{"id":16236,"date":"2022-10-10T19:00:00","date_gmt":"2022-10-10T16:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=16236&preview=true&preview_id=16236"},"modified":"2022-10-10T17:49:41","modified_gmt":"2022-10-10T14:49:41","slug":"namaz-dinin-diregi-midir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/namaz-dinin-diregi-midir\/","title":{"rendered":"Namaz dinin dire\u011fi midir?"},"content":{"rendered":"

Allah kat\u0131nda ger\u00e7ek iman ancak bilerek, ara\u015ft\u0131rarak, d\u00fc\u015f\u00fcnerek, maddi \u00e7\u0131kar beklemeden, h\u00fcr iradeyle elde edilen ve sonu sevgiye d\u00f6n\u00fc\u015fen onurlu ve temiz bir imand\u0131r. B\u00f6yle bir iman\u0131n olu\u015fmas\u0131nda bireysel, toplumsal ve kurumsal korkutmaya, aldatmaya veya menfaat yoluyla g\u00fcd\u00fclemeye asla yer yoktur. \u0130sl\u00e2m\u2019da bu konuda peygamberin dahi yapabilece\u011fi tek \u015fey, tebli\u011f<\/em>dir, yani hikmetle ve en g\u00fczel \u015fekilde m\u00fcjdeleyerek bildirme, duyurmad\u0131r. Zorlaman\u0131n hi\u00e7bir \u015fekline \u0130slam izin vermez. Nitekim Peygamber dahi kimseyi iman etmesi konusunda zorlamam\u0131\u015ft\u0131r. Zira bu konuda Kur’an\u2019da pek \u00e7ok ayet oldu\u011fu gibi, \u201cAllah\u2019\u0131 anmak\u201d i\u00e7in en \u00e7ok kullan\u0131lan kavramlardan biri olan \u201czikir\u201d, \u201cuyan\u0131k ve bilin\u00e7 sahibi olmak\u201d demektir. Allah bilinci ve sevgisiyle de\u011fil, kendilerini Tanr\u0131 yerine koyan kimselerin ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla kirletilmi\u015f bir inan\u0131\u015f \u015fekli, kadavra kadar ruhsuz ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc olmaktan ba\u015fka bir anlam ifade etmez. Hem Y\u00fcce Yarat\u0131c\u0131, bizzat kendisinin ak\u0131ll\u0131 bir varl\u0131k olarak yaratt\u0131\u011f\u0131 insan\u0131n, her konuda oldu\u011fu gibi inan\u00e7 konusunda da akl\u0131n\u0131 kullanmas\u0131ndan korkacak kadar aciz midir? Ve Allah, \u201cinand\u0131m\u201d deyip de kalbi ve davran\u0131\u015flar\u0131 ile tam bir m\u00fcnaf\u0131k olan kimselerin telaffuz ettikleri ruhsuz s\u00f6zler sayesinde mi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmektedir? Bu y\u00fczden, iman sadece samimi bir bilin\u00e7 ve sevgiyle anlam kazan\u0131r, halis iman olur; taklitle, tahkirle, tazyikle de\u011fil! Ayn\u0131 \u015fekilde Allah\u2019\u0131n insana d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in verdi\u011fi akl\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek kadar b\u00fcy\u00fck bir iftira ve \u00e7eli\u015fki olamaz. Evlenme akdinin muteber olabilmesi i\u00e7in \u201cinsanlar\u0131n hi\u00e7bir bask\u0131 alt\u0131nda kalmadan kendi h\u00fcsn\u00fc r\u0131zas\u0131\u201d nas\u0131l ki \u015fart ise iman i\u00e7in de herhangi bir bask\u0131n\u0131n olmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Ger\u00e7e\u011fi anlama \u00e7abas\u0131 sadece inan\u00e7 konusunda de\u011fil, ibadetlerde de olmal\u0131d\u0131r. Fakat geleneksel din anlay\u0131\u015f\u0131nda ibadetlerde ak\u0131lc\u0131l\u0131k ve mant\u0131k de\u011fil, buyru\u011fun kendisi esas al\u0131nm\u0131\u015f, bu sebeple sadece \u201cnas\u0131l\u201dlarla u\u011fra\u015f\u0131lm\u0131\u015f, \u201cni\u00e7in\u2019\u2019lere kimse e\u011filmemi\u015ftir. Bu durum ibadetlere dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ve tart\u0131\u015fmalar\u0131n, kelam konusundaki kadar derin, geni\u015f ve \u00e7etin olmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. Ama insanlar\u0131n; inan\u0131p y\u00f6neldi\u011fi Tanr\u0131ya etti\u011fi ibadetlerin hikmetini, mahiyetini, inceliklerini ve hatta s\u0131rlar\u0131n\u0131 merak edip \u00f6\u011frenme hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmamalar\u0131 icap eder. Zira bu y\u00f6ntem, m\u00fcminlerin ibadetlerini daha bilin\u00e7li hale getirecek ve i\u00e7selle\u015ftirecek, dolay\u0131s\u0131yla insanlar yapt\u0131\u011f\u0131 ibadetlerden daha b\u00fcy\u00fck zevk duyacakt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00f6zellikle cuma ve bayram namaz\u0131ndan \u00e7\u0131karken g\u00f6sterdikleri hal ve hareketlerle tak\u0131nd\u0131klar\u0131 mutsuz ve huzursuz y\u00fcz ifadeleri s\u00f6zlerimizin ne anlama geldi\u011fini anlatmaya yetecektir. \u00dcz\u00fcnt\u00fcyle ve gocunmadan sormak gerekirse acaba ka\u00e7 M\u00fcsl\u00fcman namazlar\u0131nda, yoga yapan kimselerin ruh s\u00fck\u00fbnetine ve zihin berrakl\u0131\u011f\u0131na eri\u015febiliyor?