![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/C-300x258.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u201cHer birimiz ancak k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in var oluruz ve bu s\u00fc\u00adre i\u00e7inde evrenin k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ke\u015ffederiz. Ama insano\u011flu merakl\u0131 bir t\u00fcrd\u00fcr. Yan\u0131tlar\u0131 merak eder, pe\u015fine d\u00fc\u015feriz. Onlara bazen sevecen bazen de zalimce davranan bu u\u00e7suz bucaks\u0131z d\u00fcnyada ya\u015fay\u0131p \u00fczerindeki hudutsuz g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden g\u00f6zlerini alamayan insanlar, her zaman y\u0131\u011f\u0131nla soru sormu\u015flard\u0131r: Kendimizi i\u00e7inde buldu\u011fumuz bu d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l anlayabiliriz? Evren nas\u0131l devinir? Ger\u00e7e\u011fin do\u011fas\u0131 nedir? B\u00fct\u00fcn bunlar nereden geldi? Evrenin bir yarat\u0131c\u0131ya ihtiyac\u0131 var m\u0131? \u00c7o\u011fumuz zaman\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc bu sorular\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek ge\u00e7irmeyiz, ama hemen hepimiz zaman zaman bu sorular\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz.\u201d<\/em><\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde hayat\u0131n\u0131 kaybeden Stephen Hawking\u2019in \u2018B\u00fcy\u00fck Tasar\u0131m\u2019 adl\u0131 \u015faheseri bu c\u00fcmlelerle ba\u015flamaktad\u0131r.<\/p>\n Stephen Hawking\u2026 \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en b\u00fcy\u00fck bilim adamlar\u0131ndan birisiydi. \u00a0\u2018Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi\u2019<\/em> adl\u0131 bir di\u011fer eseri ise 1988 y\u0131l\u0131ndaki ilk bas\u0131m\u0131ndan bu yana ge\u00e7en y\u0131llar i\u00e7erisinde bilimsel yaz\u0131n alan\u0131nda bir ba\u015fyap\u0131t konumu kazand\u0131. K\u0131rk dile \u00e7evrildi ve dokuz milyonun \u00fczerinde bask\u0131 yaparak dev bir uluslararas\u0131 \u00fcn kazand\u0131. 40 dile \u00e7evrilen, d\u00fcnyada 9 milyondan fazla satan, evrenin olu\u015fumu ve do\u011fas\u0131 konusunda bilim \u00e7evrelerinde \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an \u2018Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi\u2019 kitab\u0131n\u0131n bu pop\u00fcler \u015f\u00f6hrete katk\u0131s\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaz. 1988\u2019deki ilk bas\u0131m\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ya\u015fanan geli\u015fmeler, Hawking\u2019in kuramsal \u00f6ng\u00f6r\u00fclerinin \u00e7o\u011funu do\u011frulad\u0131. Hawking, ge\u00e7en y\u0131lki son bask\u0131s\u0131 i\u00e7in solucan delikleri ve zaman yolculu\u011fuyla ilgili yeni bir b\u00f6l\u00fcm kaleme alarak ba\u015fyap\u0131t\u0131n\u0131 g\u00fcncellemi\u015fti.<\/p>\n Einstein\u2019\u0131n yer\u00e7ekimi teorisi ve kuantum fizi\u011fini birle\u015ftirerek \u2018her \u015fey\u2019 \u00fcst\u00fcne bir kuram olu\u015fturan Hawking\u2019in 1974\u2019te ortaya att\u0131\u011f\u0131 kara deliklerin yay\u0131l\u0131m\u0131 ve entropisi<\/em><\/strong> kavram\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in temel bir bulu\u015f olarak de\u011ferlendirilmektedir.[1]<\/a><\/p>\n Kitap o d\u00f6nemde evrenin do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fimiz en son bilgiler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; \u00f6te yandan o g\u00fcnden bu g\u00fcne hem atom-alt\u0131 d\u00fcnyan\u0131n hem de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte evrenin g\u00f6zlem teknolojilerinde ola\u011fan\u00fcst\u00fc ilerlemeler ya\u015fand\u0131. Bu yeni g\u00f6zlemler, Hawking’in kitab\u0131n ilk bask\u0131s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 kuramsal \u00f6ng\u00f6r\u00fclerin \u00e7o\u011funu do\u011frulayan nitelikteydi. Bu g\u00f6zlemlere, evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan 300.000 y\u0131l sonras\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131ran ve Hawking’in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc uzay ve zaman dokusundaki k\u0131r\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 tespit eden Kozmik Arka Plan I\u015f\u0131n\u0131m\u0131 K\u00e2\u015fifi COBE uydusunun son bulgular\u0131 da d\u00e2hildir.<\/p>\n Bug\u00fcn, \u00fclkemizde s\u00fcregelen ya\u015fant\u0131m\u0131z, neredeyse d\u00fcnyaya ve bilime dair hi\u00e7bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, okumadan, tart\u0131\u015fmadan ve anlamadan s\u00fcr\u00fcp gitmektedir. Hayat\u0131 olanakl\u0131 k\u0131lan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcreten sistemi, yere yap\u0131\u015ft\u0131rarak bizi D\u00fcnya\u2019n\u0131n uzaya f\u0131rlat\u0131p atmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen yer\u00e7ekimini ya da dengesine tamamen ba\u011fl\u0131 oldu\u011fumuz yap\u0131ta\u015flar\u0131 olan atomlar\u0131, akl\u0131m\u0131za dahi getirmiyoruz. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, bilime ve fenne merakl\u0131 \u00e7ocuklar d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok az\u0131m\u0131z, acaba do\u011fa neden b\u00f6yle; evren nereden \u00e7\u0131kt\u0131 ya da her zaman var m\u0131yd\u0131; zaman bir g\u00fcn gelip geri akacak, nedenler sonu\u00e7lar\u0131 izleyecek mi ya da insanl\u0131\u011f\u0131n bilebilece\u011fi \u015feylerin bir sonu var m\u0131 diye meraklanarak zaman\u0131m\u0131z\u0131 harcar\u0131z. T\u00fcrk toplumunda, anne babalar ve e\u011fitimciler, bu sorular\u0131n \u00e7o\u011funu omuz silkerek ya da belli belirsiz dogmatik yakla\u015f\u0131mlarla ge\u00e7i\u015ftirme gelene\u011fini inatla s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. Toplum i\u00e7inde yer alan baz\u0131 kesimler ise bilimsel tart\u0131\u015fmalardan, insan kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 canl\u0131 ve dinamik bir \u015feklide a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok rahats\u0131zl\u0131k duyuyorlar. Elbette ki bilimi ve felsefeyi de en \u00e7ok bu t\u00fcr sorgulamalar ilerletmektedir. Tabi ki, Stephen Hawking de, hi\u00e7 ku\u015fkusuz bunun bilincindeydi.