hapis ve d\u00f6rt ay ile bir ay aras\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn cezas\u0131 ald\u0131.<\/p>\n

B\u00f6ylelikle yarg\u0131lanan \u201cY\u00fccelciler\u2019in d\u00f6rd\u00fc idama, y\u00fczden fazla mensubu da hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131lar. Ancak gizlili\u011fe \u00f6nem veren te\u015fkilat mensuplar\u0131n\u0131n (100\u2019den fazlas\u0131n\u0131n) bir ihbarla yakalanmalar\u0131 bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 cevaplanamayan bir sorudur.\u201d (S. K. KOCA s. 79)<\/p>\n

Mahkemelerin sonucu \u015f\u00f6yledir: 4 ki\u015fi idam, 60 ki\u015fi hapis ve 18 ki\u015fi de s\u00fcrg\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fma cezas\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fccel davalar\u0131 ile ilgili tutuklamalar\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrk toplumuna g\u00f6zda\u011f\u0131 vermek, \u00fcrk\u00fctmek, sindirmek ve hatta \u00fclkeyi terk etmelerini sa\u011flamak amac\u0131 ile T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 mahallelerde d\u00fczmece mitingler d\u00fczenlenmi\u015ftir. Burada Y\u00fccelciler aleyhine sloganlar att\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta bu mahallelerde Y\u00fccelciler aleyhine toplant\u0131lar d\u00fczenleyip, kat\u0131lmayanlar rejim d\u00fc\u015fman\u0131 ilan edilerek can ve mallar\u0131 ile tehdit edilmi\u015flerdir.<\/p>\n

D\u0131\u015far\u0131da bunlar ya\u015fan\u0131rken i\u00e7eride tutuklu bulunanlara t\u00fcrl\u00fc i\u015fkenceler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 daha sonra i\u00e7eriden sa\u011f \u00e7\u0131kan Y\u00fccelciler taraf\u0131ndan anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Duru\u015fma salonlar\u0131nda da bask\u0131 ve korku kendisini o kadar hissettirmi\u015ftir ki, tutuklular\u0131n avukat tutmalar\u0131na izin verilmemi\u015f, y\u00f6netim herkese sadece bir avukat tayin etmi\u015ftir. Ancak o avukat da duru\u015fma sonras\u0131 hapse at\u0131lmamak i\u00e7in savunma yapmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Psikolojik sava\u015f ve bask\u0131 devam etmi\u015f, Y\u00fccel davas\u0131 uluslararas\u0131 arenada bir T\u00fcrk kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zellikle balkanlarda bu daha da fazla hissedilmi\u015ftir. Dava ile ilgili olarak d\u00f6nemin Belgrat radyosu, Moskova radyosu, Sofya radyosu g\u00fcnlerce yay\u0131n yaparak Y\u00fccelciler\u2019in mahkemesini konu eden programlar yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7ok ac\u0131d\u0131r ki bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye ve T\u00fcrk bas\u0131n\u0131 sessiz kalm\u0131\u015f ve hatta konuyu g\u00f6rmezden gelmi\u015ftir. Konu ile ilgili ilk yaz\u0131 28 Ocak 1948 tarihli Yeni As\u0131r gazetesinde \u015eevket Bilgin imzas\u0131 ile yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci yaz\u0131 ise 9 Mart 1948 tarihli Trakya Postas\u0131 isimli gazetede \u201cBu Haks\u0131zl\u0131klar\u0131 Unutmayaca\u011f\u0131z\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda \u00e7\u0131kan birka\u00e7 yaz\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan halk\u0131n Y\u00fccel davas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in yeterli olmam\u0131\u015ft\u0131r. Siyasilerin de ilgisizli\u011fi sebebiyle T\u00fcrk halk\u0131 bu katliamlardan \u00e7ok sonralar\u0131 haberdar olmu\u015ftur.<\/p>\n

