{"id":15396,"date":"2022-04-16T19:00:00","date_gmt":"2022-04-16T16:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=15396&preview=true&preview_id=15396"},"modified":"2022-04-17T17:48:59","modified_gmt":"2022-04-17T14:48:59","slug":"azerbaycanda-rusya-algisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/azerbaycanda-rusya-algisi\/","title":{"rendered":"Azerbaycan’da Rusya alg\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"

10 Kas\u0131m Deklarasyonu (2020) Rus fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc siyasi d\u00fc\u015f\u00fcncenin merkezine geri getirdi. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n kesilmesi ve Karaba\u011f’a asker konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131 Rusya’y\u0131 yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131. H\u00fck\u00fcmet s\u00f6zc\u00fcleri ve genel olarak Rusya’n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n savunucular\u0131, 10 Kas\u0131m gerilemesini hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in dikkate de\u011fer tezler ortaya koymaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r ve bu propaganda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde farkl\u0131 frekanslarda devam etmektedir. Temel tezler \u015funlard\u0131r: Son Karaba\u011f Sava\u015f\u0131’na m\u00fcdahale etmedi\u011fi i\u00e7in Rusya’ya minnettar olmal\u0131y\u0131z; Rusya devasa bir devlettir, ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ahmakl\u0131kt\u0131r; Rusya zaten Karaba\u011f’dayd\u0131; Rusya\u2019y\u0131 k\u0131zd\u0131rmamal\u0131y\u0131z; Rusya yak\u0131nda \u00e7\u00f6kecek, sonra Karaba\u011f sorunu kolayca \u00e7\u00f6z\u00fclecek\u2026<\/em><\/p>\n

Mill\u00ee pozisyonda olanlar elbette farkl\u0131 bir mant\u0131k \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. En \u00f6nemlisi Karaba\u011f’dan her g\u00fcn gelen endi\u015fe verici haberler Rusya’n\u0131n ve\/veya yetkililerin yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Vatanda\u015flar\u0131m\u0131z 11 ayd\u0131r bu haberle yat\u0131p kalkt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131lara girmeyece\u011fiz. 44 g\u00fcnl\u00fck \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 zaten durdurulmu\u015f olsa da, sonraki ilerleme hen\u00fcz mant\u0131kl\u0131 bir sonuca varmad\u0131. S\u00fcre\u00e7 devam ediyor. Bu nedenle konuya uzaktan ama i\u00e7eri\u011fi y\u00f6n\u00fcnden yakla\u015fmak daha faydal\u0131 olabilir. \u201cNas\u0131l?\u201d<\/em> diye de\u011fil \u201cNi\u00e7in?<\/em>\u201d diye sorup, elimizden geldi\u011fince do\u011fru ve objektif bir \u015fekilde cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Mill\u00ee siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde Rusya’n\u0131n yeri meselesinden yola \u00e7\u0131karak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelece\u011fiz.<\/p>\n

Rusya ne getirdi ne g\u00f6t\u00fcrd\u00fc?<\/h2>\n

\u015eimdi Azerbaycan’\u0131n Rusya ile g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak birle\u015fme hikayesine inanan birini bulmak zor. Ama onlarca y\u0131ld\u0131r bu fikir beyinlere yerle\u015ftirildi ve bo\u015f kafalarda yerini ald\u0131. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndaki resmi tarih\u00e7ilik, Azerbaycan hanlar\u0131n\u0131n do\u011fru bir se\u00e7im yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti. \u00dc\u00e7 k\u00f6t\u00fcden en iyisi se\u00e7ilmi\u015f. Yani geri kalm\u0131\u015f \u0130ran’\u0131 veya Osmanl\u0131’y\u0131 de\u011fil, geli\u015fmi\u015f Rusya’y\u0131 se\u00e7tiler. Se\u00e7tikleri Rusya bu aptall\u0131\u011f\u0131n bedelini \u00e7ok ge\u00e7meden \u00f6detti. Kurak\u00e7ay Antla\u015fmas\u0131\u2019na (May\u0131s 1805) kar\u015f\u0131l\u0131k i\u00e7 i\u015flerinde hakimiyetlerini koruyacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Bir y\u0131ldan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra (\u015eubat 1806), Karaba\u011fl\u0131 \u0130brahim Han ve ailesi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Hanl\u0131klar birbiri ard\u0131na la\u011fvedildi, han ve bey aileleri da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. H\u00e2lbuki \u015fimdi y\u00fcceltilen hanlar\u0131m\u0131z b\u00f6yle bir kaderi g\u00f6rebiliyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc burunlar\u0131n\u0131n ucundaki “Tiflis han\u0131”n\u0131n ailesi de ayn\u0131 muameleyi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki trajik tarihimizden \u00e7\u0131kar\u0131lacak ba\u015fka bir ders daha var: Rusya s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmad\u0131.<\/p>\n