<\/p>\n Hawking\u2019in bedeni tekerlekli sandalyesinin tutsa\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclse de, beyninin kab\u0131na s\u0131\u011fmaz hareketlili\u011fi, evrenin gizemlerini g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in zaman\u0131n ve uzay\u0131n u\u00e7suz bucaks\u0131z yollar\u0131nda adeta d\u00f6rtnala ko\u015ftu. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n fizik\u00e7ilerinin elde ettikleri sonu\u00e7lar nesnel bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirildi\u011finde, Stephen Hawking\u2019in zirveye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu ger\u00e7e\u011fi s\u0131kl\u0131kla vurgulayan bir di\u011fer \u00f6nemli bilim adam\u0131 olan Carl Sagan, onun hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir:<\/p>\n \u20181974 bahar\u0131nda, Viking uzay arac\u0131n\u0131n Mars\u2019 a inmesinden iki y\u0131l \u00f6nce, ben \u0130ngiltere\u2019de Royal Society of London\u2019un (Londra Kraliyet Derne\u011fi) deste\u011finde yap\u0131lan, d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 ya\u015fam\u0131n nas\u0131l aranaca\u011f\u0131 sorusunu ara\u015ft\u0131rma konusundaki bir toplant\u0131dayd\u0131m. Kahve molas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir toplant\u0131n\u0131n biti\u015fik salonda yap\u0131lmakta oldu\u011funu fark ettim ve merak\u0131mdan i\u00e7eri girdim. Bir s\u00fcre sonra, geleneksel bir t\u00f6rene tan\u0131k oldu\u011fumu anlad\u0131m. Gezegenimizdeki en eski bilim kurumlar\u0131ndan biri olan Royal Society\u2019ye yeni \u00fcyelerin kabul t\u00f6reniydi bu. En \u00f6n s\u0131radaki tekerlekli iskemlede bir gen\u00e7 adam, ilk sayfalar\u0131nda Isaac Newton\u2019un imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir defteri yava\u015f\u00e7a imzal\u0131yordu. Nihayet bitirdi\u011finde bir alk\u0131\u015f koptu; Stephen Hawking o zaman bile bir efsane idi. Hawking \u015fimdi Cambridge \u00dcniversitesinde, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn iki \u015f\u00f6hretli ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 Newton ve daha sonra P.A.M. Dirac ( <\/em>Paul Adrien Maurice Dirac: manyetik monopollerin bulunmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcren ve bunlar\u0131 kullanarak elektrik y\u00fcklerinin do\u011fada neden bir sabit de\u011ferin tam katlar\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren 20. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f en \u00f6nemli teorik fizik\u00e7ilerden biridir. 1902-1984 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.) taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen Lucasian Professor of Mathematics (Lukasgil Matematik Profes\u00f6r\u00fc) makam koltu\u011funda oturmaktad\u0131r. Onlar\u0131n ard\u0131l\u0131 olarak bu makam\u0131 haketmektedir<\/em>.\u2019 ( Bu ifadeler, Carl Sagan\u2019\u0131n, Hawking\u2019e ait olan \u2018Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi\u2019 <\/em>adl\u0131 kitaba yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6ns\u00f6zden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n Ku\u015fkusuz, bug\u00fcn dahi \u00fclkemiz ve insanl\u0131k ad\u0131na biraz olsun umut ta\u015f\u0131yabiliyorsak, bunu\u00a0Pasteur<\/strong>\u00a0gibi,\u00a0Marie Curie<\/strong> gibi, Einstein<\/strong>\u00a0gibi,\u00a0Hawking <\/strong>gibi d\u00e2hiler var oldu\u011fu i\u00e7in yapabiliyoruz.<\/p>\n \u0130ngiltere\u2019de 1942\u2019de do\u011fan S. Hawking, ilk y\u0131llarda okulda normal bir \u00f6\u011frenciydi. Evin bodrumunda ar\u0131 besler, bah\u00e7ede havai fi\u015fek yapard\u0131. Babas\u0131 doktor olmas\u0131n\u0131 istedi ama o matemati\u011fi seviyordu. Oxford\u2019da matematik b\u00f6l\u00fcm\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fizik b\u00f6l\u00fcm\u00fcne girdi. Oxford\u2019da, astrofizik bilgisi ve zek\u00e2s\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Mezuniyet i\u00e7in s\u00f6zl\u00fc s\u0131nava girdi ve 1962\u2019de birincilikle mezun oldu. Hocas\u0131 R. Berman \u201conun bizden ak\u0131ll\u0131 oldu\u011funu bilerek soru sorduk\u201d demi\u015fti. Oxford\u2019da uzay bilimleri konusunda doktora program\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Cambridge \u00dcniversitesi\u2019ne ge\u00e7ti. Cambridge\u2019de doktoraya ba\u015flad\u0131ktan hemen sonra 1963\u2019te sa\u011fl\u0131k sorunu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ara s\u0131ra yere d\u00fc\u015fmeye ve dili tutulmaya ba\u015flay\u0131nca hastaneye gitti. Hawking, o g\u00fcn\u00fc \u201cKas \u00f6rne\u011fi ald\u0131lar, elektrotlar bat\u0131rd\u0131lar, omurili\u011fime s\u0131v\u0131 verip r\u00f6ntgenle inceleyince, amyotrofik lateral skleroz (ALS) hastas\u0131s\u0131n dediler\u201d \u015feklinde \u00f6zetlemi\u015fti. Doktorlar, kaslar\u0131 kontrol eden sinirler devreden \u00e7\u0131k\u0131p fel\u00e7 yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131 i\u00e7in 2-3 y\u0131l ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Hawking \u201cDoktoram\u0131 bile bitiremeden \u00f6lebilece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm\u201d demi\u015fti. Ancak, kendisinden daha k\u00f6t\u00fc durumda olanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp hayata ba\u011fland\u0131. J. Wilde adl\u0131 bir k\u0131zla tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131, hemen ona evlenme teklif etti ve 1965\u2019te evlendiler. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131k onu hayata ba\u011flay\u0131nca bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara yo\u011funla\u015ft\u0131. Hawking \u201chastal\u0131ktan \u00f6nce hayat s\u0131k\u0131c\u0131 ge\u00e7iyor ve u\u011fra\u015fmaya de\u011fer bir \u015fey bulam\u0131yordum\u201d demi\u015fti.<\/p>\n Hawking, 25 ya\u015f\u0131nda kendisini yava\u015f yava\u015f fel\u00e7 edecek olan bu hastal\u0131\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131n motor n\u00f6ronlar\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frendi. Doktorlar ona sadece 2 sene \u00f6m\u00fcr bi\u00e7mi\u015flerdi. Bu trajik duruma ra\u011fmen, o ipin ucunu b\u0131rakmamaya karar vermi\u015fti.