Tarikat ve tasavvuf kavramlar\u0131 Kuran\u2019da ve hadislerde yer almaz. Bunlar Abbasilerin ilk d\u00f6neminde (M.S. 8. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren) \u201cAllah\u2019a daha yak\u0131n olmak\u201d, \u201cdaha sade ya\u015famak, d\u00fcnya nimetlerini terk etmek\u201d ve biraz da Emevilerle Abbasiler aras\u0131ndaki kanl\u0131 siyasi \u00e7eki\u015fmelerden ka\u00e7mak ve ka\u00e7\u0131nmak arzular\u0131n\u0131n sonucunda bireysel z\u00fcht hareketleri olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu tasavvuf anlay\u0131\u015f\u0131nda Allah sevgisi ve korkusu en belirleyici saiktir. Kuran\u2019da belirtilen emirler, yasaklar ve m\u00fcbahlar konusunda nefse zor gelenleri hayatlar\u0131nda uygulamaya \u00e7al\u0131\u015fan ilk mutasavv\u0131flarda kalp huzuru, nefis terbiyesi ve g\u00fczel ahl\u00e2k as\u0131l maksatt\u0131r. Ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip insanlar hank\u00e2h, derg\u00e2h, zaviye ad\u0131 verilen tekkeler etraf\u0131nda topland\u0131 ve bunlar\u0131n giderlerini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in vak\u0131flar tanzim edildi. Zaman i\u00e7inde yayg\u0131nla\u015fan bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve hayat tarz\u0131, itikatta E\u015fari, f\u0131k\u0131hta \u015eafii mezhebinden olan Ku\u015feyr\u00ee (\u00f6l. 1072) taraf\u0131ndan sistemle\u015ftirildi. Gazali (\u00f6l. 1111) felsefeyi ac\u0131mas\u0131z \u015fekilde tenkit edip, iman\u0131 kurtarman\u0131n yolu olarak tasavvufu g\u00f6sterince tarikatlar\u0131n \u00f6n\u00fc iyice a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu. Muhyiddin Arabi (\u00f6l. 1240) kendisinden \u00f6nce de var olan vahdet-i v\u00fccut nazariyesini ve derun\u00ee zevk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 derinlemesine i\u015fleyip, kurumsalla\u015ft\u0131rarak tasavvufa yeni bir boyut kazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n
\u0130lk zahitlerin samimi ve m\u00fcnferit d\u00fc\u015f\u00fcnce ve hayat tarz\u0131 zaman i\u00e7inde \u0130sl\u00e2m topraklar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n geni\u015flemesine paralel olarak yayg\u0131nla\u015ft\u0131, organize oldu, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerle tan\u0131\u015ft\u0131 ve onlardan felsefe, ayinler, semboller konusunda \u00e7ok etkilendi. \u00d6yle ki daha bir y\u00fcz y\u0131l ge\u00e7meden Sufilerin co\u015fkun ve ta\u015fk\u0131n s\u00f6zleriyle ruh h\u00e2lleri bir taraftan Kuran ve s\u00fcnnet a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r h\u00e2le gelirken di\u011fer taraftan m\u00fcritleri aras\u0131nda keramet olarak g\u00f6r\u00fclerek y\u00fcceltildi. Bunun sonucunda baz\u0131 \u015feyhlere peygamberlerde dahi mevcut olmayan manevi g\u00fc\u00e7 ve yetki izafe edildi. Bu onlar\u0131 halk nezdinde oldu\u011fu kadar devlet yetkilileri aras\u0131nda da sayg\u0131n ve hatta korkulan kimseler h\u00e2line getirdi. Bunlara, \u015feyhlerine k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne itaat eden muazzam say\u0131daki m\u00fcritlerin m\u00fccadeleci ve ekonomik g\u00fcc\u00fc de eklenince nefsi ar\u0131nd\u0131rma gayreti olarak ba\u015flayan Sufilik bir anda siyaset i\u00e7in m\u00fcsait yap\u0131 h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bunun en bilinen iki \u00f6rne\u011fi \u0130ran\u2019daki Hasan Sabbah (11. Y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011fi) ile Anadolu\u2019daki Babailik hareketidir (1240). Ya da ilk ba\u015flarda s\u0131n\u0131r boylar\u0131nda cihat maksad\u0131yla kurulan ve \u00f6nemli i\u015fler g\u00f6ren ribatlar tez zamanda zahidane hayat ya\u015fama iddias\u0131ndaki miskinler yuvas\u0131 h\u00e2lini ald\u0131. B\u00f6yle pasif bir sosyal yap\u0131n\u0131n toplumun dinamizmini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Her iki u\u00e7taki bu t\u00fcr tasavvuf d\u00fc\u015f\u00fcncesinde sevginin yerini korkunun, ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n yerini nakilcili\u011fin ve hurafenin ald\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, hangi adla an\u0131l\u0131rsa an\u0131ls\u0131n tasavvufun kendisinde ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve d\u00fcnyay\u0131 k\u00f6t\u00fc g\u00f6rme hep vard\u0131r. B\u00f6ylece ister \u015eii, ister S\u00fcnni k\u00f6kenli olsun tasavvufun \u00e7e\u015fitli renkleri ve tonlar\u0131 T\u00fcrkistan\u2019dan End\u00fcl\u00fcs\u2019e kadar \u00e7ok k\u0131sa zamanda yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Tasavvufi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve onun \u00f6rg\u00fctl\u00fc h\u00e2li olan tekkeler sanayile\u015fme devrine kadar toplumun bir tak\u0131m ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Her \u015feyden \u00f6nce Sufilik, dine ve evrendeki baz\u0131 olaylara farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f demekti. Sufiler, ola\u011fan\u00fcst\u00fc meselelere kendileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi k\u00f6t\u00fc a\u00e7\u0131klama getiriyorlard\u0131 ve bu yorum tarz\u0131, ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geri planda oldu\u011fu toplumlar\u0131 ve insanlar\u0131 tatmin ediyordu. Ate\u015fe girme, v\u00fccuduna \u015fi\u015f saplama gibi asl\u0131nda hi\u00e7bir \u0130sl\u00e2m\u00ee temeli olmayan tamamen Hint k\u00f6kenli rit\u00fceller, o kimselere ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir vecd ve toplum huzurunda itibar kazand\u0131r\u0131yordu. Bu ayn\u0131 zamanda seyirlik bir olayd\u0131. M\u00fczikli, raksl\u0131 sema ayinleri de \u00f6yle. B\u00f6ylece insanlar, hem ibadet ne\u015fesine kavu\u015fuyor, hem de f\u0131tratlar\u0131n\u0131n gere\u011fi olarak bir t\u00fcr sanatsal faaliyette bulunuyorlard\u0131. Toplu yemeklerin yenildi\u011fi, sohbetlerin edildi\u011fi, \u00e7e\u015fitli meselelerin konu\u015fuldu\u011fu, s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcrlerin, geleneklerin ve sanatlar\u0131n geli\u015ftirilip intikal ettirildi\u011fi, yolcular\u0131n ve kimsesizlerin ge\u00e7ici olarak bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu yerler grup mensubiyetinin olu\u015ftu\u011fu, kimlik duygusunun peki\u015fti\u011fi birer sosyal kurumdu. Dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcr olu\u015fumlar\u0131n ve kurumlar\u0131n sanayi toplumu ve bilim \u00e7a\u011f\u0131 \u00f6ncesinde bir bo\u015flu\u011fu doldurdu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n
Esasen 1500\u2019lerden \u00f6nce sadece \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda de\u011fil, Asya\u2019dan Afrika\u2019ya, Avrupa\u2019dan Amerika\u2019ya kadar d\u00fcnyan\u0131n hemen hemen her yerinde do\u011faya, fizik kanunlar\u0131na, insana, idarecilere, idare \u015fekline, fizik \u00f6tesi varl\u0131klara, hastal\u0131klara ve tedavi y\u00f6ntemlerine bak\u0131\u015f aras\u0131nda fazla bir fark yoktur. Hatta o y\u0131llarda d\u00fcnyan\u0131n en sayg\u0131n, en g\u00fc\u00e7l\u00fc devletleri hep M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r. Bu sebeple \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerindeki zihniyeti, idare \u015feklini, geli\u015fmi\u015fli\u011fi, toplum yap\u0131s\u0131n\u0131, refah d\u00fczeyini sorgulamaya ihtiya\u00e7 duyulmam\u0131\u015ft\u0131r. Zira onlara bunu yapmaya zorlayacak daha \u00fcst\u00fcn, daha zorlu siyasi, ideolojik, ekonomik harici bir g\u00fc\u00e7 ve sebep yoktur. Bu y\u00fczden y\u00f6netimle uyum i\u00e7inde oldu\u011fu s\u00fcrece tarikatlar\u0131n, toplumun refah\u0131na, huzuruna, zihniyetine, k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, ekonomisine getirdikleri, g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri \u00fczerinde hi\u00e7 durulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Tasavvuf ve T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/strong><\/h2>\n![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/tasavvuf-hakkinda-bilinmeyenleri-ortaya-cikaran-eser-kesful-mahcb-1542972610587.jpg\")
<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn tenkit edilecek taraflar\u0131na ra\u011fmen tasavvufun, Yesevilik, Mevlevilik ve Bekta\u015filik gibi sevgiye dayal\u0131 kanad\u0131 T\u00fcrk devlet ve k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131nda \u00f6nemli i\u015flevler g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Her \u015feyden \u00f6nce bar\u0131\u015f\u00e7\u0131d\u0131r; yaz\u0131l\u0131 edebiyat\u0131 Fars\u00e7a olmas\u0131na ra\u011fmen Mevlevi tekkeleri bile T\u00fcrk\u00e7enin kalesi olmu\u015ftur. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131ndaki tasavvufun ister T\u00fcrkistan, ister Anadolu co\u011frafyas\u0131nda olsun ve hangi adla an\u0131l\u0131rsa an\u0131ls\u0131n 15. Asra kadar sevgi merkezli oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bunlar\u0131n itikattaki mezhebi Maturidi, f\u0131k\u0131htaki mezhebi ise Hanefidir. \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda dinin f\u0131k\u0131htan ve \u015fekilden ibaret san\u0131lmas\u0131yla birlikte tasavvuf da bu kal\u0131ba sokulmaya, uymayanlar ya devlet ya da Kad\u0131zade ve Vahhabilik benzeri hareketlerle sindirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n sonucunda Yesevilik tamamen unutulmu\u015f veya \u00f6nce Bekta\u015fili\u011fin, daha sonra da Nak\u015fili\u011fin i\u00e7inde eriyip gitmi\u015ftir.<\/p>\n
Anadolu\u2019daki Yesevilik olarak kabul edebilece\u011fimiz Bekta\u015filik, benzer \u00f6zelli\u011fe sahip olan Mevlevilik ile birlikte sevgiye, ho\u015fg\u00f6r\u00fcye, sanata, \u00e7evreye ve kad\u0131na verdi\u011fi de\u011ferle, erken devir Osmanl\u0131 T\u00fcrk medeniyetinin sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel dinamosu olmu\u015ftur. Osmanl\u0131 devletinin kurulu\u015f devirlerinde bug\u00fcnk\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan d\u00e2hil Orta Asya\u2019n\u0131n pek \u00e7ok yerinden gelen T\u00fcrklerin ge\u00e7ici olarak bar\u0131nmas\u0131 ve rehabilitasyonu i\u00e7in Tarsus gibi yerlerde kurulan tekkelerin de g\u00fczel hizmetler verdi\u011fi ar\u015fiv belgeleriyle sabittir. Osmanl\u0131 Beyli\u011finin kurulu\u015funda tasavvuf ehlinin ve Bekta\u015fili\u011fin rol\u00fcn\u00fc ink\u00e2r etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Ayn\u0131 \u015fekilde Rumeli\u2019nin fethi s\u0131ras\u0131nda Sar\u0131 Saltuk gibi Yesevi dervi\u015flerinin eme\u011fi takdire \u015fayand\u0131r.<\/p>\n
