Birisi s\u00f6ze veya yaz\u0131ya “Ordu \u00e7\u00f6kertilmi\u015ftir”, “Sa\u011fl\u0131k sistemi \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr”, “T\u00fcrk tar\u0131m\u0131 bitmi\u015ftir”, “\u00dclke i\u015fgale haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r”, “Yerli i\u015fbirlik\u00e7i iktidar ve buna payanda olan topyek\u00fbn muhalefet”\u00a0 diye ba\u015fl\u0131yorsa s\u00f6z\u00fcn veya yaz\u0131n\u0131n \u00fcslubundan gerisini okumadan niyetini anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bu ifadeleri kimler ne maksatla yaparlar ve dayanaklar\u0131n\u0131n do\u011fruluk pay\u0131 nedir? Her t\u00fcrl\u00fc k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve irkiltici ifadelere ihtiyatla yakla\u015fmak gerek. B\u00f6yle s\u00f6z ve yaz\u0131lar\u0131n hangi ama\u00e7la, kimler taraf\u0131ndan, nas\u0131l bir dille s\u00f6ylenip yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131; yazan\u0131n ki\u015filik analizi, kulland\u0131\u011f\u0131 propaganda dili ve tekni\u011fi,\u00a0 hedef ald\u0131\u011f\u0131 kitle gibi bir\u00e7ok y\u00f6nden analiz bak\u0131m\u0131ndan ilgin\u00e7 ve yararl\u0131 olabilir. Her toplumda bu t\u00fcr ifadeler duymaya, okumaya e\u011filimli geni\u015f bir kesim bulunur. Baz\u0131lar\u0131 da abart\u0131lara ve komplo teorilerine yatk\u0131nd\u0131rlar. Ya kendilerini T\u00fcrk milliyet\u00e7isi olarak tan\u0131mlayanlar, bu \u00fclkenin ayd\u0131nlar\u0131, akademisyenleri ve kanaat \u00f6nderleri!<\/p>\n
Bu t\u00fcr ifadelere daha \u00e7ok siyaset\u00e7ilerce ve k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 \u00e7evre temsilcilerince ba\u015fvurulur. G\u00fcndelik siyasette bir konu ne kadar abart\u0131l\u0131rsa veya k\u00fc\u00e7\u00fcmsenirse toplumdaki etkisinin o kadar \u00e7abuk ve yo\u011fun olaca\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131r. Ancak bir s\u00fcre sonra kamu vicdan\u0131 ve ortak akl\u0131 bu abart\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fcmsemelerdeki makul\u00fc fark eder ve ona g\u00f6re bir duru\u015f g\u00f6sterir (halk irfan\u0131, sa\u011fduyusu). Bu t\u00fcr s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131 da kar\u015f\u0131t siyaset\u00e7iler “siyaseten s\u00f6ylenmi\u015f veya yaz\u0131lm\u0131\u015f” kabul ederek belli bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle kar\u015f\u0131larlar. Ancak bu tabanda “\u0130mam gaz ka\u00e7\u0131r\u0131rsa cemaat alt\u0131na eder”, ya da “minare e\u011fri” ya da “bal\u0131k ba\u015ftan kokar” misali etkilere sebep olur. Zaten k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131n da amac\u0131 budur.<\/p>\n
Do\u011frusu T\u00fcrkiye\u2019de ortam b\u00f6yle ifadeler kullanmaya uygun: Uydurulmu\u015f davalar,\u00a0 FET\u00d6, \u00dclkedeki s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar, ekonomideki s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durum, dini gruplar\u0131n kollanmas\u0131, ger\u00e7ekten \u00fclkenin hayati \u00e7\u0131karlar\u0131 ve bekas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yan konularda T\u00fcrkiye\u2019nin yaln\u0131zla\u015fmas\u0131 gibi bir\u00e7ok husus da b\u00f6ylesi ifadelere zemin haz\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de de bu t\u00fcrden ve \u00e7o\u011fu isimsiz, imzas\u0131z bir\u00e7ok yaz\u0131 sosyal medyada dola\u015f\u0131mda. Bu yaz\u0131lar\u0131 okuyan ve payla\u015fanlar\u0131n ortak \u00f6zelli\u011fi; bu yaz\u0131lardaki de\u011ferlendirmelere daha ba\u015ftan bir \u00f6nyarg\u0131yla kat\u0131lmalar\u0131, do\u011fru varsaymalar\u0131d\u0131r. \u0130ktidardan memnun olmayan, uygulamalar\u0131n\u0131 yetersiz, hatal\u0131, yanl\u0131\u015f ve hatta tehlikeli bulan bu insanlar iktidar aleyhine olan her t\u00fcrl\u00fc de\u011ferlendirmeyi pe\u015finen kabullenirler, benimserler ve kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin de ifadesi olarak sosyal medya ortamlar\u0131nda payla\u015f\u0131rlar. Hatta belli belirsiz, fazlaca d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, ya da bilin\u00e7alt\u0131ndaki d\u00fcrt\u00fclerle