<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m deyince akla gelen ilk ibadet namaz olmaktad\u0131r. \u00a0Zira namaz anlam\u0131na gelen \u201csalat\u201d kelimesinin de\u011fi\u015fik kullan\u0131mlar\u0131yla birlikte Kur’an\u2019da doksan dokuz yerde ge\u00e7mesi yan\u0131nda \u201cnamaz dinin dire\u011fidir\u201d, \u201cnamaz m\u00fcminin mirac\u0131d\u0131r\u201d gibi keskin ifadeli hadisler bu ibadetin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n zihnine kolayca yerle\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam\u2019\u0131n \u015fart\u0131n\u0131n be\u015f olarak kabul edilip bunlar aras\u0131nda namaz\u0131n en ba\u015fa yerle\u015ftirilmesi de onun ibadetler ve g\u00fczel ameller aras\u0131ndaki konumunu daha da peki\u015ftirmi\u015ftir. Ne var ki namaza ra\u011fbeti art\u0131rmak i\u00e7in bir hadis rivayet\u00e7isi taraf\u0131ndan iyi niyetle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu i\u015fg\u00fczarl\u0131k, hayati \u00f6neme sahip di\u011fer pek \u00e7ok ahlaki de\u011ferin \u00f6nemine b\u00fcy\u00fck sekte vurmu\u015ftur. Ve yine cemaatle namaz k\u0131lman\u0131n, camide \u00f6n safta bulunman\u0131n, camiye uzak yerden gelmenin, namaz\u0131 sar\u0131kl\u0131 k\u0131lman\u0131n vb. sevab\u0131 birka\u00e7 kart artt\u0131raca\u011f\u0131na, b\u00f6ylece neredeyse b\u00fct\u00fcn g\u00fcnahlar\u0131n affedilece\u011fine dair rivayetler, di\u011fer ibadetlerin ve ahlaki davran\u0131\u015flar\u0131n de\u011fersizmi\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Fakat; Kur’an\u2019da Allah\u2019\u0131n \u00f6yle bir vaadinin olmamas\u0131na ra\u011fmen namaz\u0131n \u00e2deta \u201cher g\u00fcnah\u0131 temizleyen iksir\u201d olarak kabul edilmesi, onun \u015feklinin, \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesine ve sonu\u00e7ta ancak salih (insanlara ve insanl\u0131\u011fa fayda sa\u011flayan bar\u0131\u015f\u00e7\u0131) amellerle anlam kazanaca\u011f\u0131n\u0131 belirten ve en veciz ifadesini Maun suresinde bulan hakikatlerin bile g\u00f6z ard\u0131 edilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Namaz elbette hi\u00e7bir \u015f\u00fcpheye yer b\u0131rakmayacak \u015fekilde Kur’an\u2019da a\u00e7\u0131k\u00e7a emredilen ve Peygamberin uygulamalar\u0131yla da sabit olan farz bir ibadettir. Fakat bilhassa \u0130slam \u00fclkelerinin kan g\u00f6l\u00fcne d\u00f6nmesinin ve y\u00fczy\u0131llardan beri uygarl\u0131\u011fa en ufak bir katk\u0131lar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131n\u0131n sebeplerini ara\u015ft\u0131ran d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin sorgulamak zorunda kald\u0131klar\u0131 konulardan biri de namaz\u0131n; Kur’an\u00ee de\u011ferlerin ve medeniyetin temel esaslar\u0131ndan olan ahlak\u0131n, sevginin, g\u00fczelli\u011fin, adaletin, ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, c\u00f6mertli\u011fin ve liyakatin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irilip ge\u00e7irilmemesidir. D\u00fcnyada ya\u015fanan geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar b\u00fct\u00fcn dikkatlerini ahiretin garantisi olan namaza \u00e7evirip, d\u00fcnyay\u0131, di\u011fer emirleri ve yasaklar\u0131 \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fcp ihmal etmi\u015f olabilir mi?\u201d sorusunun cevab\u0131n\u0131 aramak asl\u0131nda her M\u00fcsl\u00fcman\u0131n g\u00f6revi olmal\u0131d\u0131r. Namaz\u0131n, kamu yarar\u0131na bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 ve uygar amellerden ba\u011f\u0131ms\u0131z ve hatta onlardan \u00fcst\u00fcn bir ibadetmi\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131 sadece d\u00fc\u015f\u00fcnen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n de\u011fil, Kur’an-\u0131 Kerim\u2019in de ruhunu incitti\u011fine \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n

