![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Protect_Your_Republic_Protest_-_5_282007-04-1429-1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun, 1 Ocak 2014 tarihinde Mill\u00ee D\u00fc\u015f\u00fcnce Merkezi 226. Bilgi \u015e\u00f6leninde konu\u015ftu. Konu\u015fmada dinin siyasete alet edilmesinin k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tarihten \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerle anlatt\u0131.<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\n Hakan Paksoy: <\/strong>226. bilgi \u015f\u00f6lenimize ho\u015f geldiniz. \u00c7ok g\u00fczel bir tesad\u00fcfle de 2014 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnde birlikteyiz. 2014 y\u0131l\u0131 T\u00fcrk milleti i\u00e7in zorlu bir y\u0131l olaca\u011fa benzemektedir ama in\u015fallah T\u00fcrk milleti, tarihinde zorluklar\u0131n \u00fcstesinden geldi\u011fi gibi bu zorluklar\u0131n da \u00fcstesinden gelecektir. Bu zorluklar\u0131 a\u015farken daha \u00f6nceki toplant\u0131lar\u0131m\u0131zda da s\u00f6yledi\u011fimiz gibi bize k\u0131lavuz kaptanlar gerekmektedir. Bu k\u0131lavuz kaptanlar\u0131ndan biri de sayg\u0131de\u011fer b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Ahmet Bican Hocam\u0131z hepimizin \u00e7ok yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 k\u0131ymetli bir T\u00fcrk bilim insan\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle bug\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli meselelerinden birisi olan din, siyaset ve yolsuzluklar \u00fczerine \u00e7ok g\u00fczel s\u00f6zler s\u00f6yleyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7ok fazla vaktinizi almadan, hocam\u0131z\u0131n bu \u00f6zel ve \u00f6nemli konu hakk\u0131nda bizleri ayd\u0131nlatmas\u0131n\u0131 arzu ediyoruz. Hocam buyurunuz.<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun:<\/strong> De\u011ferli arkada\u015flar bug\u00fcn \u00fclkemizin i\u00e7inde bulundu\u011fu durumu hepiniz biliyorsunuz. Uzun s\u00fcreden beri devam eden bu durumun sebeplerinden biri T\u00fcrkiye’de dinin siyasette kullan\u0131lmas\u0131 yani dinin siyasete alet edilmesidir. Bunu ben \u00f6nemli sebeplerden biri olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Elbette sadece bu tek sebep de\u011fildir ama bu \u00f6nemli sebeplerden birisidir. Bundan dolay\u0131 da laikli\u011fin k\u0131ymeti herhalde son y\u0131llarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu olaylar dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Laiklik genel olarak din ve d\u00fcnya i\u015flerini birbirinden ay\u0131rmak diye tarif edilir. Bu kolay bir tariftir ama bence \u00e7ok da uygun bir tarif de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tarife dayanan laiklik aleyhtarlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 bu tariften hareketle \u201co h\u00e2lde diyanet i\u015fleri ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 neden devlete ba\u011fl\u0131d\u0131r?\u201d diye sormaktad\u0131rlar ve bu tarif e\u011fer do\u011fru bir tarifse bu da ciddi bir sorudur. Yani mademki din ve devlet i\u015fleri birbirinden ayr\u0131 olacak; b\u0131rak\u0131n o zaman diyanet de devlete ba\u011fl\u0131 bir kurum olmas\u0131n demektedirler.<\/p>\n Asl\u0131nda laiklik tam olarak din ve devlet i\u015flerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Laiklik devlet i\u015flerinin; i\u00e7timai, iktisadi, idari ve hukuki i\u015flerin betahsis dine dayand\u0131r\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Betahsis yani \u00f6zellikle. Tesad\u00fcfen dine uygun olabilir ama betahsis, yani din b\u00f6yle diyor diye dine dayand\u0131r\u0131lmamas\u0131d\u0131r laiklik. Tekrar s\u00f6ylersek devlet i\u015flerinin yani idari, hukuki, i\u00e7timai, iktisadi i\u015flerin, bu konularda al\u0131nacak kararlar\u0131n betahsis dine dayand\u0131r\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Dine \u00f6zellikle referans yap\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Tabii kavram\u0131n felsefi arka plan\u0131 var, tarih\u00ee arka plan\u0131 var. Ak\u0131lc\u0131l\u0131k vs. Onlar\u0131 b\u0131rak\u0131yorum. Ama idari ve hukuki bak\u0131mdan laiklik tarifinin do\u011fru tan\u0131m\u0131 budur.<\/p>\n Bu tarif \u00e7ok iyi bir hukuk\u00e7u olan Mukbil \u00d6zy\u00f6r\u00fck\u2019\u00fcn tarifidir. Mukbil \u00d6zy\u00f6r\u00fck bu konular\u0131 \u00e7ok iyi bilmekle kalmaz ayn\u0131 zamanda halk\u0131n anlayaca\u011f\u0131 \u015fekilde \u00e7ok g\u00fczel ifade ederdi. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 s\u00f6yledi\u011fim bu c\u00fcmle t\u0131rnak i\u00e7inde ona aittir. Belki birka\u00e7 kelimeyi de\u011fi\u015ftirmi\u015f olabilirim. Dolay\u0131s\u0131yla bu tarife g\u00f6re Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 devlete ba\u011fl\u0131 bir kurum da olabilir. Elbette olmayabilir de; mutlak \u015fart de\u011fildir ama e\u011fer devlete ba\u011fl\u0131 bir kurumsa bu laikli\u011fe ayk\u0131r\u0131 yani Mukbil \u00d6zy\u00f6r\u00fck’\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 tarife ayk\u0131r\u0131 bir durum de\u011fildir.<\/p>\n Diyanet \u0130\u015fleri devlete ba\u011fl\u0131d\u0131r ama verece\u011fi h\u00fck\u00fcmlerde serbesttir. Cumhuriyet’imizin ba\u015f\u0131ndan beri mevcut olan Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 devlete ba\u011fl\u0131 bir kurulu\u015ftur. B\u00f6yle olmas\u0131 y\u00fcz binlerce din g\u00f6revlisinin ayn\u0131 zamanda devletten maa\u015f almas\u0131, devletin sigortalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 demektir. Devlet taraf\u0131ndan finanse edilmesi demektir. Ama din konusunda verece\u011fi h\u00fck\u00fcmlerde Cumhuriyet\u2019in ba\u015f\u0131ndan bu yana Devlet\u2019in Diyanete bask\u0131s\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu konuda serbesttir. Diyanet’in bir Y\u00fcksek Din Kurulu vard\u0131r ve vatanda\u015flar\u0131n din konusunda sordu\u011fu sorular bu kurulda, e\u011fer o g\u00fcne kadar cevab\u0131 verilmemi\u015f yeni bir soru ise m\u00fczakere edilerek cevab\u0131 verilir. Bu sorular devletin y\u00f6netimi ile ilgili de\u011fildir. Vatanda\u015f herhangi bir mesele kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l davranaca\u011f\u0131 konusunda dinin ne dedi\u011fini merak eder ve bunu Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na sorar. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 da dedi\u011fimiz \u015fekilde bu konudaki cevab\u0131n\u0131 vatanda\u015fa bildirir.<\/p>\n Bu vatanda\u015f ile vatanda\u015f\u0131n kendi dini ile aras\u0131ndaki meseleyi \u00e7\u00f6zme konusudur ve bu konularda Diyanet’in verece\u011fi kararlarda asla devletin bask\u0131s\u0131 bug\u00fcne kadar olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda da olmamaktad\u0131r. Diyanet \u0130\u015fleri ba\u015fkanlar\u0131 zaman zaman siyasetin emrine girmi\u015flerdir; bu ayr\u0131 bir konudur ama bu konuda yani vatanda\u015f\u0131n sordu\u011fu sorular konusunda bir bask\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n T\u00fcrkiye’de Diyanet’in devlete ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 \u015fu anda ve hatta b\u00fct\u00fcn cumhuriyet d\u00f6neminde de ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 bana g\u00f6re bir gerekliliktir. Ancak g\u00fcn\u00fcn birinde farkl\u0131 bir durum da ortaya \u00e7\u0131kabilir, gerekli olmayabilir ama bana g\u00f6re bir gerekliliktir. \u015eimdi bu konudaki esas, insanlar\u0131m\u0131z\u0131n zihinlerinde bir mesele olarak duran konu \u015fudur: Acaba M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k yani bizim dinimiz d\u00fcnyay\u0131 idare etmek \u00fczere bir nizam getirmi\u015f midir? Laikli\u011fe kar\u015f\u0131 olanlar, laikli\u011fe inanmayanlar bu soruya \u201cevet\u201d cevab\u0131n\u0131 vermektedirler. Yani M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k sadece ahiretle ilgili uhrevi bir din de\u011fil ayn\u0131 zamanda d\u00fcnya i\u015flerini idare etmek \u00fczere de gelmi\u015f bir nizamd\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne sahiptirler.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k da Allah’\u0131n vahyine dayand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re demek ki Allah’tan gelen emirlere g\u00f6re yani Kur’an-\u0131 Kerim’e g\u00f6re d\u00fcnyay\u0131 idare edecek bir d\u00fczen vard\u0131r. Allah b\u00f6yle bir d\u00fczen koymu\u015fsa, biz de M\u00fcsl\u00fcmansak buna uyumaya mecburuz. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip olanlara terim olarak \u015feriat\u00e7\u0131 deniyor. \u015eeriat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n Bat\u0131 dillerindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 teokrasidir.<\/p>\n Tabii \u015feriat\u00e7\u0131l\u0131k deyince \u015feriat ayn\u0131 zamanda din kurallar\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya da yol a\u00e7abiliyor. Yani \u015feriat\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131y\u0131m dedi\u011finiz zaman \u201cSiz dinin kurallar\u0131na m\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d demektedirler.<\/p>\n Burada yine benim alan\u0131mla ilgili bir dil bilimi meselesi s\u00f6z konusudur. Dil bilimi yani kelimelerin birden fazla anlam\u0131 bulundu\u011fu, terim olarak bir kelimenin ba\u015fka anlamda ve terim d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka anlamda olabilece\u011fi konusudur. Yani diyelim ki \u201cmezhep\u201d g\u00fcnl\u00fck dilde gidilen yol demektir. G\u00fcnl\u00fck dilde tarikat da do\u011frudan do\u011fruya yol demektir. Mezhep \u201czehebe\u201d fiilinden gelir, \u201czehebe\u201d gitti demektir. Mezhep \u201cgidilen yol\u201d demektir. Tarikat do\u011frudan do\u011fruya yol demektir. G\u00fcnl\u00fck dilde tarikat\u0131 yol anlam\u0131nda kullanabilirsiniz ama bunlar ayn\u0131 zamanda bir terimdir ve terim olarak manalar\u0131 farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Terim olarak manalar\u0131n\u0131 hepimiz biliyoruz. Mezhep nedir? Tarikat nedir? Dolay\u0131s\u0131yla \u015feriat\u0131n da b\u00f6yle bir terim manas\u0131 vard\u0131r. Bir de g\u00fcndelik manas\u0131 vard\u0131r. G\u00fcndelik anlam\u0131 dinin kurallar\u0131d\u0131r ama \u015feriat ve \u015feriat\u00e7\u0131l\u0131k terim olarak b\u00fct\u00fcn devlet kurallar\u0131n\u0131 ve idare kurallar\u0131n\u0131 din kurallar\u0131na betahsis ba\u011flamak anlam\u0131na gelir. Teokrasi anlam\u0131na gelir. \u0130\u015fte M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n b\u00f6yle bir emri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde olanlar da, laiklik do\u011frudan do\u011fruya M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131d\u0131r demektedirler. Bu do\u011fru mudur? Bunun do\u011fru olmas\u0131 i\u00e7in Kur\u2019an-\u0131 Kerim’in \u015fu andaki on binlerce, y\u00fcz binlerce ifade edebilece\u011fimiz meselelerin her birine tek tek cevap veren bir kitap olmas\u0131 laz\u0131m. Yani iktisadi olarak ne kadar kanun, t\u00fcz\u00fck, y\u00f6netmelik var ve i\u00e7timai olarak neler var\u2026<\/p>\n Toplum idaresinin, \u00fclke idaresinin meseleleri on binlerle ifade edilecek meselelerdir. Kur\u2019an-\u0131 Kerim’de de bunlara tek tek cevap verilmi\u015f olmas\u0131 laz\u0131m ki Kur\u2019an-\u0131 Kerim bize bir d\u00fcnya nizam\u0131 emretmi\u015f olsun. Kur\u2019an-\u0131 Kerim’de d\u00fcnya i\u015fleri ile ilgili veyahut medeni hukukla ilgili diyece\u011fimiz i\u015flere dair belki 20-30 civar\u0131nda h\u00fck\u00fcm bulunmaktad\u0131r. Peygamberin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde insanlar\u0131n o konularda nas\u0131l davranaca\u011f\u0131 yani diyelim ki miras hukuku veya evlilik konusunda baz\u0131 h\u00fck\u00fcmleri bulunmaktad\u0131r. Ancak insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bug\u00fcn, dedi\u011fimiz gibi on binlerce mesele vard\u0131r. Bu ki\u015filer ise Kur\u2019an’da yoksa hadiste olabilir demektedirler. Hadis\u2019te yani Peygamberimizin s\u00f6zleri ve davran\u0131\u015flar\u0131nda olabilir demektirler.<\/p>\n Ben \u0130mam Hatip Okulu k\u00f6kenliyim ama kendimi bir din bilgini, bir hadis bilgini, bir tefsir bilgini kabul etmem. \u0130mam Hatip k\u00f6kenli olarak din i\u015fleriyle de, din\u00ee konularla da ilgim tabii ki devam etmi\u015ftir ama hadis konusu son derece tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konudur. Hadis konusu son derece tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada \u201cK\u00fct\u00fcb-i Sitte\u201d denilen 6 temel hadis kitab\u0131na girmi\u015f hadislerin sahih hadis oldu\u011fu genellikle kabul edilir ama bu da %100 bu hadislerin sahih oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc hadis yaz\u0131m\u0131 \u00e7ok ge\u00e7 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Peygamberin vefat\u0131ndan \u00e7ok sonra, yani y\u00fcz y\u0131l kadar sonra ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sahih hadisler genellikle raviler zincirine dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cRavi\u201d yani hadisi rivayet eden anlam\u0131na gelir. Peygamberden o hadisi ilk defa duyan ve genellikle bu sahabeden birisi oluyor, sonra o sahabeden duyan, sonra ondan duyan, ondan duyan \u015feklinde bir raviler zincirine dayand\u0131r\u0131l\u0131r ve ona g\u00f6re hadislerin sahih olup olmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir. Ancak tabii ki y\u00fcz binlerce uydurma hadis de vard\u0131r.<\/p>\n Bunun din\u00ee terimi \u201cmevzu hadis\u201d yani uydurma hadistir. Elbette hadisi uyduran raviler zincirini de uydurabilir. Raviler zinciri sa\u011flam diyorsunuz ama hadisi uyduran pek\u00e2l\u00e2 raviler zincirinde de uydurmaya ba\u015fvurmu\u015f olabilir. Bu y\u00fczden hadis meselesi tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Bu konuda M\u00fcsl\u00fcman bilginlerin genel kabul\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k dininin fikirlerine, esas\u0131na ve \u00f6z\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olmayan hadisleri do\u011fru kabul edebiliriz \u015feklindedir. Onun i\u00e7in yani Kur’an’da yoksa hadise bakar\u0131z, peygamberin yapt\u0131klar\u0131na bakar\u0131z. Elbette bakmak laz\u0131m gelir. \u00d6rnek almak ayr\u0131 bir konu. \u00d6zellikle bir din kurucusunun, dinimizin peygamberinin s\u00f6zlerini de davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da \u00f6rnek almak laz\u0131m. \u0130\u015fte orada yoksa biliyorsunuz, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc delil nedir? Dinde \u201cEdille-i \u015eer’iyye\u201d dedi\u011fimiz din\u00ee h\u00fck\u00fcmlerde dayan\u0131lmas\u0131 gereken d\u00f6rt delil var. Birincisi Kur’an, ikincisi hadis \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc \u201c\u0130cm\u00e2-y\u0131 \u00dcmmet\u201d yani \u00fcmmetin bir konuda fikir birli\u011fine sahip olmas\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc delil budur. Kur’an’da ve hadiste bulamay\u0131nca \u00fcmmet o zaman bu konuda bir fikir birli\u011fine varacak ve o kabul edilecektir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc delil de k\u0131yast\u0131r. \u201cK\u0131yas-\u0131 Fukah\u00e2\u201d yani fakihlerin k\u0131yas yoluyla \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 h\u00fck\u00fcmlerdir. Neye k\u0131yas yoluyla? Kur’an’daki ayetlere ve hadislere k\u0131yas yoluyla \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 h\u00fck\u00fcmlerdir. Bu da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc delildir. Yani bunlara dayanarak devlet idaresini de y\u00f6nlendirebiliriz. Hatta bu d\u00f6rt delilin d\u0131\u015f\u0131nda bunlar da olmazsa dini \u00e7ok iyi bilen kimselerin yani m\u00fc\u00e7tehitlerin, i\u00e7tihatlar\u0131 bir nevi be\u015finci delildir. Genellikle Edille-i \u015eer’iyye, yani bu d\u00f6rt delil i\u00e7erisinde i\u00e7tihat yoktur ama belirli bir tarihe kadar yani Gazali\u2019ye kadar da i\u00e7tihat \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u015eimdi b\u00fct\u00fcn bunlar M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n dedi\u011fim gibi \u015fahsi hayatlar\u0131nda nas\u0131l davranaca\u011f\u0131 konusunda deliller olabilir. \u00d6rnek olabilir ama toplumlar\u0131n bu kadar meselesi i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Asl\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u00fcz, Kur\u2019an-\u0131 Kerim 23 y\u0131lda tamamland\u0131. Peygamberimize, peygamberlik 610 y\u0131l\u0131nda geldi ve 632 y\u0131l\u0131nda peygamberimiz vefat etti. 23 y\u0131lda Kur\u2019an-\u0131 Kerim tamamland\u0131. Hz Ebubekir zaman\u0131nda topland\u0131 ve Hazreti Osman zaman\u0131nda bir araya getirildi.