iktidar\u0131n t\u00fcm icraatlar\u0131n\u0131 bir d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7 ad\u0131na ve onun yerli i\u015fbirlik\u00e7isi veya temsilcisi olarak yapt\u0131klar\u0131na inan\u0131rlar. Bu d\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcn de yaz\u0131lar\u0131nda ne tan\u0131m\u0131, ne ad\u0131, ne milliyeti vard\u0131r; ancak z\u0131mnen ABD, Yahudiler, Siyonistler, Tap\u0131nak \u015e\u00f6valyeleri, Masonlar, k\u00fcresel kapitalistler, emperyalist g\u00fc\u00e7ler vd. olduklar\u0131 varsay\u0131l\u0131r. Sanki bunlar yeknesak, uniform ve homojen d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve yap\u0131larm\u0131\u015f ve el-ele, kol-kola her \u015feye muktedirlermi\u015f gibi\u2026 Daha da \u00f6tesi bu d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7leri b\u00fcy\u00fctt\u00fcklerinin, y\u00fccelttiklerinin ve T\u00fcrk milletini, devletini ve siyasi kurumlar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131na varmazlar.<\/p>\n
Y\u00fczlercesi i\u00e7inden bir \u00f6rnek \u00fczerinde yo\u011funla\u015fal\u0131m:<\/p>\n
“Tar\u0131m iyi y\u00f6netilmiyor”, “Tar\u0131m politikalar\u0131 yetersiz ve yanl\u0131\u015f”, “\u00dcretici, yeti\u015ftirici zor durumda”, “G\u0131da fiyatlar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek ve dar gelirliyi zorluyor”, “Milli G\u0131da g\u00fcvenli\u011fimiz tehdit alt\u0131nda” gibi ifadeler bir yere kadar makul ve do\u011frudur. Ancak “T\u00fcrk tar\u0131m\u0131 bitti”, “T\u00fcrk tar\u0131m\u0131 d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin iste\u011fi \u00fczerine \u00e7\u00f6kertildi”, “Yerli tohum kullan\u0131m\u0131 yasakland\u0131”, “T\u00fcrk \u00e7ift\u00e7isi, \u00fcreticisi bilin\u00e7li olarak topra\u011f\u0131ndan kopar\u0131ld\u0131”, “Yurt topraklar\u0131m\u0131z yabanc\u0131lara pe\u015fke\u015f \u00e7ekildi”, “Yurdumuz i\u015fgal edildi” ifadelerinin i\u00e7inde \u00e7ok az ger\u00e7eklik pay\u0131 vard\u0131r. Bu iktidar \u015fak\u015fak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n devasa sorunlar\u0131 pire boyutuna indirme gayreti gibi muhalefetin ve \u00f6zellikle bozguncular\u0131n pireyi deve yapmas\u0131d\u0131r. Bu d\u00fcnyay\u0131 siyah beyaz \u00fczerinden okumakt\u0131r.<\/em> H\u00e2lbuki sadece ye\u015filin bile 250 den fazla tonu oldu\u011fu ve her bir tonun dijital programlarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 az ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n T\u00fcrk tohumculuk sekt\u00f6r\u00fc ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck bir at\u0131l\u0131m i\u00e7inde. Tah\u0131llarda yerli tohum kullan\u0131m oran\u0131 %90 \u00fcst\u00fcnde. Baklagillerde de oran ayn\u0131. 1990\u2019larda %15 – 20 kadar olan yerli sebze tohum oran\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde %50-60 seviyesine \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve bunun da yar\u0131dan fazlas\u0131 yerli \u00f6zel sekt\u00f6re aittir.<\/em> Baz\u0131 sebze tohumlar\u0131nda oran daha y\u00fcksektir. \u0130thal edilen tohumdan daha fazlas\u0131 ihra\u00e7 ediliyor. \u2018Yerli tohum kullan\u0131m\u0131 yasakland\u0131\u2019 demenin hi\u00e7bir ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi yoktur. T\u00fcrkiye\u2019de Tohumculuk Kanunundan ve Islah\u00e7\u0131 Haklar\u0131ndan hi\u00e7 haberleri yok demektir. Bu konuda \u00e7al\u0131\u015fan T\u00fcrk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n, T\u00fcrk \u00f6zel sekt\u00f6r firmalar\u0131n\u0131n emeklerine sayg\u0131s\u0131zl\u0131k ve hak gasp\u0131d\u0131r. Bu geli\u015fmelerde devlet te\u015fvik ve desteklemeleri olsa da as\u0131l itici g\u00fc\u00e7 piyasa \u015fartlar\u0131n\u0131n tohum geli\u015ftirmeye uygun olmas\u0131; yeterli m\u00fchendislik ve teknolojisinin ve te\u015fkilatlanman\u0131n olmas\u0131d\u0131r. Nitekim T\u00fcrkiye d\u00fcnyadaki en \u00f6nemli sebze ve meyve \u00fcreticileri aras\u0131ndad\u0131r. Yabanc\u0131, uluslararas\u0131 tohumculuk firmalar\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019deki bu geli\u015fmeleri izliyorlar ve pazar paylar\u0131 darald\u0131k\u00e7a da kendilerince giri\u015fimlerde bulunuyorlar. Bir de “Ata tohumu” efsanesi ald\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 gitti. Bu tohumlar zaten aile i\u015fletmelerinde as\u0131rlard\u0131r kullan\u0131lan \u00fclkemizin geleneksel tohumlar\u0131 ve \u015fimdi de ticari tar\u0131msal i\u015fletmelerin tohum materyali.