Biraz da Azerbaycan’a yerle\u015fmi\u015f olan Rusya’ya kar\u015f\u0131 farkl\u0131 tutumdan bahsedelim. Lise ders kitaplar\u0131ndan biliyoruz: Mirza Fatali Ahundov ve di\u011fer yetkililer, eli kalem tutan e\u011fitimli kesimin bir k\u0131sm\u0131 (\u00f6rne\u011fin Karaba\u011fname yazarlar\u0131) Rus h\u00fck\u00fcmetini bir l\u00fctuf olarak g\u00f6rd\u00fcler. Ahundov, yeni gen\u00e7li\u011fin temsilcisi Hasan Bey Zerdabi’ye tavsiyede bulundu: \u201cYakam\u0131z\u0131 b\u0131rak! \u015e\u00fck\u00fcrler olsun ki Rus devletinin himayesinde ge\u00e7en zamanlar\u0131n zulm\u00fcnden ve bask\u0131s\u0131ndan kurtulduk, huzura kavu\u015ftuk ve hayat\u0131m\u0131zdan raz\u0131y\u0131z.\u201d[1]<\/a> Zerdabi ve yeni nesil gen\u00e7lik esarete raz\u0131 de\u011fildi. Ahundov’un konformist tavr\u0131n\u0131n aksine, Zerdabi hanedan\u0131, tarih\u00ee ve \u00e7a\u011fda\u015f ger\u00e7ekli\u011fi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Ak\u0131nc\u0131’da \u015fu ifadeleri buluyoruz: \u201c\u2026Biz Rus devletine boyun e\u011fdik.\u201d, \u201cRus devleti ilimizi i\u015fgal etmeden \u00f6nce\u201d[2]<\/a> Yani Azerbaycan’\u0131n i\u015fgal edildi\u011fini ve s\u00f6m\u00fcrge rejiminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131lar ve vatanda\u015flar\u0131n\u0131n bu ger\u00e7e\u011fi anlamas\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131da bulundular.<\/p>\n

Rus yanl\u0131lar\u0131, Rus s\u00f6m\u00fcrge sistemini takdir etmenin yan\u0131 s\u0131ra, Rusya’n\u0131n Azerbaycan’a medeniyet getirdi\u011fini iddia ediyor ve Avrupa medeniyetinin Rusya vas\u0131tas\u0131yla Azerbaycan’a geldi\u011fi i\u00e7in minnet duyuyor. H\u00e2lbuki bu tezlerin s\u0131radan mant\u0131kla ilgili bir sorunu var. Rusya Azerbaycan’a hi\u00e7bir \u015fey getirmek i\u00e7in gelmedi -medeniyet bile. Buraya ihtiyac\u0131 olan serveti edinmek i\u00e7in geldi. Rusya\u2019n\u0131n Avrupa medeniyetine ihtiyac\u0131 vard\u0131 (h\u00e2l\u00e2 da var), bu Avrupa de\u011ferleri elbette Rus h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan in\u015fa edilen engelleri a\u015farak Azerbaycan’a girebilirdi…<\/p>\n

Rusya’n\u0131n Kuzey Azerbaycan’a medeniyet getirmesinden bahsetmi\u015fken, bir ad\u0131m daha ileri giderek, baz\u0131 \u00e7ok bilmi\u015f G\u00fcneyli soyda\u015flar\u0131m\u0131zdan, bu t\u00fcr bayat ve yanl\u0131\u015f fikirleri (Rusya olmasayd\u0131 G\u00fcneyin durumuna d\u00fc\u015ferdiniz) yaymamalar\u0131n\u0131 beklerdik. Kuzeyin milliyet\u00e7ileri, Rus h\u00fck\u00fcmetini ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fini Kuzey Azerbaycan’\u0131n geli\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda en etkili fakt\u00f6r olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Her h\u00e2l\u00fckarda, bizim bu \u201c\u00e7ok bilmi\u015flerden\u201d daha az\u0131n\u0131 bilmiyorlard\u0131.<\/p>\n