Ne yaz\u0131k ki II. Bayezid devrinde (1481-1512) ba\u015flayan felsefe ve pozitif bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, Gazali anlay\u0131\u015f\u0131nda bir tasavvuf felsefesinin giderek resmiyet kazanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Tamamen \u015fekle dayanan, ak\u0131lc\u0131l\u0131ktan ve der\u00fbnilikten mahrum \u0130bn-i Teymiye ve selefilik \u00e7izgisinde olu\u015fan 17. Y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131ndaki Kad\u0131zade taassubu, \u015firreti ve \u015fiddeti, devlet ve toplum nezdindeki b\u00f6yle bir sapman\u0131n meyvesidir. Elbette s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz tasavvuf anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve tarikatlar\u0131n da tenkit edilecek pek \u00e7ok y\u00f6nleri vard\u0131r. Ama Osmanl\u0131lar\u0131n, bir toplumun ve medeniyetin geli\u015fmesi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez \u015fartlar olan sevginin, esteti\u011fin, sanat\u0131n ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn temsilcilerini sindirmek suretiyle bindikleri dal\u0131 kestiklerini s\u00f6ylemek durumunday\u0131z.<\/p>\n
Sorun nerede ba\u015flad\u0131?<\/strong><\/h2>\nTasavvufun ve tarikatlar\u0131n toplum ve devlet hayat\u0131nda sorun olarak zuhur etmesinin tarihi asl\u0131nda Abbasiler zaman\u0131na kadar gider. Bunlar Sel\u00e7uklularda Babailik ve Osmanl\u0131larda \u00c7elebi Mehmet ve II. Murat devirlerinde \u015eeyh Bedreddin isyan\u0131 ve Halveti hareketi h\u00e2linde devleti ve toplumu ciddi \u015fekilde u\u011fra\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 17. Y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda bir nevi selefilik olarak kabul edebilece\u011fimiz Kad\u0131zadeliler, ba\u015fta Bekta\u015filer olmak \u00fczere tarikat mensuplar\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet hareketlerine ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. 19. Y\u00fczy\u0131lda ise Yeni\u00e7eri oca\u011f\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131yla birlikte T\u00fcrk ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yans\u0131tan Bekta\u015filik de b\u00fcy\u00fck darbe yemi\u015ftir. Fakat bir taraftan bunlar olurken, di\u011fer taraftan da \u015eazel\u00ee tarikat\u0131 ve Nak\u015fili\u011fin \u00f6zellikle Halid\u00ee kolu 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda devletten \u00f6zel himaye g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda tarikatlar yasaklanm\u0131\u015f olmakla beraber bir k\u0131sm\u0131 faaliyetlerini el alt\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Fakat \u00e7ok partili devirden itibaren bu tarikatlar oy deposu olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, pek \u00e7ok siyasi parti; tarikat ve cemaatlerle i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 olmakta beis g\u00f6rmemi\u015ftir. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131 tarikatlar ve cemaatler asker\u00ee darbelerden sonra daha da g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. 1950\u2019lerde Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne kar\u015f\u0131 \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda olu\u015fturulmak istenilen Ye\u015fil Ku\u015fak Projesi\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck dayana\u011f\u0131 genelde dindarl\u0131k, \u00f6zelde ise cemaatler ve tarikatlar olmu\u015ftur.<\/p>\n
Din istismar\u0131<\/strong><\/h2>\n1990\u2019larda kom\u00fcnist sistemin \u00e7\u00f6kmesinden sonra ister kitapl\u0131, ister kitaps\u0131z olsun, her t\u00fcrl\u00fc din ve buna ba\u011fl\u0131 olarak din \u00fczerinden siyaset yapmak b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada y\u00fckselen de\u011fer h\u00e2line geldi. B\u00f6yle bir d\u00f6nemde dinler i\u00e7eride kendi mensuplar\u0131na tahakk\u00fcm arac\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi uluslararas\u0131 arenada da \u201cmedeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131\u201dn\u0131n dinamosu olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda as\u0131l hedef olan \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinde kanl\u0131 olaylar i\u00e7in selefilikten, i\u00e7 tahribatlar i\u00e7in ise tarikat ve cemaat ad\u0131 alt\u0131nda \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 \u0130sl\u00e2m\u201ddan istifade edilme yoluna gidildi. 15 Temmuz 2016 darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in tehdit alg\u0131s\u0131n\u0131n 1990\u2019dan sonra Kom\u00fcnizmden \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na kayd\u0131r\u0131lmas\u0131yla T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn bu olaylar, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde \u201cd\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekip nefsi temizleme\u201d gayreti olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan tarikatlar\u0131n belli bir g\u00fcce eri\u015ftikten sonra devlet ve toplum i\u00e7in i\u00e7 ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin elinde nas\u0131l bir tehdit unsuru h\u00e2line gelebilece\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1980\u2019lerden sonra T\u00fcrkiye, kapitalizmin as\u0131l vah\u015fi y\u00fcz\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015fmaya ba\u015flad\u0131. B\u00f6yle bir ortamda b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rg\u00fcte ve insan g\u00fcc\u00fcne sahip olan, \u00fcstelik dindarl\u0131k s\u0131fat\u0131yla m\u00fcrit olmayan kimselerin dahi g\u00fcvenini kazanma imk\u00e2n\u0131n\u0131 ellerinde bulunduran tarikatlar ve cemaatler bir anda k\u00fcresel sermayenin T\u00fcrkiye\u2019deki en g\u00f6zde temsilcileri h\u00e2line geldi. \u00dclkemiz \u201cfaizsiz bankac\u0131l\u0131k\u201d veya \u201ck\u00e2r ortakl\u0131\u011f\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda ard\u0131 ard\u0131na finans kurulu\u015fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc K\u00f6rfez sermayeli bankalar cenneti oldu. Faiz \u00fczerine kurulu bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n haram oldu\u011fu \u015feklindeki fetvalar ve inan\u00e7lar, \u0130sl\u00e2m\u00ee g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc sermayenin en b\u00fcy\u00fck anahtar\u0131 i\u015flevini g\u00f6rd\u00fc. \u0130hlasl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bu \u015firketlerin ve bankalar\u0131n \u00e7o\u011fu, m\u00fc\u015fterilerini b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131. Bu suretle T\u00fcrkiye, tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin ticaret alan\u0131ndaki ilk din s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu. Bunu 1950\u2019lerden beri mevcut olan din istismar\u0131n\u0131n tavan yapmas\u0131 takip etti. Bunun i\u00e7in de yine en verimli bah\u00e7e tarikatlar ve cemaatler olmu\u015ftur. Yine ayn\u0131 d\u00f6nemde tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin holdingle\u015fmesi olay\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r. M\u00fcritler ve taraftarlar, bir taraftan ucuz ve hatta bedava i\u015fg\u00fcc\u00fc imk\u00e2n\u0131 sa\u011flarken, di\u011fer taraftan haz\u0131r m\u00fc\u015fteri durumunda olduklar\u0131 i\u00e7in bu holdingler k\u0131sa zamanda b\u00fcy\u00fck geli\u015fmeler kaydetti. 1950\u2019lerin sonunda ba\u015flay\u0131p sinsice geli\u015fen ve nihayet 2016 y\u0131l\u0131nda kanl\u0131 bir kalk\u0131\u015fma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunan cemaat g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131l\u0131 bir \u00f6rg\u00fct de her bak\u0131mdan ayn\u0131 metodu uygulad\u0131.<\/p>\n
Dikkat edilece\u011fi gibi, bug\u00fcn art\u0131k siyasetin ve ticaretin merkezinde olmayan tarikat ve cemaat yok gibidir. Bu dinsel gruplar, b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7 elde etme h\u0131rslar\u0131na gerek\u00e7e olarak dine hizmeti, M\u00fcsl\u00fcman\u0131n kuvvetli olmas\u0131 gereklili\u011fini ve hatta cihad\u0131 g\u00f6sterirler. Bir de T\u00fcrkiye\u2019nin dar\u00fclharp oldu\u011funu iddia edip, vergi ka\u00e7\u0131rma, sigorta ve faiz gibi konulara kendi a\u00e7\u0131lar\u0131ndan yorum getirenleri var. Zaman\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye\u2019de holding seviyesinde b\u00fcy\u00fck ekonomik g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmeyen ve bir tak\u0131m \u015f\u00e2ibeli i\u015flere bula\u015fmayan tarikat ve cemaat bulmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Siyaset, \u00f6rg\u00fctlenme, ileti\u015fim, para, m\u00fcrit ve taraftar say\u0131s\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcc\u00fc kontrol eden bu din\u00ee gruplar\u0131n, siyasi partilerin oldu\u011fu kadar, \u0130sl\u00e2miyet ve T\u00fcrkiye hakk\u0131nda projeleri olan yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ilgisini \u00e7ekmeyece\u011fini kim s\u00f6yleyebilir? Yine de Anadolu\u2019nun baz\u0131 \u00fccra k\u00f6\u015felerinde eski mesleklerde oldu\u011fu gibi kadim gelene\u011fi devam ettirmeye gayret g\u00f6steren sufi me\u015frep \u00e7ok az say\u0131daki insan\u0131 bunlardan ayr\u0131 tutmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu bahsetti\u011fimiz olaylar ve tarihin kaydetti\u011fi nice hadiseler, ideolojilerde ve dinlerde oldu\u011fu \u00fczere, tarikat ve cemaat t\u00fcr\u00fcnden yap\u0131lanmalar\u0131n da dura\u011fan olmay\u0131p zaman i\u00e7inde tan\u0131nmayacak h\u00e2le gelebilece\u011fine \u015fahitlik etmektedir.<\/p>\n