<\/p>\n \u00c7ok az ki\u015fi bu \u2018T\u00fcrk tar\u0131m\u0131 bitirildi\u2019 s\u00f6z\u00fc veya yaz\u0131s\u0131 \u00fczerine T\u00fcrkiye\u2019deki bitkisel ve hayvansal \u00fcretim verilerini son 40-50 y\u0131l boyunca g\u00f6zden ge\u00e7irir. \u00c7ok az ki\u015fi 1980 y\u0131l\u0131ndan bu yana toplam tah\u0131llar, baklagiller, k\u00f6k ve yumrular, bitkisel ya\u011flar, hayvan yemleri, sebze ve meyve \u00fcretimleri vd. ile verimleri ve verimlilikleri g\u00f6zden ge\u00e7irir; ithalat ve ihracat miktarlar\u0131n\u0131 inceler. Son k\u0131rk y\u0131ll\u0131k tar\u0131m istatistiklerini be\u015fer y\u0131ll\u0131k aral\u0131klarla bir g\u00f6zden ge\u00e7irin! Ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz? Sanki 85 milyon insan\u0131m\u0131z ve y\u0131ll\u0131k 40 milyon turist ya ta\u015f toprak yiyorlar ya da ithal tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn t\u00fcketiyorlar.<\/em><\/p>\n Burada son 40 y\u0131ldaki tar\u0131m istatistiklerini s\u0131ralayacak de\u011filiz. \u0130lgi duyan y\u00fczlerce kaynaktan inceleyebilir. Bu konuda veri ve istatistik s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ve kaynak k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yok ve herkes kolayca ula\u015fabilir. \u0130statistikler yalan ve yanl\u0131\u015f diyebilirsiniz de bu da bir efsane. Hi\u00e7bir devlet, kurum, iktidar 10\u2019u 100\u2019e \u00e7\u0131karamaz veya 100\u2019\u00fc 10\u2019a d\u00fc\u015f\u00fcremez.<\/em> Enflasyonda oldu\u011fu gibi, olanla hissedilen aras\u0131ndaki sosyal alg\u0131 ve toplumsal tepki ile de k\u0131sa s\u00fcrede ortaya \u00e7\u0131kar. Bununla ilgili uluslararas\u0131 kurulu\u015flar kendi hesaplama y\u00f6ntemleri ile sapmay\u0131 da verirler.<\/p>\n Az ki\u015fi D\u00fcnyadaki hi\u00e7bir \u00fclkenin t\u00fcm temel g\u0131da maddeleri bak\u0131m\u0131ndan kendine yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir.<\/em> Bizde bir efsane s\u00f6z vard\u0131r “T\u00fcrkiye D\u00fcnyada kendi kendine yeten 7 \u00fclkeden biriydi”. Bu s\u00f6z yalan de\u011fil ama yanl\u0131\u015f ve eksik.<\/em> TOBB Tar\u0131m Daire Ba\u015fkan\u0131 Meftune Emiro\u011flu\u2019nun 1980 sonralar\u0131 bir vesileyle s\u00f6yledi\u011fi bu s\u00f6z herkesin diline yap\u0131\u015ft\u0131 kald\u0131. Bu s\u00f6z karbonhidrat kayna\u011f\u0131 olarak sadece arpa, bu\u011fday, \u00e7avdar, pirin\u00e7 gibi tah\u0131llar i\u00e7in kullanm\u0131\u015ft\u0131 ve do\u011fruydu. T\u00fcrkiye onlarca y\u0131llar boyunca tah\u0131l ve bakliyatla beslene geldi. 1980 ortalar\u0131na kadar Ortado\u011fu\u2019ya canl\u0131 hayvan (toklu) ihra\u00e7 ediyorduk ama kendimiz yeterince et yemiyorduk. 1980 \u2013 2020 aras\u0131 ki\u015fi ba\u015f\u0131na t\u00fcketilen et miktar\u0131na bir bak\u0131n! T\u00fcrkiye bu\u011fday\u0131 dahilde i\u015fleme rejimi kapsam\u0131nda ithal edip una ve makarnaya i\u015fleyip ihra\u00e7 ediyor. Bitkisel ya\u011f a\u00e7\u0131\u011f\u0131, soya da yeni de\u011fil. Baklagiller \u00fcretimi azald\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc emek yo\u011fun ve tar\u0131msal n\u00fcfus azal\u0131yor.<\/p>\n Tar\u0131msal n\u00fcfus derken; \u00fclkeler geli\u015firken tar\u0131msal n\u00fcfuz azal\u0131r, i\u015fletmeler b\u00fcy\u00fcr, teknoloji kullan\u0131m\u0131 artar, birim alan toprak ve birim ba\u015f hayvan verimlili\u011fi artar, gen\u00e7 n\u00fcfus tar\u0131ma ilgi duymaz veya kentlerde ya\u015famak ister vs. Tar\u0131msal n\u00fcfusun ya\u015flanmas\u0131 t\u00fcm D\u00fcnyan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir fenomen ve geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler gen\u00e7leri tar\u0131ma y\u00f6neltmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131n\u0131 ar\u0131yorlar. Bu durumu “T\u00fcrk \u00e7ift\u00e7isini topra\u011f\u0131ndan ay\u0131rd\u0131lar” \u015feklinde okuman\u0131n rasyonalitesi nedir?