Burada irdelemeye esas olan hususlar, namaz\u0131n Tanr\u0131-insan ili\u015fkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeri, manevi tatmin, mensuplar\u0131 aras\u0131nda \u0130sl\u00e2m toplumu olma bilincindeki rol\u00fc ve ruh-beden sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na katk\u0131s\u0131 gibi konular de\u011fildir. \u0130tiraz konusu olan tek \u015fey, onun \u00f6zellikle son zamanlarda b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda ruh boyutundan uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak siyaset odakl\u0131 kibirlenmeye, \u00f6tekile\u015ftirmeye g\u00f6steri\u015fe ve hatta tahakk\u00fcme alet edilmesidir. Yine namaz\u0131n, bireysel ve toplumsal deruni anlamlar\u0131 yerine f\u0131khi ve rit\u00fcel y\u00f6n\u00fcn\u00fcn \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 da samimi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 konu \u00fczerinde tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcye sevk etmektedir. Tarikat ve cemaatlerin, ayn\u0131 mezhepten olsalar dahi her birinin kendi mescitlerinin olmas\u0131, birbirlerinin arkas\u0131nda namaz k\u0131lmamas\u0131, dahas\u0131 birbirlerini tekfir etmesi din ad\u0131na utan\u0131lacak bir durum oldu\u011fu kadar devlet, toplum g\u00fcvenli\u011fi ve huzuru i\u00e7in de bir zafiyettir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131l\u0131nca birle\u015ftirici olmas\u0131, k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri ve fitneyi \u00f6nlemesi gereken bu ibadet, cami gibi kutsal mek\u00e2nlar da alet edilerek art niyetli ve cahil kimselerin elinde ne yaz\u0131k ki din ad\u0131na yap\u0131lan b\u00f6l\u00fcnmenin, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, \u00f6tekile\u015ftirmenin ve basit hesaplar\u0131n vas\u0131tas\u0131 haline gelebilmektedir.<\/p>\n

Namaz\u0131n dinin dire\u011fi olup olmamas\u0131 meselesinde a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gereken ilk husus s\u00f6z konusu hadisin g\u00fcvenilir olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce, sadece Tirmizi\u2019nin rivayet etti\u011fi \u201cNamaz dinin dire\u011fidir<\/em>\u201d (Tirmizi, \u0130man, 8; Taharet, 3) hadisi, hadis usul\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan problemlidir. Zira hadis \u00e2limlerine g\u00f6re bir hadisin kuvvetli (muttefukun aleyh) olabilmesi i\u00e7in Buhari ve M\u00fcslim\u2019in her ikisinde birden bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r. G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere bu hadis bu \u015fartlara uymamaktad\u0131r. Bu sebeple Buhari ve M\u00fcslim\u2019den ba\u015fka di\u011fer \u00fc\u00e7 hadis kitab\u0131nda da yer bulmayan bu s\u00f6z\u00fc Peygambere atfetmek kolay de\u011fildir. O ancak kelam\u0131kibar olarak nitelendirilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla ne kadar veciz bir ifade olursa olsun bu s\u00f6z\u00fc hadis olarak kabullenip, Kur’an\u2019da pek \u00e7ok kez tekrarlan\u0131p vurgulanan ve ihlali halinde insanlar\u0131n cezaya \u00e7arpt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 veya yap\u0131lmas\u0131 halinde sevap kazan\u0131laca\u011f\u0131 belirtilen fiillerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irilemez. Ayn\u0131 \u015fekilde onun; sevgi, ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve sebat gibi iman\u0131n kalitesi i\u00e7in oldu\u011fu kadar d\u00fcnya saadeti, yani uygarl\u0131k i\u00e7in de \u015fart olan temel kavramlar\u0131 g\u00f6lgede b\u0131rakacak \u015fekilde alg\u0131lanmas\u0131 da do\u011fru de\u011fildir. Nitekim bu ve benzeri ahlaki ve sosyal i\u00e7erikli hasletlerin \u00f6nemine \u015f\u00fcpheye mahal b\u0131rakmayacak \u015fekilde vurgu yapan pek \u00e7ok ayet ve hadis mevcuttur.<\/p>\n

Konuya namaz hakk\u0131ndaki ayetlerin ba\u011flamlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda onun g\u00f6n\u00fcl r\u0131zas\u0131yla, adab\u0131na uygun, \u015fevkle ve sevin\u00e7 duyarak eda edilmesinin esas oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Bu konuda zorlama olmad\u0131\u011f\u0131 gibi aksi bir davran\u0131\u015f\u0131n m\u00fceyyidesi de belirtilmemi\u015ftir. Yine namazla ilgili emirler tek ba\u015f\u0131na de\u011fil, hep zek\u00e2t ve infakla (hay\u0131r i\u015fleri yapma, iyilik etme, sadaka, fitre, vergi verme, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z yard\u0131m etmeyle) birlikte zikredilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n oran\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 % 80\u2019dir. Nitekim Bakara suresinin 3. ayeti her iki inceli\u011fi bir arada vermektedir.<\/p>\n

