Kur\u2019an-\u0131 Kerim, \u0130sl\u00e2miyet\u2019in kutsal kitab\u0131 olarak, her \u00e7a\u011f ve d\u00f6nem i\u00e7in ge\u00e7erlili\u011fi olan \u00e7ok say\u0131da evrensel mesajlar i\u00e7ermektedir. Bu evrensel mesajlar, anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n ve d\u00f6nemin temel toplum sorunlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00e7e\u015fitli k\u0131ssalar \u00fczerinden bildirilmektedir. Kur\u2019an\u2019daki k\u0131ssalar, bilimsel ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerindeki \u201c\u00f6rnek olay\u201d \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerini and\u0131rmakta; o \u00e7a\u011f\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi, o d\u00f6nemin zihin d\u00fczeyine uygun somut olaylar ve metaforlar \u00fczerinden anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Kur\u2019an k\u0131ssalar\u0131nda, metaforik bir anlat\u0131m tekni\u011fine ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n iki \u00f6nemli nedeni olabilir. \u0130lki, metaforik anlat\u0131m, hen\u00fcz soyut d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u015famas\u0131na gelmemi\u015f olan ki\u015filer ve topluluklar i\u00e7in en uygun anlat\u0131m bi\u00e7imidir. Bu anlamda, Kur\u2019an\u2019da verilmek istenen temel mesajlar\u0131n anlat\u0131m\u0131nda, do\u011frudan soyut kavramlar yerine, \u00e7e\u015fitli somut olaylar ve metaforlar\u0131n kullan\u0131m\u0131yla en d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyine sahip olan ki\u015filerin bile anlayabilece\u011fi bir dil tercih edilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Zihin yap\u0131s\u0131 zay\u0131f olanlar, soyut anlat\u0131mlar\u0131 alg\u0131layamayabilir, ama zihinsel geli\u015fimini tamamlam\u0131\u015f olanlar hem somut hem de soyut a\u00e7\u0131klamalar\u0131 anlayabilirler. \u0130kincisi, e\u011fer Kur\u2019an mesajlar\u0131, sadece o \u00e7a\u011f\u0131n insanlar\u0131n\u0131n anlayabildi\u011fi bi\u00e7imde dar ba\u011flaml\u0131 bir anlat\u0131mla verilseydi, ilgili h\u00fck\u00fcmlerin yaln\u0131zca o \u00e7a\u011f i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu gibi bir k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Kur\u2019an\u2019\u0131n geni\u015f ba\u011flaml\u0131 metaforik anlat\u0131m\u0131yla bildirilen mesajlar\u0131n evrenselli\u011fi ile her \u00e7a\u011fdaki insanlar i\u00e7in yol g\u00f6sterici ve \u00f6\u011f\u00fct verici niteli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r (Allah, daha iyisini bilir).<\/p>\n
Kur\u2019an \u00e2yetlerinin, eski zamanlar\u0131n ve b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n y\u00f6netim sorunlar\u0131na ait \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc mesajlar\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz bilimsel y\u00f6ntemlerle elde edilen bilgilerle tutarl\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck ta\u015f\u0131mas\u0131, Kur\u2019an\u2019\u0131n evrensel bir de\u011fer oldu\u011funun en \u00f6nemli kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda Kur\u2019an, hi\u00e7bir bi\u00e7imde belirli bir y\u00f6netim tarz\u0131 ve modeli \u00f6ng\u00f6rmez. \u0130nsanlar\u0131n bireysel ve toplumsal ili\u015fkilerinde oldu\u011fu gibi y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7leriyle ilgili konularda da genel ilkeleri ortaya koyar. \u0130nsanlar ve toplumlar, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 zaman\u0131n ruhuna, \u015fartlar\u0131na ve y\u00f6netim gereksinimlerine