<\/p>\n Temel tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerde (arpa, bu\u011fday, pirin\u00e7, fasulye, nohut, mercimek, m\u0131s\u0131r, bitkisel ya\u011flar, et, s\u00fct, yumurta, su \u00fcr\u00fcnleri; sebze ve meyveler, hayvan yem maddeleri\u2026) ve bunlar\u0131n ikame \u00fcr\u00fcnlerinde kendi kendine yeterlilik 60 y\u0131ldan beri \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Genel g\u00f6r\u00fc\u015f temel tar\u0131msal ve hayvanc\u0131l\u0131k \u00fcr\u00fcnlerinde %85 ve \u00fcst\u00fc oranlar “M\u0130LL\u0130 GIDA G\u00dcVENL\u0130\u011e\u0130” bak\u0131m\u0131ndan e\u015fik kabul edilmektedir. T\u00fcrkiye uzun y\u0131llard\u0131r bir\u00e7ok temel tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnde bu oranlar\u0131n \u00fcst\u00fcndedir. Ne pahas\u0131na olursa olsun her bir temel g\u0131da maddesinde %100 bir yeterlilik oran\u0131na ula\u015fmak zaten m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir: buna ne ekonomi, ne co\u011frafya, ne iklim ve toprak yap\u0131s\u0131, ne de \u00e7ift\u00e7ilik sistemleri (farming system) ve tar\u0131msal sanayii k\u0131s\u0131tlar\u0131 m\u00fcsaade eder. Gerek de yoktur. Bir temel g\u0131da \u00fcr\u00fcn\u00fcnde %120 oran\u0131nda kendine yeterli olurken bunun alternatifinde (ikame \u00fcr\u00fcn) % 80 olman\u0131z milli g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrmez. Birini ihra\u00e7 eder di\u011ferini ithal edersiniz. Ancak milli g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi stratejik \u00f6nemde bir konudur ve giderek daha da \u00f6nem kazanacakt\u0131r. Bu konulardaki<\/a> makalelerimize<\/a> bak\u0131labilir<\/a>. Konuyla ilgili di\u011fer makalelerimiz baz\u0131 kitaplarda; \u00f6zel say\u0131 yay\u0131nlarda ve bilimsel yay\u0131nlarda yer ald\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye, halen tar\u0131msal \u00fcretim de\u011feri bak\u0131m\u0131ndan Avrupa \u00dclkeleri aras\u0131nda ilk s\u0131radad\u0131r.<\/em> OECD\u2019nin \u00dcye \u00dclke Tar\u0131m\u0131n\u0131 \u0130nceleme Program\u0131 kapsam\u0131nda T\u00fcrk tar\u0131m\u0131yla ilgili, b\u00fcrokrat olarak katk\u0131da bulundu\u011fumuz, kitaba da bak\u0131labilir. T\u00fcrkiye halen tar\u0131msal \u00fcretim de\u011ferinde Avrupa\u2019da ilk s\u0131radad\u0131r. \u0130hracat \u2013 ithalat dengesi hep olumlu olagelmi\u015ftir. https:\/\/www.oecd.org\/publications\/evaluation-of-agricultural-policy-reforms-in-turkey-9789264113220-en.htm<\/a>.<\/p>\n T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131 belli. Kurak ve step iklimde kaliteli hayvan kaba yemi temini T\u00fcrkiye\u2019nin m\u00fczmin sorunu. Elbette bu yerli kaynaklardan da kar\u015f\u0131lanabilir. Ancak herkesin dilinde “Tar\u0131m bitti, saman bile ithal eder hale geldik” s\u00f6z\u00fc bir ironi olarak k\u0131smen do\u011fru ama t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fin az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ifadesidir.<\/p>\n Hem iktidar hem muhalefet taraf\u0131nca \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz, rasyonaliteden uzak ve konunun ger\u00e7ek boyutlar\u0131ndan ve bile\u015fenlerinden kopuk bir tav\u0131r, s\u00f6ylem ve eylem var. T\u00fcrkiye\u2019de siyasette pop\u00fclist f\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131k ve pop\u00fclist pragmatizm hastal\u0131k boyutunda.<\/em> Bizi daha da \u00fczen ise sorumlu ve sayg\u0131n siyaset\u00e7ilerin, ayd\u0131nlar\u0131n, akademisyenlerin ve hele de kendilerini T\u00fcrk milliyet\u00e7isi olarak tan\u0131mlayanlar\u0131n bu r\u00fczgara katk\u0131 olsun kabilinden \u00fcf\u00fcrmeleridir.<\/p>\n De\u011ferlendirmemizin ne iktidar\u0131 savunmak ne muhalefeti desteklemek veya bir siyasi partiyle ili\u015fkilendirilmek gibi bir amac\u0131 yoktur. “AK Partiyi Kendi De\u011ferleriyle De\u011ferlendirmek” ba\u015fl\u0131kl\u0131 uzun makalemiz iki b\u00f6l\u00fcm halinde Milli D\u00fc\u015f\u00fcnce Merkezi (MDM) ve Milli Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu (M\u0130SAK) web sayfalar\u0131nda yay\u0131nland\u0131.