<\/p>\n Kur\u2019an-\u0131 Kerim’in i\u00e7inde dahi 23 y\u0131lda nasih ve mensuh ayetler vard\u0131r; 23 y\u0131lda dahi baz\u0131 konularda h\u00fck\u00fcmler de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Mensuh demek h\u00fckm\u00fc de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ayet demektir. Bunu hepiniz duymu\u015fsunuzdur, i\u00e7ki konusunda. \u0130\u00e7ki ba\u015flang\u0131\u00e7ta yasaklanmad\u0131 ve sadece i\u00e7kili iken namaza yakla\u015fmay\u0131n diye ayet vard\u0131. Ama daha sonra tamamen i\u00e7kiyi yasaklayan ayet gelince \u00f6nceki ayetin h\u00fckm\u00fc kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. Yani mensuh olmu\u015ftur. Sonra gelen nasih ayet, yani \u00f6ncekinin h\u00fckm\u00fcn\u00fc kald\u0131ran ayet oldu. Yani 23 y\u0131lda bile baz\u0131 h\u00fck\u00fcmler de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz toplumlar\u0131n idaresi hakk\u0131nda nasih ve mensuh ayetlerin bizatihi kendisi bize bug\u00fcn nas\u0131l davranmam\u0131z gerekti\u011fini anlatmaktad\u0131r. Sonra ikinci halife \u00d6mer’in -bence halifelerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc- bir karar\u0131 vard\u0131r. Bu \u0130slam literat\u00fcr\u00fcnde \u201cM\u00fcellefe-i Kul\u00fbb\u201d diye adland\u0131r\u0131l\u0131r. Yani kalpleri \u0131s\u0131nd\u0131rmak, kalpleri M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa \u0131s\u0131nd\u0131rmak\u2026 Mekke civar\u0131nda birtak\u0131m k\u00e2fir kabileler vard\u0131r. Bu kabilelerden normal olarak M\u00fcsl\u00fcmanlardan al\u0131nan verginin d\u0131\u015f\u0131nda bir vergi al\u0131nmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Ama M\u00fcellefe-i Kul\u00fbb ayeti ile -bak\u0131n Kur’an ayeti- bunlar\u0131n kalplerini M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa \u0131s\u0131nd\u0131rmak i\u00e7in vergi al\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011fini bildiren ayet vard\u0131r. Yani ayette kalpleri \u0130slam\u2019a \u0131s\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bunlardan o vergi al\u0131nmas\u0131n denmi\u015ftir. Hz. \u00d6mer bu h\u00fckme gerek yok demi\u015ftir. Bunlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa \u0131s\u0131naca\u011f\u0131 falan yok der ve bunlardan vergi al\u0131nmas\u0131na karar verir. Yani b\u00fct\u00fcn bunlar asl\u0131nda daha ilk d\u00f6nemlerde bizzat Peygamberimizin zaman\u0131nda, ilk halifelerden birinin zaman\u0131nda bu konular\u0131n nas\u0131l anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini bence net olarak, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n ilk d\u00f6nemleri parlak oldu\u011fu kadar fecaatlerle de doludur. Dinin siyasette kullan\u0131lmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden fecaatlerle doludur. Daha Peygamberimiz 632 y\u0131l\u0131nda vefat eder etmez hadiseler ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hz Ali’nin halife olmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrenler Hz. Ebubekir’in, Hz \u00d6mer’in ve Hz. Osman\u2019\u0131n hilafetini kabul etmemi\u015flerdir. Ama Hz. Ali kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o zaman fazla hadiseler ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Hazreti Osman devrinde ciddi olarak hadiseler ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hz. Ebubekir biliyorsunuz 632-634 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 2 y\u0131l halifelik yapm\u0131\u015ft\u0131r. Hz. \u00d6mer 10 y\u0131l halifelik yapt\u0131 (634-644). Az evvel en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Hz. \u00d6mer dedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hz. \u00d6mer zaman\u0131nda \u0130slam Devleti imparatorluk oldu. Hicret 622\u2019de oldu ve devlet de o zaman kuruldu. M\u00fcsl\u00fcman Arap Devleti’nin kurulu\u015f tarihidir. Biz hicret deriz ama bir tarih\u00e7i g\u00f6z\u00fcyle 622\u2019yi M\u00fcsl\u00fcman Arap Devleti’nin kurulu\u015f tarihi olarak g\u00f6rmek laz\u0131m.<\/p>\n 644\u2019te Hz. \u00d6mer vefat etti\u011fi zaman hicret\u2019ten beri 22 y\u0131l ge\u00e7mi\u015ftir. 22 y\u0131l i\u00e7inde Hz \u00d6mer’in zaman\u0131nda bir yandan T\u00fcrkistan’a bir yandan Kuzey Afrika’ya bir yandan da Anadolu i\u00e7lerine dayanan bir imparatorluk oldu. Hz. \u00d6mer \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir fatih, b\u00fcy\u00fck bir devlet adam\u0131d\u0131r. Hz. Osman zaman\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7ta kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar yoktur. Hazreti Ali de kendisine biat etmi\u015ftir. 644\u2019den 656\u2019ya kadar 12 y\u0131l halifelik makam\u0131nda bulundu. Onun zaman\u0131nda da nispeten fetihler devam etti ama Hz \u00d6mer ile mukayese edilemez. Fakat Hz. Osman’\u0131n ikinci alt\u0131 y\u0131l\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar, itirazlar ba\u015flad\u0131. Ba\u015fl\u0131ca itirazlar Hz. Osman’\u0131n kendi s\u00fclalesinden olanlar\u0131 \u00e7e\u015fitli yerlere vali tayin etmesi meselesidir.<\/p>\n Asl\u0131nda biliyorsunuz, belki s\u00f6ylemedi\u011fim bir meseleye geri d\u00f6nmem gerekir. B\u00fct\u00fcn bu hadiselerin ba\u015flang\u0131c\u0131nda iki s\u00fclalenin M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00f6nceki kavgas\u0131 yatar. Yani Mekke’de iki n\u00fcfuz sahibi s\u00fclale K\u00e2be’yi ve K\u00e2be’deki putlar\u0131 y\u00f6netir. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00e2be\u2019nin ekonomik gelirinden de bu iki s\u00fclale istifade eder. Biri Ha\u015fimi s\u00fclalesi, peygamberimizin mensup oldu\u011fu s\u00fclale ve biri de Ben\u00ee \u00dcmeyye yani Emevi s\u00fclalesidir. Hz. Osman Emevi s\u00fclalesindendir ve bu Emevi s\u00fclalesinin genellikle bir\u00e7o\u011fu ancak Mekke fethedildikten sonra, bir bak\u0131ma zorla M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmi\u015flerdir. \u00c7ok az bir k\u0131sm\u0131 ondan evvel M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015ftur. Peygamberimize kar\u015f\u0131 sonuna kadar d\u00fc\u015fmanl\u0131k eden Emevi s\u00fclalesinin lideri Ebu S\u00fcfyan idi. Hz. Osman bu s\u00fclaledendir ve \u00f6zellikle halifeli\u011finin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u015eam\u2019a Muaviye\u2019yi vali olarak tayin ediyor. Bir\u00e7ok yere kendi s\u00fclalesinden insanlar\u0131 tayin ediyor ve bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131yor. Elbette buna kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k demek hafif kal\u0131r. 656\u2019ya do\u011fru b\u00fcy\u00fck bir isyan oluyor. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn koca bir imparatorluk h\u00e2line gelmi\u015ftir M\u00fcsl\u00fcman Devleti ve b\u00fcy\u00fck bir isyan ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor. M\u0131s\u0131r’da, K\u00fbfe\u2019de, Basra’da ve \u015eam\u2019da isyan edenler Medine’ye do\u011fru geliyorlar. Basbaya\u011f\u0131 bir isyan Medine’ye do\u011fru geliyor. Medine’ye gidecekler ve h\u00fck\u00fcmeti kald\u0131racaklard\u0131r. Hz. Osman arabulucu olarak Hz Ali’yi g\u00f6nderiyor. Hz. Ali son derece m\u00fclayim bir insan, gidiyor ve onlar\u0131 ikna ediyor. \u0130syanc\u0131lar geri gidiyorlar. Fakat yolda bir adamdan bir mektup \u00e7\u0131k\u0131yor. Mektupta deniyor ki bu isyanc\u0131lar\u0131n tamam\u0131n\u0131 yolda \u00f6ld\u00fcr\u00fcn. Bundan sonra isyanc\u0131lar galeyana geliyorlar ve Medine’ye geri d\u00f6n\u00fcyorlar. Bu mektubu kimin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Hz Ali diyor ki \u201cBen arabuluculuk yapt\u0131m bu mektubun asl\u0131 nedir?\u201d diye Hz. Osman’a soruyor. Hz. Osman kendinin yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Anla\u015f\u0131l\u0131yor ki Hz. Osman’\u0131n damad\u0131 Mervan yazm\u0131\u015f ve o zaman isyanc\u0131lar Mervan\u2019\u0131 bize teslim edin diyorlar. Mervan\u2019\u0131 da teslim etmiyorlar. Hz. Ali kenara \u00e7ekiliyor ama Hazreti Osman’\u0131 korusunlar diye \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131yor. G\u00f6revliler b\u0131rak\u0131yor, ama isyanc\u0131lar neticede bir \u015fekilde girip Hz Osman’\u0131 \u015fehit ediyorlar. Bak\u0131n hadise bu, ama bunlar devaml\u0131 olarak \u201cSen dine ayk\u0131r\u0131 hareket ettin\u201d iddialar\u0131nda bulunuyorlar. Arkas\u0131ndan tabi Hz. Ali, halife se\u00e7iliyor ve ona biat edenler, etmeyenler var.<\/p>\n \u0130\u015fte me\u015fhur Cemel Vakas\u0131 tam da 656 y\u0131l\u0131nda Hazreti Osman’\u0131n \u015fehadetinden hemen sonra ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bir tarafta Hz. Ay\u015fe ve ona uyanlar bir tarafta da Hz. Ali bulunmaktad\u0131r. Basra’da b\u00fcy\u00fck bir sava\u015f ve bir tarafta 10.000 ki\u015fi, di\u011fer tarafta 10.000 ki\u015fi \u00f6l\u00fcyor. \u0130ki taraf da birbirini dine ve h\u00fck\u00fcmlerine uymamakla itham ediyor. Bu basbaya\u011f\u0131 siyasi kavgad\u0131r. A\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k kim iktidar olacak diye bir siyasi kavgad\u0131r ama bu kavgada iki taraf s\u00fcrekli birbirlerini dine uymamakla su\u00e7luyorlar. Hz Ay\u015fe’nin yan\u0131nda Talha vard\u0131r, Z\u00fcbeyir vard\u0131r. Bunlar A\u015fere-i M\u00fcbe\u015f\u015fere\u2019den yani Cennetle m\u00fcjdelenmi\u015f on ki\u015fiden ve bunlar da halifeli\u011fi s\u00f6z konusu olacak kadar n\u00fcfuz sahibi ki\u015filerdir.