Art\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan \u015feyhlerin ve hatta onlar\u0131n da \u00fcst\u00fcnde \u201cgavs\u201d gibi s\u0131fatlar atfedilen tarikat liderlerinin hi\u00e7birine havada u\u00e7tu\u011fu, suda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, gizli konu\u015fmalar\u0131 y\u00fczlerce kilometre uzaktan duydu\u011fu, tayy-i mek\u00e2n, tayy-i zaman oldu\u011fu, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastalar\u0131 bir nefesiyle iyile\u015ftirdi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde kerametler atfedilmemektedir. Edilse bile modern t\u0131p ve teknoloji kar\u015f\u0131s\u0131nda onlar\u0131n bu s\u00f6zde kerametleri itibars\u0131z kalmaktad\u0131r. Bu sebeple keramet konusu h\u00e2len hayatta olan tarikat b\u00fcy\u00fckleri de\u011fil, teknoloji \u00f6ncesinde ya\u015fayan kimseler \u00fczerinden i\u015flenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n hepsi modern teknoloji sayesinde din ve dindarl\u0131kla alakas\u0131 olmayan kimselerin dahi her g\u00fcn ya\u015fad\u0131klar\u0131 ya da \u015fahit olduklar\u0131 s\u0131radan olaylard\u0131r. Onlar\u0131 y\u00fcceltmek, ululamak ve \u201cmanevi feyzini elde etmek\u201d i\u00e7in elde kalan tek sermayeleri \u201crab\u0131ta yapmak\u201d (\u015feyhin suretini hayalinde bulundurarak onun kalbinden m\u00fcridin kalbine \u201cnur ak\u0131\u015f\u0131n\u0131\u201d \u00f6ng\u00f6ren zihinsel faaliyet) gibi Hint ve Hristiyan men\u015feli bir inan\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Eskiden bir nefesiyle \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastalar\u0131 iyile\u015ftirdi\u011fine inan\u0131lan \u015feyhler b\u0131rak\u0131n ba\u015fkalar\u0131na \u015fifa vermeyi, bizzat kendileri modern hastanelerden ve ila\u00e7lardan medet umar h\u00e2le gelmi\u015flerdir. \u00a0Bunun en son \u00f6rne\u011fi h\u00e2len devam etmekte olan Korona salg\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar\u0131n \u015fifay\u0131 \u201cnefesi keskin hocalarda, \u015feyhlerde\u201d de\u011fil, modern t\u0131pta aramas\u0131d\u0131r. Buna, bir y\u0131l \u00f6nce e\u015fiyle birlikte korona tedavisi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hastanede hayat\u0131n\u0131 kaybeden biri de d\u00e2hildir.\u00a0 Bu durum, ruh ve sinir hastal\u0131klar\u0131yla psikolojik bozukluklar i\u00e7in de ayn\u0131d\u0131r. K\u0131sacas\u0131 tarikat ve cemaat \u00f6nderlerinin \u015fifa da\u011f\u0131t\u0131c\u0131s\u0131 olduklar\u0131na art\u0131k kendi aile fertleri bile inanmamaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen, psikolojik sorunlar\u0131 veya alkol ve benzeri ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 olanlar\u0131n h\u00e2len bu tekkelerden ve t\u00fcrbelerden medet umduklar\u0131, fakat o ortamdan kendi ortamlar\u0131na d\u00f6nd\u00fcklerinde \u015fik\u00e2yetlerin yine aynen devam etti\u011fi bilinen bir hakikattir.<\/p>\n
Tasavvuf ve sosyal hayat<\/strong><\/h2>\nEskiden en g\u00fczel \u015fiirler, en derinlikli musiki, en g\u00f6z al\u0131c\u0131 nak\u0131\u015f, en selis hat eserleri, en zarif n\u00fckteler, hik\u00e2yeler, vecizeler, mecazlar, metaforlar hep tasavvuf erbab\u0131n\u0131n eseri idi. Giyimde ku\u015famda, yeme i\u00e7me zevkinde, konu\u015fmalarda ve davran\u0131\u015flarda inceli\u011fin, temizli\u011fin ve asaletin sembol\u00fc olan, \u0130stanbul han\u0131mefendisi ve \u0130stanbul beyefendisi kavramlar\u0131n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck kayna\u011f\u0131ndan biri saray ise di\u011feri sevgiyi kendilerine rehber edinmi\u015f \u201ccan\u201dlard\u0131. T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan etkenlerin f\u0131k\u0131h aya\u011f\u0131 Hanefilik, kel\u00e2mi boyutu Maturidilik ise tasavvufi dayana\u011f\u0131 sevgiyi ve insan\u0131 esas alan, daha sonra Yunus, Hac\u0131 Bekta\u015f, Kara Davut, E\u015frefo\u011flu Rumi, \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa, Niyazi M\u0131sr\u00ee\u2019ye \u0131\u015f\u0131k olan Yesevilik\u2019tir. Bu y\u00f6nleriyle bu tekkeler sanayi toplumu \u00f6ncesinde birer mektepti.<\/p>\n
Tar\u0131m toplumundan sonra, her t\u00fcrl\u00fc bilimin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bilgilerin \u00f6\u011fretildi\u011fi okullar \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a, tedavi kurumlar\u0131 geli\u015ftik\u00e7e, sanayi toplumundan bilgi toplumuna, ataerkil aileden \u00e7ekirdek aile yap\u0131s\u0131na ge\u00e7ildik\u00e7e, devlet idaresinde monar\u015fi yerini demokrasiye b\u0131rakt\u0131k\u00e7a ve ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte \u015feyh, dervi\u015f, m\u00fcrit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn zay\u0131flamas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bunun aksi, ancak s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fim ve geli\u015fimlerin tamamlanmamas\u0131 ve\/veya \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir siyasi destek ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yani politikac\u0131lar cemaat ve tarikat yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak olan gerekli zihinsel, ideolojik, ekonomik ve \u00f6rg\u00fctsel imk\u00e2n\u0131 haz\u0131rlar, onlar da siyaset\u00e7ileri her bak\u0131mdan destekler.<\/p>\n
Sorgulamadan inanmak ve otoriteye mutlak itaat etmeyi iman h\u00e2line getirmek hem otoriter siyasetin, hem de tarikat ve cemaatlerin ortak \u00f6zelli\u011fidir. Bu y\u00fczden felsefe, kel\u00e2m, biyoloji, resim, beden e\u011fitimi derslerine ve kad\u0131n haklar\u0131na muz\u0131r ve tehlike g\u00f6z\u00fcyle bakmayan ka\u00e7 tarikat ve cemaat mensubu vard\u0131r? Daha da ilginci Kuran\u0131kerim\u2019in anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyen bir tane tarikat ve cemaat g\u00f6sterilebilir mi? Bunlar\u0131n, halk\u0131 korkutup kendilerine ba\u011flamak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u201cdeccal\u201d, \u201cmehdi\u201d, \u201chalifelik\u201d gibi \u0130sl\u00e2m\u0131n \u00f6z\u00fc ile ba\u011fda\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan mitlerden vazge\u00e7tiklerini veya vazge\u00e7eceklerini kim s\u00f6yleyebilir? Devlet ve millet mefhumlar\u0131n\u0131n, mill\u00ee oldu\u011fu iddia edilebilir mi? Bunlar\u0131n vatanda\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131 T\u00fcrk kimli\u011fi tarifine mi, yoksa enternasyonalizme mi daha yak\u0131nd\u0131r? B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n askerlik konusuna bak\u0131\u015flar\u0131 Yahova \u015eahitlerinin bak\u0131\u015flar\u0131ndan \u00e7ok mu farkl\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Tarikatlar\u0131n, cemaatlerin ve siyasal \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n sabit fikirlilik, kendini be\u011fenmi\u015flik, kesin inan\u00e7l\u0131l\u0131k ve \u00f6tekile\u015ftirme gibi toplumsal bar\u0131\u015f i\u00e7in son derecede zararl\u0131 h\u00e2lleri hemen hemen herkesin bildi\u011fi hususlard\u0131r. Fakat onlar\u0131n \u00fclkenin ilerlemesi yolunda yapt\u0131klar\u0131 as\u0131l zihinsel tahribat kendini e\u011fitim alan\u0131nda g\u00f6stermektedir. H\u00fckumetlere bask\u0131 yap\u0131larak \u0130lahiyat fak\u00fcltelerini birer medreseye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00e7abalar\u0131 meydandad\u0131r. MEB ve Diyanet \u015euralar\u0131nda al\u0131nan kararlar ve e\u011fitim kurumlar\u0131nda felsefe ve biyoloji gibi derslere kar\u015f\u0131 tak\u0131n\u0131lan tav\u0131r herkesin malumudur.<\/p>\n
Zihinsel, ruhsal, bedensel ve estetik yeteneklerimizi ve becerilerimizi en m\u00fckemmel \u015fekilde ifade etmemize yarayan resim, m\u00fczik ve beden e\u011fitimi derslerinin ne h\u00e2llere getirildi\u011fini bilmeyen mi var? \u00dcniversitelerimizin ilk 500 \u00dcniversite s\u0131ralamas\u0131nda ve gen\u00e7lerimizin okullarda okudu\u011funu anlamay\u0131 \u00f6l\u00e7en P\u0130SA de\u011ferlendirmesinde her y\u0131l birer iki\u015fer basamak geriledi\u011fini ink\u00e2r etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Ya s\u00f6zde din veya cemaat menfaati i\u00e7in yap\u0131lan takiyyecili\u011fin yani iki y\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ve yalan s\u00f6ylemenin m\u00fcbah kabul edildi\u011fi ahlak anlay\u0131\u015f\u0131ma ne demeli? Zihinlerin, zek\u00e2lar\u0131n, yeteneklerin ve duygular\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha \u00f6\u011f\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n, onurlu duru\u015fun, hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yok edildi\u011fi b\u00f6yle bir ortamda kaliteli nesillerin yeti\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u00a0 Son zamanlarda insanlar\u0131m\u0131z\u0131n IQ, yani zek\u00e2 seviyesinin normalin \u00e7ok alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu ba\u011f\u0131ms\u0131z ciddi kurumlar taraf\u0131ndan etrafl\u0131 \u015fekilde ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n
Bir \u00fclkenin gelece\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bunlar asla g\u00f6z ard\u0131 edilebilecek konular de\u011fildir. \u00dcstelik telafisi de \u00e7ok uzun zaman alan ve b\u00fcy\u00fck emek gerektiren ciddi kay\u0131plard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarda tarikatlar\u0131n, cemaatlerin, selefi zihniyetin ve siyasal \u0130slamc\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n, yukar\u0131da geni\u015f \u015fekilde izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z zihniyetinin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Akl\u0131 kullanmak<\/h2>\n
Tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin meydana getirdi\u011fi, fakat pek \u00e7o\u011fumuzun g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7an en b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m, insan\u0131 insan yapan en b\u00fcy\u00fck hazine olan d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, sorgulamay\u0131 ve akl\u0131 kullanmay\u0131 reddetmesi, sevgiyi sadece ilah\u00ee sevgiyle s\u0131n\u0131rlamas\u0131 (ki \u015feyhe rab\u0131tan\u0131n esas oldu\u011fu tarikatlarda bu da \u015f\u00fcphelidir) ve g\u00fczellik mefhumuna neredeyse d\u00fc\u015fman olmas\u0131d\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa sufilerin sevgiyi sadece Allah ile s\u0131n\u0131rlay\u0131p di\u011fer sevgileri kerih g\u00f6rmeleri inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fildir.\u00a0 \u0130nsan\u0131 ve tabiat\u0131 sevip, koruyup ihya etmeyen bir kimsenin Allah\u2019\u0131 sevmesi inand\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u0130sl\u00e2m\u00ee de de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sevgi i\u00e7imizdeki en b\u00fcy\u00fck enerjidir ve y\u00f6neldi\u011fi konulara g\u00f6re de\u011fer kazan\u0131r, y\u00fccelir ve y\u00fcceltir. Bir kimse enerjisini do\u011frudan do\u011fruya Allah\u2019\u0131n rahmet s\u0131fatlar\u0131ndan ve \u201cVed\u00fbd\u201d isminden alan i\u00e7indeki bu sevgi iksirini e\u011fer s\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015fse Allah\u2019\u0131 da sevemez, sadece korkar. Oysa medeniyetler, yani toplumsal huzur, refah ve y\u00fcksek teknoloji ancak akl\u0131n, sevginin ve g\u00fczellik duygusunun en \u00fcst d\u00fczeyde hayata ge\u00e7irilmesiyle elde edilir.<\/p>\n
Ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece tarikat mensuplar\u0131nda de\u011fil, hi\u00e7bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesinde b\u00f6yle bir bilince \u015fahit olam\u0131yoruz. Bunun en somut delili, istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinin, \u00e7a\u011f\u0131n gerisinde kalmas\u0131 ve \u00e7o\u011funu kendilerinin \u00fcretti\u011fi problemlerin alt\u0131nda bo\u011fulmas\u0131d\u0131r. Tarikatlar ba\u011flam\u0131nda dikkatimizi \u00e7eken di\u011fer bir nokta da bunlar\u0131n, ak\u0131lc\u0131l\u0131ktan, sevgiden, musikiden, ho\u015fg\u00f6r\u00fcden tutun da \u0130sl\u00e2m\u0131n kad\u0131na bak\u0131\u015f\u0131na var\u0131ncaya kadar, felsefe olarak ba\u011fda\u015fmalar\u0131 asla m\u00fcmk\u00fcn olmayan Vahhabi-selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcd\u00fcm\u00fcne girmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin insanlara, \u00f6zellikle de gen\u00e7 nesle verebilecekleri hi\u00e7bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Siyasi ve ekonomik faaliyetler d\u0131\u015f\u0131nda tarikatlar\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tek \u015fey, \u015feyh k\u00fclt\u00fcnden, derunilikten mahrum \u015fekilcilik \u00fczerine kurulmu\u015f tesbihattan, ruhsuz zikirden ve zevksiz k\u0131l\u0131k k\u0131yafetten ibarettir. \u015eeyh k\u00fclt\u00fcn\u00fcn ana unsuru ise rab\u0131ta ve \u015feyhe \u201cgassal\u0131n \u00f6n\u00fcndeki \u00f6l\u00fc gibi itaat etmektir\u201d. B\u00fct\u00fcn tarikatlar\u0131n \u201cBug\u00fcn Allah i\u00e7in ne yapt\u0131n?\u201d sorusuna verece\u011fi cevap a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bellidir. Fakat bunlar aras\u0131nda dinin ana gayesi olan Allah\u2019\u0131n ahl\u00e2k\u0131 ile ahl\u00e2klanma, akl\u0131n\u0131 k\u00e2mil ve selim bir \u015fekilde kullanma, insana h\u00fcrmet, \u00e7evreye kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131k, bilimsel merak, bar\u0131\u015fseverlik, zihinsel ve sanatsal yetenekleri geli\u015ftirme ve kendini in\u015fa etme gibi din ve toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan katma de\u011feri y\u00fcksek olan faaliyetler yoktur. Oysa dini daha derinlemesine ya\u015famak iddias\u0131yla yola \u00e7\u0131kan tarikatlar\u0131n \u201cAllah\u2019a ula\u015fma ve nefsi terbiye yolu\u201d olarak g\u00f6rmesi gereken as\u0131l zikirler bu t\u00fcr fiil\u00ee zikirlerdir. \u015eirk metotlar\u0131ndan pek de fark\u0131 olmayan \u201c\u015feyhe rab\u0131ta\u201d kulu Allah\u2019a m\u0131, yoksa kula m\u0131 yakla\u015ft\u0131r\u0131r? \u00dcstelik bireysel tesbihatlar art\u0131k m\u00fcminin Allah sevgisiyle titreyen kalbine ve s\u00fcrur bulmas\u0131 gereken g\u00f6nl\u00fcne de\u011fil \u00c7in mal\u0131 zikirmatiklere yapt\u0131r\u0131l\u0131r h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Toplumsal intihar<\/h2>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonunda sanayile\u015fmeyle birlikte toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n gerisinde kalmaya ba\u015flayan, bilgi toplumuyla birlikte insanlara ve devlete ayak ba\u011f\u0131 olan, en iddial\u0131 olduklar\u0131 \u201cmanevi y\u00fccelme\u201d ve \u201cnefis terbiyesi\u201d gibi konularda dahi s\u0131n\u0131fta kalan tarikatlar\u0131 ve cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u0130sl\u00e2m\u00ee kurumlar olarak y\u00fcceltmek toplumsal intihardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Esasen insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f maksad\u0131n\u0131 Kuran\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi (Bakara, 30) halife (yery\u00fcz\u00fcn\u00fc Allah\u2019tan ald\u0131\u011f\u0131 yetkiyi ve yetenekleri sevgi ve g\u00fczellikle harmanlayarak imar eden, Allah\u2019a ve k\u00e2inattaki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klara kar\u015f\u0131 sorumlu \u00f6zg\u00fcr insan) olarak anlamad\u0131k\u00e7a, tarikatlar da mezhepler de insanl\u0131\u011fa fazla bir \u015fey veremez.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Onlar\u0131n geli\u015fen d\u00fcnya ger\u00e7ekleri kar\u015f\u0131s\u0131nda ideolojilerini sorgulay\u0131p kendi kendilerine \u00e7eki d\u00fczen vermeleri de ihtimal d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fteki fonksiyonlar\u0131na bak\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarikatlardan ve cemaatlerden sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 olarak yararlanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bir zamanlar Osmanl\u0131 devletinde b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapan fakat sonra \u00e7a\u011f\u0131n gerisinde kald\u0131klar\u0131 ve bozulduklar\u0131 i\u00e7in kapat\u0131lan yeni\u00e7eri ve sipahi ocaklar\u0131n\u0131 tekrar ihya etmeye u\u011fra\u015fmaktan farks\u0131zd\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa siyasilerin deste\u011fi olmadan bunlar\u0131n kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durmalar\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu olu\u015fumlar, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine, ihtiya\u00e7lar\u0131na ve hayat tarz\u0131na taban tabana z\u0131tt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"author":94,"featured_media":14775,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,62,66],"tags":[1001,333,2175,2022,1002,293,48,1477,1301],"yoast_head":"\n
Tarikatlar ve cemaatler \u0131slah edilebilir mi? - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tarikatlar ve cemaatler \u0131slah edilebilir mi? - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-01-27T16:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-26T21:48:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 dakika\">\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\",\"name\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"sameAs\":[],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/mdmLogo-yazisiz.jpg\",\"width\":422,\"height\":422,\"caption\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\"}},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"description\":\"D\\u00fcnyaya T\\u00fcrk\\u00e7\\u00fc Bak\\u0131\\u015f\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi.png\",\"width\":1920,\"height\":1080},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\",\"name\":\"Tarikatlar ve cemaatler \\u0131slah edilebilir mi? - M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2022-01-27T16:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-26T21:48:59+00:00\",\"description\":\"d\\u00fcnyadan elini ete\\u011fini \\u00e7ekerek sadece Allah\\u2019a y\\u00f6nelmek gibi bir z\\u00fcht hareketi olarak ba\\u015flay\\u0131p zaman i\\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \\u00fczerinden s\\u00f6m\\u00fcr\\u00fcye d\\u00f6n\\u00fc\\u015fen tarikatlardan g\\u00fcn\\u00fcm\\u00fczde fazla bir \\u015fey beklemek m\\u00fcmk\\u00fcn de\\u011fildir.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"Anasayfa\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\",\"name\":\"Tarikatlar ve cemaatler \\u0131slah edilebilir mi?\"}}]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#webpage\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/00064d8b2d8868ef663d40fe2b17c649\"},\"headline\":\"Tarikatlar ve cemaatler \\u0131slah edilebilir mi?\",\"datePublished\":\"2022-01-27T16:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-26T21:48:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#webpage\"},\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#primaryimage\"},\"keywords\":\"15 Temmuz,15 Temmuz darbesi,cemaat,darbe,Darbe Giri\\u015fimi,Din,\\u0130slam,Tarikat,Tasavvuf\",\"articleSection\":\"D\\u0130N,E\\u011e\\u0130T\\u0130M-K\\u00dcLT\\u00dcR,S\\u0130YASET-TAR\\u0130H\",\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/00064d8b2d8868ef663d40fe2b17c649\",\"name\":\"Nusret \\u00c7am\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f7eb88ad3fbdb1dcb0b96937cab11e0a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Nusret \\u00c7am\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/94"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14768"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14778,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14768\/revisions\/14778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14775"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
<\/p>\nTasavvufun ve tarikatlar\u0131n toplum ve devlet hayat\u0131nda sorun olarak zuhur etmesinin tarihi asl\u0131nda Abbasiler zaman\u0131na kadar gider. Bunlar Sel\u00e7uklularda Babailik ve Osmanl\u0131larda \u00c7elebi Mehmet ve II. Murat devirlerinde \u015eeyh Bedreddin isyan\u0131 ve Halveti hareketi h\u00e2linde devleti ve toplumu ciddi \u015fekilde u\u011fra\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 17. Y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda bir nevi selefilik olarak kabul edebilece\u011fimiz Kad\u0131zadeliler, ba\u015fta Bekta\u015filer olmak \u00fczere tarikat mensuplar\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet hareketlerine ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. 19. Y\u00fczy\u0131lda ise Yeni\u00e7eri oca\u011f\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131yla birlikte T\u00fcrk ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yans\u0131tan Bekta\u015filik de b\u00fcy\u00fck darbe yemi\u015ftir. Fakat bir taraftan bunlar olurken, di\u011fer taraftan da \u015eazel\u00ee tarikat\u0131 ve Nak\u015fili\u011fin \u00f6zellikle Halid\u00ee kolu 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda devletten \u00f6zel himaye g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda tarikatlar yasaklanm\u0131\u015f olmakla beraber bir k\u0131sm\u0131 faaliyetlerini el alt\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Fakat \u00e7ok partili devirden itibaren bu tarikatlar oy deposu olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, pek \u00e7ok siyasi parti; tarikat ve cemaatlerle i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 olmakta beis g\u00f6rmemi\u015ftir. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131 tarikatlar ve cemaatler asker\u00ee darbelerden sonra daha da g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. 1950\u2019lerde Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne kar\u015f\u0131 \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda olu\u015fturulmak istenilen Ye\u015fil Ku\u015fak Projesi\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck dayana\u011f\u0131 genelde dindarl\u0131k, \u00f6zelde ise cemaatler ve tarikatlar olmu\u015ftur.<\/p>\n
