Y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr ve vas\u0131flara sahip insanlar, kendi yetenek ve uzmanl\u0131k alanlar\u0131yla ilgili bilgi ve becerilerini g\u00f6stermek \u00fczerinden sayg\u0131nl\u0131k kazanmak isterler. Yetenek ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck ki\u015filer ise bulunduklar\u0131 ya da getirildikleri yerlerde, \u2018efendilerine\u2019 ne kadar ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterme \u00fczerinden dikkat \u00e7ekmek isterler.<\/p>\n
Liyakatli ve y\u00fcksek yetenekli insanlar, g\u00f6revlerini yerine getirirken, \u00e7o\u011funlukla emir almaktan ho\u015flanmazlar. \u0130\u015f tan\u0131mlar\u0131 ve yasal sorumluluklar \u00e7er\u00e7evesinde \u00fcstlendikleri g\u00f6revlerde, sahip olduklar\u0131 yetenek, bilgi ve becerilerini ba\u015far\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f olma doyumunu ya\u015famak i\u00e7in i\u015flerini \u00f6zg\u00fcr ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir tarzda g\u00f6rmeyi tercih ederler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, getirildikleri g\u00f6revin gere\u011fi olan yetenek, bilgi ve becerilerden yoksun olan ki\u015filer, i\u015flerin g\u00f6r\u00fclmesi s\u00fcrecinde y\u00f6neticilerinden emir almadan i\u015f g\u00f6remezler. Y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7lerini, kendi do\u011fal ve yasal i\u015fleyi\u015finde y\u00fcr\u00fctmek yerine, \u00f6rt\u00fcl\u00fc ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda kullanmak isteyen otoriter y\u00f6neticiler, liyakatten \u00e7ok \u2018sadakati\u2019 \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcrler. Bu y\u00fczden, rekabet\u00e7i ve demokratik y\u00f6netimlerdeki makam y\u00fckseltme i\u015flemlerinde liyakatli ve yetenekli insanlar\u0131n \u015fans\u0131 daha y\u00fcksek iken; gelenek\u00e7i ve otoriter y\u00f6netim tarz\u0131nda emir almaktan ho\u015flanan ki\u015filerin \u015fans\u0131 daha y\u00fcksek olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netim bilimlerine g\u00f6re; \u00f6rg\u00fctlerin tepe y\u00f6netimi, \u00f6rg\u00fct\u00fcn b\u00fct\u00fcn\u00fc ve d\u0131\u015f de\u011fi\u015fkenler ile ilgili stratejik kararlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131; orta kademe, b\u00f6l\u00fcm i\u00e7i kararlar\u0131n belirlendi\u011fi; alt kademeler ise bunlar\u0131n fiilen icra edildi\u011fi yerlerdir. Bu \u00e7er\u00e7evede, insan kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlerde tepede olanlar\u0131n yetenek ve bilgi d\u00fczeylerinin nispeten y\u00fcksek, orta kademelerde orta d\u00fczeyde ve alt kademelerde ise \u00fcst birimlerce al\u0131nan kararlar\u0131 yerine getirebilecek d\u00fczeyde olmalar\u0131 gerekir. \u00d6rg\u00fctlerdeki se\u00e7ilmi\u015f ya da atanm\u0131\u015f y\u00f6neticilerin, bulunduklar\u0131 makamlar\u0131n gerektirdi\u011fi d\u00fczeyde y\u00fcksek yetenek ve bilgi birikimi yeterli de\u011filse, y\u00f6netim sisteminin yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru olan etkili ve verimli i\u015fleyi\u015finde \u00e7ok ciddi yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n ve y\u00f6netim krizinin \u00e7\u0131kmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
Laurance J. Peter ve Raymond Hull adl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, hiyerar\u015fik ya da otoriterle\u015fen \u00f6rg\u00fctlerin \u00e7o\u011funda, \u00f6zellikle \u00fcst kademe y\u00f6neticilerinin, kendilerinden daha yetenekli insanlar\u0131 bar\u0131nd\u0131rmad\u0131klar\u0131n\u0131 tespit etmi\u015flerdir. Nispeten d\u00fc\u015f\u00fck yetenekli \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticilerin, kendilerinden daha yetenekli \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00fczerinde istedikleri itaati ve ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in onlardan en uygun zamanda kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemi\u015flerdir. Bu tip \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticiler, y\u00f6nettikleri \u00f6rg\u00fctlerde \u00e7al\u0131\u015fanlardan, kendilerine verilen emirleri gere\u011fi gibi yerine getiremeyecek derecedeki yeteneksizleri de \u00e7o\u011funlukla y\u00f6netim sisteminin d\u0131\u015f\u0131na atarlar. Bu iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131, tepe y\u00f6neticilerin kendilerinin sahip olduklar\u0131 mevcut yeteneklerini merkeze alarak, bunun \u00fcst\u00fcnde ve alt\u0131ndaki iki a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7 yetene\u011fe sahip \u00e7al\u0131\u015fan grubu ay\u0131klamalar\u0131 olgusuna, \u2018Hiyerar\u015fik Budama\u2019 ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdir (Peter; Hull; 1984, 49-50). Y\u00f6netimdeki hiyerar\u015fik budama, sadece otoriter y\u00f6netim birimlerinde olmay\u0131p, \u2018g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f genel ba\u015fkanl\u0131k\u2019 olgusu nedeniyle siyasi partilerin y\u00f6netimlerinde de \u00e7ok