<\/p>\n Bunlar Hazreti Ay\u015fe’nin yan\u0131ndad\u0131rlar. Hazreti Ay\u015fe’nin devesinin yan\u0131nda sava\u015f cereyan ediyor. Hazreti Ali’nin taraftarlar\u0131 sava\u015f\u0131 kazan\u0131yor. Hz. Ay\u015fe’yi Medine’ye bir nevi s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderiyor. Tabii arkadan Muaviye durmuyor. Hz Ali’nin halifeli\u011finin be\u015f y\u0131l\u0131 bu i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar i\u00e7erisinde ge\u00e7iyor. Hz Ali, Muaviye gibi de\u011fildir. Kalbi temiz, saf bir insand\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar 656-657 y\u0131l\u0131nda, bir y\u0131l i\u00e7inde oluyor. \u00d6nce Hz Osman \u015fehit edilmi\u015f, Cemel Vakas\u0131 olmu\u015f ve isyan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Hz. Ali’nin halifeli\u011finin ilk y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bu sefer S\u0131ffin Sava\u015f\u0131 diye bildi\u011fimiz sava\u015f bug\u00fcnk\u00fc Suriye, Rakka taraf\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Hz Ali’nin ordular\u0131 o tarafa gidiyor yani Suriye’nin i\u00e7lerine kadar girmi\u015f ve Muaviye’nin ordular\u0131n\u0131 peri\u015fan edecek. Hepiniz biliyorsunuz Muaviye ordular\u0131 m\u0131zraklar\u0131n ucuna Kur’an yapraklar\u0131n\u0131 tak\u0131yorlar ve belki de bu, dini kullanman\u0131n en sembolik, en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fidir. Hz. Ali’nin askerleri birdenbire \u201cNe oluyor? Biz Kur’an’a kar\u015f\u0131 m\u0131 sava\u015f\u0131yoruz\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n \u0130\u015fte bug\u00fcn de ayn\u0131 \u015fey oluyor. Laiklik kar\u015f\u0131tlar\u0131 Kur’an’a kar\u015f\u0131 m\u0131 hareket ediyorsunuz demektedirler. Yani o zaman somut olarak Kur’an yapraklar\u0131 m\u0131zraklara konmu\u015ftur. Durum \u00fczerine Hz. Ali’nin askerleri de \u00e7ekilince bir hakem heyeti kuruluyor. \u0130\u015fte bu hakem heyetine Hz. Ali’nin raz\u0131 olmas\u0131 asl\u0131nda kendi halifeli\u011fini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mas\u0131 manas\u0131na gelir. Yani halife isen halifeli\u011fini hakem olay\u0131na b\u0131rakmazs\u0131n. Hz. Ali’yi temsil eden me\u015fhur bir adam Ebu Musa El E\u015f’ari\u2019dir. Muaviye’nin de hakemi \u00e7ok me\u015fhur bir kahraman Amr bin As\u2019t\u0131r. Bu ki\u015fi M\u0131s\u0131r’\u0131n fatihidir. Fakat neticede Hakem Heyeti olay\u0131nda Harici dedi\u011fimiz grubun tutumu tam olarak dini kullanmak nas\u0131ld\u0131r, onun \u00f6rne\u011fidir. \u00d6nce Hz. Ali’ye diyorlar ki sen buna raz\u0131 olacaks\u0131n, Kur’an’\u0131n emirleri budur ve kendilerine g\u00f6re ayetler s\u00f6yl\u00fcyorlar. Ard\u0131ndan raz\u0131 oluyor hakem heyetine Hz. Ali ve gidiyor. Bu defa bu Harici denen grup sen dinin emirlerine kar\u015f\u0131 hareket ettin, nas\u0131l raz\u0131 oldun, g\u00fcnah i\u015fledin ve t\u00f6vbe etmen laz\u0131m demi\u015flerdir. \u00d6nce siz \u00f6yle s\u00f6ylediniz diye kendilerine sorulunca biz t\u00f6vbe ettik diyorlar. Bu defa Hz. Ali’yi Hakem Heyetine raz\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in su\u00e7luyorlar. Harici dedi\u011fimiz grup \u0130slam tarihinde ilk \u00f6nemli ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 tefrika olmu\u015ftur. Bug\u00fcn de bunlar\u0131n bir kolu baz\u0131 yerlerde bulunmaktad\u0131r. Neticede bu hariciler 661\u2019de Hz Ali’yi \u015fehit edenlerdir yani dini nas\u0131l a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kulland\u0131lar, g\u00f6r\u00fclmektedir. Hakem Heyeti\u2019ni kabul edip etmemeyi, Kur’an’\u0131n h\u00fckm\u00fcne uyar uymaz \u015feklinde dine dayand\u0131rmaya kalk\u0131nca olan hadiseler bunlard\u0131r. Ama i\u015fte Hakem Heyeti\u2019nin kabul\u00fc de Hz. Ali’nin halifeli\u011finin sars\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. \u0130\u015fte bu Hariciler bunlard\u0131r.<\/p>\n Kerbela vakas\u0131ndan fazla bahsetmiyorum. Hepiniz biliyorsunuz 680 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bak\u0131n Muaviye b\u00fcy\u00fck bir komutand\u0131r. Muaviye art\u0131k h\u00e2kim oldu. Bak\u0131n Muaviye b\u00fcy\u00fck bir fatihtir, onu s\u00f6yleyeyim. B\u00fcy\u00fck bir devlet adam\u0131d\u0131r. \u015eimdi hep aleyhinde konu\u015fuyoruz ama objektif bir tarih\u00e7i g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yorum ben ve hadiselere bir tarih\u00e7i g\u00f6z\u00fcyle bakarsak b\u00fcy\u00fck bir devlet adam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, \u0130stanbul’u birka\u00e7 defa ku\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r, Anadolu i\u00e7lerine girmi\u015ftir, donanmay\u0131 kurmu\u015ftur, K\u0131br\u0131s’\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r, Rodos’u alm\u0131\u015ft\u0131r ve Mu\u011fla a\u00e7\u0131klar\u0131nda Bizans donanmas\u0131n\u0131 peri\u015fan etmi\u015ftir. \u0130stanbul\u2019un ilk ku\u015fat\u0131lmas\u0131nda donanma komutan\u0131 bildi\u011fimiz Yezid\u2019dir. Yani bunlar ayr\u0131 konulard\u0131r.<\/p>\n Hz. \u00d6mer zaman\u0131ndaki gibi, devlet tekrar Muaviye zaman\u0131nda b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir tarafta Hindistan s\u0131n\u0131rlar\u0131na dayanm\u0131\u015f bir taraftan \u0130spanya i\u00e7lerine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Muaviye \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir devlet adam\u0131d\u0131r. Ama 130 hadis naklediliyor Muaviye\u2019den ve demin s\u00f6yledi\u011fim K\u00fct\u00fcb-i Sitte\u2019ye, daha do\u011frusu ilk ikisi olan Buhari ve M\u00fcslim hadis kitaplar\u0131na sadece d\u00f6rd\u00fc giriyor. Biraz \u00f6nceki hadislerin sahihli\u011fini bir de b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir de Muaviye\u2019nin \u015fahsiyeti konusunda bu konuda karar verin.<\/p>\n Muaviye tabii bir de uzun y\u0131llar idare etti. 661\u2019de Hz. Ali \u015fehit edildi ve Muaviye halifeli\u011fini ilan etti. Muaviye ilan ederken, Hz. Hasan da bu tarafta K\u00fbfe\u2019de halifeli\u011fini ilan ediyor. Tabii Kerbela\u2019dan \u00f6nce Hz. Hasan ile ilgili bir \u015fey var; Hazreti Hasan ve Muaviye aras\u0131nda da bir sava\u015f var. Bu sava\u015fta da Hz. Hasan ve Hz. H\u00fcseyin de babalar\u0131 gibi davran\u0131yor. Bu y\u00fczden M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bunlara kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi kalb\u00ee sevgi bo\u015funa de\u011fil; ger\u00e7ekten onlar da babalar\u0131 gibidir. Hz. Hasan da sonunda anla\u015fmay\u0131 kabul ediyor, Halifeli\u011fi Muaviye\u2019ye b\u0131rak\u0131yor. Kan d\u00f6k\u00fclmemesi i\u00e7in anla\u015fmay\u0131 kabul ediyor. Ama diyor ki Kur’an h\u00fck\u00fcmlerine uyacaks\u0131n, peygamberine uyacaks\u0131n ve senden sonra da halifelik bana ge\u00e7ecek. Ben vefat etmi\u015f olursam H\u00fcseyin’e ge\u00e7ecek; bu \u015fartlarda kabul ediyor. Kar\u015f\u0131ndaki adam\u0131 bilmiyor musun? Kar\u015f\u0131s\u0131ndaki adam Muaviye. Bu \u015fartlarla kabul ediyor ama bak\u0131n daha kabulden hemen sonra Muaviye askerleriyle K\u00fbfe\u2019ye gidiyor. 661 y\u0131l\u0131nda K\u00fbfe\u2019ye giderken bir yerde konakl\u0131yorlar. Muaviye halife olarak Cuma namaz\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131r\u0131yor ve hutbede cemaate -ki bunlar\u0131n da \u00e7o\u011fu Hz. Ali yani Hz. Hasan taraftarlar\u0131- \u201cVallahi ben sizinle namaz k\u0131lman\u0131z, oru\u00e7 tutman\u0131z, zek\u00e2t vermeniz ve haccetmeniz i\u00e7in sava\u015fmad\u0131m. Ben sizinle sadece \u00fczerinize em\u00eer olmak i\u00e7in sava\u015ft\u0131m.\u201d diyor. Bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cSiz istemeseniz de Allah bana bunu nasip etti\u201d diyor. Ancak devaml\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz iki halife yani tefrika bulunmaktad\u0131r. Bir yanda Hz. Hasan bir yanda Muaviye bulunuyor. Hz. Hasan ile olan meselenin sonunda da Hz. Hasan kar\u0131s\u0131na zehirlettiriliyor. Kerbela Vakas\u0131\u2019na, 680\u2019e kadar 679\u2019a kadar a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 18 sene Muaviye’nin h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k s\u00fcresi vard\u0131r. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn hemen arkas\u0131ndan 1. Yezit geliyor. Bu sefer Hz. H\u00fcseyin ile yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re taraftarlar\u0131 onun halife olmas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7iyorlar ve hepinizin bildi\u011fi Kerbela Vakas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fiyor. Biliyorsunuz 72 \u015fehit var ve kalan \u00e7oluk \u00e7ocuk hepsi hapsediliyor. Ard\u0131ndan tabii Emevilerin kesin h\u00e2kimiyeti ve genellikle Emevi Devri, f\u00fctuhat devri ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n \u00c7ok zalim valiler \u00f6zellikle bu devirde g\u00f6reve geliyor. T\u00fcrkistan’a g\u00f6nderilen valiler zaten biri Hacc\u00e2c-\u0131 Zalim diye \u00fcn salm\u0131\u015ft\u0131r. Kuteybe bin M\u00fcslim gibi bunlar hep zalim valilerdir. Ama genellikle hep f\u00fctuhat devridir. D\u00fcnya tarihinde y\u00fckseli\u015f d\u00f6neminde genellikle f\u00fctuhat olmu\u015ftur. Ard\u0131ndan medeni eserler, mimari eserler ve ilim bundan sonra ger\u00e7ekle\u015fir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya tarihinde b\u00f6yledir. Hz. \u00d6mer Devri, Muaviye Devri ve genel olarak Emevi Devri f\u00fctuhat devridir, ama yine bu iki s\u00fclalenin rekabeti, sava\u015f\u0131 devam ediyor. Emeviler, 661\u2019den 750\u2019ye kadar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Fakat iddialar bitmemi\u015ftir. Halifelik kimlere aittir? Hz. Ali soyuna veya peygamber soyuna m\u0131 Emevi soyuna m\u0131? Neticede Hz. Ali soyundan olmasa da peygamberimizin amcas\u0131 Abbas’\u0131n soyundan olan Abbasi s\u00fclalesi Eb\u00e2 M\u00fcslim Horasani\u2019nin yard\u0131m\u0131yla 750 y\u0131l\u0131nda Emevileri devirdi.<\/p>\n Eb\u00e2 M\u00fcslim Horasani T\u00fcrkistanl\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle T\u00fcrk\u2019t\u00fcr. Ama baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re belki Acem\u2019dir. Bu konuda tart\u0131\u015fmalar bulunmaktad\u0131r ama T\u00fcrkler onu bir T\u00fcrk kahraman\u0131 gibi benimsemi\u015f ve onun destanlar\u0131n\u0131 bug\u00fcne kadar okumu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Eb\u00e2 M\u00fcslim Horasani sayesinde Abbasi s\u00fclalesi 750 y\u0131l\u0131nda Emevi s\u00fclalesini deviriyor. Devletin ba\u015f\u0131na bu defa peygamberimizin amcas\u0131 Abbas’\u0131n soyundan gelenler ge\u00e7iyor. Bunlar\u0131n ilk halifesi \u201cSeffah\u201d lakab\u0131n\u0131 al\u0131yor. Kan d\u00f6k\u00fcc\u00fc. Sefih de\u011fildir, bu m\u00fcbala\u011fa veznidir, Arap\u00e7ada \u201csefih\u2019in sefihi\u201d anlam\u0131na geliyor Seffah. Bu ilk halife, Emevi s\u00fclalesinden y\u00fczlerce insan\u0131 katlettiriyor. Soyunu kurutuyor yani. Kerbela’n\u0131n \u015feyini g\u00fcdenlere, yas\u0131n\u0131 tutanlara s\u00f6yl\u00fcyorum; Kerbela’n\u0131n \u00f6c\u00fc 80 sene sonra katbekat al\u0131nd\u0131. Daha biz ne Kerbela davas\u0131 g\u00fcd\u00fcyoruz? Bu adam, Kerbela\u2019n\u0131n intikam\u0131n\u0131, Emevi s\u00fclalesinden ne kadar adam varsa hepsini \u00f6ld\u00fcrerek ald\u0131. Sadece birisi ka\u00e7t\u0131, 15-16 ya\u015flar\u0131nda birisi ka\u00e7t\u0131 ve gidip \u0130spanya’da End\u00fcl\u00fcs Emevilerini kurdu. Gerisini k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irdiler. \u0130kinci halife de \u00f6yle. 755\u2019te gelen Mansur, yani ikinci halife\u2026 Bu da gayet kan d\u00f6k\u00fcc\u00fc. O da kan d\u00f6k\u00fcc\u00fc lakab\u0131n\u0131 al\u0131yor. Fakat bu ikinci halife ne yap\u0131yor biliyor musunuz? Cafer Mansur adl\u0131 bu halife kendilerini iktidara getiren Eb\u00e2 M\u00fcslim Horasani\u2019yi ziyafete davet edip adamlar\u0131yla beraber 2000-3000 ki\u015fiyi k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7iriyor. Bu biraz bizim Alp Er Tunga destan\u0131na benziyor. O da \u0130ran h\u00fck\u00fcmdar\u0131n\u0131n ziyafetine gidiyordu. Bizimkiler bug\u00fcn oldu\u011fu gibi biraz saf. Ondan sonra Abbasiler d\u00f6neminde tabii bu defa edebiyatta ve ilimde m\u00fcthi\u015f bir ilerleme var.<\/p>\n Ben \u0130slam tarihinin \u00f6zellikle ilk y\u0131llar\u0131na ait bu \u00f6rnekleri niye verdim? Dini siyaset i\u00e7in kullanman\u0131n ne b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlara ve ne b\u00fcy\u00fck fecaatlere sebep oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in s\u00f6yledim. Daha Emeviler zaman\u0131nda ve Abbasiler zaman\u0131nda iki tane \u00fc\u00e7 tane halife var.11. as\u0131rda Fat\u0131miler halife biziz diyor. End\u00fcl\u00fcs Emevileri halife biziz diyor ve bu tarafta Ba\u011fdat’ta da Abbasi halifesi vard\u0131r. \u00dc\u00e7 tane halife var ve her biri halife oldu\u011funu iddia ediyor. B\u00fcveyho\u011fullar\u0131 diye bir \u0130rani s\u00fclale geliyor, \u015eii s\u00fclale. Ba\u011fdat\u2019\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131na al\u0131yor ve s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Ba\u011fdat yerinden k\u0131p\u0131rdam\u0131yor. Neyse ki bizim Tu\u011frul Bey gelip kurtard\u0131. Sel\u00e7uklu Devleti geldi, Ba\u011fdat’a girdi, B\u00fcveyho\u011fullar\u0131\u2019ndan Abbasi halifesini kurtard\u0131.<\/p>\n Biliyorsunuz ayr\u0131ca \u015eah \u0130smail ile Yavuz Selim ayn\u0131 \u015fekilde din eksenli kavgalara giri\u015ftiler. Asl\u0131nda h\u00e2kimiyet m\u00fccadelesidir. Yani din ekseniyle olsun olmas\u0131n bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu iktidar m\u00fccadelesidir. Dolay\u0131s\u0131yla buradaki halk kar\u015f\u0131s\u0131nda, kim hakl\u0131 kim haks\u0131z meselesini dine dayand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n Dinin h\u00fck\u00fcmlerine dayand\u0131rmak\u2026 As\u0131l mesele buradad\u0131r. Ancak neticede b\u00fct\u00fcn tarihin i\u00e7inde anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z hadiselerden anlamam\u0131z gereken \u015fudur: G\u00fcndelik i\u015f meselelerini halletme konusunu dine dayand\u0131rmak, tefrika yaratmak suretiyle, sadece topluma ve devlete de\u011fil dinin bizatihi kendisine zarar vermektedir. Dinin bizatihi kendisine zararl\u0131 oldu\u011funu vurgulamak istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle diyor diye dini kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman dini sadece birisine g\u00f6re de\u011fil pek \u00e7ok ki\u015fiye b\u00f6l\u00fcyorsunuz. \u201cBirisine g\u00f6re b\u00f6yle diyor, di\u011ferine g\u00f6re b\u00f6yle, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcne g\u00f6reyse b\u00f6yle\u201d diyorsunuz. B\u00f6ylece siz herhangi bir d\u00fcnyevi meselede dini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman sonu\u00e7 olarak \u00e7ok farkl\u0131 noktalara gitmi\u015f oluyorsunuz.<\/p>\n \u015eu anda birka\u00e7 tane teokratik M\u00fcsl\u00fcman devleti yok mu? Elbette var. \u0130ran var, Afganistan var, Suudi Arabistan var. Peki, birbirine benziyor mu? Benzemiyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn d\u00fcnyas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman dine g\u00f6re bunun tek bir \u015fekli ve tek bir idaresi olmas\u0131 laz\u0131m. Vahiy farkl\u0131 de\u011fil, sahih ise hadisler farkl\u0131 de\u011fil. Peki, neden ayr\u0131 ayr\u0131 \u015feyler \u00e7\u0131k\u0131yor? Demek ki herkes ben idareyi dine dayand\u0131raca\u011f\u0131m dedi\u011fi zaman herkes kendine g\u00f6re bir din anlay\u0131\u015f\u0131na sahip olacak. Net olarak ve somut olarak bunu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130ran kendine g\u00f6re din h\u00fck\u00fcmlerine dayand\u0131r\u0131yor, Suudi Arabistan kendine g\u00f6re dayand\u0131r\u0131yor. B\u00f6ylece tefrika devam ediyor. Bizatihi dinin M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n tefrikas\u0131na sebep oldu\u011fu i\u00e7in dinin kendisine zarar veriyor.