\u00a0 (https:\/\/millidusunce.com\/misak\/ak-partiyi-kendi-degerleri-uzerinden-degerlendirmek\/<\/a> ve https:\/\/millidusunce.com\/misak\/ak-partiyi-kendi-degerleri-uzerinden-degerlendirmek-muhalefet-ve-bolge-ulkeleri-arasinda-karsilastirma\/<\/a> ). Bir doktora tezi derinli\u011fi, kapsam\u0131 ve ciddiyetinde oldu\u011fu siyaset bilimcilerce de ifade edildi. \u0130ktidar g\u00fczellemesi yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sananlar\u0131n \u00f6zellikle okumalar\u0131n\u0131 tavsiye ederiz.<\/p>\n Sa\u011flam ve rasyonel olarak kurumla\u015fm\u0131\u015f devletlerde, toplumlarda h\u00fck\u00fcmet olmasa bile, m\u00fckemmel olmasa bile i\u015flerli\u011fi olan bir toplumsal d\u00fczen olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumsal dinamikler kendini iyi k\u00f6t\u00fc \u00e7evirebilir. \u0130yi iktidarlar \u00fclkenin potansiyelini azami oranda kullan\u0131rlar; kalk\u0131nma, geli\u015fme h\u0131z\u0131 ve oran\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131rlar. Ancak k\u00f6t\u00fc iktidarlar durumu k\u00f6t\u00fcle\u015ftirir ama herhangi bir oturmu\u015f sistemi \u00e7\u00f6kertemezler. Suriye, Irak, L\u00fcbnan, Afganistan gibi \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f devletlerde de iktidar iyi olsa bile birka\u00e7 y\u0131lda \u00fclkeyi d\u00fczl\u00fc\u011fe \u00e7\u0131karamaz.<\/p>\n \u00dclkelerin kalk\u0131nma ve geli\u015fme potansiyelinin bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r. Nitelikli, yeterli ve donan\u0131ml\u0131 insan g\u00fcc\u00fc kapasitesi, enerji dahil yerli do\u011fal kaynaklar, iklim ve co\u011frafya, fiziksel ve ahlaki altyap\u0131, bilim ve teknoloji d\u00fczeyi, sermaye birikimi, toplumsal sosyo-k\u00fclt\u00fcrel kapasite, sekt\u00f6rler aras\u0131 organizasyon, d\u0131\u015f tehdit konusu gibi \u00e7ok say\u0131da bile\u015fenin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131n\u0131r vard\u0131r. Bu s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015fmak kolay de\u011fildir. ABD, \u0130ngiltere, Almanya, Fransa, Japonya gibi \u00fclkeler son 30 \u2013 40 y\u0131lda y\u0131ll\u0131k en fazla %2-3 oran\u0131nda b\u00fcy\u00fcd\u00fcler. \u00c7in Halk Cumhuriyeti 1990 \u2013 2005 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ortalama %8-10 kadar b\u00fcy\u00fcd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler kalk\u0131nma ve b\u00fcy\u00fcme potansiyellerinin s\u0131n\u0131r\u0131na varm\u0131\u015f durumda. Bir\u00e7ok geli\u015fme yolundaki \u00fclkeler ise potansiyellerini tam olarak kullanamamaktad\u0131rlar. Kullansalar bile ancak \u00c7in kadar veya biraz daha y\u00fcksek bir b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131na ula\u015fabilirler. \u00c7in daha sonraki y\u0131llarda geli\u015fme ve b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc \u00e7\u00fcnk\u00fc toplumsal d\u00fczenin bu dengesiz y\u00fck\u00fc kald\u0131ramayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Hem geli\u015fmi\u015f hem geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bu geli\u015fme potansiyelinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmak ancak b\u00fcy\u00fck ve k\u00f6kl\u00fc paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fiyle olabilir ama paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fi felaketle de sonu\u00e7lanabilir. T\u00fcrkiye “Faiz sebep enflasyon sonu\u00e7” ve “Ortada nas var! Sana bana ne oluyor?” anlay\u0131\u015f\u0131nda ifadesini bulan bir paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fi yap\u0131yor da bunun bir ekonomik ferahlama m\u0131 yoksa ekonomik felaket mi olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye az zaman kald\u0131.