Din istismar\u0131<\/strong><\/h2>\n1990\u2019larda kom\u00fcnist sistemin \u00e7\u00f6kmesinden sonra ister kitapl\u0131, ister kitaps\u0131z olsun, her t\u00fcrl\u00fc din ve buna ba\u011fl\u0131 olarak din \u00fczerinden siyaset yapmak b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada y\u00fckselen de\u011fer h\u00e2line geldi. B\u00f6yle bir d\u00f6nemde dinler i\u00e7eride kendi mensuplar\u0131na tahakk\u00fcm arac\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi uluslararas\u0131 arenada da \u201cmedeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131\u201dn\u0131n dinamosu olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda as\u0131l hedef olan \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinde kanl\u0131 olaylar i\u00e7in selefilikten, i\u00e7 tahribatlar i\u00e7in ise tarikat ve cemaat ad\u0131 alt\u0131nda \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 \u0130sl\u00e2m\u201ddan istifade edilme yoluna gidildi. 15 Temmuz 2016 darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in tehdit alg\u0131s\u0131n\u0131n 1990\u2019dan sonra Kom\u00fcnizmden \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na kayd\u0131r\u0131lmas\u0131yla T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn bu olaylar, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde \u201cd\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekip nefsi temizleme\u201d gayreti olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan tarikatlar\u0131n belli bir g\u00fcce eri\u015ftikten sonra devlet ve toplum i\u00e7in i\u00e7 ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin elinde nas\u0131l bir tehdit unsuru h\u00e2line gelebilece\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1980\u2019lerden sonra T\u00fcrkiye, kapitalizmin as\u0131l vah\u015fi y\u00fcz\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015fmaya ba\u015flad\u0131. B\u00f6yle bir ortamda b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rg\u00fcte ve insan g\u00fcc\u00fcne sahip olan, \u00fcstelik dindarl\u0131k s\u0131fat\u0131yla m\u00fcrit olmayan kimselerin dahi g\u00fcvenini kazanma imk\u00e2n\u0131n\u0131 ellerinde bulunduran tarikatlar ve cemaatler bir anda k\u00fcresel sermayenin T\u00fcrkiye\u2019deki en g\u00f6zde temsilcileri h\u00e2line geldi. \u00dclkemiz \u201cfaizsiz bankac\u0131l\u0131k\u201d veya \u201ck\u00e2r ortakl\u0131\u011f\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda ard\u0131 ard\u0131na finans kurulu\u015fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc K\u00f6rfez sermayeli bankalar cenneti oldu. Faiz \u00fczerine kurulu bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n haram oldu\u011fu \u015feklindeki fetvalar ve inan\u00e7lar, \u0130sl\u00e2m\u00ee g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc sermayenin en b\u00fcy\u00fck anahtar\u0131 i\u015flevini g\u00f6rd\u00fc. \u0130hlasl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bu \u015firketlerin ve bankalar\u0131n \u00e7o\u011fu, m\u00fc\u015fterilerini b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131. Bu suretle T\u00fcrkiye, tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin ticaret alan\u0131ndaki ilk din s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu. Bunu 1950\u2019lerden beri mevcut olan din istismar\u0131n\u0131n tavan yapmas\u0131 takip etti. Bunun i\u00e7in de yine en verimli bah\u00e7e tarikatlar ve cemaatler olmu\u015ftur. Yine ayn\u0131 d\u00f6nemde tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin holdingle\u015fmesi olay\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r. M\u00fcritler ve taraftarlar, bir taraftan ucuz ve hatta bedava i\u015fg\u00fcc\u00fc imk\u00e2n\u0131 sa\u011flarken, di\u011fer taraftan haz\u0131r m\u00fc\u015fteri durumunda olduklar\u0131 i\u00e7in bu holdingler k\u0131sa zamanda b\u00fcy\u00fck geli\u015fmeler kaydetti. 1950\u2019lerin sonunda ba\u015flay\u0131p sinsice geli\u015fen ve nihayet 2016 y\u0131l\u0131nda kanl\u0131 bir kalk\u0131\u015fma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunan cemaat g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131l\u0131 bir \u00f6rg\u00fct de her bak\u0131mdan ayn\u0131 metodu uygulad\u0131.<\/p>\n
Dikkat edilece\u011fi gibi, bug\u00fcn art\u0131k siyasetin ve ticaretin merkezinde olmayan tarikat ve cemaat yok gibidir. Bu dinsel gruplar, b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7 elde etme h\u0131rslar\u0131na gerek\u00e7e olarak dine hizmeti, M\u00fcsl\u00fcman\u0131n kuvvetli olmas\u0131 gereklili\u011fini ve hatta cihad\u0131 g\u00f6sterirler. Bir de T\u00fcrkiye\u2019nin dar\u00fclharp oldu\u011funu iddia edip, vergi ka\u00e7\u0131rma, sigorta ve faiz gibi konulara kendi a\u00e7\u0131lar\u0131ndan yorum getirenleri var. Zaman\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye\u2019de holding seviyesinde b\u00fcy\u00fck ekonomik g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmeyen ve bir tak\u0131m \u015f\u00e2ibeli i\u015flere bula\u015fmayan tarikat ve cemaat bulmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Siyaset, \u00f6rg\u00fctlenme, ileti\u015fim, para, m\u00fcrit ve taraftar say\u0131s\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcc\u00fc kontrol eden bu din\u00ee gruplar\u0131n, siyasi partilerin oldu\u011fu kadar, \u0130sl\u00e2miyet ve T\u00fcrkiye hakk\u0131nda projeleri olan yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ilgisini \u00e7ekmeyece\u011fini kim s\u00f6yleyebilir? Yine de Anadolu\u2019nun baz\u0131 \u00fccra k\u00f6\u015felerinde eski mesleklerde oldu\u011fu gibi kadim gelene\u011fi devam ettirmeye gayret g\u00f6steren sufi me\u015frep \u00e7ok az say\u0131daki insan\u0131 bunlardan ayr\u0131 tutmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu bahsetti\u011fimiz olaylar ve tarihin kaydetti\u011fi nice hadiseler, ideolojilerde ve dinlerde oldu\u011fu \u00fczere, tarikat ve cemaat t\u00fcr\u00fcnden yap\u0131lanmalar\u0131n da dura\u011fan olmay\u0131p zaman i\u00e7inde tan\u0131nmayacak h\u00e2le gelebilece\u011fine \u015fahitlik etmektedir.<\/p>\n
Art\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan \u015feyhlerin ve hatta onlar\u0131n da \u00fcst\u00fcnde \u201cgavs\u201d gibi s\u0131fatlar atfedilen tarikat liderlerinin hi\u00e7birine havada u\u00e7tu\u011fu, suda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, gizli konu\u015fmalar\u0131 y\u00fczlerce kilometre uzaktan duydu\u011fu, tayy-i mek\u00e2n, tayy-i zaman oldu\u011fu, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastalar\u0131 bir nefesiyle iyile\u015ftirdi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde kerametler atfedilmemektedir. Edilse bile modern t\u0131p ve teknoloji kar\u015f\u0131s\u0131nda onlar\u0131n bu s\u00f6zde kerametleri itibars\u0131z kalmaktad\u0131r. Bu sebeple keramet konusu h\u00e2len hayatta olan tarikat b\u00fcy\u00fckleri de\u011fil, teknoloji \u00f6ncesinde ya\u015fayan kimseler \u00fczerinden i\u015flenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n hepsi modern teknoloji sayesinde din ve dindarl\u0131kla alakas\u0131 olmayan kimselerin dahi her g\u00fcn ya\u015fad\u0131klar\u0131 ya da \u015fahit olduklar\u0131 s\u0131radan olaylard\u0131r. Onlar\u0131 y\u00fcceltmek, ululamak ve \u201cmanevi feyzini elde etmek\u201d i\u00e7in elde kalan tek sermayeleri \u201crab\u0131ta yapmak\u201d (\u015feyhin suretini hayalinde bulundurarak onun kalbinden m\u00fcridin kalbine \u201cnur ak\u0131\u015f\u0131n\u0131\u201d \u00f6ng\u00f6ren zihinsel faaliyet) gibi Hint ve Hristiyan men\u015feli bir inan\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Eskiden bir nefesiyle \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastalar\u0131 iyile\u015ftirdi\u011fine inan\u0131lan \u015feyhler b\u0131rak\u0131n ba\u015fkalar\u0131na \u015fifa vermeyi, bizzat kendileri modern hastanelerden ve ila\u00e7lardan medet umar h\u00e2le gelmi\u015flerdir. \u00a0Bunun en son \u00f6rne\u011fi h\u00e2len devam etmekte olan Korona salg\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar\u0131n \u015fifay\u0131 \u201cnefesi keskin hocalarda, \u015feyhlerde\u201d de\u011fil, modern t\u0131pta aramas\u0131d\u0131r. Buna, bir y\u0131l \u00f6nce e\u015fiyle birlikte korona tedavisi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hastanede hayat\u0131n\u0131 kaybeden biri de d\u00e2hildir.\u00a0 Bu durum, ruh ve sinir hastal\u0131klar\u0131yla psikolojik bozukluklar i\u00e7in de ayn\u0131d\u0131r. K\u0131sacas\u0131 tarikat ve cemaat \u00f6nderlerinin \u015fifa da\u011f\u0131t\u0131c\u0131s\u0131 olduklar\u0131na art\u0131k kendi aile fertleri bile inanmamaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen, psikolojik sorunlar\u0131 veya alkol ve benzeri ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 olanlar\u0131n h\u00e2len bu tekkelerden ve t\u00fcrbelerden medet umduklar\u0131, fakat o ortamdan kendi ortamlar\u0131na d\u00f6nd\u00fcklerinde \u015fik\u00e2yetlerin yine aynen devam etti\u011fi bilinen bir hakikattir.<\/p>\n