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k yani bizim dinimiz neden o iddialarla me\u015fgul oluyor biliyor musunuz? \u00c7\u00fcnk\u00fc Hz. \u0130sa’n\u0131n getirdi\u011fi dinle M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k aras\u0131nda \u015fu temel fark vard\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Hz. \u0130sa bir devlet kurmad\u0131. Zavall\u0131n\u0131n daha hayat\u0131nda sadece 12 ki\u015fi kendine inanm\u0131\u015f. Nas\u0131l devlet kursun? H\u00e2lbuki bizim peygamberimiz sadece din kurucusu ve peygamber de\u011fil ayn\u0131 zamanda bir devlet kurucusudur. Buras\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bak\u0131n. Bu bak\u0131mdan Musevilere benzeyebilir; netice itibariyle Hz. Musa da bir devlet kurucusu ve arkas\u0131ndan gelen Musevilerin b\u00fcy\u00fck h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 Davud ve S\u00fcleyman hepsi h\u00fck\u00fcmdar ve devlet idare ediyorlar. Hz. \u0130sa\u2019da b\u00f6yle bir \u015fey yok. Hz. Muhammed bizatihi devlet kurucusu, devletinin ilk h\u00fck\u00fcmdar\u0131d\u0131r ve 10 y\u0131l devleti idare etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla devleti idare ederken yapt\u0131\u011f\u0131 birtak\u0131m uygulamalar vard\u0131r. \u015eimdi, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n devleti idare ederken uygulad\u0131\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcmler do\u011frudan do\u011fruya dinin uyulmas\u0131 gereken h\u00fck\u00fcmleri mi de\u011fil mi? Devleti idare ediyor ve kendi zaman\u0131na g\u00f6re en uygun cevab\u0131 vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rnek al\u0131nmas\u0131 gerekir ama do\u011frudan do\u011fruya ona ba\u011flamak, ona dayand\u0131rmak gerekmez. Peygamberi devlet adam\u0131 olarak ve din kurucusu olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ikisini birbirinden ay\u0131rmak laz\u0131m. Devlet adam\u0131 olarak da peygamberi elbette \u00f6rnek almam\u0131z laz\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n \u015eimdi son olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyeyim ve tamamlayay\u0131m. Sorular ve cevaplar ile devam ederiz.<\/p>\n Bizim dinimiz semavi bir dindir. Allah’tan gelmi\u015f bir vahye dayal\u0131 kutsal bir kitab\u0131 olan, semavi bir din oldu\u011fu i\u00e7in ulvi bir dindir. Oysa devlet y\u00f6netimi, h\u00fck\u00fcmetlerin idare tarz\u0131 be\u015fer\u00eedir. Ulvi olan\u0131 be\u015ferinin derekesine indiriyoruz. Yani laiklik kar\u015f\u0131t\u0131, do\u011frudan do\u011fruya dine dayanan bir idare tarz\u0131 teklif etti\u011finiz zaman ulvi olan\u0131 be\u015fer\u00ee olan\u0131n derekesine indirmi\u015f olursunuz. Derece de\u011fil bak\u0131n dereke yani a\u015fa\u011f\u0131 indiriyoruz. Ulvi olan\u0131 be\u015fer\u00ee olanla yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yoruz. Siz Allah\u2019\u0131n kitab\u0131n\u0131 be\u015fer\u00ee sistemlerle yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorsunuz. Bunun en \u00e7ok zarar\u0131 bizatihi dinin kendisinedir. Onu ulvi makam\u0131nda b\u0131rakmak laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnya \u00e7ok de\u011fi\u015fiyor, dinlerin sadece M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n de\u011fil di\u011fer dinlerin de bu de\u011fi\u015fen d\u00fcnyaya g\u00f6re kendilerini ayarlamalar\u0131 gerekir. Ayarlamazlarsa bu dinlerin kendileri zarar g\u00f6r\u00fcr. Bak\u0131n\u0131z, Amerikan filmlerini seyrediyoruz. Hristiyan kiliselerindeki ilahilere bak\u0131n\u0131z. Adamlar kendilerini yeni duruma g\u00f6re ayarl\u0131yorlar. Bu ilahilere bak\u0131n\u0131z, \u00f6zellikle zenci kiliselerindeki ilahilere bak\u0131n\u0131z. Nas\u0131l ayarl\u0131yorlar kendilerini ve baya\u011f\u0131 zenci m\u00fczi\u011fi okuyorlar. \u0130lahilerde \u201cJesus Jesus\u201d diyorlar. Biz M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 bu \u015fekilde belki yeni meydana gelecek ilahilerle, yeni bir tak\u0131m edeb\u00ee eserlerle i\u015fleyebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc din, sanat\u0131n do\u011fu\u015funda \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bug\u00fcn o muhte\u015fem Avrupa resminde, Avrupa heykelt\u0131ra\u015fl\u0131\u011f\u0131nda, Avrupa\u2019n\u0131n muhte\u015fem klasik m\u00fczi\u011finde Hristiyanl\u0131k vard\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k dininin \u00e7ok \u00f6nemli yeri vard\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131ktan do\u011fuyor ruhu. Bizde de ayn\u0131 \u015fekilde hat sanat\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ard\u0131ndan, maalesef \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131 bug\u00fcne kadar ula\u015fm\u0131\u015f Salat-\u0131 M\u00fcnciye gibi, Tekbir gibi o b\u00fcy\u00fck besteler vard\u0131r. Mevlana’n\u0131n b\u00fcy\u00fck edeb\u00ee eserleri de dinden do\u011fuyor, din kaynakl\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn de modern manada din kaynakl\u0131 bir heyecanla bu eserleri meydana getirebiliriz. Musikide, edebiyatta ve di\u011fer sanatlarda eserler meydana getirebiliriz. Belki dini bu \u015fekilde bir y\u00fcce makamda tutmak ve bu \u015fekilde yarat\u0131c\u0131 fonksiyonuyla ortaya koymak gerekir. Ama bu dini, s\u00fcfli siyasetin i\u00e7ine sokarsak dedi\u011fim gibi her \u015feyden \u00f6nce dinin kendisine ve M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyaya zarar veririz. Hepinize te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n Hakan Paksoy:<\/strong> Hocama \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyoruz. \u00c7ok tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r konular\u0131n oldu\u011fu \u00e7ok geni\u015f bir sahada dar bir zamanda bir tarih \u00f6zeti s\u0131\u011fd\u0131rmaya gayret etti. \u00c7ok da \u00f6zet ve g\u00fczel bilgiler verdi. Sizlerden soruyu almadan \u00f6nce ilk soruyu ben sorarak ba\u015flamak istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc hocam\u0131z g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ya\u015fayan en \u00f6nemli dilbilimcilerinden birisidir. Hocam sek\u00fclerlik de burada tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r hale geldi. Sek\u00fclerlik ve laiklik birbiriyle nas\u0131l ili\u015fki kurar? Sek\u00fclerli\u011fi bunun yerine koyabilir miyiz ve bir de halifelik bug\u00fcnlerde yine tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r bir konu haline geldi. Anlatt\u0131klar\u0131n\u0131zdan anla\u015f\u0131l\u0131yor ki halife devlet ba\u015fkan\u0131, \u201cM\u00fcminlerin Emiri\u201d. Halk\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 anlamda sanki dinin tek temsilcisi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu bir problem h\u00e2lini almaya ba\u015flad\u0131. Sizce bu konuda ne yapmal\u0131y\u0131z?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun<\/strong>: Birinci olarak laiklik ve sek\u00fclerlik aras\u0131nda \u00e7ok fark yoktur. Sek\u00fclerlik, Anglosakson d\u00fcnyas\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur. Laiklik ise Fransa\u2019da do\u011fmu\u015ftur. Do\u011fu\u015f yerleri farkl\u0131 ve do\u011fu\u015f yerleri farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in de ikisi aras\u0131nda baz\u0131 n\u00fcanslar var. \u0130ki toplumdan, iki co\u011frafyadan ileri gelen baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Tabii ki bizim bat\u0131 medeniyetini \u00f6\u011frenmemiz Fransa kanal\u0131yla oldu\u011fu i\u00e7in laiklik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z, kelimenin kullan\u0131lmas\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere Fransa merkezlidir. Yani devletin duruma h\u00e2kim olmas\u0131d\u0131r. Din i\u015flerinin devlete ba\u011fl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Sek\u00fclerlikte, i\u015fte Amerika’da g\u00f6r\u00fcyoruz ayr\u0131 ayr\u0131 kiliseler vard\u0131r. Neticede orada da, her ikisinde de s\u00f6yledi\u011fimiz laiklik tarifi vard\u0131r. Yani laiklikte de sek\u00fclerlikte de devlet i\u015fleri betahsis din kurallar\u0131ndan dayand\u0131r\u0131lmaz. Ama sek\u00fclerlikte, Amerikan \u00f6rne\u011finde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, kiliseler kendi kendilerini y\u00f6netilirler ve ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131rlar. Devlete ba\u011fl\u0131 de\u011fillerdir. T\u00fcrkiye’de sek\u00fclerlikten yana olanlar \u00f6zellikle birtak\u0131m tarikatlar ve cemaatler ba\u011f\u0131ms\u0131z olmay\u0131, Amerika gibi olmay\u0131 istemektedirler. Bu bak\u0131mdan istemektedirler. Diyanet de olmas\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131z olsun diye isterler. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn o zaman her cemaat, her tarikat ayr\u0131 bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnecek. \u0130\u015fte bunun Almanya’daki \u201cAlmanc\u0131lar\u201d aras\u0131nda \u00f6rnekleri net olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Nas\u0131l birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fma h\u00e2linde olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n \u0130kinci soruya gelince. Halife zaten kelime olarak ondan sonra gelen demektir. Halef selef diyoruz. Yani halef; benden sonra benim makam\u0131ma gelen ki\u015fi demektir. Peygamberden sonra o makama yani devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131na gelen Hz. Ebubekir de onun halifesidir. Sonra o makama gelen ki\u015fi halife oluyor. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta din kurallara g\u00f6re idare etme meselesi i\u015fte bu bir bak\u0131mdan devleti elde tutman\u0131n dayana\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Kendi y\u00f6netiminde yani ayn\u0131 zamanda dinin de y\u00f6neticisi durumundad\u0131r. Hatta ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir tek yerde tek imam oluyordu yani bir tek yerde namaz k\u0131l\u0131n\u0131yordu. Ama \u015fimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0130ran ve M\u0131s\u0131r fethedilmi\u015f, o zaman her yerde ayr\u0131l\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla halifelik sadece din ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil daha do\u011frusu esasta devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 oluyor. Ondan sonra da Fat\u0131milerde, End\u00fcl\u00fcs\u2019te ve Abbasilerde hepsinde bir halifelik var. En son M\u0131s\u0131r Meml\u00fcklerine ge\u00e7iyor; oradan da bizim Yavuz Sultan Selim halifeli\u011fi al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda ne oluyor? Zaman i\u00e7inde, tarih\u00ee geli\u015fimi i\u00e7inde halifelik mevcut devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerine ilave edilmi\u015ftir. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n da lideri yani di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman devletlerin topraklar\u0131 devlete ba\u011fl\u0131 olmasa da halife di\u011fer b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyan\u0131n lideri oluyor. Tabii ki bu imtiyaz sa\u011fl\u0131yor. Bu zamanla siyasi bir kavram oluyor. Neticede birtak\u0131m kararlarda \u015eeyh\u00fclislamdan fetva al\u0131yorlar. Ancak genellikle \u015feyh\u00fclislam bug\u00fcnk\u00fc Diyanet\u2019ten daha ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Genellikle \u015feyh\u00fclislam, padi\u015fah\u0131n istedi\u011fi karar\u0131 verir. Zaman zaman itiraz edenler olmu\u015ftur. Sanki hep b\u00f6yleymi\u015f gibi \u00f6rnek g\u00f6sterenler vard\u0131r. Padi\u015faha kar\u015f\u0131 gelen, fetva veren \u00e7ok nadirdir. \u015eeyh\u00fclislam % 99 halife ve padi\u015fah nas\u0131l isterse ona g\u00f6re karar vermi\u015ftir. \u015eeyh\u00fclislam, padi\u015faha ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Birinci konuk<\/strong>: Hocam d\u00f6rt hak mezhep konusu hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Mezhepleri hak veya bat\u0131l olarak g\u00f6rmek sizce do\u011fru mudur? Bu konular\u0131n suiistimal edilmesini istemiyoruz. Bu konular\u0131n kullan\u0131lmamas\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flar\u0131z?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun:<\/strong> Asl\u0131nda mezhepler y\u00fcz sene sonra ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Meselelerin \u00e7o\u011falmas\u0131, farkl\u0131 mezheplerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta mezhep, bir meseleye birinin farkl\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6tekinin farkl\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir husustur. Hicret’ten y\u00fcz sene sonraki meseleler kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00f6rt mezhep ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer bug\u00fcn\u00fcn meseleleri kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek ka\u00e7 bin tane mezhep \u00e7\u0131kmas\u0131 laz\u0131m. Neyse ki onu dondurmu\u015flar ve bana sorarsan\u0131z o da isabetli olmu\u015f. Dini siyasette asla kullanmamak gerekir. Bug\u00fcn bu da kime d\u00fc\u015fer? Bunu toplumlara anlatmak, toplumlara benimsetmek siyasi \u00f6nderlere d\u00fc\u015fer. Siyasi \u00f6nderler birbirine bakarak \u015fu anda dini di\u011ferinden daha fazla kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Biri \u00f6b\u00fcr\u00fcne bak\u0131yor ve o dini kullan\u0131yor. O da ben de kullanaca\u011f\u0131m diyor. \u00d6zellikle etkili olan siyasi \u00f6nderlerin \u0131srarla dini siyasette kullanmamak gerekti\u011fini kendi toplumuna, kendine oy verenlere anlatmal\u0131lard\u0131r. Bu bak\u0131mdan toplumu e\u011fitmeliyiz. Toplumu e\u011fitme g\u00f6revi siyasi \u00f6nderlere d\u00fc\u015fer. \u0130n\u00f6n\u00fc \u00f6rne\u011fi vard\u0131r; biri ona burada M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00e7ok bahsedin demi\u015f. O da \u201cAllaha\u0131smarlad\u0131k\u201d demi\u015f. Sonra da daha fazla bahsedin diyenlere \u201cAllaha\u0131smarlad\u0131k dedim ya\u201d demi\u015f. Do\u011frusu budur. Siz siyaset konu\u015furken neden dinden bahsediyorsunuz? Alparslan T\u00fcrke\u015f genel ba\u015fkan se\u00e7ildi\u011fi zaman 1965 Kurultay\u0131’nda -CKMP d\u00f6nemiydi- Genel Ba\u015fkan se\u00e7ildi\u011fi zaman \u00e7ok m\u00fcthi\u015f ve tesirli bir konu\u015fma yapt\u0131. Orada ben de vard\u0131m ve orada olanlar bilirler. En \u00e7ok alk\u0131\u015flanan c\u00fcmlesi nedir bilir misiniz? \u201cT\u00fcrk Milletinin % 98’i M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r\u201d. En \u00e7ok alk\u0131\u015flanan c\u00fcmle bu oldu. Ama bunun arkas\u0131 iyi gitmedi. Burada kalmal\u0131yd\u0131. Anlatmal\u0131yd\u0131k kendi toplumumuza. D\u00fcnyan\u0131n idaresi ve devletin idaresi ba\u015fka \u015feydir; dindarl\u0131k ba\u015fka \u015feydir. Elbette \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mal\u0131y\u0131z. Dindar insanlar\u0131m\u0131z\u0131n ibadetlerini yapmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7al\u0131m. Din adam\u0131 yeti\u015fmesi ve din\u00ee bilgilerin geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7al\u0131m. Hatta dedi\u011fim gibi dine dayal\u0131 olarak sanatlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7al\u0131m. Bunlar\u0131 yaps\u0131n idarecilerimiz ama devlet i\u015flerinde dini kullanmas\u0131n.<\/p>\n \u0130kinci konuk:<\/strong> Din i\u00e7in fetih kavram\u0131na nas\u0131l bakmam\u0131z gerekir?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun: <\/strong>\u0130slam tarihi fetihler tarihidir. Fetihler tarihine elbette olumlu bak\u0131yoruz ama d\u00f6nemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Yak\u0131n zamanlara kadar asker\u00ee olarak fetihler yapm\u0131\u015f\u0131z. Belki bug\u00fcn bilim alan\u0131nda, teknoloji alan\u0131nda ve sanat alan\u0131nda fetihler ile ilerlemeliyiz. Fetih, \u0130slam tarihinin esaslar\u0131ndan biridir<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc konuk:<\/strong> De\u011ferli Hocam\u0131za verdi\u011fi bilgiler i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Bizlere ders verici olaylar anlatt\u0131. Tarihte ya\u015fanm\u0131\u015f bu olaylar\u0131n tekerr\u00fcr etmemesi i\u00e7in toplumu nas\u0131l bilin\u00e7lendirmeliyiz? Bug\u00fcnk\u00fc durumu nas\u0131l yorumluyorsunuz? Elle tutulur neler yapabiliriz?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun: <\/strong>Te\u015fekk\u00fcr ederim. Asl\u0131nda benim bu konu\u015fmay\u0131 yapmam\u0131 sa\u011flayan Yeni\u00e7a\u011f\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131m son yaz\u0131d\u0131r. O yaz\u0131da ben bug\u00fcn de dine dayanan iki grubun m\u00fccadelesi dolay\u0131s\u0131yla o yaz\u0131y\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131m. Her iki grup da dine dayand\u0131r\u0131yor g\u00f6r\u00fc\u015flerini. \u0130\u015fte \u015fu andaki iktidar ve cemaat denen gruplar k\u0131yas\u0131ya kavga ediyorlar. Tarihteki tefrikan\u0131n bir nevi yenisi oluyor. Siyasi kavgalar\u0131n topluma zarar\u0131 olur ama bunu dine dayand\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u00e7in dine de zarar\u0131 var. Biri mill\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f di\u011feri cemaat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde. Dine dayand\u0131r\u0131yorlar ve \u015fu anda birisi iktidar, birisi de \u015fu saate kadar iktidar orta\u011f\u0131yd\u0131. Bu i\u015fi dine dayand\u0131rarak yapmamal\u0131y\u0131z. Bunu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Tarihten bunun i\u00e7in \u00f6rnekler verdim. Bug\u00fcn de dine dayand\u0131ranlara, toplum ve millet olarak bizim hay\u0131r dememiz gerekir. Bu toplumun y\u00f6netimini dine dayand\u0131rmay\u0131n. Dine dayand\u0131rmaya kalk\u0131lmamas\u0131 laz\u0131m diye onlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131z laz\u0131m. Bak\u0131n bu \u00e7ok \u00f6nemli. \u015eu anda fiil\u00ee olarak T\u00fcrkiye kimden zarar g\u00f6r\u00fcyor? Tahmin ediyorum ki buradaki topluluk bunda hemfikirdir. \u015eu anda iktidardan zarar g\u00f6r\u00fcyor. Tabii ki iktidar\u0131n da dini alet etmesinden toplum zarar g\u00f6r\u00fcyor ve b\u00f6l\u00fcnmeye gitti\u011fi konusunda da buradaki topluluk hemfikirdir. \u015eu anda da acil tehlike budur; T\u00fcrkiye’yi b\u00f6lmeye g\u00f6t\u00fcrecek tehlike budur; bunu \u015fu veya bu \u015fekilde ortadan kald\u0131rmam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc konuk: <\/strong>S\u00f6yledikleriniz do\u011fru tespitler. Ancak bug\u00fcnk\u00fc sistemde siyaseti dine dayand\u0131rmayacaksak neye dayand\u0131raca\u011f\u0131z?