<\/p>\n S. Hawking ilk e\u015fi Jane ile (1965)<\/p>\n Hawking, doktora tez dan\u0131\u015fman\u0131 olan D. W. Sciama\u2019n\u0131n yard\u0131m\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kald\u0131\u011f\u0131 yerden yeniden ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Hawking ve tan\u0131nm\u0131\u015f fizik\u00e7i R. Penrose, 1960\u2019lar\u0131n sonunda, Einstein\u2019\u0131n Genel G\u00f6relilik Teorisi\u2019nden yeni bir matematiksel model olu\u015fturmu\u015flard\u0131. \u2018\u2019Penrose-Hawking Tekillik Teoremi\u2019\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan bu teoreme g\u00f6re, k\u00fctleler bir noktac\u0131k haline gelinceye kadar s\u0131k\u0131\u015fabilirdi.\u00a0 Bu \u015fartlarda, \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n b\u00fck\u00fclm\u00fc\u015f olarak k\u00fctleden d\u0131\u015far\u0131ya ka\u00e7mas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc.\u00a0 Hawking bu sisteme \u201cmikro kara delik\u201dismini vermi\u015fti (Uzaydaki kara delikler, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck s\u00f6nm\u00fc\u015f y\u0131ld\u0131zlard\u0131r ve \u00e7ekim g\u00fc\u00e7leri nedeniyle \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n bile d\u0131\u015far\u0131 ka\u00e7amad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir.). Hawking, evren \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d ile olu\u015furken \u201cmikro kara delikler\u201din olu\u015ftu\u011funu ve bunlar\u0131n az da olsa par\u00e7ac\u0131k ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ka\u00e7mas\u0131na izin verdi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.\u00a0 Dolay\u0131s\u0131yla mikro kara deliklerden \u00e7\u0131kan \u0131\u015f\u0131nlar \u201cHawking Radyasyonu\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Stephen Hawking, bu teoremi sayesinde Einstein\u2019in Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131 ile B\u00fcy\u00fck Patlama Kuram\u0131\u2019n\u0131 birle\u015ftirmi\u015f oluyordu.\u00a0 Neticede, 1974\u2019te bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazand\u0131 ve t\u00fcm d\u00fcnyada \u015f\u00f6hrete kavu\u015ftu.<\/p>\n Hawking, 1968\u2019de Cambridge Astronomi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne se\u00e7ildi. Ertesi y\u0131l tekerlekli sandalye kullanmaya ba\u015flad\u0131. Uzay-zaman konusundaki ilk eserini 1975\u2019te yay\u0131nlad\u0131. Kraliyet Bilim Akademisi \u00fcyeli\u011fine 32 ya\u015f\u0131ndayken se\u00e7ildi. Ard\u0131ndan, Einstein \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc kazand\u0131 ve 1975\u2019te Papa 4. Paul\u2019den alt\u0131n madalya ald\u0131. Hawking\u2019in sesi fel\u00e7 nedeniyle 1985\u2019te tamamen kesildi. Y\u00fcz\u00fcndeki kaslar\u0131n hareketiyle bilgisayar kullan\u0131yordu.<\/p>\n Halk i\u00e7in 1988\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131, Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi adl\u0131 kitab\u0131, 40 dile \u00e7evrildi ve 25 milyon adet sat\u0131ld\u0131. E\u015finden 1990\u2019da ayr\u0131lan Hawking, 1995\u2019te hem\u015firesiyle evlendi. \u0130kinci e\u015finden ayr\u0131l\u0131p ilk e\u015fiyle 2009\u2019da tekrar evlendi. Ceviz Kabu\u011fundaki Evren adl\u0131 kitab\u0131 2001\u2019de ve Evrenin Daha K\u0131sa Tarihi adl\u0131 kitab\u0131 2005\u2019te yay\u0131nland\u0131. Hawking 2007\u2019de astronotlar\u0131n e\u011fitildi\u011fi u\u00e7akta, s\u0131f\u0131r yer \u00e7ekimi deneyimini ya\u015fad\u0131 ve 2013\u2019teki ticari uzay u\u00e7u\u015fu i\u00e7in ad\u0131n\u0131 listeye yazd\u0131rd\u0131. G\u00f6del Denklemi\u2019ne dayanarak, 2002\u2019de t\u00fcm fizik olaylar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilen tek bir yasa modelinden vazge\u00e7ti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n Hawking, \u0130svi\u00e7re\u2019de 2011\u2019de yap\u0131lan proton-proton \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131rma deneylerinde \u201cmikro kara delik\u201d olu\u015fumunun g\u00f6zlenmesi bekleniyordu. Hawking, evren olu\u015furken b\u00fcy\u00fck patlama s\u0131ras\u0131nda mikro kara delikler olu\u015ftu\u011funu \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Fizik\u00e7ilerin yapt\u0131\u011f\u0131 hesaplara g\u00f6re, Hawking hakl\u0131 ise CERN\u2019deki proton-proton \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131rma deneyindeki enerji, mikro kara delikler olu\u015fturacak g\u00fcce sahipti. Ancak minik kara deliklerin varl\u0131\u011f\u0131 hen\u00fcz tespit edilemedi. Minik kara delikler, bas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00fcy\u00fck k\u00fctleleri yutamaz. Mikro kara delikler, d\u0131\u015far\u0131 \u0131\u015f\u0131n ve par\u00e7ac\u0131k sald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir s\u00fcre sonra sadece kendileri yok olur.[2]<\/a><\/p>\n 40 y\u0131l \u00f6nce olay ufku ve kara delik teorisi ile ilgili farkl\u0131 bir iddia ile g\u00fcndeme gelen \u00fcnl\u00fc fizik\u00e7i Stephen Hawking, son y\u0131llar\u0131nda ise kara deliklerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015fti. \u0130\u015fte as\u0131l ilgin\u00e7 olan nokta da budur. Zira \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, kara delik ve olay ufkundan ka\u00e7man\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan Hawking, madde ve enerjiyi hapseden\u00a0 \u2018g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ufuk (apparent horizon)\u2019 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fini yeni bir ufuktan s\u00f6z etmi\u015fti.<\/p>\n Stephen Hawking, \u2018kara delik yoktur\u2019 derken 40 y\u0131ld\u0131r anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fekilde kara deliklerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Mevcut anlay\u0131\u015fa g\u00f6re; \u2018kara delikler, madde ve enerjinin ge\u00e7mesine izin vermeyen olay ufkuyla \u00e7evrilidir\u2019. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, geri d\u00f6n\u00fc\u015f yoktur. Bu y\u00fczden kara delikler siyah g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Enerji s\u0131zmaz, \u0131s\u0131 ve \u0131\u015f\u0131k \u00fcretemezler. Yani, termodinamik a\u00e7\u0131dan, kara delik, t\u00fcm enerji ve radyasyonu emen m\u00fckemmel bir siyah yap\u0131d\u0131r.