Tasavvuf ve sosyal hayat<\/strong><\/h2>\nEskiden en g\u00fczel \u015fiirler, en derinlikli musiki, en g\u00f6z al\u0131c\u0131 nak\u0131\u015f, en selis hat eserleri, en zarif n\u00fckteler, hik\u00e2yeler, vecizeler, mecazlar, metaforlar hep tasavvuf erbab\u0131n\u0131n eseri idi. Giyimde ku\u015famda, yeme i\u00e7me zevkinde, konu\u015fmalarda ve davran\u0131\u015flarda inceli\u011fin, temizli\u011fin ve asaletin sembol\u00fc olan, \u0130stanbul han\u0131mefendisi ve \u0130stanbul beyefendisi kavramlar\u0131n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck kayna\u011f\u0131ndan biri saray ise di\u011feri sevgiyi kendilerine rehber edinmi\u015f \u201ccan\u201dlard\u0131. T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan etkenlerin f\u0131k\u0131h aya\u011f\u0131 Hanefilik, kel\u00e2mi boyutu Maturidilik ise tasavvufi dayana\u011f\u0131 sevgiyi ve insan\u0131 esas alan, daha sonra Yunus, Hac\u0131 Bekta\u015f, Kara Davut, E\u015frefo\u011flu Rumi, \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa, Niyazi M\u0131sr\u00ee\u2019ye \u0131\u015f\u0131k olan Yesevilik\u2019tir. Bu y\u00f6nleriyle bu tekkeler sanayi toplumu \u00f6ncesinde birer mektepti.<\/p>\n
Tar\u0131m toplumundan sonra, her t\u00fcrl\u00fc bilimin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bilgilerin \u00f6\u011fretildi\u011fi okullar \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a, tedavi kurumlar\u0131 geli\u015ftik\u00e7e, sanayi toplumundan bilgi toplumuna, ataerkil aileden \u00e7ekirdek aile yap\u0131s\u0131na ge\u00e7ildik\u00e7e, devlet idaresinde monar\u015fi yerini demokrasiye b\u0131rakt\u0131k\u00e7a ve ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte \u015feyh, dervi\u015f, m\u00fcrit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn zay\u0131flamas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bunun aksi, ancak s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fim ve geli\u015fimlerin tamamlanmamas\u0131 ve\/veya \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir siyasi destek ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yani politikac\u0131lar cemaat ve tarikat yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak olan gerekli zihinsel, ideolojik, ekonomik ve \u00f6rg\u00fctsel imk\u00e2n\u0131 haz\u0131rlar, onlar da siyaset\u00e7ileri her bak\u0131mdan destekler.<\/p>\n
Sorgulamadan inanmak ve otoriteye mutlak itaat etmeyi iman h\u00e2line getirmek hem otoriter siyasetin, hem de tarikat ve cemaatlerin ortak \u00f6zelli\u011fidir. Bu y\u00fczden felsefe, kel\u00e2m, biyoloji, resim, beden e\u011fitimi derslerine ve kad\u0131n haklar\u0131na muz\u0131r ve tehlike g\u00f6z\u00fcyle bakmayan ka\u00e7 tarikat ve cemaat mensubu vard\u0131r? Daha da ilginci Kuran\u0131kerim\u2019in anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyen bir tane tarikat ve cemaat g\u00f6sterilebilir mi? Bunlar\u0131n, halk\u0131 korkutup kendilerine ba\u011flamak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u201cdeccal\u201d, \u201cmehdi\u201d, \u201chalifelik\u201d gibi \u0130sl\u00e2m\u0131n \u00f6z\u00fc ile ba\u011fda\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan mitlerden vazge\u00e7tiklerini veya vazge\u00e7eceklerini kim s\u00f6yleyebilir? Devlet ve millet mefhumlar\u0131n\u0131n, mill\u00ee oldu\u011fu iddia edilebilir mi? Bunlar\u0131n vatanda\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131 T\u00fcrk kimli\u011fi tarifine mi, yoksa enternasyonalizme mi daha yak\u0131nd\u0131r? B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n askerlik konusuna bak\u0131\u015flar\u0131 Yahova \u015eahitlerinin bak\u0131\u015flar\u0131ndan \u00e7ok mu farkl\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Tarikatlar\u0131n, cemaatlerin ve siyasal \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n sabit fikirlilik, kendini be\u011fenmi\u015flik, kesin inan\u00e7l\u0131l\u0131k ve \u00f6tekile\u015ftirme gibi toplumsal bar\u0131\u015f i\u00e7in son derecede zararl\u0131 h\u00e2lleri hemen hemen herkesin bildi\u011fi hususlard\u0131r. Fakat onlar\u0131n \u00fclkenin ilerlemesi yolunda yapt\u0131klar\u0131 as\u0131l zihinsel tahribat kendini e\u011fitim alan\u0131nda g\u00f6stermektedir. H\u00fckumetlere bask\u0131 yap\u0131larak \u0130lahiyat fak\u00fcltelerini birer medreseye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00e7abalar\u0131 meydandad\u0131r. MEB ve Diyanet \u015euralar\u0131nda al\u0131nan kararlar ve e\u011fitim kurumlar\u0131nda felsefe ve biyoloji gibi derslere kar\u015f\u0131 tak\u0131n\u0131lan tav\u0131r herkesin malumudur.<\/p>\n
Zihinsel, ruhsal, bedensel ve estetik yeteneklerimizi ve becerilerimizi en m\u00fckemmel \u015fekilde ifade etmemize yarayan resim, m\u00fczik ve beden e\u011fitimi derslerinin ne h\u00e2llere getirildi\u011fini bilmeyen mi var? \u00dcniversitelerimizin ilk 500 \u00dcniversite s\u0131ralamas\u0131nda ve gen\u00e7lerimizin okullarda okudu\u011funu anlamay\u0131 \u00f6l\u00e7en P\u0130SA de\u011ferlendirmesinde her y\u0131l birer iki\u015fer basamak geriledi\u011fini ink\u00e2r etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Ya s\u00f6zde din veya cemaat menfaati i\u00e7in yap\u0131lan takiyyecili\u011fin yani iki y\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ve yalan s\u00f6ylemenin m\u00fcbah kabul edildi\u011fi ahlak anlay\u0131\u015f\u0131ma ne demeli? Zihinlerin, zek\u00e2lar\u0131n, yeteneklerin ve duygular\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha \u00f6\u011f\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n, onurlu duru\u015fun, hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yok edildi\u011fi b\u00f6yle bir ortamda kaliteli nesillerin yeti\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u00a0 Son zamanlarda insanlar\u0131m\u0131z\u0131n IQ, yani zek\u00e2 seviyesinin normalin \u00e7ok alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu ba\u011f\u0131ms\u0131z ciddi kurumlar taraf\u0131ndan etrafl\u0131 \u015fekilde ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n
Bir \u00fclkenin gelece\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bunlar asla g\u00f6z ard\u0131 edilebilecek konular de\u011fildir. \u00dcstelik telafisi de \u00e7ok uzun zaman alan ve b\u00fcy\u00fck emek gerektiren ciddi kay\u0131plard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarda tarikatlar\u0131n, cemaatlerin, selefi zihniyetin ve siyasal \u0130slamc\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n, yukar\u0131da geni\u015f \u015fekilde izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z zihniyetinin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Akl\u0131 kullanmak<\/h2>\n
Tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin meydana getirdi\u011fi, fakat pek \u00e7o\u011fumuzun g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7an en b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m, insan\u0131 insan yapan en b\u00fcy\u00fck hazine olan d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, sorgulamay\u0131 ve akl\u0131 kullanmay\u0131 reddetmesi, sevgiyi sadece ilah\u00ee sevgiyle s\u0131n\u0131rlamas\u0131 (ki \u015feyhe rab\u0131tan\u0131n esas oldu\u011fu tarikatlarda bu da \u015f\u00fcphelidir) ve g\u00fczellik mefhumuna neredeyse d\u00fc\u015fman olmas\u0131d\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa sufilerin sevgiyi sadece Allah ile s\u0131n\u0131rlay\u0131p di\u011fer sevgileri kerih g\u00f6rmeleri inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fildir.\u00a0 \u0130nsan\u0131 ve tabiat\u0131 sevip, koruyup ihya etmeyen bir kimsenin Allah\u2019\u0131 sevmesi inand\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u0130sl\u00e2m\u00ee de de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sevgi i\u00e7imizdeki en b\u00fcy\u00fck enerjidir ve y\u00f6neldi\u011fi konulara g\u00f6re de\u011fer kazan\u0131r, y\u00fccelir ve y\u00fcceltir. Bir kimse enerjisini do\u011frudan do\u011fruya Allah\u2019\u0131n rahmet s\u0131fatlar\u0131ndan ve \u201cVed\u00fbd\u201d isminden alan i\u00e7indeki bu sevgi iksirini e\u011fer s\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015fse Allah\u2019\u0131 da sevemez, sadece korkar. Oysa medeniyetler, yani toplumsal huzur, refah ve y\u00fcksek teknoloji ancak akl\u0131n, sevginin ve g\u00fczellik duygusunun en \u00fcst d\u00fczeyde hayata ge\u00e7irilmesiyle elde edilir.<\/p>\n
Ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece tarikat mensuplar\u0131nda de\u011fil, hi\u00e7bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesinde b\u00f6yle bir bilince \u015fahit olam\u0131yoruz. Bunun en somut delili, istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinin, \u00e7a\u011f\u0131n gerisinde kalmas\u0131 ve \u00e7o\u011funu kendilerinin \u00fcretti\u011fi problemlerin alt\u0131nda bo\u011fulmas\u0131d\u0131r. Tarikatlar ba\u011flam\u0131nda dikkatimizi \u00e7eken di\u011fer bir nokta da bunlar\u0131n, ak\u0131lc\u0131l\u0131ktan, sevgiden, musikiden, ho\u015fg\u00f6r\u00fcden tutun da \u0130sl\u00e2m\u0131n kad\u0131na bak\u0131\u015f\u0131na var\u0131ncaya kadar, felsefe olarak ba\u011fda\u015fmalar\u0131 asla m\u00fcmk\u00fcn olmayan Vahhabi-selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcd\u00fcm\u00fcne girmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin insanlara, \u00f6zellikle de gen\u00e7 nesle verebilecekleri hi\u00e7bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Siyasi ve ekonomik faaliyetler d\u0131\u015f\u0131nda tarikatlar\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tek \u015fey, \u015feyh k\u00fclt\u00fcnden, derunilikten mahrum \u015fekilcilik \u00fczerine kurulmu\u015f tesbihattan, ruhsuz zikirden ve zevksiz k\u0131l\u0131k k\u0131yafetten ibarettir. \u015eeyh k\u00fclt\u00fcn\u00fcn ana unsuru ise rab\u0131ta ve \u015feyhe \u201cgassal\u0131n \u00f6n\u00fcndeki \u00f6l\u00fc gibi itaat etmektir\u201d. B\u00fct\u00fcn tarikatlar\u0131n \u201cBug\u00fcn Allah i\u00e7in ne yapt\u0131n?