g\u00f6re en etkili ve verimli y\u00f6netim modelini, kendi ak\u0131l \u00e7aplar\u0131 ve bilim d\u00fczeyleri \u00e7er\u00e7evesinde bulmal\u0131 ve uygulamal\u0131d\u0131r. Zaten, modern y\u00f6netim ve organizasyon teorisinin temel paradigmalar\u0131ndan biri de her \u00e7a\u011f ve d\u00f6nem ile her k\u00fclt\u00fcr i\u00e7in ge\u00e7erli belirli bir y\u00f6netim modelinin olmad\u0131\u011f\u0131, durum ve \u015fartlara (yani ekonomik, teknolojik ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n vas\u0131f d\u00fczeylerine vb.) g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Allah, insanlar\u0131n ve toplumlar\u0131n, her konuda ne yapmalar\u0131 gerekti\u011fini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde tan\u0131mlam\u0131\u015f olsayd\u0131, o zaman onlara hi\u00e7 ak\u0131l vermez ve \u201cakletmeyi\u201d bir zorunluluk olarak kesin buyruklar aras\u0131nda belirtir miydi? Kald\u0131 ki, Kur\u2019an\u2019\u0131n anlam b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, hemen hemen b\u00fct\u00fcn konularda oldu\u011fu gibi, y\u00f6netim ili\u015fkilerinde de sadece temel referanslar ve de\u011ferler (adaletli olmak, emaneti ehline vermek, dan\u0131\u015fma ve kat\u0131l\u0131ma yer vermek, haks\u0131zl\u0131k yapmamak vb.) belirtilmi\u015ftir. Gerisi ve ayr\u0131nt\u0131s\u0131, toplumlar\u0131n ak\u0131l ve bilim \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde yetenek ve becerilerine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
K\u0131ssalar S\u00fbresi, ana konusu bak\u0131m\u0131ndan Hz. M\u00fbs\u00e2\u2019n\u0131n \u00e7ocuklu\u011funu, peygamber olu\u015funu, d\u00f6nemin y\u00f6netici g\u00fcc\u00fc Firavun, zenginlik simgesi Karun ile din adamlar\u0131n\u0131 temsil eden H\u00e2m\u00e2n’\u0131n, toplum \u00fczerinde kurduklar\u0131 zul\u00fcm ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeniyle olan m\u00fccadelesini anlatmaktad\u0131r:<\/p>\n
4. Ayet, \u201cKu\u015fku yok ki, Firavun yery\u00fcz\u00fcnde b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslam\u0131\u015f ve ora halk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131flara ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Onlardan bir kesimi eziyordu.\u201d, <\/em>\u00a05. Ayet, \u201cBiz ise istiyorduk ki yery\u00fcz\u00fcnde ezilmekte olanlara l\u00fctufta bulunal\u0131m, onlar\u0131 \u00f6nderler yapal\u0131m ve onlar\u0131 varisler k\u0131lal\u0131m\u201d<\/em>. 6. Ayet, \u201cYery\u00fcz\u00fcnde onlar\u0131 g\u00fc\u00e7 sahibi k\u0131lal\u0131m ve onlar\u0131n eliyle Firavun’a, H\u00e2m\u00e2n’a ve ordular\u0131na, \u00e7ekine geldikleri \u015feyleri g\u00f6sterelim.\u201d <\/em>14. Ayet, \u201cM\u00fbs\u00e2, olgunluk \u00e7a\u011f\u0131na ula\u015f\u0131p geli\u015fimini tamamlay\u0131nca, biz ona ilim ve hikmet verdik.\u201d<\/em>\u00a038. Ayet, \u201cFiravun, Ey ileri gelenler! Sizin benden ba\u015fka bir il\u00e2h\u0131n\u0131z oldu\u011funu bilmiyorum. Ey H\u00e2m\u00e2n! Benim i\u00e7in bir ate\u015f yak\u0131p tu\u011fla pi\u015fir de bana bir kule yap! Belki M\u00fbs\u00e2’n\u0131n il\u00e2h\u0131na \u00e7\u0131kar bakar\u0131m(!)\u201d<\/em>\u00a076. Ayet, \u201cKu\u015fkusuz Karun, M\u00fbs\u00e2’n\u0131n kavmindendi. Onlara kar\u015f\u0131 azg\u0131nl\u0131k etti.\u201d<\/em>\u00a079. Ayet, \u201cKarun, ziyneti ve g\u00f6rkemi i\u00e7erisinde kavminin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131,\u2026.\u201d.<\/em> 80. \u201cKendilerine ilim verilmi\u015f olanlar ise, ‘Yaz\u0131klar olsun size!’ dediler.