<\/p>\n Hawking\u2019in bu teorisi, genel g\u00f6relili\u011fe dayan\u0131yor. \u201cKara Delikler i\u00e7in Bilgi Korunumu ve Hava Durumu\u2019\u2019 adl\u0131 makalesinde Hawking, olay ufkunun yerine \u201cg\u00f6r\u00fcn\u00fcr ufuk\u201d olarak niteledi\u011fi kara deli\u011fin \u00e7ekirde\u011finden \u00e7ok uzaklarda \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 ask\u0131da tutan\/beklemeye alan yeni bir kavram oldu\u011funu iddia ediyor. Genel g\u00f6relilikte, de\u011fi\u015fmeyen bir kara delik i\u00e7in bu iki ufuk da \u00f6zde\u015ftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131\u015f\u0131k bir kara delikten ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. I\u015f\u0131k ancak olay ufkuna kadar ula\u015fabilir ve sonra orada tutulur. Ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ufukta, kuantum teorisine g\u00f6re enerji ya da kara delikler olunca daha do\u011fru tabiriyle \u0131\u015f\u0131k ve bu enerjiyle alakal\u0131 bilgi kara deliklerden ka\u00e7abiliyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla onun bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla bir s\u00fcredir fizik d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7inde tart\u0131\u015fma konusu olan kara deliklerin g\u00fcvenlik duvar\u0131 \u00e7eli\u015fkisi (firewall paradox) ortadan kalkm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n Son olarak, yeni teorisi hakk\u0131nda Nature dergisine verdi\u011fi r\u00f6portajda Hawking, kara delik dedi\u011fimiz b\u00f6lgelere giren \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n zannedildi\u011fi gibi sonsuza dek ortadan kaybolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kara deli\u011fin merkezinden ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra radyasyona d\u00f6n\u00fc\u015ferek d\u0131\u015far\u0131 s\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. (Bu konuda kaynak olarak, https:\/\/www.extremetech.com\/extreme\/175414-stephen-hawking-research-there-are-no-black-holes<\/a> ba\u011flant\u0131s\u0131ndan ilgili bilgilere ula\u015fabilirsiniz. Ayr\u0131ca Stephen Hawking\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli makaleleri, ilgili bilim insanlar\u0131m\u0131z, https:\/\/arxiv.org\/find\/hep-th\/1\/au:+Hawking_S\/0\/1\/0\/all\/0\/1<\/a> ba\u011flant\u0131s\u0131ndan okuyabilirler.)<\/p>\n Hawking 2007\u2019de s\u0131f\u0131r yer \u00e7ekimi deneyimi ya\u015farken<\/p>\n Stephen Hawking’in hen\u00fcz bas\u0131lmam\u0131\u015f bir ara\u015ft\u0131rma makalesi daha ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 uzmanlara g\u00f6re; Hawking’in makalede bahsedilen yeni teorisi, ba\u015fka evrenlerin varl\u0131\u011f\u0131na dair gizemi ayd\u0131nlatabilir. BBC T\u00fcrk\u00e7e’nin \u0130ngiliz Times gazetesinden aktard\u0131\u011f\u0131 habere g\u00f6re; Bel\u00e7ika’daki KU Leuven \u00dcniversitesi’nden Teorik Fizik\u00e7i Profes\u00f6r Thomas Hertog, Hawking’le beraber yazd\u0131klar\u0131 makalenin bir bilim dergisi taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilmekte oldu\u011funu s\u00f6yledi. Makale, Hawking’in 1983’te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 Big Bang (B\u00fcy\u00fck Patlama) teorisinde bahsetti\u011fi \u00e7oklu evren teorisini bir ad\u0131m \u00f6teye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n ‘Sonsuz \u015ei\u015fme’den Yumu\u015fak Bir \u00c7\u0131k\u0131\u015f’ ad\u0131 verilen makalede, \u00e7oklu b\u00fcy\u00fck patlamalar\u0131n izini s\u00fcrmek i\u00e7in gereken uzay ke\u015fif ara\u00e7lar\u0131n\u0131n nelere sahip olmas\u0131 gerekti\u011fiyle ilgili matematik\u00e7ilere fikir veriyor. Prof. Hertog, bu yeni teoriyle ilgili Hawking’le ortak \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n son onay\u0131n\u0131 almak i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Hawking’le bulu\u015ftuklar\u0131n\u0131 ifade etti. \u00d6zellikle \u00fclkemizin gen\u00e7 ve dinamik bilim insanlar\u0131n\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmayla ilgilenmelerini ve takip\u00e7isi olmalar\u0131n\u0131 \u00f6neririm.<\/p>\n Son olarak Hawking\u2019in ya\u015fam\u0131ndan baz\u0131 anekdotlara de\u011finmek istiyorum;<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Hawking\u2019i, teorilerini bilimsel olmayan bir akl\u0131n anlayamayaca\u011f\u0131 parlak bir zek\u00e2 olarak tan\u0131yoruz. Okuldaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Hawking\u2019in tembel biri oldu\u011funu \u00f6\u011frenmek, bu nedenle \u015fok gibi gelebilir. Asl\u0131nda 9 ya\u015f\u0131ndayken notlar\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en k\u00f6t\u00fcleri aras\u0131ndayd\u0131. Birazc\u0131k \u00e7abayla notlar\u0131n\u0131 orta s\u0131ralara \u00e7\u0131kard\u0131, ama daha fazlas\u0131na de\u011fil.<\/p>\n Bununla birlikte \u00e7ok erken ya\u015flardan itibaren e\u015fyalar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na merakl\u0131yd\u0131. Saatleri ve radyolar\u0131 par\u00e7alar\u0131na ay\u0131rmas\u0131yla bilindi\u011finden bahsetmi\u015ftir. Ancak onlar\u0131 tekrar \u00e7al\u0131\u015fabilecek \u015fekilde birle\u015ftirmede \u00e7ok iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmi\u015ftir. Takma ad\u0131n\u0131n \u201cEinstein\u201d oldu\u011funa bak\u0131l\u0131rsa, k\u00f6t\u00fc notlar\u0131na ra\u011fmen hem \u00f6\u011fretmenleri hem de arkada\u015flar\u0131, aralar\u0131nda gelece\u011fin d\u00e2hisinin bulundu\u011funu anlam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n Vasat notlar\u0131yla ilgili sorun, babas\u0131n\u0131n onu Oxford\u2019a g\u00f6ndermek istemesi, fakat burs olmadan okul \u00fccretini kar\u015f\u0131layacak paras\u0131n\u0131n olmamas\u0131yd\u0131. Neyse ki burs s\u0131navlar\u0131n\u0131n hepsinden en y\u00fcksek notu ald\u0131, fizik s\u0131nav\u0131ndan ise neredeyse tam puan \u00e7ekti. Stephen Hawking, k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan beri matemati\u011fi severdi ve matematik e\u011fitimi almak isterdi. Babas\u0131 Frank\u2019in ise farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri vard\u0131. O, Stephen\u2019\u0131n t\u0131p e\u011fitimi almas\u0131n\u0131 istiyordu. Fakat bilime \u00e7ok merakl\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n Stephen biyolojiyle ilgilenmedi. Biyolojiyi \u201c\u00e7ok belirsiz, \u00e7ok tan\u0131ml\u0131 (ezberli)\u201d buldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Akl\u0131n\u0131 daha kesin ve iyi tan\u0131mlanm\u0131\u015f kavramlara adayacakt\u0131. Ancak