\u201d sorusuna verece\u011fi cevap a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bellidir. Fakat bunlar aras\u0131nda dinin ana gayesi olan Allah\u2019\u0131n ahl\u00e2k\u0131 ile ahl\u00e2klanma, akl\u0131n\u0131 k\u00e2mil ve selim bir \u015fekilde kullanma, insana h\u00fcrmet, \u00e7evreye kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131k, bilimsel merak, bar\u0131\u015fseverlik, zihinsel ve sanatsal yetenekleri geli\u015ftirme ve kendini in\u015fa etme gibi din ve toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan katma de\u011feri y\u00fcksek olan faaliyetler yoktur. Oysa dini daha derinlemesine ya\u015famak iddias\u0131yla yola \u00e7\u0131kan tarikatlar\u0131n \u201cAllah\u2019a ula\u015fma ve nefsi terbiye yolu\u201d olarak g\u00f6rmesi gereken as\u0131l zikirler bu t\u00fcr fiil\u00ee zikirlerdir. \u015eirk metotlar\u0131ndan pek de fark\u0131 olmayan \u201c\u015feyhe rab\u0131ta\u201d kulu Allah\u2019a m\u0131, yoksa kula m\u0131 yakla\u015ft\u0131r\u0131r? \u00dcstelik bireysel tesbihatlar art\u0131k m\u00fcminin Allah sevgisiyle titreyen kalbine ve s\u00fcrur bulmas\u0131 gereken g\u00f6nl\u00fcne de\u011fil \u00c7in mal\u0131 zikirmatiklere yapt\u0131r\u0131l\u0131r h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Toplumsal intihar<\/h2>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonunda sanayile\u015fmeyle birlikte toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n gerisinde kalmaya ba\u015flayan, bilgi toplumuyla birlikte insanlara ve devlete ayak ba\u011f\u0131 olan, en iddial\u0131 olduklar\u0131 \u201cmanevi y\u00fccelme\u201d ve \u201cnefis terbiyesi\u201d gibi konularda dahi s\u0131n\u0131fta kalan tarikatlar\u0131 ve cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u0130sl\u00e2m\u00ee kurumlar olarak y\u00fcceltmek toplumsal intihardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Esasen insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f maksad\u0131n\u0131 Kuran\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi (Bakara, 30) halife (yery\u00fcz\u00fcn\u00fc Allah\u2019tan ald\u0131\u011f\u0131 yetkiyi ve yetenekleri sevgi ve g\u00fczellikle harmanlayarak imar eden, Allah\u2019a ve k\u00e2inattaki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klara kar\u015f\u0131 sorumlu \u00f6zg\u00fcr insan) olarak anlamad\u0131k\u00e7a, tarikatlar da mezhepler de insanl\u0131\u011fa fazla bir \u015fey veremez.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Onlar\u0131n geli\u015fen d\u00fcnya ger\u00e7ekleri kar\u015f\u0131s\u0131nda ideolojilerini sorgulay\u0131p kendi kendilerine \u00e7eki d\u00fczen vermeleri de ihtimal d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fteki fonksiyonlar\u0131na bak\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarikatlardan ve cemaatlerden sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 olarak yararlanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bir zamanlar Osmanl\u0131 devletinde b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapan fakat sonra \u00e7a\u011f\u0131n gerisinde kald\u0131klar\u0131 ve bozulduklar\u0131 i\u00e7in kapat\u0131lan yeni\u00e7eri ve sipahi ocaklar\u0131n\u0131 tekrar ihya etmeye u\u011fra\u015fmaktan farks\u0131zd\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa siyasilerin deste\u011fi olmadan bunlar\u0131n kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durmalar\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu olu\u015fumlar, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine, ihtiya\u00e7lar\u0131na ve hayat tarz\u0131na taban tabana z\u0131tt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"author":94,"featured_media":14775,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,62,66],"tags":[1001,333,2175,2022,1002,293,48,1477,1301],"yoast_head":"\n
Tarikatlar ve cemaatler \u0131slah edilebilir mi? - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tarikatlar ve cemaatler \u0131slah edilebilir mi? - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-01-27T16:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-26T21:48:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 dakika\">\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\",\"name\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"sameAs\":[],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/mdmLogo-yazisiz.jpg\",\"width\":422,\"height\":422,\"caption\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\"}},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"description\":\"D\\u00fcnyaya T\\u00fcrk\\u00e7\\u00fc Bak\\u0131\\u015f\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi.png\",\"width\":1920,\"height\":1080},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\",\"name\":\"Tarikatlar ve cemaatler \\u0131slah edilebilir mi? - M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2022-01-27T16:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-26T21:48:59+00:00\",\"description\":\"d\\u00fcnyadan elini ete\\u011fini \\u00e7ekerek sadece Allah\\u2019a y\\u00f6nelmek gibi bir z\\u00fcht hareketi olarak ba\\u015flay\\u0131p zaman i\\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \\u00fczerinden s\\u00f6m\\u00fcr\\u00fcye d\\u00f6n\\u00fc\\u015fen tarikatlardan g\\u00fcn\\u00fcm\\u00fczde fazla bir \\u015fey beklemek m\\u00fcmk\\u00fcn de\\u011fildir.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"Anasayfa\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/\",\"name\":\"Tarikatlar ve cemaatler \\u0131slah edilebilir mi?\"}}]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#webpage\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/00064d8b2d8868ef663d40fe2b17c649\"},\"headline\":\"Tarikatlar ve cemaatler \\u0131slah edilebilir mi?\",\"datePublished\":\"2022-01-27T16:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-26T21:48:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#webpage\"},\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#primaryimage\"},\"keywords\":\"15 Temmuz,15 Temmuz darbesi,cemaat,darbe,Darbe Giri\\u015fimi,Din,\\u0130slam,Tarikat,Tasavvuf\",\"articleSection\":\"D\\u0130N,E\\u011e\\u0130T\\u0130M-K\\u00dcLT\\u00dcR,S\\u0130YASET-TAR\\u0130H\",\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/tarikatlar-ve-cemaatler-islah-edilebilir-mi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/00064d8b2d8868ef663d40fe2b17c649\",\"name\":\"Nusret \\u00c7am\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f7eb88ad3fbdb1dcb0b96937cab11e0a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Nusret \\u00c7am\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/94"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14768"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14778,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14768\/revisions\/14778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14775"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Eskiden en g\u00fczel \u015fiirler, en derinlikli musiki, en g\u00f6z al\u0131c\u0131 nak\u0131\u015f, en selis hat eserleri, en zarif n\u00fckteler, hik\u00e2yeler, vecizeler, mecazlar, metaforlar hep tasavvuf erbab\u0131n\u0131n eseri idi. Giyimde ku\u015famda, yeme i\u00e7me zevkinde, konu\u015fmalarda ve davran\u0131\u015flarda inceli\u011fin, temizli\u011fin ve asaletin sembol\u00fc olan, \u0130stanbul han\u0131mefendisi ve \u0130stanbul beyefendisi kavramlar\u0131n\u0131n iki b\u00fcy\u00fck kayna\u011f\u0131ndan biri saray ise di\u011feri sevgiyi kendilerine rehber edinmi\u015f \u201ccan\u201dlard\u0131. T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan etkenlerin f\u0131k\u0131h aya\u011f\u0131 Hanefilik, kel\u00e2mi boyutu Maturidilik ise tasavvufi dayana\u011f\u0131 sevgiyi ve insan\u0131 esas alan, daha sonra Yunus, Hac\u0131 Bekta\u015f, Kara Davut, E\u015frefo\u011flu Rumi, \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa, Niyazi M\u0131sr\u00ee\u2019ye \u0131\u015f\u0131k olan Yesevilik\u2019tir. Bu y\u00f6nleriyle bu tekkeler sanayi toplumu \u00f6ncesinde birer mektepti.<\/p>\n
Tar\u0131m toplumundan sonra, her t\u00fcrl\u00fc bilimin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bilgilerin \u00f6\u011fretildi\u011fi okullar \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a, tedavi kurumlar\u0131 geli\u015ftik\u00e7e, sanayi toplumundan bilgi toplumuna, ataerkil aileden \u00e7ekirdek aile yap\u0131s\u0131na ge\u00e7ildik\u00e7e, devlet idaresinde monar\u015fi yerini demokrasiye b\u0131rakt\u0131k\u00e7a ve ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte \u015feyh, dervi\u015f, m\u00fcrit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn zay\u0131flamas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bunun aksi, ancak s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fim ve geli\u015fimlerin tamamlanmamas\u0131 ve\/veya \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir siyasi destek ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yani politikac\u0131lar cemaat ve tarikat yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak olan gerekli zihinsel, ideolojik, ekonomik ve \u00f6rg\u00fctsel imk\u00e2n\u0131 haz\u0131rlar, onlar da siyaset\u00e7ileri her bak\u0131mdan destekler.<\/p>\n
Sorgulamadan inanmak ve otoriteye mutlak itaat etmeyi iman h\u00e2line getirmek hem otoriter siyasetin, hem de tarikat ve cemaatlerin ortak \u00f6zelli\u011fidir. Bu y\u00fczden felsefe, kel\u00e2m, biyoloji, resim, beden e\u011fitimi derslerine ve kad\u0131n haklar\u0131na muz\u0131r ve tehlike g\u00f6z\u00fcyle bakmayan ka\u00e7 tarikat ve cemaat mensubu vard\u0131r? Daha da ilginci Kuran\u0131kerim\u2019in anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyen bir tane tarikat ve cemaat g\u00f6sterilebilir mi? Bunlar\u0131n, halk\u0131 korkutup kendilerine ba\u011flamak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u201cdeccal\u201d, \u201cmehdi\u201d, \u201chalifelik\u201d gibi \u0130sl\u00e2m\u0131n \u00f6z\u00fc ile ba\u011fda\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan mitlerden vazge\u00e7tiklerini veya vazge\u00e7eceklerini kim s\u00f6yleyebilir? Devlet ve millet mefhumlar\u0131n\u0131n, mill\u00ee oldu\u011fu iddia edilebilir mi? Bunlar\u0131n vatanda\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131 T\u00fcrk kimli\u011fi tarifine mi, yoksa enternasyonalizme mi daha yak\u0131nd\u0131r? B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n askerlik konusuna bak\u0131\u015flar\u0131 Yahova \u015eahitlerinin bak\u0131\u015flar\u0131ndan \u00e7ok mu farkl\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Tarikatlar\u0131n, cemaatlerin ve siyasal \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n sabit fikirlilik, kendini be\u011fenmi\u015flik, kesin inan\u00e7l\u0131l\u0131k ve \u00f6tekile\u015ftirme gibi toplumsal bar\u0131\u015f i\u00e7in son derecede zararl\u0131 h\u00e2lleri hemen hemen herkesin bildi\u011fi hususlard\u0131r. Fakat onlar\u0131n \u00fclkenin ilerlemesi yolunda yapt\u0131klar\u0131 as\u0131l zihinsel tahribat kendini e\u011fitim alan\u0131nda g\u00f6stermektedir. H\u00fckumetlere bask\u0131 yap\u0131larak \u0130lahiyat fak\u00fcltelerini birer medreseye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00e7abalar\u0131 meydandad\u0131r. MEB ve Diyanet \u015euralar\u0131nda al\u0131nan kararlar ve e\u011fitim kurumlar\u0131nda felsefe ve biyoloji gibi derslere kar\u015f\u0131 tak\u0131n\u0131lan tav\u0131r herkesin malumudur.<\/p>\n