Y\u00fccel davas\u0131 ile \u00f6zelde Makedonya ama genelde b\u00fct\u00fcn Balkan T\u00fcrk halk\u0131 \u00fczerinde psikolojik bir bask\u0131 kurulmu\u015ftur. Yugoslavya neredeyse elden gidiyormu\u015f\u00e7as\u0131na b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem verilen duru\u015fman\u0131n son g\u00fcn\u00fc \u00dcsk\u00fcp Kent meydan\u0131ndan hoparl\u00f6rlerden halka dinletilen Y\u00fccel davas\u0131, Makedonyal\u0131 T\u00fcrklere g\u00f6zda\u011f\u0131 verme amac\u0131na t\u00fcm\u00fcyle ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Makedonya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrklerin gelece\u011fe, umduklar\u0131 \u201cmutlu gelece\u011fe\u201d y\u00f6nelik b\u00fct\u00fcn umut ve beklentileri k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onlar Balkan sava\u015flar\u0131ndan sonraki en b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lerine haz\u0131rland\u0131lar. B\u00f6ylelikle istedikleri olmu\u015f ve Balkan T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc 1953\u2019te yakla\u015f\u0131k 300 bin ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zorunlu bir g\u00f6\u00e7e tabi tutulmu\u015ftur. (S. K. KOCA S. 83)<\/p>\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/h2>\n

Her iki \u00fclke de yani T\u00fcrkiye ve Yugoslavya Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra kurulmu\u015ftur. \u00c7e\u015fitli i\u00e7 sorunlar olmas\u0131na ra\u011fmen giderek d\u00fczg\u00fcn ili\u015fki kurmu\u015flard\u0131r. 1930\u2019da Musollini\u2019nin 1933\u2019de Hitler\u2019in iktidara gelmesi iki \u00fclkeyi birbirine yakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk ve I. Alexander d\u00f6neminde ili\u015fkiler yak\u0131n bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc d\u00f6nemi ise ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131na rastlam\u0131\u015ft\u0131r. Yugoslavya Fa\u015fist Almanya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f, T\u00fcrkiye sava\u015fa kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde ili\u015fkiler zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yugoslavya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrkler T\u00fcrkiye\u2019den yard\u0131m istemi\u015flerdir fakat sava\u015ftaki tarafs\u0131z tutumu sebebiyle kendi g\u00fcvenli\u011fine zorunlu olarak \u00f6ncelik veren \u0130n\u00f6n\u00fc y\u00f6netimi T\u00fcrklere yard\u0131m edememi\u015ftir.<\/p>\n

Burada yaln\u0131z kalan T\u00fcrkler k\u00fclt\u00fcrel birlik ve kimlik koruma amac\u0131yla \u00e7o\u011funlu\u011funu ayd\u0131n \u00f6\u011fretmenlerin olu\u015fturdu\u011fu Y\u00fccel hareketini kurmu\u015f ve faaliyetlerine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130kinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Yugoslavya\u2019da kom\u00fcnist y\u00f6netim kurulmu\u015f ve T\u00fcrklere yo\u011fun bir bask\u0131 ve i\u015fkence politikas\u0131 uygulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fccel hareketi \u00f6zellikle hedef olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve uydurma mahkemeler ile yarg\u0131lanarak a\u011f\u0131r cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. D\u00f6rt lider bilinmeyen bir yerde idam edilmi\u015ftir. Mezarlar\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu hala bilinmemektedir. Bu bask\u0131 politikalar\u0131 sonucunda y\u00fczbinlerce T\u00fcrk, T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Eski Yugoslavya topraklar\u0131nda ya\u015fayan T\u00fcrk toplumunu derinden etkileyen ve d\u00f6nemin bask\u0131 ve zulm\u00fc sebebi ile haklar\u0131nda \u00e7ok\u00e7a bir \u015fey yaz\u0131lamayan kahraman Y\u00fccel Te\u015fkilat\u0131 \u00fcyeleri ve onlar\u0131n destans\u0131 hayatlar\u0131 yak\u0131n d\u00f6nemde b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda derinden hissedilmi\u015f ve her y\u0131l \u00e7e\u015fitli anma toplant\u0131lar\u0131nda dile getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