Onlar ki g\u00f6r\u00fcnmez ger\u00e7eklere inan\u0131rlar,<\/em><\/p>\n

Namazlar\u0131n\u0131 a\u015fkla \u015fevkle dosdo\u011fru k\u0131larlar<\/em><\/p>\n

Ve g\u00fczelce verirler r\u0131z\u0131k verdi\u011fimiz \u015feylerden.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Kuran\u2019da namazla ilgili k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131 diyebilece\u011fimiz di\u011fer baz\u0131 ayetler ise \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

 <\/p>\n

Namaz k\u0131lanlar emanetlerine sad\u0131kt\u0131rlar, s\u00f6zlerinin eridirler (Mearic, 32)<\/em><\/p>\n

\u015e\u00fcphesiz namaz insanlar\u0131 edepsizlikten ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckten al\u0131koyar (Ankebut, 45)<\/em><\/p>\n

Namaz k\u0131lanlar emanetlerine, ahitlerine sad\u0131kt\u0131rlar (M\u00fcminun, 8-9)<\/em><\/p>\n

Ailene namaz\u0131 emret, kendin de ona azimle devam et (Taha, 132)<\/em><\/p>\n

Onlar, namaz\u0131 k\u0131larlar, zek\u00e2t\u0131 verirler, iyili\u011fi emreder, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc engellerler (Hac, 41)<\/em><\/p>\n

Onlar namazlar\u0131n\u0131 hu\u015fu i\u00e7inde eda ederler (M\u00fcminun, 2)<\/em><\/p>\n

Namaz konusunda kilit ta\u015f\u0131 olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz ayetler ise Maun suresinde yer almaktad\u0131r:<\/p>\n

\u015eu dini tekzip edeni g\u00f6rd\u00fcn, de\u011fil mi?<\/em><\/p>\n

Hani \u015fu itip kakan, hor g\u00f6ren yetimi<\/em><\/p>\n

Ve doyurmaktan ho\u015flanmayan miskini<\/em><\/p>\n

B\u00f6yle namaz k\u0131lanlara vah olsun, eyvah olsun<\/em><\/p>\n

Zira onlar ruhundan uzakt\u0131rlar namaz\u0131n<\/em><\/p>\n

Ne g\u00fcvenilir \u00f6zlerine s\u00f6zlerine bunlar\u0131n<\/em><\/p>\n

Ne de verilmesini isterler verginin zek\u00e2t\u0131n<\/em><\/p>\n

Kur’an\u2019\u0131n tamam\u0131nda namaz\u0131n, hep insanlar\u0131n iyili\u011fi, toplumun refah\u0131 ve d\u00fczeni i\u00e7in \u015fart olan davran\u0131\u015flarla birlikte an\u0131lmas\u0131 kat\u0131 kalpli kimselerin namaz\u0131n\u0131n Allah kat\u0131nda tek ba\u015f\u0131na hi\u00e7 bir anlam ifade etmeyece\u011finin kan\u0131t\u0131 say\u0131labilir. \u00a0Namaz konusunda s\u00f6z\u00fcn adeta zirvesi olan Maun suresi ise Allah\u2019a ait olmas\u0131 gereken bu ibadeti \u015fu veya bu maksatla insanlara yaranma arac\u0131 olarak kullanan zorba, kibirli, d\u00f6nek, gabi ve cimri kimselerin cehennemden kurtulamayacaklar\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

Surede belirtildi\u011fi \u00fczere namaz\u0131n hikmetini hi\u00e7 anlamayanlar\u0131n veya yanl\u0131\u015f anlayanlar\u0131n olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k onu Hoca Ahmet Yesevi, Yunus, Mevl\u00e2na ve \u015eah Veliyullah Dihlevi gibi Kur’an\u2019ca anlayanlar da vard\u0131r. Mesela Yunus Emre:<\/p>\n

Bir kez g\u00f6n\u00fcl y\u0131kt\u0131n ise bu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n namaz de\u011fil<\/em><\/p>\n

Yetmi\u015f iki millet dahi elin y\u00fcz\u00fcn yumaz de\u011fil <\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