Oxford\u2019da ana dal e\u011fitimi olarak matematik yoktu. Stephen\u2019\u0131n Oxford\u2019a girmesi ve fizik e\u011fitimi almas\u0131nda uzla\u015fmaya var\u0131ld\u0131. Asl\u0131nda, fizikte bile, daha b\u00fcy\u00fck sorulara odakland\u0131. Atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n hareketlerini inceleyen par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi ile b\u00fcy\u00fck evreni bir b\u00fct\u00fcn olarak inceleyen evrenbilim aras\u0131nda tercih yapmas\u0131 gerekti\u011finde ikinciyi tercih etti. O zamanlar evrenbilim, kendi s\u00f6zleriyle, \u201cbir bilim dal\u0131 olarak \u00e7ok az ki\u015fi taraf\u0131ndan tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131\u201d h\u00e2lde evrenbilimi se\u00e7ti. Bu se\u00e7iminin nedenini a\u00e7\u0131klarken par\u00e7ac\u0131k fizi\u011finin \u201cbitkibilim gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ortada b\u00fct\u00fcn o par\u00e7ac\u0131klar oldu\u011fu h\u00e2lde hi\u00e7 kuram olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yledi.<\/p>\n Biyografi yazar\u0131 Kristine Larsen, Oxford\u2019daki ilk bir-iki y\u0131l\u0131nda Hawking\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zl\u0131k ve mutsuzluktan bahseder. Bu bunal\u0131mdan onu \u00e7ekip \u00e7\u0131karan \u015fey, k\u00fcrek tak\u0131m\u0131na kat\u0131lmakt\u0131. Fiziksel engellere yol a\u00e7an hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131s\u0131n\u0131 konmadan \u00f6nce bile Hawking \u00e7ok iri veya atletik denebilecek bir yap\u0131ya sahip de\u011fildi. Buna kar\u015f\u0131n k\u00fcrek tak\u0131mlar\u0131 Hawking gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131l\u0131 erkekleri d\u00fcmenci olarak al\u0131yordu, bu pozisyondaki ki\u015fi k\u00fcrek \u00e7ekmiyordu, onun yerine y\u00f6n\u00fc ve k\u00fcrek \u00e7ekme h\u0131z\u0131n\u0131 idare ediyordu.<\/p>\n K\u00fcrek \u00e7ekme Oxford\u2019da \u00e7ok \u00f6nemli ve rekabet\u00e7i bir spor oldu\u011fundan Hawking\u2019in tak\u0131mdaki g\u00f6revi onu \u00e7ok pop\u00fcler yapt\u0131. Hawking\u2019i o g\u00fcnlerden tan\u0131yan k\u00fcrek\u00e7i bir arkada\u015f\u0131 onu \u201cmacerac\u0131 bir tip\u201d diye hat\u0131rlad\u0131. K\u00fcrek tak\u0131m\u0131 Hawking\u2019in pop\u00fcler olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131ysa da ders \u00e7al\u0131\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 bozdu. Haftada alt\u0131 \u00f6\u011fleden sonra k\u00fcrek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla me\u015fgul olan Hawking \u201ci\u015fin kolay\u0131na ka\u00e7maya\u201d ba\u015flay\u0131p \u201claboratuvar raporlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in yarat\u0131c\u0131 analizler\u201d kulland\u0131.<\/p>\n O zamanlar y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencisi olan Hawking yava\u015f yava\u015f sendeleme ve genel sakarl\u0131k belirtileri g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. Noel tatili i\u00e7in okuldan eve geldi\u011finde ailesi endi\u015felendi ve bir doktora g\u00f6r\u00fcnmesi i\u00e7in \u0131srar etti. Ancak bir uzmana g\u00f6r\u00fcnmeden \u00f6nce, gelecekteki e\u015fi Jane Wilde\u2019la tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131lba\u015f\u0131 partisine kat\u0131ld\u0131. Jane onun \u201cespri anlay\u0131\u015f\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z ki\u015fili\u011fi\u201dnden etkilendi\u011fini hat\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n Hawking bir hafta sonra 21 ya\u015f\u0131na girdi; ondan hemen sonra da ne rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu anlamak i\u00e7in test yapt\u0131rmak \u00fczere iki haftal\u0131\u011f\u0131na hastaneye yatt\u0131. Orada amyotrofik lateral skleroz (ALS) tan\u0131s\u0131 kondu; ayn\u0131 zamanda Lou Gehrig hastal\u0131\u011f\u0131 olarak da bilinen bu rahats\u0131zl\u0131k, hastalar\u0131n istemli kas kontrol\u00fcn\u00fc kaybetmelerine neden olan n\u00f6rolojik bir hastal\u0131kt\u0131r. Doktorlar ona b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla sadece birka\u00e7 y\u0131l\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler.<\/p>\n Hawking \u015foka u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n neden onun ba\u015f\u0131na geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc an\u0131ms\u0131yor. Yine de hastanede kan kanserinden \u00f6lmek \u00fczere olan bir o\u011flan \u00e7ocu\u011funu g\u00f6rmek, kendisinden daha k\u00f6t\u00fc durumda olanlar\u0131n da bulundu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor ona. Hawking hayata daha iyimser bakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve Jane\u2019le \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. K\u0131sa s\u00fcre sonra ni\u015fanland\u0131lar; ni\u015fanlanmalar\u0131n\u0131 \u201cu\u011fruna ya\u015fanacak bir \u015fey\u201d olarak an\u0131yordu.<\/p>\n Neden Hawking\u2019le evlenmek istedi\u011fi soruldu\u011funda Jane, o g\u00fcnlerde \u201c\u00e7ok korkun\u00e7 bir n\u00fckleer bulut\u201d tehdidi alt\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, \u201cuyar\u0131 verildikten sadece d\u00f6rt dakika sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n yok olabilece\u011fini ve elindekilerin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak\u201d istediklerini s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n Hawking\u2019in ba\u015fl\u0131ca ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biri (ki bunu Jim Hartle\u2019la payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131), 1983\u2019te evrenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 kuram\u0131n\u0131 ortaya atmas\u0131yd\u0131. 1983\u2019te, evrenin \u015fekli ve do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak amac\u0131yla, Hawking ve Hartle kuantum mekani\u011fi (mikroskobik par\u00e7ac\u0131klar\u0131n hareketlerini inceleme) ve genel g\u00f6relilik (k\u00fctlenin uzay\u0131 b\u00fckmesi ve k\u00fctle\u00e7ekim ile ilgili Einstein kuramlar\u0131) kavramlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirerek evrenin kapsanan bir varolu\u015f oldu\u011funu, ancak yine de s\u0131n\u0131rlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler.<\/p>\n Hawking, bunu ak\u0131lda canland\u0131rabilmek i\u00e7in insanlara evreni D\u00fcnya\u2019n\u0131n y\u00fczeyi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini s\u00f6yler. Bir k\u00fcre oldu\u011fu i\u00e7in D\u00fcnya y\u00fczeyinde herhangi bir y\u00f6ne gidebilir ve asla bir k\u00f6\u015fe, bir kenar veya D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u201cson\u201du denebilecek bir s\u0131n\u0131ra ula\u015fmazs\u0131n\u0131z. Bununla birlikte buradaki temel farkl\u0131l\u0131k, D\u00fcnya y\u00fczeyi iki boyutluyken (D\u00fcnya\u2019n\u0131n kendisi \u00fc\u00e7 boyutlu oldu\u011fu h\u00e2lde D\u00fcnya y\u00fczeyi sadece iki boyutludur.) evren d\u00f6rt boyutludur.<\/p>\n Hawking uzay-zaman\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u00fczerindeki enlem \u00e7izgileri gibi oldu\u011funu belirtir. Kuzey Kutbu\u2019ndan (evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131) ba\u015flay\u0131p g\u00fcneye gittik\u00e7e ekvatoru ge\u00e7inceye kadar dairelerin \u00e7evre uzunluklar\u0131 b\u00fcy\u00fcyecek, ge\u00e7tikten sonra k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Bu, evrenin uzay-zamanda sonlu oldu\u011fu ve sonunda tekrar \u00e7\u00f6kece\u011fi anlam\u0131na gelmektedir; ancak en az 20 milyar y\u0131l daha de\u011fil. Bu, zaman\u0131n geri gidece\u011fi anlam\u0131na m\u0131 geliyor? Soruya cevap vermek i\u00e7in biraz \u00e7abalad\u0131ktan sonra Hawking, hay\u0131r, dedi; \u00e7\u00fcnk\u00fc evrenin d\u00fczenli enerjiden d\u00fczensiz enerjiye olan e\u011filiminin tersine d\u00f6nece\u011fine inanmak i\u00e7in herhangi bir neden yok.<\/p>\n 2004 y\u0131l\u0131nda, deha Hawking kara deliklerle ilgili 1997\u2019de girdi\u011fi bir iddiay\u0131 bilim insan\u0131 arkada\u015f\u0131n\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendisinin yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etti. \u0130ddiay\u0131 anlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle biraz geri gidip kara deli\u011fin ne oldu\u011funu anlamam\u0131z gerekmektedir.<\/p>\n Basit Tan\u0131m: Y\u0131ld\u0131zlar devasad\u0131r, k\u00fctleleri o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki k\u00fctle \u00e7ekimleri her zaman inan\u0131lmaz derecede g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Y\u0131ld\u0131z \u00e7ekirdeksel yak\u0131t\u0131n\u0131 yak\u0131p bu enerjiyi d\u0131\u015far\u0131 vermeye ve b\u00f6ylece k\u00fctle \u00e7ekime kar\u015f\u0131 koymaya devam etti\u011fi m\u00fcddet\u00e7e sorun yoktur. Fakat yeterince b\u00fcy\u00fck bir y\u0131ld\u0131z \u201c\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde\u201d veya s\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde k\u00fctle \u00e7ekim, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc (daha a\u011f\u0131r basan) kuvvet olur ve b\u00fcy\u00fck y\u0131ld\u0131z\u0131n kendi \u00fczerine \u00e7\u00f6kmesine yol a\u00e7ar. Bu da bilim insanlar\u0131n\u0131n kara delik dedi\u011fi \u015feyi olu\u015fturur.<\/em><\/p>\n Bu \u00e7\u00f6kmede k\u00fctle \u00e7ekim o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki \u0131\u015f\u0131k bile bundan ka\u00e7amaz. Bununla birlikte Hawking 1975\u2019te kara deliklerin siyah olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Daha \u00e7ok, enerji yayarlar. O zamanlar Hawking, en sonunda buharla\u015fan kara delikte bilginin kayboldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Buradaki sorun, bilgi kayb\u0131 fikrinin, kuantum mekani\u011fi yasalar\u0131yla \u00e7eli\u015fmesi, Hawking\u2019in deyi\u015fiyle \u201cbilgi paradoksu\u201d yaratmas\u0131yd\u0131. Amerikan kuramsal fizik\u00e7isi John Preskill bilginin kara delikte kayboldu\u011fu sonucuna kat\u0131lmad\u0131. 1997\u2019de, bilginin deliklerden ka\u00e7abilece\u011fini, b\u00f6ylece kuantum mekani\u011fi yasalar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnememi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek Hawking\u2019le bir iddiaya girdi.<\/p>\n Hawking, yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf edebilecek kadar centilmen bir insand\u0131; nitekim 2004\u2019te de yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etti. Bilimsel bir konferansta ders verirken, kara deliklerin birden fazla \u201ctopolojisi\u201d oldu\u011fundan, t\u00fcm topolojilerden yay\u0131lan b\u00fct\u00fcn bilgiler \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bilginin kaybolmam\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Fizikteki uzun kariyeri boyunca Hawking inan\u0131lmaz etkileyici bir \u00f6d\u00fcller ve ni\u015fanlar serisi kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Hawking 1974\u2019te Kraliyet Derne\u011fi (ge\u00e7mi\u015fi 1660\u2019a dayanan kraliyet bilim akademisi) \u00fcyeli\u011fine kabul edildi, bir y\u0131l sonra Papa VI. Paul, onu ve Roger Penrose\u2019u Papa XI. Pius Bilim Alt\u0131n Madalyas\u0131 ile \u00f6d\u00fcllendirdi. Daha sonra Kraliyet Derne\u011fi\u2019nin verdi\u011fi Albert Einstein \u00d6d\u00fcl\u00fc ve Hughes Madalyas\u0131\u2019n\u0131 da ald\u0131.<\/p>\n Hawking, 1979\u2019a kadar akademik d\u00fcnyada yerini \u00f6yle sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131 ki \u0130ngiltere\u2019deki Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden Lucasian Matematik Profes\u00f6r\u00fc unvan\u0131n\u0131 elde etti, bu pozisyonu 30 y\u0131l boyunca elinde tutacakt\u0131. Ge\u00e7mi\u015fi 1663\u2019e dayanan bu makam\u0131 elinde tutan ikinci ki\u015fi Sir Isaac Newton\u2019dan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n 1980\u2019lerde Hawking\u2019e Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta \u015f\u00f6valyelik unvan\u0131n\u0131n hemen alt\u0131ndaki r\u00fctbe olan Britanya \u0130mparatorlu\u011fu Kumandanl\u0131\u011f\u0131 yetkisi verildi. Ayr\u0131ca ulusal hizmetin takdiri olarak Onursal Liyakat Ni\u015fan\u0131 Sahibi (Companion of Honour) de oldu. Ayn\u0131 anda 65 \u00fcyeden daha fazla ki\u015fi bu ni\u015fana sahip olam\u0131yor.<\/p>\n 2009\u2019da Hawking, Birle\u015fik Devletler\u2019in en y\u00fcksek sivil r\u00fctbesi olan Ba\u015fkanl\u0131k H\u00fcrriyet Madalyas\u0131 ile \u00f6d\u00fcllendirildi.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre zarf\u0131nda Hawking en az 12 fahri doktorluk da elde etti.