Y\u00fccelciler, Tito\u2019nun kom\u00fcnist Yugoslavya\u2019s\u0131nda T\u00fcrkl\u00fck u\u011fruna m\u00fccadele etmi\u015f Makedonya T\u00fcrklerinin yak\u0131n d\u00f6nem halk kahramanlar\u0131d\u0131r ve itibarlar\u0131 bir an \u00f6nce iade edilmelidir. Ayr\u0131ca mezar yerleri tespit edilmelidir. K\u00fc\u00e7\u00fck bir an\u0131t yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ama kahramanlar\u0131 yans\u0131tacak b\u00fcy\u00fck bir an\u0131t dikilmelidir. (O Atalay)<\/p>\n

\"\"

Foto: Y\u00fccel \u015eehitleri An\u0131t\u0131 27 \u015eubat 2021 \u00dcsk\u00fcp (Osman ATALAY)<\/p><\/div>\n

Bu hem Makedonya T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn hem de Makedonya\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015f T\u00fcrklerin Makedonya\u2019ya olan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 daha da iyile\u015ftirecek ve kamu vicdan\u0131n\u0131 rahatlatacakt\u0131r. Bu konuda Kuzey Makedonya\u2019da baz\u0131 yeni faaliyetlerin yap\u0131lmas\u0131 sevindiricidir. Makedonya T\u00fcrk Demokratik Partisi\u2019nden \u00dcsk\u00fcp Belediye Meclisi \u00dcyesi Sait Aleivi, \u00dcsk\u00fcp Belediyesi b\u00f6lgesinde cadde, meydan, k\u00f6pr\u00fc ve di\u011fer yap\u0131lar\u0131n isimlerine ili\u015fkin teklif listesinin \u00dcsk\u00fcp Belediye Meclisi taraf\u0131ndan onayland\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Buna g\u00f6re:<\/p>\n

    \n
  1. \u015euayip Aziz (Y\u00fccelci Hareket \u015eehidi)<\/li>\n
  2. \u00d6mer Nazmi (Y\u00fccelci Hareket \u015eehidi)<\/li>\n
  3. Abdurrahman Ali (Y\u00fccelci Hareket \u015eehidi)<\/li>\n
  4. Adem Ali (Y\u00fccelci Hareket \u015eehidi)\u2019nin isimleri \u00dcsk\u00fcp\u2019te cadde ve sokaklara verilecektir. (Rubasam.com)<\/li>\n<\/ol>\n

    H\u00e2l\u00e2 susanlar var, baz\u0131 \u015feyler h\u00e2l\u00e2 gizli. Bu dosya art\u0131k a\u00e7\u0131lmal\u0131 h\u00e2lbuki enine boyuna tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131. Hatta sinemaya ta\u015f\u0131nmal\u0131, vefa borcu \u00f6denmelidir. Bu vesileyle ba\u015fta ulu \u00f6nderimiz Mustafa Kemal Atat\u00fcrk ve Y\u00fccel Te\u015fkilat\u0131 mensuplar\u0131 olmak \u00fczere T\u00fcrk \u00fclk\u00fcs\u00fcne hizmet edenleri rahmet ve minnetle an\u0131yoruz.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye Cumhuriyeti olarak d\u00fcnyan\u0131n neresinde bir T\u00fcrk nefes al\u0131yorsa onunla ilgilenmeli her t\u00fcrl\u00fc deste\u011fi vermeli, sahip \u00e7\u0131kmal\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel birlikteli\u011fimizi devam ettirmeliyiz. Bu Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bize emri olan \u201cYurtta bar\u0131\u015f, D\u00fcnyada bar\u0131\u015f\u201d ilkesinin ger\u00e7ekle\u015fmesine de b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

    KAYNAK\u00c7A:<\/h3>\n

    ATALAY Osman, Y\u00fccelciler: Unutulan Kuzey Makedonya kahramanlar\u0131, 27 \u015eubat 2021, https:\/\/www.sde.org.tr\/analiz\/yucelciler-unutulan-kuzey-makedonya-kahramanlari-analizi-21230<\/p>\n

    Atat\u00fcrk Ansiklopedisi, Atat\u00fcrk D\u00f6neminde T\u00fcrkiye-Yugoslavya \u0130li\u015fkileri, https:\/\/ataturkansiklopedisi.gov.tr\/bilgi\/ataturk-doneminde-turkiye-yugoslavya-iliskileri\/<\/a><\/p>\n