derken Mevl\u00e2na, namaz\u0131 hu\u015fudan uzak ruhsuz \u015fekilde sadece bedeniyle k\u0131lan kimseleri \u201ck\u0131\u00e7lar yerde, ba\u015flar havada<\/em>\u201d diye hicvetmekte, Hindistanl\u0131 \u00e2lim de \u201ckalpte hu\u015fu ve bedende tazim hissi olmaks\u0131z\u0131n k\u0131l\u0131nan namaz\u0131n ger\u00e7ek anlamda namaz olmad\u0131\u011f\u0131<\/em>\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Namaz\u0131n, dinin dire\u011fi oldu\u011funu s\u00f6ylerken mutlaka g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmam\u0131z gereken ba\u015fka hadisler de vard\u0131r. \u00dcstelik bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ibadetleri ve g\u00fczel davran\u0131\u015flar\u0131 do\u011frudan do\u011fruya imandan sayarken di\u011ferleri de \u00e7ok vurgulu, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kararl\u0131 ifadelerdir. Bunlar\u0131n en me\u015fhurlar\u0131 \u015funlard\u0131r: \u201cTemizlik imandand\u0131r\u201d, \u201cTemizlik iman\u0131n yar\u0131s\u0131d\u0131r\u201d, \u201cSar\u0131msak yiyen bizim mescidimize gelmesin\u201d, \u201cYalanla iman bir arada bulunmaz\u201d, \u201cM\u00fcnaf\u0131kl\u0131\u011f\u0131n alameti \u00fc\u00e7t\u00fcr: S\u00f6yledi\u011fi zaman yalan s\u00f6yler, verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc tutmaz, emanete h\u0131yanetlik eder\u201d, \u201cBir m\u00fcminin kalbine sevin\u00e7 koymak sevap olarak yeter\u201d.<\/p>\n

Namaz\u0131n, dinin dire\u011fi olmas\u0131 meselesini daha iyi anlayabilmek i\u00e7in konuya namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bakmak isabetli olacakt\u0131r. Bilindi\u011fi gibi bunlar, abdest almak, \u00fcst\u00fc ba\u015f\u0131 temiz olmak, ay\u0131p yerlerini \u00f6rtmek, k\u0131bleye y\u00f6nelmek, vakit ve niyettir. Namaz\u0131n bu \u015fartlar\u0131na sadece f\u0131k\u0131h penceresinden bak\u0131lm\u0131\u015f, her biri as\u0131rlar boyu enine boyuna tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, fakat uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan fevkalade \u00f6nemli olan hususlar\u0131n namaz\u0131n \u015fart\u0131 olarak konulmas\u0131n\u0131n hikmetleri ihmal edilmi\u015ftir. Bu alt\u0131 hususun uygarl\u0131k yolundaki rol\u00fc \u00fczerinde ise hi\u00e7 durulmam\u0131\u015ft\u0131r. Tekbir (Namaza Allahu ekber diye ba\u015flamak), k\u0131yam (ayakta durmak), k\u0131raat (Kur’an\u2019dan bir b\u00f6l\u00fcm okumak), r\u00fcku (e\u011filmek), s\u00fccut (secde etmek), tahiyyat (oturmak) gibi namaz\u0131n i\u00e7indeki \u015fartlar kulun Rabbine kar\u015f\u0131 sayg\u0131s\u0131n\u0131 ve sevgisini hareketlerle ve s\u00f6zlerle ifade etme bi\u00e7imidir. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n di\u011fer insanlar\u0131 do\u011frudan do\u011fruya ilgilendiren bir taraf\u0131 yoktur. Burada sadece kul ile Yarat\u0131c\u0131s\u0131, efendisi, velisi, mahbubu olan Allah vard\u0131r. Bu bak\u0131mdan namaz\u0131n bu ifade bi\u00e7imi gayet \u00f6zeldir.<\/p>\n

Namaza ba\u015flamadan \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 mutlaka gerekli olan ve asl\u0131nda \u201ctekbir\u201d ile ba\u015flayan \u015fartlar kadar \u00f6nemli olan r\u00fck\u00fcnlerin \u201cnamaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131, bunlar\u0131n zihinlerde ister istemez az da olsa d\u0131\u015flanmas\u0131na sebep olabilmektedir. Oysa i\u00e7indeki \u015fartlar\u0131n ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in namaz d\u0131\u015f\u0131ndaki bu \u015fartlar\u0131n hepsinin eksiksiz \u015fekilde yerine getirilmesi farzd\u0131r. Yani abdest almak, \u00fcst\u00fc ba\u015f\u0131 temiz olmak, ay\u0131p yerlerini \u00f6rtmek, k\u0131bleye y\u00f6nelmek, vakit ve niyetin her biri namaz\u0131n i\u00e7indeki \u015fartlar\u0131n da \u015fart\u0131d\u0131r. Tabir caizse \u00fcniversiteye girebilmek i\u00e7in lise mezunu olmak nas\u0131l \u00f6n \u015fart ise bunlar da namaz\u0131n \u00f6n \u015fartlar\u0131d\u0131r. Bu sebeple de ba\u015fta temizlik olmak \u00fczere namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar, i\u00e7indeki \u015fartlar\u0131n\u0131n \u015fartlar\u0131 konumundad\u0131r. E\u011fer namaz dinin dire\u011fi ise namaz\u0131n dire\u011fi de temizlik ve karde\u015fleridir. Peki, bunun anlam\u0131 ve hikmeti nedir?<\/p>\n