<\/em><\/p>\n O h\u00e2lde? Ele\u015ftirmek, ses y\u00fckseltmek, yanl\u0131\u015f ve uygunsuz icraata kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ba\u015fka bozgunculuk ba\u015fka? Bozguncular\u0131n \u00e7abalar\u0131na arkalar\u0131ndan itekleyerek destek vermek daha ba\u015fka? T\u00fcrk milliyet\u00e7ileri bu konularda en hassas ve dikkatli olmas\u0131 gereken kesim de\u011fil mi? Mevcut iktidar bug\u00fcn varsa yar\u0131n olmayabilir ama hala birlikte ya\u015famaya devam edeceksek bu g\u00fcnk\u00fc ele\u015ftirilerimizi yalanlar ve sansasyonel d\u00fczmece alg\u0131lar \u00fczerine de\u011fil ger\u00e7ekler \u00fczerine in\u015fa etmemiz gerekmez mi? Ve iktidar\u0131n da bu giderek y\u00fckselen sesleri anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131; hata, kusur, yanl\u0131\u015flar\u0131ndan d\u00f6nmesi ve hatta bunlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ve d\u00fcr\u00fcst\u00e7e kabullenmesi gerekmez mi? Evet diyesim gelmiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc siyaset b\u00f6yle bir seviyede ve olgunlukta de\u011fil. T\u00fcrk milliyet\u00e7ilerinin seviye belirlemede bir dahli olamaz m\u0131? Yang\u0131na k\u00f6r\u00fckle gitmek ba\u015fka yang\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fcp m\u00fcsebbibinden hesap sormak ba\u015fka. <\/em><\/p>\n Yaz\u0131m\u0131z\u0131 konumuzla yak\u0131ndan ilgili, ba\u015ftan sona i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki olayla tamamlayal\u0131m. <\/em><\/p>\n 1982 y\u0131l\u0131nda Kahramanmara\u015f\u2019\u0131n G\u00f6ksun il\u00e7esi H\u00fck\u00fcmet Veteriner Hekimi iken y\u0131lsonunda hayvan mevcutlar\u0131 istatistiklerini haz\u0131rlay\u0131p \u00f6n\u00fcme tasdik i\u00e7in getiren teknik personele bu istatistikler abart\u0131l\u0131 dedim. \u0130ki y\u0131la yak\u0131n bir s\u00fcrede k\u00f6ylerin nerdeyse tamam\u0131na gitmi\u015f ve hayvan say\u0131lar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 biliyordum. Teknik personel \u2018Say\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrsek hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmede yeterince \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonucu \u00e7\u0131kar; ayr\u0131ca il m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc geri \u00e7evirir\u2019 dedi. Say\u0131lar\u0131 biraz azaltarak g\u00f6nderdim.<\/p>\n S\u0131k\u0131y\u00f6netimdeki sonraki y\u0131l \u0130l\u00e7e Jandarma Karakolu muhtarlarla toplant\u0131 d\u00fczenlemi\u015fti. Bas\u0131l\u0131 bo\u015f \u2018Haneler \u00dczerinden Hayvan Mevcutlar\u0131\u2019 tablolar\u0131n\u0131 muhtarlar toplant\u0131s\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcp muhtarlardan doldurup getirmelerini istedim. Jandarma komutan\u0131 da \u2018yanl\u0131\u015f, eksik veya fazla yazan olur da yapaca\u011f\u0131m kontrolde tespit edersem sonucuna katlan\u0131rs\u0131n\u0131z\u2019 gibi tembihatta bulundu. K\u00f6ylerden tablolar doldurularak geldi. G\u00f6ksun\u2019da buna g\u00f6re 87 000 koyun vard\u0131 ve \u00f6nceki y\u0131l g\u00f6nderdi\u011fimizden 18 bin azd\u0131. 1983 y\u0131l\u0131 sonunda bu rakamlar\u0131 il m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6nderdim. Bir s\u00fcre sonra il m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131s\u0131 arayarak bir y\u0131lda b\u00f6yle de\u011fi\u015fiklik olmaz d\u00fczeltip g\u00f6nderin dedi. Ben do\u011frusunun bu oldu\u011funu s\u00f6yledim. Sonra \u0130l Veteriner \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcr\u00fc (Feyyaz Ergeno\u011flu) arayarak ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yledi ve \u2018genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck bunun hesab\u0131n\u0131 sorar\u2019 dedi. Ben \u0131srar ettim ve \u2018sonucuna katlan\u0131r\u0131m\u2019 dedim. Nitekim birka\u00e7 ay sonra Valilikten bir \u00fcst yaz\u0131yla o zamanki Tar\u0131m ve K\u00f6yi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Koruma ve Kontrol Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc (Necdet Atala) imzas\u0131yla bir sorgu yaz\u0131s\u0131 geldi. Durumu yazarak il m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011fe g\u00f6nderdim ve konu kapand\u0131. Nitekim 1984 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumunun ilk defa yapt\u0131\u011f\u0131 hayvan say\u0131m\u0131nda da benzeri say\u0131lar \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n \u0130statisti\u011fin toplanmas\u0131, i\u015flenmesi ve kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00fclke kalk\u0131nma ve geli\u015fme planlamas\u0131ndaki \u00f6neminden, g\u00fcnl\u00fck hayattaki ve piyasalardaki etkisinden s\u00f6z etmeye gerek yoktur san\u0131r\u0131z.