\u201d<\/em><\/p>\n Kur\u2019an\u2019\u0131n bu ve benzeri \u00e2yetleri, sadece kendi yal\u0131n anlamlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda metaforik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, Hz. Musa\u2019n\u0131n esas peygamberlik g\u00f6revinin, soyda\u015flar\u0131 Yahudileri M\u0131s\u0131r\u2019dan \u00e7\u0131karman\u0131n yan\u0131nda, Firavun\u2019un, Karun\u2019un ve H\u00e2m\u00e2n\u2019\u0131n birlikte olu\u015fturduklar\u0131 iktidar blokunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 soyguncu ve vurguncu d\u00fczeni sonland\u0131rmak oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u0131ssalar S\u00fbresinin gelenek\u00e7i yorum ve anlat\u0131m\u0131, \u00e7o\u011funlukla \u201cYahudilerin Firavun\u2019un zulm\u00fcnden kurtar\u0131lmas\u0131\u201d vurgusuna dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve bu \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7etenin\u201d toplum \u00fczerinde kurdu\u011fu idari, ekonomik ve din\u00ee tahakk\u00fcm g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015ftir. Asl\u0131nda, bu s\u00fbrenin ortaya koydu\u011fu adlar da birer \u00f6zel ad olmaktan \u00f6teye metaforik simgeler olarak dikkat \u00e7ekmektedir. S\u00f6z gelimi, Firavun, zalim, bask\u0131c\u0131 ve diktat\u00f6rl\u00fck heveslisi y\u00f6neticileri; Karun, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc ve vurguncu servet sahiplerini; H\u00e2m\u00e2n ise y\u00f6netim otoritesi ile sermaye sahiplerinin emrinde halk\u0131 din yoluyla uyu\u015fturan \u00e7\u0131karc\u0131 din adamlar\u0131n\u0131 temsil etmektedir. Bu \u00e2yetlerde, \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7etenin\u201d iktidar blokunu bozma m\u00fccadelesini, kendine \u201cbilim ve hikmet verilen\u201d Peygamber ve ayd\u0131nlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, bizzat halk\u0131n kendisinin vermesi gerekti\u011fi evrensel mesaj\u0131 verilmektedir.<\/p>\n Ge\u00e7mi\u015fteki ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnekler ve deneyimler, toplumlar\u0131n \u00e7o\u011funda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki y\u00f6netim ili\u015fkilerini baltalayan \u00f6rt\u00fcl\u00fc iktidar bloklar\u0131n\u0131n farkl\u0131 bile\u015fenlerinin oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \u00a0S\u00f6z gelimi, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin son zamanlar\u0131nda bu \u00fc\u00e7l\u00fc iktidar bloku, saray b\u00fcnyesinde k\u00fcmelenen dev\u015firme ve d\u00f6nme y\u00f6neticilerden; Osmanl\u0131 bankas\u0131 \u00e7evresinde toplanan az\u0131nl\u0131k mensubu ve t\u00fcredi zenginlerden; baz\u0131 istisnalar olmak \u00fczere \u0130ngiliz sevici din adamlar\u0131ndan meydana gelmekteydi. \u201cS\u00f6z, meclisten d\u0131\u015far\u0131\u201d deyiminden esinlenerek, \u201c\u00f6rnek, yurt d\u0131\u015f\u0131ndan\u201d olsun diyelim ve C.Wright Mills\u2019in \u201c\u0130ktidar Se\u00e7kinleri\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6rnek verelim. Mills, ABD toplumu i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 sosyolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede, ABD\u2019deki \u201csiyaset\u00e7i ve b\u00fcrokrat y\u00f6neticilerden\u201d, \u201c\u015firketlerin \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticilerinden\u201d ve \u201cgenerallerden\u201d olu\u015fan iktidar blokunun, ABD demokrasisini zehirledi\u011finden s\u00f6z etmektedir.