Dikkat edilirse namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki bu \u015fartlar\u0131n tamam\u0131 insan\u0131n bireysel, toplumsal ve entelekt\u00fcel y\u00f6n\u00fcyle ilgilidir. Hadesten taharet<\/em> (abdest almak), yani elimizi, kolumuzu, a\u011fz\u0131m\u0131z\u0131, burnumuzu y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc, ayaklar\u0131m\u0131z\u0131 y\u0131kamak ve ba\u015f\u0131m\u0131zla, kulaklar\u0131m\u0131z\u0131 ve ensemizi mesh etmek suretiyle namaz \u00f6ncesinde bir bak\u0131ma k\u00fc\u00e7\u00fck temizlik yapm\u0131\u015f, boy abdestiyle de b\u00fct\u00fcn v\u00fccudumuzu temizlemi\u015f oluruz. B\u00f6ylece yaln\u0131z Tanr\u0131\u2019n\u0131n huzuruna de\u011fil, mabede ve toplum i\u00e7ine de temiz \u00e7\u0131kar\u0131z. Temizli\u011fin sa\u011fl\u0131k yan\u0131nda g\u00fczel ve ho\u015f g\u00f6r\u00fcnme, yani estetik de\u011feri de herkesin malumudur. Buna mescide (kalabal\u0131k i\u00e7ine) girerken sar\u0131msak gibi a\u011f\u0131r kokulu yiyecekler yememe, kirli \u00e7oraplar giymeme ve g\u00fczel koku s\u00fcr\u00fcnme gibi namaz \u00f6ncesi di\u011fer baz\u0131 s\u00fcnnetleri ekledi\u011fimizde hi\u00e7 fark\u0131na varmadan uygarl\u0131\u011f\u0131n da olmazsa olmaz \u015fartlar\u0131ndan birini yerine getirmi\u015f oluruz. Unutmamak gerekir ki, peygambere yap\u0131lan ilk oku emrinden hemen sonra gelen emirlerden birisi de temizliktir (M\u00fcddessir, 4-5). Namaz ise \u00e7ok sonra farz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Necasetten taharet<\/em> (g\u00f6r\u00fcnen pisliklerden ar\u0131nma) ile de sa\u011fl\u0131k i\u00e7in gerekli olan kurallardan birini yerine getirmek yan\u0131nda Allah\u2019a, kendimize, topluma ve mabede sayg\u0131l\u0131 davranm\u0131\u015f oluruz. Dolay\u0131s\u0131yla namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki bu iki \u015farta uymak suretiyle uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli bir kural\u0131n\u0131 da hayata ge\u00e7iririz.<\/p>\n

Setr-i avret<\/em> yani ay\u0131p say\u0131lan yerlerimizi \u00f6rtmek ile de ayn\u0131 sayg\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olur. Namaz\u0131n bu \u015fart\u0131n\u0131 Araf suresinde (26. Ayette) belirtilen \u201cziynet libas\u0131\u201d (g\u00fczellik elbisesi, g\u00fczel elbise) ifadesini, Hz. Peygamberin namaza giderken ve toplum i\u00e7ine \u00e7\u0131karken g\u00fczel elbiselerin giyilmesi ile ilgili hadisleriyle bir arada d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz takdirde namaz\u0131n bu \u015fart\u0131 daha derin anlam kazan\u0131r. Namaz\u0131n bu \u015fart\u0131n\u0131 yerine getirebilmek i\u00e7in kuma\u015f ve giyecek \u00fcretimi gere\u011fini de bunlara ilave etti\u011fimiz zaman namaz\u0131n bu \u015fart\u0131n\u0131n uygarl\u0131\u011fa y\u00f6nelik mesaj\u0131 daha da belirginle\u015fir.<\/p>\n

K\u0131bleye y\u00f6nelme<\/em>yi sadece y\u00fcz\u00fc K\u00e2be\u2019ye \u00e7evirmekten ibaret zannetmek onu yeterince anlamamak olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc her \u015feyden \u00f6nce, bilhassa yabanc\u0131 oldu\u011fumuz bir yerde namaz k\u0131larken k\u0131blenin y\u00f6n\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131r\u0131p bulmak gerekir. Bu ise bilin\u00e7, ceht, bilgi ve ciddiyet isteyen bir harekettir. Yeni yap\u0131lacak bir caminin k\u0131blesini tespit etmek ise \u00e7ok daha derin bir matematik, astronomi, co\u011frafya bilgisi ve mek\u00e2n mefhumu ister. M\u00fcsl\u00fcman\u0131n k\u0131bleyi tespit ettikten sonra o tarafa y\u00f6nelmesi ise o m\u00fcminin kararl\u0131l\u0131k, tercih etme, belli bir inanca ve topluma ait olma hislerini bilin\u00e7li \u015fekilde ifadesi demektir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n hepsi uygar insan\u0131n vas\u0131flar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki be\u015finci \u015fart olan vakti bilmek<\/em> ve buna riayet etmek de en ba\u015fta zaman mefhumunu gerektirmesi yan\u0131nda i\u015f disiplini, program yapma, randevuya sadakat vb. anlamlar da ifade eder. Ger\u00e7ekten de M\u00fcsl\u00fcmanlar \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ilk as\u0131rlar\u0131nda ak\u0131lc\u0131 felsefelerin de tesiriyle uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli yeri olan astronomi, co\u011frafya ve haritac\u0131l\u0131k alanlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck eserler vermi\u015flerdir. Bu gibi uygarl\u0131k faaliyetlerinde ak\u0131lc\u0131l\u0131kla i\u015flenen namaz\u0131n bu \u015fartlar\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fc kabul etmek i\u00e7in hi\u00e7bir engel yoktur. Sonraki devirlerde ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, ke\u015ffetme ve \u00f6\u011frenme heyecan\u0131n\u0131n bitmesi ve dinin f\u0131k\u0131htan ibaretmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fclmesiyle birlikte namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar\u0131n as\u0131l hedefi de bo\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n

Namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki son \u015fart olan niyet<\/em> ise manifesto, fark\u0131ndal\u0131k, tercih, kabullenme, kararl\u0131l\u0131k, bilin\u00e7lilik, samimiyet ve y\u00f6neli\u015f duygular\u0131n\u0131 temsil eder. Takdir edilece\u011fi \u00fczere bunlar\u0131n her biri iyi bir m\u00fcminin oldu\u011fu kadar d\u00fczg\u00fcn ve uygar bir insan\u0131n da \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n

Yukar\u0131dan beri sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z alt\u0131 \u015fart\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ve yorumlar\u0131 ilk nazil olan ayetlerde ge\u00e7en ve bizim \u201cKur’an\u2019\u0131n dibacesi\u201d olarak adland\u0131rmay\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, insanl\u0131k ve uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan fevkalade \u00f6nem ta\u015f\u0131yan okumak, sevgi, bilgi, \u00f6\u011frenmek, kelam gibi kavramlara da uygundur. Bu \u00f6zellikleri sebebiyle namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar\u0131n tamam\u0131, insan\u0131n bireysel, toplumsal ve entelekt\u00fcel y\u00f6n\u00fcn\u00fc, yani Bakara suresinde (30. Ayet) belirtilen halifelik misyonunu temsil eder. Buna g\u00f6re insan\u0131n as\u0131l yarat\u0131l\u0131\u015f sebebi Allah ad\u0131na, Allah i\u00e7in ve Allah\u2019\u0131n verdi\u011fi yetki ve donan\u0131mlarla d\u00fcnyan\u0131n ve bilinen evrenin medeniyetler kurarak, bilgi, sevgi, g\u00fczellik esas\u0131na dayal\u0131 olarak insan taraf\u0131ndan y\u00f6netilmesidir. Allah\u2019\u0131n insan\u0131 yaratmaktaki as\u0131l murad\u0131 budur. Namaz\u0131n i\u00e7indeki \u015fartlar ise insan\u0131n kulluk y\u00f6n\u00fcn\u00fcn ifadesidir.<\/p>\n