\u00a0 Stephen Hawking\u2019in \u00f6zge\u00e7mi\u015finin en beklenmedik \u00f6zelliklerinden biri, \u00e7ocuk kitaplar\u0131 yazar\u0131 olmas\u0131d\u0131r. 2007\u2019de Hawking ve k\u0131z\u0131, Lucy Hawking, birlikte\u00a0\u201cGeorge\u2019un Evrene A\u00e7\u0131lan Gizli Anahtar\u0131\u201d<\/em>\u00a0adl\u0131 kitab\u0131 yazd\u0131lar.<\/p>\n Kitap, ailesinin teknoloji kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fkald\u0131ran George ad\u0131ndaki bir o\u011flan \u00e7ocu\u011fu ile ilgili kurgu hik\u00e2yedir. George kom\u015fular\u0131yla arkada\u015fl\u0131k kurmaya ba\u015flar, bunlardan biri bilgisayar\u0131 da olan bir fizik\u00e7idir. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgisayar, George\u2019un uzaya girmesi ve oray\u0131 g\u00f6rmesi i\u00e7in kap\u0131lar (portallar) sa\u011flar. Tabii ki kitab\u0131n \u00e7o\u011fu k\u0131sm\u0131, \u00e7ocuklara kara delikler ve ya\u015fam\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 gibi a\u011f\u0131r bilimsel kavramlar\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 hep daha fazla ki\u015fiye ula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan Hawking\u2019in b\u00f6yle bir kitap yazmak istemesi \u00e7ok yerindedir.<\/p>\n Kitap, George\u2019un maceralar\u0131n\u0131 anlatmaya devam edecek bir \u00fc\u00e7lemenin ilk kitab\u0131 olarak yaz\u0131ld\u0131. Serinin s\u0131radaki kitab\u0131\u00a0\u201cGeorge\u2019un Kozmik Hazine Av\u0131\u201d<\/em>\u00a0ad\u0131yla 2009\u2019da yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n Hawking\u2019in evrenbilim \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, uzayl\u0131 ya\u015fam\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda onun d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin merak edilmesi \u00e7ok normaldir. 2008\u2019de NASA\u2019n\u0131n 50. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc kutlamas\u0131nda Hawking konu\u015fmac\u0131 olarak davet edilmi\u015fti ve konu\u015fmas\u0131nda bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden bahsetti.<\/p>\n Hawking, evrenin enginli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, orada bir yerde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle ilkel uzayl\u0131 ya\u015fam\u0131n ve hatta ba\u015fka zeki bir ya\u015fam\u0131n olabilece\u011fini belirtti. Hawking \u015f\u00f6yle dedi:<\/p>\n \u201c\u0130lkel ya\u015fama \u00e7ok s\u0131k rastlanabilir, zeki ya\u015fam ise \u00e7ok nadirdir.\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n Tabii hemen arkas\u0131ndan kendisine \u00f6zg\u00fc zekice espri anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 konu\u015fturdu:<\/p>\n \u201cBaz\u0131lar\u0131m\u0131z D\u00fcnya\u2019da da hen\u00fcz bu ya\u015fam bi\u00e7iminin olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir.\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n uzayl\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015fmaktan sak\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc uzayl\u0131 ya\u015fam\u0131n muhtemelen DNA-bazl\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ve bizim de onlar\u0131n getirece\u011fi hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 koyamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyerek konu\u015fmas\u0131na devam etti. Hawking, Discovery Channel\u2019da yay\u0131nlanan\u00a0\u201cStephen Hawking\u2019le Evrene Yolculuk\u201d<\/em>\u00a0belgesel serisinde bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de uzayl\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yapt\u0131.<\/p>\n Bu b\u00f6l\u00fcmde, uzayl\u0131lar\u0131n, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle, kendi gezegen kaynaklar\u0131n\u0131 \u201ceri\u015febilecekleri gezegenleri ele ge\u00e7irmeye ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeye harcayan g\u00f6\u00e7ebeler\u201d olaca\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n 2007\u2019de, 65 ya\u015f\u0131ndayken Stephen Hawking hayat\u0131n\u0131n yolculu\u011funu yapma f\u0131rsat\u0131 yakalad\u0131. Zero Gravity A.\u015e. sayesinde s\u0131f\u0131r-yer\u00e7ekimini ya\u015fay\u0131p tekerlekli sandalyesinin d\u0131\u015f\u0131nda havada durabildi. U\u00e7u\u015f s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok kere yap\u0131lan ve her biri 25 saniye s\u00fcren keskin ini\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n, yolculara yer\u00e7ekimsizli\u011fi ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131 bir u\u00e7ak yolculu\u011fu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n K\u0131rk y\u0131ld\u0131r ilk kez tekerlekli sandalyesinden kurtulan Hawking jimnastik saltolar bile att\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, alt y\u00f6r\u00fcngesel u\u00e7u\u015f yolculu\u011fu i\u00e7in Richard Branson\u2019\u0131n Virgin Galactic \u015firketinden yer ay\u0131rtt\u0131.<\/p>\n Fakat belki de buradaki en ilgi \u00e7ekici nokta, Hawking\u2019in ne yapabilece\u011fi de\u011fil, neden yapt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunu yapmak isteme nedeni soruldu\u011funda, Hawking tabii ki uzaya gitme arzusundan bahsetti. Fakat uzay yolculu\u011funa \u00e7\u0131kma ve onu t\u00fcm\u00fcyle desteklemesinin nedenleri daha derine iniyor.<\/p>\n Zira Hawking, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma veya n\u00fckleer sava\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, insan \u0131rk\u0131n\u0131n gelece\u011finin, e\u011fer uzun bir gelece\u011fi olacaksa, uzayda olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. O, uzay turizminin insanlar\u0131n ula\u015fabilece\u011fi maliyette olmas\u0131n\u0131 umuyor ve \u00f6zel uzay ke\u015fif yolculuklar\u0131n\u0131 destekliyor. Hawking, hayatta kalabilmemiz i\u00e7in ba\u015fka gezegenlere giderek onlar\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131 kullanabilecek seviyeye gelmemizi umut ediyordu.<\/p>\n Ku\u015fkusuz, b\u00fcy\u00fck besteci Beethoven, nas\u0131l kendi kafas\u0131nda t\u00fcm bir senfoniyi yaratabiliyorsa,\u00a0\u00a0 Stephen\u00a0Hawking<\/strong>\u00a0de kafas\u0131nda t\u00fcm bir evreni ba\u015ftan yaratabilecek bir dehayd\u0131\u2026<\/p>\n Not:<\/strong> Stephen Hawking\u2019in yay\u0131mlanan doktora tezine Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nin\u00a0sistemi<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong>\u00fczerinden eri\u015febilirsiniz. \u0130lgili ba\u011flant\u0131: https:\/\/www.repository.cam.ac.uk\/handle\/1810\/251038<\/a><\/p>\n Hawking, S. (1966). Geni\u015fleyen Evrenlerin \u00d6zellikleri (doktora tezi).