<\/p>\n Toplumlardaki bireysel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kazan\u0131lmas\u0131 ve ger\u00e7ek demokratik bir d\u00fczenin kurulmas\u0131, sadece bu y\u00f6ndeki dileklerin belirtilmesiyle ve bi\u00e7imsel olarak yasal d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. Y\u00f6netim sisteminin arka plan\u0131nda, \u00e7e\u015fitli iktidar bloklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu d\u00fczenlerde, demokratik d\u00fczenin temel ilkesi olarak bilinen \u201cg\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesi\u201d (\u201cba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00fcr\u00fctme\u201d, \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z yasama\u201d ve \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z yarg\u0131\u201d) uygulamas\u0131 bile, fiil\u00ee olarak yeterince i\u015flememektedir. Adaletli ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yerle\u015fmesi, vahiyde emredildi\u011fi \u00fczere y\u00f6netilenlerin ak\u0131llar\u0131n\u0131 kullanmalar\u0131na, olaylar\u0131n neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerini kurmalar\u0131na, hukuk ve ahlaki kurallara \u00f6ncelikle kendi ya\u015famlar\u0131nda uymalar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Milletin bu y\u00f6nde yapacaklar\u0131 bilin\u00e7li tercihler sayesinde y\u00fcksek bir k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131 yarat\u0131lacak; zaman i\u00e7inde y\u00f6netici davran\u0131\u015flar\u0131 ve kurumlar\u0131n i\u015fleyi\u015fi ger\u00e7ek demokrasi y\u00f6n\u00fcnde \u015fekillenecekti.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk Milliyet\u00e7isi Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kurdu\u011fu T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin y\u00f6netim d\u00fc\u015f\u00fcncesinin asl\u0131, y\u00f6netici otoriterli\u011fine kar\u015f\u0131 TBMM \u00fczerinden mill\u00ee h\u00e2kimiyeti kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z T\u00fcrk Milleti\u2019ne geri vermek; sermaye tahakk\u00fcm\u00fcne kar\u015f\u0131 karma ekonomi sistemiyle m\u00fclkiyeti ve zenginli\u011fi topluma yaymak; din adamlar\u0131n\u0131n siyasalla\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 laiklik ilkesiyle hem dini hem de Cumhuriyetin temel de\u011ferlerini koruma \u00fclk\u00fcs\u00fcyd\u00fc. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn T\u00fcrkiye Cumhuriyeti \u00fclk\u00fcs\u00fc, ne yaz\u0131k ki, siyasi pop\u00fclizm ve asker\u00ee m\u00fcdahaleler yoluyla hedefinden sapt\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n Ne diyelim? \u201cT\u00fcrk, d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yerden kalkar\u201d<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kur\u2019an \u00e2yetlerinin, eski zamanlar\u0131n ve b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n y\u00f6netim sorunlar\u0131na ait \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc mesajlar\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bilgilerle tutarl\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck ta\u015f\u0131mas\u0131, Kur\u2019an\u2019\u0131n evrensel bir de\u011fer oldu\u011funun en \u00f6nemli kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda Kur\u2019an, hi\u00e7bir bi\u00e7imde belirli bir y\u00f6netim \u015fekli \u00f6ng\u00f6rmez.<\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":15550,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61],"tags":[1412,293,79],"yoast_head":"\n\u0130ktidar bloklar\u0131 mill\u00ee h\u00e2kimiyeti zedeler<\/h2>\n