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun: <\/strong>Tabii dinin yerine be\u015fer\u00ee sistemleri ikame ediyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc be\u015fer\u00ee toplumlar\u0131n y\u00f6netimi s\u00f6z konusudur. Yani be\u015fer\u00ee olan insan toplumlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi s\u00f6z konusudur. Bu y\u00f6netim siyasetle yap\u0131lacakt\u0131r. Siyaseti yapanlar siyasi partilerdir. Siyasi partilerin programlar\u0131na da yans\u0131yacakt\u0131r. Kur\u2019an’\u0131 referans vermek, hadisi referans vermek g\u00fcnl\u00fck siyasi i\u015flerde kesinlikle yanl\u0131\u015ft\u0131r ve dinin kendisine zarard\u0131r. Ulvi olan\u0131 be\u015fer\u00eenin derekesine indirmemeliyiz. Be\u015fer\u00ee ile yar\u0131\u015ft\u0131rmamak laz\u0131m.<\/p>\n Be\u015finci konuk:<\/strong> Tarihimizde Maturidi inanc\u0131n\u0131n yani ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, Ahi te\u015fkilat\u0131n\u0131n, Hoca Ahmet Yesevi\u2019nin etkisi ve yeri \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bunlar hakk\u0131nda neler s\u00f6ylemek istersiniz?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun: <\/strong>Mezhepler, tarikatlar ve veliler, tarihimizde bunlar\u0131n oynad\u0131klar\u0131 roller bence biraz farkl\u0131 konulard\u0131r. Elbette tarihimizde m\u00fcspet rol oynayan tarikatlar, veliler de vard\u0131r. Bunlar ayr\u0131 olarak incelenmelidir. Ama benim as\u0131l \u00fczerinde durmak istedi\u011fim bug\u00fcn bunlara ba\u011fl\u0131 olarak devleti ve toplumu y\u00f6netmeye kalk\u0131\u015fmamakt\u0131r. Neticede bunlara ba\u011fl\u0131 olarak devleti ve toplumu, e\u011fitmeye ve y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015fan iki grubun bug\u00fcn nas\u0131l birbirine girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Alt\u0131nc\u0131 konuk: <\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130\u00e7tihat kap\u0131s\u0131 kapand\u0131 m\u0131? M\u00fc\u00e7tehit dedi\u011fimiz ki\u015filer var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun:<\/strong> Bence \u0130\u00e7tihat kap\u0131s\u0131 tarihte kapanmamal\u0131yd\u0131. Ancak bug\u00fcn \u00f6yle bir \u015feye ihtiya\u00e7 yok. Ba\u015ftan beri toplumun din\u00ee kurallar\u0131 referans vererek idare edilmemesi gerekti\u011fini savunuyoruz. Buna g\u00f6re zaten bug\u00fcn i\u00e7tihada falan da gerek yok ama vatanda\u015flar\u0131n din\u00ee meselelerinde bir teredd\u00fcde d\u00fc\u015ft\u00fckleri zaman ba\u015fvuracaklar\u0131 makam zaten var. Konu\u015fmam\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda anlatt\u0131k. En y\u00fcksek din \u00e2limlerinden olu\u015fan bir Din \u0130\u015fleri Y\u00fcksek Kurulu ile bunlara zaten cevap veriliyor. M\u00fc\u00e7tehit meselesinde ise bug\u00fcn \u00e7ok iyi yeti\u015fmi\u015f, \u00e7ok bilgili ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z da var. Tarihteki \u00f6nemli din\u00ee \u00e2limler ile mukayese edebilece\u011fimiz din \u00e2limlerine sahibiz bug\u00fcn.<\/p>\n Yedinci konuk:<\/strong> Hristiyan d\u00fcnyas\u0131 Vatikan ve Fener Rum patrikhanesi etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015ftir. Bir birliktelik vard\u0131r. \u0130slam devletlerinde b\u00f6yle bir din\u00ee birlik, din\u00ee bir heyet var m\u0131d\u0131r? Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n se\u00e7ilmi\u015f siyasiler taraf\u0131ndan atanmas\u0131 sizce do\u011fru bir karar m\u0131d\u0131r?<\/p>\n Ahmet Bican Ercilasun: <\/strong>Hristiyanlarda bir birliktelik yoktur. Vatikan Katolikler ve Patrikhane de Ortodokslar i\u00e7in vard\u0131r. Protestanlarda ise her birinin ayr\u0131 bir kilisesi vard\u0131r. Bir birlik yoktur. M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda da bana g\u00f6re birlik yoktur. Bizim kendi Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z var ve dini meselelere biz kendimize g\u00f6re cevap veriyoruz. Ancak \u0130ran zaten teokratik olarak bir \u0130slam Devleti oldu\u011funu iddia ediyor ve kendi imamlar\u0131na g\u00f6re, dine g\u00f6re cevap verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Suudi Arabistan, Afganistan ve Pakistan i\u00e7in de durum ayn\u0131d\u0131r. Dine g\u00f6re idare etmeyen makamlarda da din konular\u0131nda bu konulara cevap veren farkl\u0131 kurulu\u015flar vard\u0131r. Ancak onlar\u0131 ben bilmiyorum. M\u0131s\u0131r’da ve Suriye’de ne var bilmiyorum. Bizde Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019da El-Ezher \u015feyhi vard\u0131r. O kadar\u0131n\u0131 biliyorum ama \u00e7ok net bilmiyorum. Bizdeki Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 gibi orada da bir Din \u0130\u015fleri Y\u00fcksek Kurulu var. Buna benzer ve denk kurulu\u015flar var m\u0131 oralarda \u00e7ok net bilmiyorum. Bence atanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n hi\u00e7bir sak\u0131ncas\u0131 yoktur. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131, iktidar\u0131n kuklas\u0131 olabilir ve oldu\u011funun \u00f6rneklerini g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Ancak Din \u0130\u015fleri Y\u00fcksek Kurulu’nun vatanda\u015flar\u0131n bir din konusunda teredd\u00fctlerine cevap verirken h\u00e2l\u00e2 ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama Diyanet\u2019i ortadan kald\u0131r\u0131rsan\u0131z ortal\u0131\u011f\u0131 cemaatlere ve tarikatlara b\u0131rak\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n Hakan Paksoy:<\/strong> Arkada\u015flar bug\u00fcn insanlar\u0131n hayat\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemi ve toplumsal ili\u015fkilerindede en k\u0131r\u0131lgan noktalar\u0131ndan biri olan din-siyaset ili\u015fkisini bu konuyu \u00e7ok iyi bilen ve bug\u00fcn T\u00fcrk milletinin en k\u0131ymetli evlatlar\u0131ndan biri olan Ahmet Hoca’n\u0131n kendisinden dinledik. \u00d6zetle anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla ve biraz da kendi c\u00fcmlelerimi katarak \u00f6zet ge\u00e7mek istiyorum; zamandan, mek\u00e2ndan ve s\u0131n\u0131rdan m\u00fcnezzeh olan b\u00fcy\u00fck dinimizi d\u00fcnyevi i\u015flere kar\u0131\u015ft\u0131rarak, kavgan\u0131n i\u00e7ine girdirerek, \u00f6zellikle hocam\u0131z\u0131n kendi c\u00fcmlesi ile \u201co derekeye indirerek\u201d, dini siyasetin ta\u015fl\u0131 yollar\u0131na sokarak zarar vermememiz gerekiyor. Bunu bir M\u00fcsl\u00fcman ve T\u00fcrk olarak yapmayal\u0131m. Burada da \u00e7ok zarar g\u00f6r\u00fcr\u00fcz dedi. Bence de do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyor ve in\u015fallah 2014 y\u0131l\u0131nda b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara sebep olan bu siyasetin labirentlerinden yeniden sa\u011f salim \u00e7\u0131kar\u0131z. Dilerim ki T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin, T\u00fcrk milliyet\u00e7ilerinin ve T\u00fcrk milletinin akl\u0131selim sahibi insanlar\u0131n\u0131n s\u00f6zleri T\u00fcrk milletinin \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan dinlenir ve biz tarihteki yolculu\u011fumuza yeniden koyuluruz. Hepinize iyi ak\u015famlar dilerim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bug\u00fcne kadar hep siyaset dinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lmal\u0131 dendi. Ercilasun, 2014\u2019teki konu\u015fmas\u0131nda esas \u00f6nemli olan\u0131n dinin siyasetten ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130slam\u2019\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda bile dinin siyasete alet edilmesinin \u00e7ok vahim sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. <\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":1483,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,2],"tags":[],"coauthors":[11],"class_list":["post-1478","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1478"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1478\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1478"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}