B\u00f6yle bir bilin\u00e7le ve sadece Allah i\u00e7in Allah a\u015fk\u0131yla k\u0131l\u0131nan namaz elbette insanlar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fckten engelleyecektir. Fakat namaz k\u0131lanlarda en az\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00f6yle olumlu bir tesir g\u00f6r\u00fclm\u00fcyorsa bunun sebebi namaz\u0131n kendisi de\u011fil, onun, cahil kimselerin elinde, dilinde, kaleminde ve kelam\u0131nda ruhsuz bir rit\u00fcel; din tacirlerinin davran\u0131\u015flar\u0131nda ise nema haline gelmesidir. Y\u00fczy\u0131llardan beri namaz insanlara sadece \u015fekilsel y\u00f6n\u00fcyle \u00f6\u011fretilmi\u015ftir, hikmetleriyle de\u011fil. Bunun birinci sorumlusu ilmihaller ve bunlar\u0131 sorgulamadan nakleden din g\u00f6revlileri ve ilahiyat\u00e7\u0131lard\u0131r. Namaz\u0131n Kur’an\u2019da belirtilen hedefe yeterince ula\u015fmamas\u0131n\u0131n, entelekt\u00fcel ve ahlaki fayda sa\u011flamamas\u0131n\u0131n sebebi onun yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz anlamda ve derinlikte ele al\u0131nmamas\u0131d\u0131r. Di\u011fer ibadetlerde oldu\u011fu gibi namaz da anlam y\u00f6n\u00fcyle ham b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u0131pk\u0131 bu\u011fday\u0131n \u00e7i\u011f olarak yenilmesi gibi. Oysa bu\u011fday biraz gayret, bilgi ve beceriyle pi\u015firilerek, k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde k\u0131r\u0131l\u0131p bulgur olarak, \u00f6\u011f\u00fct\u00fcl\u00fcp un edilerek ve bunlardan \u00e7e\u015fitli yiyecekler yap\u0131larak yenilse insanlara daha faydal\u0131 olur. K\u0131saca Kur’an\u2019\u0131n hedefledi\u011fi namazda bireysel manevi zevk yan\u0131nda k\u00fclt\u00fcre ve uygarl\u0131\u011fa y\u00f6nelik mesajlar da vard\u0131r. B\u00f6yle bir namaz elbette sayg\u0131 ve sevgi duyulacak bir ibadettir.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere namaz\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar i\u00e7indeki \u015fartlar\u0131n da \u015fart\u0131d\u0131r. Hatta ba\u015fta zek\u00e2t vermek, ihsanda bulunmak, iyilik etmek gibi hasletler de namaz\u0131n kabul\u00fcn\u00fcn \u00f6n ko\u015fuludur. Konuya bu a\u00e7\u0131dan bakar ve biraz vurgulu bir ifadeyle s\u00f6ylemek istersek dinin dire\u011fi payesini namazdan \u00f6nce bu \u015fartlara ve \u00f6zellikle de temizli\u011fe vermek gerekir. Namaz, zek\u00e2t\u0131n \u015fart\u0131 de\u011fil ama Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in pek \u00e7ok beyan\u0131na g\u00f6re zek\u00e2t ve benzeri hay\u0131r i\u015fleri namaz\u0131n \u015fart\u0131d\u0131r, Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa Peygamberin ibadetler aras\u0131nda ayr\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek annenin ve baban\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 aras\u0131nda ikircikli davranmas\u0131 gibi bir durum olur. Elbette hastal\u0131k gibi baz\u0131 \u015fartlar\u0131n zorlad\u0131\u011f\u0131 durumlarda baz\u0131 \u00e7ocuklar di\u011ferlerinden fazla desteklenebilir. Mesele bundan ibarettir. \u0130badetlerin hepsi de \u00f6nemli olmakla birlikte zamana ve \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak bunlardan biri veya birka\u00e7\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kabilir. Nitekim oru\u00e7 tutmay\u0131, cihat etmeyi, anaya babaya iyilik yapmay\u0131, yol \u00fczerindeki bir ta\u015f\u0131 veya dikenin kald\u0131rmay\u0131, kom\u015fu hakk\u0131n\u0131 g\u00f6zetmeyi dinin temel esaslar\u0131ndan biri olarak g\u00f6steren hadisler de vard\u0131r. Zira Peygamberimiz zamana, zemine ve sahabenin durumuna g\u00f6re hangi davran\u0131\u015f \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekiyorsa o konuya vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu c\u00fcmleden olarak Peygamberimiz, bilginin en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bilimde, insan haklar\u0131nda, d\u00fczende, tertipte, temizlikte geri oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fasayd\u0131 muhtemelen dinin dire\u011fi olarak bunlar\u0131 ilan ederdi. Zaten daha o zaman bile Medine Mescidinde Suffe Ehline kar\u015f\u0131 s\u00f6yledi\u011fi ilim \u00f6\u011frenmeyi namaza tercih eden s\u00f6zleri vard\u0131r. Korona salg\u0131n\u0131 sebebiyle d\u00fcnyada Hac gibi en \u00f6nemli bir ibadet iptal edilmedi mi? Ama zek\u00e2t gibi sosyal muhteval\u0131 ibadetlerle sevgi, merhamet, adalet, akl\u0131 kullanma, ilim, hakkaniyet, liyakat, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, kul hakk\u0131 gibi temel normlar Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in ve Peygamberin her zaman dinin dayana\u011f\u0131 olarak y\u00fcceltti\u011fi ve hi\u00e7bir \u015fekilde ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan kavramlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar uygar insan olman\u0131n gere\u011fi oldu\u011fu kadar ahiret hayat\u0131n\u0131 garanti etmenin de garantisidir. Bu sebeple sonsuza dek de\u011ferlerini devam ettirecek olan ilah\u00ee hakikatler ve evrensel kavramlard\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, namaz birey-Tanr\u0131 ve birey-toplum m\u00fcnasebetleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan elbette \u00f6nemli ve \u00e7ok \u00f6zel bir ibadettir. Ruhuna, adab\u0131na, erk\u00e2n\u0131na uygun olarak ve d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fartlar\u0131n uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan verdi\u011fi mesajlar\u0131n bilinciyle k\u0131l\u0131nan namaz elbette her m\u00fcminin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn nurudur. Fakat sadece bir hadis kitab\u0131nda yer alan ve sahih oldu\u011fu \u015f\u00fcpheli kabul edilen bir ifadeye dayanarak namaz\u0131; di\u011fer ibadetleri ve ahlaki esaslar\u0131 geri plana itecek \u015fekilde \u00f6ne \u00e7\u0131karman\u0131n din\u00ee bir dayana\u011f\u0131 yoktur. Onu istismar ve ayr\u0131\u015ft\u0131rma vas\u0131tas\u0131 olarak kullanmak ise Maun suresinde tarif edilen kimselerin durumuna d\u00fc\u015fmek demek olur.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Namaz; zekat vermek, iyilik yapmak, temizlenmek gibi ibadet ve hasletlerle beraber tam bir ge\u00e7erlilik kazan\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n ibadetler aras\u0131nda bir ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131, ancak baz\u0131 \u015fartlar\u0131n olu\u015fmas\u0131 h\u00e2linde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130badetlere bir b\u00fct\u00fcn olarak bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Mesele bundan ibarettir.<\/p>\n","protected":false},"author":94,"featured_media":16240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61],"tags":[293,2468,2467],"coauthors":[368],"class_list":["post-16236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","tag-din","tag-ibadet","tag-namaz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/94"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16236"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16242,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16236\/revisions\/16242"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16236"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=16236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}