    BEDEN Ayd\u0131n, Kral I. Aleksander Suikast\u0131 ve T\u00fcrkiye-Yugoslavya \u0130li\u015fkilerine Etkisi, Mediterranean Journal of Humanities, mjh.akdeniz.edu.tr, VIII\/2 (2018)<\/p>\n

    \u00c7A\u011e Galip, Da\u011f\u0131lan Yugoslavya\u2019n\u0131n Ard\u0131ndan Makedonya ve T\u00fcrkiye, \u00c7ank\u0131r\u0131 Karatekin \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 Avrasya Strateji Dergisi 1<\/p>\n

    \u00c7OBANO\u011eLU S\u00fcheyl, \u0130ade-\u0130 \u0130tibar Bekleyen Y\u00fccelciler, 20.3.2020, http:\/\/bizdehaber.com.tr\/kose-yazilari\/iade-i-itibar-bekleyen-yucelciler-875.html<\/p>\n

    G\u00dcREL Zeki, \u201cY\u00fccel Te\u015fkilat\u0131\u201d \u0130le \u0130lgili Bir \u0130lk, http:\/\/www.yenibalkan.com\/tr\/kose-yazilari\/yucel-teskilati-ile-ilgili-bir-ilk<\/p>\n

    KOCA Sel\u00e7uk K\u00fcr\u015fad, Balkan T\u00fcrklerinin Yak\u0131n D\u00f6nem Kahramanlar\u0131 \u201cY\u00fccelciler\u201d, Akademik Bak\u0131\u015f Dergisi, Say\u0131: 60, Mart-Nisan 2017.<\/p>\n

    Rubasam.com, Y\u00fccel Te\u015fkilat\u0131 \u015eehitlerinin \u0130simleri \u00dcsk\u00fcp\u2019te Cadde ve Sokaklarda Ya\u015fayacak, 26 \u015eubat 2021, https:\/\/www.rubasam.com\/yucel-teskilati-sehitlerinin-isimleri-uskupte-cadde-ve-sokaklarda-yasayacak.html<\/p>\n

    \u015eAFAK Yasin, Bosna Sava\u015f\u0131 ve Yugoslavya\u2019n\u0131n Par\u00e7alanmas\u0131, Y\u00fcksek Lisans Tezi, \u0130stanbul, 2010.<\/p>\n

    TATAR Volkan, Eski Balkanlar Yeni S\u0131n\u0131rlar: Eski Yugoslavya\u2019n\u0131n Da\u011f\u0131lma S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye- Bosna-Hersek \u0130li\u015fkileri, D\u00fczce \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi, Y\u0131l: 7, Say\u0131: 2.<\/p>\n

    TURP Muharrem, T\u00fcrkiye-Yugoslavya \u0130li\u015fkileri (1923-1950), Y\u00fcksek Lisans Tezi, Kars 2013.<\/p>\n

    [1]<\/a> Y\u00fccel kelimesi, T\u00fcrk\u00fcn y\u00fckselmesi, y\u00fccelmesi anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Eski Yugoslavya topraklar\u0131nda ya\u015fayan T\u00fcrk toplumunu derinden etkileyen ve bask\u0131 ve zul\u00fcm sebebi ile haklar\u0131nda \u00e7ok\u00e7a bir \u015fey yaz\u0131lamayan kahraman Y\u00fccel Te\u015fkilat\u0131 \u00fcyeleri ve onlar\u0131n destans\u0131 hayatlar\u0131 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda derinden hissedilmi\u015f ve her y\u0131l \u00e7e\u015fitli anma toplant\u0131lar\u0131 d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":14683,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[66],"tags":[2144,185,2143,2141,2140,2142],"coauthors":[2145],"class_list":["post-14666","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset-tarih","tag-balkan-antanti","tag-balkanlar","tag-turkiye-yugoslavya-iliskileri","tag-yucel-hareketi","tag-yucelciler","tag-yugoslavya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14666","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14666"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14666\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14703,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14666\/revisions\/14703"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14666"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=14666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}