<\/p>\n 2016 y\u0131l\u0131nda yurda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde, ulusal TV\u2019lerde ve ana ak\u0131m medyada “T\u00fcrkiye Tar\u0131m bakan\u0131n\u0131n Frans\u0131z tar\u0131m\u0131na katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Frans\u0131z Devlet Ni\u015fan\u0131 verildi” s\u00f6z\u00fcn\u00fc duyunca irkilmi\u015ftim. Ana muhalefet lideri bu s\u00f6z\u00fc aral\u0131klarla birka\u00e7 defa tekrar etti. Sonra ulusal bas\u0131n\u0131m\u0131z\u0131n en eski g\u00fcnl\u00fck gazetesinde yazan, o zaman Do\u00e7. Dr. \u00fcnvanl\u0131, daha sonra Prof. Dr. olan bir akademisyenimiz tekrar edince ilgili TV kanal\u0131na ba\u011flanmak istedim.<\/p>\n Yeri gelmi\u015fken tarihe bir kay\u0131t bak\u0131m\u0131ndan i\u015fin ger\u00e7e\u011fini ifade etmek isteriz. Siyasetin dili ve g\u00fcndelik siyasi atmosfer i\u00e7inde halkta alg\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek.<\/p>\n 2007 \u2013 2008 D\u00fcnya g\u0131da krizi sebebiyle benzeri krizlerin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla Madrid\u2019de Y\u00fcksek D\u00fczeyli D\u00fcnya G\u0131da Konferans\u0131 ve Roma\u2019da FAO (Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc) D\u00fcnya G\u0131da Zirvesi yap\u0131ld\u0131. Madrid toplant\u0131s\u0131na zaman\u0131n Tar\u0131m Bakan\u0131 Mehdi Eker ile Roma\u2019daki zirveye Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan, Tar\u0131m Bakan\u0131 Mehdi Eker ve bir\u00e7ok Bakan ile bu g\u00fcnk\u00fc Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131 Vahit Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin de milletvekili olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 heyette yer ald\u0131m. Ba\u015fbakan ve Tar\u0131m Bakan\u0131n\u0131n konu\u015fma metinlerini de kendim yazd\u0131m.<\/p>\n Birle\u015fmi\u015f Milletlerin FAO ve WFP ile birlikte ilgili 7-8 kurulu\u015funda D\u00fcnya g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir hale getirilmesi, benzeri krizlerin \u00f6nlenmesi bak\u0131m\u0131ndan bir mekanizma geli\u015ftirilmesi konusunda bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O zaman G-20 D\u00f6nem Ba\u015fkan\u0131 olan Fransa konuyu G-20\u2019nin g\u00fcndemine ald\u0131. Fransa\u2019n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131. FAO b\u00fcnyesinde aktif olan Tar\u0131msal Piyasalar Bilgi Sistemi kuruldu (AMIS – Agricultural Market Information System)<\/em>. T\u00fcrkiye Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7ok aktif olarak yer ald\u0131 ve mekanizman\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ve i\u015fler hale getirilmesinde kat\u0131da bulunan birka\u00e7 \u00fclke aras\u0131nda yer ald\u0131. \u015eahsen her hafta yap\u0131lan telekonferansta \u00f6nc\u00fc \u00e7ekirdek \u00fclkelerden temsilcilerin yer ald\u0131\u011f\u0131 5-6 ki\u015fiden biriydim. Bu hem \u00fclkemiz hem kendim a\u00e7\u0131s\u0131ndan gurur verici bir durumdur.<\/p>\n \u0130\u015fte bu sistemin kurulmas\u0131nda katk\u0131da bulunan \u00fclke temsilcilerine ve Uluslararas\u0131 Kurulu\u015f Temsilcilerine, Bakan Mehdi Eker ve kendime, Fransa ni\u015fan verdi. O zaman Endonezya\u2019da FAO \u00dclke Temsilcisiydim ve telefonla bana Fransa\u2019n\u0131n Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finde t\u00f6renle ni\u015fan vermek istediklerini ilettiler. Ben Endonezya\u2019da oldu\u011fumu ve kat\u0131lamayaca\u011f\u0131m\u0131; Ankara\u2019daki ev adresime teslim edilmesini ifade ettim.