<\/p>\n ( https:\/\/doi.org\/10.17863\/CAM.11283<\/a> )<\/p>\n Tezin \u00d6zeti:<\/strong><\/p>\n Evrenin geni\u015flemesinin baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 incelenmektedir. B\u00f6l\u00fcm 1’de, bu geni\u015flemenin, Hoyle-Narlikar \u00e7ekim kuvveti teorisi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck zorluklar yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. B\u00f6l\u00fcm 2, geni\u015fleyen bir homojen ve izotropik evrenin pert\u00fcrbasyonlar\u0131 ile ilgilidir. (Pert\u00fcrbasyon<\/em>\u00a0teorisi, tam olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemeyen bir problemin, bu probleme ba\u011fl\u0131 ba\u015fka bir problemden yola \u00e7\u0131k\u0131larak yakla\u015f\u0131k bir \u00e7\u00f6z\u00fcm elde etmek i\u00e7in matematiksel metotlar i\u00e7eren teoridir.)\u00a0 Ba\u015flang\u0131\u00e7ta g\u00f6kadalar\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7ta k\u00fc\u00e7\u00fck olan pert\u00fcrbasyonlar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi sonucu olu\u015famayaca\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yer\u00e7ekimi radyasyonunun yay\u0131l\u0131m\u0131 ve emilimi de bu yakla\u015f\u0131mda incelenmi\u015ftir. B\u00f6l\u00fcm 3’te geni\u015fleyen bir evrende yer \u00e7ekimsel radyasyon, asimptotik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n bir y\u00f6ntemi ile incelenir. ‘Soyulma’ davran\u0131\u015f\u0131 ve asimptotik grup t\u00fcretilmi\u015ftir. B\u00f6l\u00fcm 4, kozmolojik modellerde tekilliklerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile ilgilidir. Baz\u0131 genel ko\u015fullar\u0131n yerine getirilmesi \u015fart\u0131yla tekilli\u011fin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n –Stephen Hawking<\/a>, Kara Delikler Hakk\u0131nda Son Bilgiler, \u0130stanbul, 2015,Alfa Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n –Stephen Hawking<\/a>, Aforizmalar<\/a>,\u00a0 \u0130stanbul,2012.<\/p>\n –Stephen Hawking<\/a>, Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi, \u0130stanbul, 1993, Milliyet Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n -Stephen Hawking \/ Leonard Mlodinow, \u2018The Grand Design (B\u00fcy\u00fck Tasar\u0131m), Bantam Press\u2019, 2010, s. 9- 10.<\/p>\n -\u015euayyip Salim \u00d6zkurt, Erken Evrende \u015ei\u015fmeli \u00c7a\u011f Ve Fr\u0131edmann \u00c7a\u011f\u0131 \u0130\u00e7in Tekil Olmayan De S\u0131tter Tipi Genelle\u015ftirilmi\u015f Bir Kozmolojik \u00c7\u00f6z\u00fcm, D.P.\u00dc. Fen Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi, S. 16, syf. 14-15.<\/p>\n Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n [1]<\/a> Stephen Hawking<\/a>, kara deliklerin olay ufuklar\u0131n\u0131n zamanla y\u00fckseldi\u011fini daha \u00f6nceden g\u00f6stermi\u015ftir. Ufuk, \u0131\u015f\u0131k benzeri\u00a0jeodeziklerle<\/a>\u00a0tan\u0131mlanan bir s\u0131n\u0131rd\u0131r, bu \u0131\u015f\u0131klar, olay ufkundan \u00e7ok zor ka\u00e7abilen \u0131\u015f\u0131nlard\u0131r. E\u011fer bu jeodezikler birbirlerine do\u011fru gelir ve \u00e7arp\u0131\u015f\u0131rlarsa, orada bir kara delik olu\u015fur. Yani jeodezikler (Jeodezi<\/em>, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcmleri ile ilgilenen bilim dal\u0131d\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcndeki \u00f6l\u00e7\u00fcmler, noktalar, konumlarla ilgili b\u00fct\u00fcn i\u015flemler jeodezinin ilgili alan\u0131d\u0131r.) daima hareket i\u00e7indedir ve bunlar\u0131n say\u0131lar\u0131 limiti olu\u015fturur, bu nedenle kara deliklerin olay ufuklar\u0131 daima b\u00fcy\u00fcr. Hawking\u2019in bu \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 kara delik\u00a0termodinami\u011finin ikinci yasas\u0131<\/a>\u00a0olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Hawking, olay ufku alan\u0131n\u0131n entropi olmas\u0131n\u0131n, kara deliklerin yay\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fini biliyordu. Bir termal sisteme s\u0131cakl\u0131k eklendi\u011finde, entropideki de\u011fi\u015fim k\u00fctle ve enerjinin s\u0131cakl\u0131\u011fa b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle bulunabilir.<\/p>\n E\u011fer kara deliklerin sonlu entropisi varsa, s\u0131cakl\u0131klar\u0131 da sonludur. Yani, termal gaz fotonlar\u0131yla e\u015fitli\u011fe ula\u015facaklard\u0131r. Bu, kara deliklerin sadece fotonlar\u0131 s\u00f6m\u00fcrmedi\u011fini, belli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 dengeye ula\u015fmak i\u00e7in yaymalar\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermektedir. Alan denklemlerinin zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7\u00f6z\u00fcmleri radyasyon yaymaz \u00e7\u00fcnk\u00fc zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir temel enerjiyi korur. Bu ilkeye dayanarak Hawking kara deliklerin \u0131\u015f\u0131n yaymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Ancak, dikkatli bir analiz onu \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015f ve yayd\u0131klar\u0131na dair ikna etmi\u015ftir, bu analiz sonlu bir s\u0131cakl\u0131\u011fa sahip gaz\u0131n kara delikte dengeye ula\u015fmas\u0131yla alakal\u0131d\u0131r. Bundan sonra Hawking, denklemini orant\u0131 sabiti \u00bc olacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bu, kara deli\u011fin entropisinin merkez ile olay ufku aras\u0131ndaki fark\u0131n d\u00f6rt kat\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Entropi, mikro durumlar\u0131n logaritmas\u0131na orant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu mikro durumlar, makroskopik d\u00fczenin bozulmamas\u0131 \u015fart\u0131yla mikroskobik olarak incelenmesi durumudur. Yani, anlayaca\u011f\u0131n\u0131z \u00fczere, kara deliklerin entropileri olduk\u00e7a kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/a-1-214x300.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/B-300x174.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/D-212x300.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/E-300x171.jpg\")
<\/p>\n