Tarih boyunca, Rus s\u00f6m\u00fcrge sistemi daha da ac\u0131mas\u0131z h\u00e2le geldi; bozguncu, talanc\u0131 ve bask\u0131c\u0131 bir karaktere b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. 28 May\u0131s Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirgesi zorunluluktan do\u011fdu. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olmayan bir millet gelece\u011fini garanti edemez! Bu siyaset felsefesini ortaya \u00e7\u0131karan Rusya T\u00fcrkleri aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taraftar\u0131 atalar\u0131m\u0131z oldu! Az bilinen bir tarihi ger\u00e7e\u011fi de ekleyelim: Azerbaycan politikac\u0131lar\u0131n\u0131n \u0131srarlar\u0131 sonucunda G\u00fcrc\u00fcler ve Ermeniler de G\u00fcney Kafkasya’n\u0131n Rusya’dan ayr\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde oy kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Mill\u00ee tarihimizin y\u00fcz\u00fcne bir bak\u0131n: 28 May\u0131s Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan sadece 23 ay sonra 27 Nisan \u0130\u015fgali (1920) geldi. \u0130kinci i\u015fgali kolayla\u015ft\u0131ran etkenlerden biri de zaferle sonu\u00e7lansa da Birinci Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Bu arifede Rus-Bol\u015fevik tutuklu Aliheydar Garayev mecliste yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada Karaba\u011f’da ya\u015fananlar\u0131n Avrupal\u0131 \u200b\u200bemperyalistlerin i\u015fi oldu\u011funu ve Azerbaycan’\u0131n bu sorunu tek ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6zemeyece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc ve \u015funu teklif etti: “Do\u011fu milletlerinin haklar\u0131n\u0131 savunan K\u0131z\u0131l Ordu [?] Gelip Karaba\u011f ayaklanmas\u0131na bir son versin, sonra Anadolu’ya gidip yard\u0131ma gitsin.”[3]<\/a> 27 Nisan’da Rus emperyalizmi bir kez daha vaat etti: 1. XI K\u0131z\u0131l Ordu, Bak\u00fc’ye girmeden demiryoluyla Anadolu’nun yard\u0131m\u0131na gidecektir; 2. Azerbaycan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc her t\u00fcrl\u00fc sald\u0131r\u0131dan korunacakt\u0131r; 3. Azerbaycan ordusu oldu\u011fu gibi kalacak ve da\u011f\u0131t\u0131lmayacakt\u0131r; 4. Azerbaycan siyasi partileri \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini ve serbestliklerini koruyacaklar; 5. Eski politikac\u0131lar\u0131n, h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin veya milletvekillerinin hi\u00e7biri siyasi su\u00e7larla itham edilmeyecek; 6. Tamamen \u00f6zg\u00fcrce toplanacak olan Azerbaycan meclisleri y\u00f6netim \u015feklini belirleyecektir.[4]<\/a> Bol\u015fevik k\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Rus emperyalizmi bu maddelerin hi\u00e7birine uymad\u0131(!). Bunu bir kenara yazal\u0131m: Rusya bu sefer de s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmad\u0131!<\/em><\/p>\n

Ancak yerli Rus\u00e7ular\u0131n dilleri a\u00e7\u0131ld\u0131 ve g\u00f6zleri parlad\u0131. Bu kesimin heyecan\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 genelle\u015ftirerek Devrim Komitesi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na atanan Neriman Nerimanov \u00fcnl\u00fc form\u00fcl\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klad\u0131: Azerbaycan Cumhuriyeti’nin daimi mutlulu\u011fu Rusya’ya ba\u011fl\u0131d\u0131r.[5]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Sovyet Azerbaycan\u0131’n\u0131n uzun Sovyet d\u00f6neminde e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir ekonomik geli\u015fme kaydetti\u011fi fikrini \u00e7\u00fcr\u00fctebilecek ger\u00e7eklerden birini se\u00e7elim. Sovyet tahminlerine g\u00f6re, 1922 ile 1981 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda SSCB’de sanayi \u00fcretimi 514 kat artarken, Sovyet Azerbaycan’\u0131nda bu rakam sadece 138 idi.[6]<\/a> Mill\u00ee kimli\u011fin yok edilmesinden, \u00fclke kaynaklar\u0131n\u0131n vah\u015fice s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinden, n\u00fcfusun kaliteli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yok edilmesinden, Rus medeniyeti ve devleti ile ba\u011flant\u0131l\u0131 yerel hizmetk\u00e2rlar\u0131n (nomenklatura) yeti\u015ftirilmesinden ve bunlar\u0131n halka s\u0131zmas\u0131ndan bahsetmiyoruz.<\/p>\n

Sovyetler Birli\u011fi’nin varisi, Rusya Federasyonu; Eski SSCB topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 76’s\u0131na, n\u00fcfusunun y\u00fczde 50’sine, ekonomisinin y\u00fczde 45’ine ve askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 33’\u00fcne sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, Azerbaycan Cumhuriyeti’nde h\u00e2l\u00e2 dev bir g\u00fc\u00e7 olarak kald\u0131. En \u00f6nemlisi, Azerbaycan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ve egemenli\u011fine y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00c7arl\u0131k ve Sovyet rejimlerinden miras ald\u0131.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n Azerbaycan stratejisi<\/h2>\n

Azerbaycan’\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin 1994 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z makalenin[7]<\/a> h\u00fck\u00fcmleri bug\u00fcn de ge\u00e7erlidir. Makalenin Rusya Federasyonu ile ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fc oldu\u011fu gibi vermenin b\u00fcy\u00fck bir hata olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u201cRusya, k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 taban\u0131n\u0131 yeniden in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve hen\u00fcz finansal, teknolojik veya ideolojik ara\u00e7lara sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in asker\u00ee ve siyasi bask\u0131y\u0131 yo\u011fun bir \u015fekilde kullan\u0131yor. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Azerbaycan Cumhuriyeti, Rusya’n\u0131n bu e\u011filiminin \u00f6n\u00fcndeki \u00f6nemli engellerden biridir. Azerbaycan’da Rusya\u2019ya y\u00f6nelik zay\u0131f e\u011filime (dil, din, k\u00fclt\u00fcr, tarih farkl\u0131l\u0131klar\u0131 vb.) ra\u011fmen Azerbaycan’\u0131n jeopolitik (jeostratejik) konumu Rusya’y\u0131 cezbetmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc;<\/em><\/p>\n