<\/p>\n Kald\u0131 ki Mehdi Eker Paris\u2019te d\u00fczenlenen G-20 Tar\u0131m Bakanlar\u0131 konferans\u0131na bile kat\u0131lamad\u0131, \u00fc\u00e7 \u00fcst d\u00fczey b\u00fcrokrat kat\u0131ld\u0131k. Ancak T\u00fcrkiye Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 temsilcileri olarak bizi g\u00f6revlendiren Bakan Mehdi Eker\u2019e de ni\u015fan verildi. Yoksa s\u00f6ylendi\u011fi, yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Fransa tar\u0131m\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetlerden dolay\u0131 de\u011fil. Neresini d\u00fczeltelim; hem yanl\u0131\u015f, hem yalan! Mehdi Eker ele\u015ftirilebilir ve bunun i\u00e7in d\u00fczinelerce de sebep bulunabilir ancak “Fransa tar\u0131m\u0131na hizmetinden dolay\u0131 Fransa ni\u015fan verdi” derseniz, ara\u015ft\u0131rma ve incelemeye gerek g\u00f6rmeden bu yanl\u0131\u015f ve yalandan \u00f6te cehalet, hatta ahlaki d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fck olur.<\/p>\n \u00dclkeler tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnler baz\u0131nda \u00fcretim, t\u00fcketim, ihracat ve ithalatlar\u0131n\u0131 genellikle a\u00e7\u0131klamazlar ve ilgili uluslararas\u0131 kurulu\u015flara bildirmezler. Dolay\u0131s\u0131yla tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn piyasalar\u0131nda belirsizlikler, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlik ve vurgunculuk, f\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131k olur. Bu da herhangi bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumda (do\u011fal afetler, sava\u015flar, ter\u00f6r, ekonomik krizler vd.) elinde tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn olan \u00fclkelerin ve firmalar\u0131n g\u0131day\u0131 bir silah olarak kullanmalar\u0131 veya fiyatlar\u0131 art\u0131rmalar\u0131na sebep olur. D\u00fcnya g\u0131da krizi s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok \u00fclke paras\u0131 olsa bile baz\u0131 g\u0131da hammaddelerini teminde zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. Bir\u00e7ok \u00fclkelerde i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar \u00e7\u0131kt\u0131 vs. \u0130\u015fte bu AMIS mekanizmas\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011fe, eti\u011fe ve centilmenli\u011fe dayal\u0131 olarak her \u00fclkenin tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnler \u00fcretim, t\u00fcketim, stok durumunu, AMIS sistemine bildirmesi ve b\u00f6ylece bir sonraki \u00fcretim y\u0131l\u0131na kadar D\u00fcnyaya yetecek kadar \u00fcr\u00fcn\u00fcn izlenmesi ve tedbirler al\u0131nmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi sa\u011flamaya d\u00f6n\u00fckt\u00fc. Hangi \u00fclkelerde t\u00fcketim fazlas\u0131 oldu\u011fu, hangi \u00fclkelerde g\u0131da hammaddeleri a\u00e7\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funun bilinmesi bug\u00fcn bile stratejik \u00f6nemdedir.<\/p>\n Benzeri bir durumu Rusya – Ukrayna sava\u015f\u0131 sebebiyle bug\u00fcn de ya\u015f\u0131yoruz ve yeni bir D\u00fcnya g\u0131da krizi ya\u015fanmamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7abas\u0131 ve ald\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7 uluslararas\u0131 bir ba\u015far\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Temel tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerde (arpa, bu\u011fday, pirin\u00e7, fasulye, nohut, mercimek, m\u0131s\u0131r, bitkisel ya\u011flar, et, s\u00fct, yumurta, su \u00fcr\u00fcnleri; sebze ve meyveler, hayvan yem maddeleri\u2026) ve bunlar\u0131n ikame \u00fcr\u00fcnlerinde kendi kendine yeterlilik 60 y\u0131ldan beri \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":15968,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[2409,2411,1314,2410],"yoast_head":"\nT\u00fcrkiye tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerde kendine yeten 7 \u00fclkeden biri miydi?<\/h2>\n
Siyasette pop\u00fclist pragmatizm ve tabandaki yans\u0131malar\u0131<\/h2>\n
Kalk\u0131nma ve b\u00fcy\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131<\/h2>\n
O h\u00e2lde!<\/h2>\n
\u0130statistik nas\u0131l toplan\u0131r, i\u015flenir ve kullan\u0131l\u0131rd\u0131?<\/h2>\n
“Frans\u0131z tar\u0131m\u0131na hizmetinden dolay\u0131, Fransa; T\u00fcrk Tar\u0131m Bakan\u0131na ni\u015fan verdi!” mi?<\/h2>\n