Zihinsel, ruhsal, bedensel ve estetik yeteneklerimizi ve becerilerimizi en m\u00fckemmel \u015fekilde ifade etmemize yarayan resim, m\u00fczik ve beden e\u011fitimi derslerinin ne h\u00e2llere getirildi\u011fini bilmeyen mi var? \u00dcniversitelerimizin ilk 500 \u00dcniversite s\u0131ralamas\u0131nda ve gen\u00e7lerimizin okullarda okudu\u011funu anlamay\u0131 \u00f6l\u00e7en P\u0130SA de\u011ferlendirmesinde her y\u0131l birer iki\u015fer basamak geriledi\u011fini ink\u00e2r etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Ya s\u00f6zde din veya cemaat menfaati i\u00e7in yap\u0131lan takiyyecili\u011fin yani iki y\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ve yalan s\u00f6ylemenin m\u00fcbah kabul edildi\u011fi ahlak anlay\u0131\u015f\u0131ma ne demeli? Zihinlerin, zek\u00e2lar\u0131n, yeteneklerin ve duygular\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha \u00f6\u011f\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n, onurlu duru\u015fun, hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yok edildi\u011fi b\u00f6yle bir ortamda kaliteli nesillerin yeti\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u00a0 Son zamanlarda insanlar\u0131m\u0131z\u0131n IQ, yani zek\u00e2 seviyesinin normalin \u00e7ok alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu ba\u011f\u0131ms\u0131z ciddi kurumlar taraf\u0131ndan etrafl\u0131 \u015fekilde ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n
Bir \u00fclkenin gelece\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bunlar asla g\u00f6z ard\u0131 edilebilecek konular de\u011fildir. \u00dcstelik telafisi de \u00e7ok uzun zaman alan ve b\u00fcy\u00fck emek gerektiren ciddi kay\u0131plard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarda tarikatlar\u0131n, cemaatlerin, selefi zihniyetin ve siyasal \u0130slamc\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n, yukar\u0131da geni\u015f \u015fekilde izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z zihniyetinin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Akl\u0131 kullanmak<\/h2>\n
Tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin meydana getirdi\u011fi, fakat pek \u00e7o\u011fumuzun g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7an en b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m, insan\u0131 insan yapan en b\u00fcy\u00fck hazine olan d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, sorgulamay\u0131 ve akl\u0131 kullanmay\u0131 reddetmesi, sevgiyi sadece ilah\u00ee sevgiyle s\u0131n\u0131rlamas\u0131 (ki \u015feyhe rab\u0131tan\u0131n esas oldu\u011fu tarikatlarda bu da \u015f\u00fcphelidir) ve g\u00fczellik mefhumuna neredeyse d\u00fc\u015fman olmas\u0131d\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa sufilerin sevgiyi sadece Allah ile s\u0131n\u0131rlay\u0131p di\u011fer sevgileri kerih g\u00f6rmeleri inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fildir.\u00a0 \u0130nsan\u0131 ve tabiat\u0131 sevip, koruyup ihya etmeyen bir kimsenin Allah\u2019\u0131 sevmesi inand\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u0130sl\u00e2m\u00ee de de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sevgi i\u00e7imizdeki en b\u00fcy\u00fck enerjidir ve y\u00f6neldi\u011fi konulara g\u00f6re de\u011fer kazan\u0131r, y\u00fccelir ve y\u00fcceltir. Bir kimse enerjisini do\u011frudan do\u011fruya Allah\u2019\u0131n rahmet s\u0131fatlar\u0131ndan ve \u201cVed\u00fbd\u201d isminden alan i\u00e7indeki bu sevgi iksirini e\u011fer s\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015fse Allah\u2019\u0131 da sevemez, sadece korkar. Oysa medeniyetler, yani toplumsal huzur, refah ve y\u00fcksek teknoloji ancak akl\u0131n, sevginin ve g\u00fczellik duygusunun en \u00fcst d\u00fczeyde hayata ge\u00e7irilmesiyle elde edilir.<\/p>\n
Ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece tarikat mensuplar\u0131nda de\u011fil, hi\u00e7bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesinde b\u00f6yle bir bilince \u015fahit olam\u0131yoruz. Bunun en somut delili, istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinin, \u00e7a\u011f\u0131n gerisinde kalmas\u0131 ve \u00e7o\u011funu kendilerinin \u00fcretti\u011fi problemlerin alt\u0131nda bo\u011fulmas\u0131d\u0131r. Tarikatlar ba\u011flam\u0131nda dikkatimizi \u00e7eken di\u011fer bir nokta da bunlar\u0131n, ak\u0131lc\u0131l\u0131ktan, sevgiden, musikiden, ho\u015fg\u00f6r\u00fcden tutun da \u0130sl\u00e2m\u0131n kad\u0131na bak\u0131\u015f\u0131na var\u0131ncaya kadar, felsefe olarak ba\u011fda\u015fmalar\u0131 asla m\u00fcmk\u00fcn olmayan Vahhabi-selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcd\u00fcm\u00fcne girmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin insanlara, \u00f6zellikle de gen\u00e7 nesle verebilecekleri hi\u00e7bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Siyasi ve ekonomik faaliyetler d\u0131\u015f\u0131nda tarikatlar\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tek \u015fey, \u015feyh k\u00fclt\u00fcnden, derunilikten mahrum \u015fekilcilik \u00fczerine kurulmu\u015f tesbihattan, ruhsuz zikirden ve zevksiz k\u0131l\u0131k k\u0131yafetten ibarettir. \u015eeyh k\u00fclt\u00fcn\u00fcn ana unsuru ise rab\u0131ta ve \u015feyhe \u201cgassal\u0131n \u00f6n\u00fcndeki \u00f6l\u00fc gibi itaat etmektir\u201d. B\u00fct\u00fcn tarikatlar\u0131n \u201cBug\u00fcn Allah i\u00e7in ne yapt\u0131n?\u201d sorusuna verece\u011fi cevap a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bellidir. Fakat bunlar aras\u0131nda dinin ana gayesi olan Allah\u2019\u0131n ahl\u00e2k\u0131 ile ahl\u00e2klanma, akl\u0131n\u0131 k\u00e2mil ve selim bir \u015fekilde kullanma, insana h\u00fcrmet, \u00e7evreye kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131k, bilimsel merak, bar\u0131\u015fseverlik, zihinsel ve sanatsal yetenekleri geli\u015ftirme ve kendini in\u015fa etme gibi din ve toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan katma de\u011feri y\u00fcksek olan faaliyetler yoktur. Oysa dini daha derinlemesine ya\u015famak iddias\u0131yla yola \u00e7\u0131kan tarikatlar\u0131n \u201cAllah\u2019a ula\u015fma ve nefsi terbiye yolu\u201d olarak g\u00f6rmesi gereken as\u0131l zikirler bu t\u00fcr fiil\u00ee zikirlerdir. \u015eirk metotlar\u0131ndan pek de fark\u0131 olmayan \u201c\u015feyhe rab\u0131ta\u201d kulu Allah\u2019a m\u0131, yoksa kula m\u0131 yakla\u015ft\u0131r\u0131r? \u00dcstelik bireysel tesbihatlar art\u0131k m\u00fcminin Allah sevgisiyle titreyen kalbine ve s\u00fcrur bulmas\u0131 gereken g\u00f6nl\u00fcne de\u011fil \u00c7in mal\u0131 zikirmatiklere yapt\u0131r\u0131l\u0131r h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Toplumsal intihar<\/h2>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonunda sanayile\u015fmeyle birlikte toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n gerisinde kalmaya ba\u015flayan, bilgi toplumuyla birlikte insanlara ve devlete ayak ba\u011f\u0131 olan, en iddial\u0131 olduklar\u0131 \u201cmanevi y\u00fccelme\u201d ve \u201cnefis terbiyesi\u201d gibi konularda dahi s\u0131n\u0131fta kalan tarikatlar\u0131 ve cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u0130sl\u00e2m\u00ee kurumlar olarak y\u00fcceltmek toplumsal intihardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Esasen insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f maksad\u0131n\u0131 Kuran\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi (Bakara, 30) halife (yery\u00fcz\u00fcn\u00fc Allah\u2019tan ald\u0131\u011f\u0131 yetkiyi ve yetenekleri sevgi ve g\u00fczellikle harmanlayarak imar eden, Allah\u2019a ve k\u00e2inattaki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klara kar\u015f\u0131 sorumlu \u00f6zg\u00fcr insan) olarak anlamad\u0131k\u00e7a, tarikatlar da mezhepler de insanl\u0131\u011fa fazla bir \u015fey veremez.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, d\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Onlar\u0131n geli\u015fen d\u00fcnya ger\u00e7ekleri kar\u015f\u0131s\u0131nda ideolojilerini sorgulay\u0131p kendi kendilerine \u00e7eki d\u00fczen vermeleri de ihtimal d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fteki fonksiyonlar\u0131na bak\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarikatlardan ve cemaatlerden sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 olarak yararlanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bir zamanlar Osmanl\u0131 devletinde b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapan fakat sonra \u00e7a\u011f\u0131n gerisinde kald\u0131klar\u0131 ve bozulduklar\u0131 i\u00e7in kapat\u0131lan yeni\u00e7eri ve sipahi ocaklar\u0131n\u0131 tekrar ihya etmeye u\u011fra\u015fmaktan farks\u0131zd\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa siyasilerin deste\u011fi olmadan bunlar\u0131n kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durmalar\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu olu\u015fumlar, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine, ihtiya\u00e7lar\u0131na ve hayat tarz\u0131na taban tabana z\u0131tt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnyadan elini ete\u011fini \u00e7ekerek sadece Allah\u2019a y\u00f6nelmek gibi bir z\u00fcht hareketi olarak ba\u015flay\u0131p zaman i\u00e7inde siyaset ve ticaretle kol kola girerek din \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarikatlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla bir \u015fey beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"author":94,"featured_media":14775,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,62,66],"tags":[1001,333,2175,2022,1002,293,48,1477,1301],"yoast_head":"\n