s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bir y\u00f6netim hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130nsanlar\u0131n cahil olmas\u0131n\u0131n en dramatik bi\u00e7imi, kendilerinin cahil olduklar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmamalar\u0131d\u0131r. Dunning-Kruger etkisi denilen bu meta-cehalet (veya cehaletin cehaleti), bir\u00e7ok sosyal ve siyaset alan\u0131nda k\u00f6t\u00fc performans g\u00f6steren ki\u015filerin, kendi uzmanl\u0131klar\u0131n\u0131n ne kadar yetersiz oldu\u011funun fark\u0131nda olmamalar\u0131 h\u00e2lidir. Dunning-Kruger etkisinde kalan ki\u015filerin cehaleti, onlar\u0131 eksik ve yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirerek hata yapt\u0131r\u0131rken, ayn\u0131 zamanda di\u011fer insanlar\u0131n daha ak\u0131ll\u0131ca se\u00e7im yapt\u0131klar\u0131n\u0131 fark etmelerine de engel oluyor (Dunning, 2011,247-296).<\/p>\n
\u00d6rg\u00fctsel s\u00fcre\u00e7leri etkileyen \u00e7evresel etkenlerin say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131 ve de\u011fi\u015fimin giderek h\u0131zlanmas\u0131, \u00f6rg\u00fctlerde yanl\u0131\u015f karar alman\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 riskleri de olduk\u00e7a art\u0131rm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, bulunduklar\u0131 \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticilik konumlar\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi yetenek, bilgi ve beceriler bak\u0131m\u0131ndan yetersizliklerinin fark\u0131nda olmayan h\u0131rsl\u0131 ve g\u00fc\u00e7 d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc ki\u015filer, \u00f6zellikle kamu g\u00f6revlerindeki cehaletleri y\u00fcz\u00fcnden telafisi m\u00fcmk\u00fcn olmayan zararlara ve ac\u0131lara neden olmaktad\u0131rlar. Cahil olduklar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmamak gibi \u2018\u00e7ifte kavrulmu\u015f\u2019 bir cehaletin do\u011furdu\u011fu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde alternatif g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip insanlarla bir kavgaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek gizlenmeye ve \u00f6rt\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yetersiz y\u00f6neticilerin i\u015f ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu otoriter y\u00f6netim tarzlar\u0131nda, y\u00fcksek \u015fahsiyetli insanlar, g\u00f6revlerine \u00e7ok m\u00fcdahale edilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in \u00fcst d\u00fczeydeki karar merkezlerinde y\u00f6neticilik g\u00f6revlerine pek talip olmazlar. Liyakat ve yetene\u011fi konusunda duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6stermeyen ki\u015filer i\u00e7in yeter ki \u201cgeliri ve stat\u00fcs\u00fc y\u00fcksek\u201d makamlar olsun, derh\u00e2l bu g\u00f6revlere talip olmaktan \u00e7ekinmezler. Kendilerinden istenen her emri (yasa ve ahlak d\u0131\u015f\u0131 olsa bile) yerine getirme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde bulunurlar. B\u00f6ylece, k\u00f6t\u00fc ve yetersiz olanlar, iyi ve yetkin olan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015f olur. Bulunduklar\u0131 mevki ve makama, \u00e7o\u011funlukla ki\u015fisel yetenek ve ba\u015far\u0131yla gelmedikleri i\u00e7in \u00f6rg\u00fctteki mevcut yetenekli ve \u015fahsiyetli insanlara kar\u015f\u0131 da, her f\u0131rsatta \u00fcst\u00fcnl\u00fck ve g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisinde bulunmay\u0131 pek ihmal etmezler. Sonu\u00e7ta, bir s\u00fcre sonra verimsizlik ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00d6zel giri\u015fimcilik, \u00f6n\u00fcnde sonunda do\u011fru y\u00f6netimi bulur, bulmasa da iflas ederek i\u015f alan\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur. \u0130\u015flerini, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve zihniyete g\u00f6re de\u011fil de, siyasal ama\u00e7lar\u0131 ya da \u2018gizli ajandalar\u0131na\u2019 g\u00f6re g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fan kamu y\u00f6netim sistemleri, verimsizlik ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n bedelini \u00e7o\u011funlukla ekonomik, sosyal ve ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ile b\u00fct\u00fcn bir topluma ve \u00fclkeye \u00f6dettirmi\u015f olurlar.<\/p>\n
Gelenek\u00e7i toplumlarda, uzun bir s\u00fcre kamu imk\u00e2nlar\u0131ndan yoksun olan alt sosyal s\u0131n\u0131flar\u0131n, \u00fclkenin ekonomik ve sosyal kaynaklar\u0131n\u0131 birer \u2018ganimet\u2019 gibi alg\u0131lama anlay\u0131\u015flar\u0131 vard\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u00f6nemli bir sosyal stat\u00fc kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen \u00e7e\u015fitli y\u00f6neticilik kadrolar\u0131n\u0131n doldurulmas\u0131nda da ayn\u0131 bi\u00e7imde bir \u2018ganimet\u2019 elde etme beklentisi egemendir.\u00a0 Kamu y\u00f6netimindeki \u2018ak\u00e7eli\u2019 ve \u2018yetkili\u2019 g\u00f6revlerin y\u00f6neticileri, atand\u0131klar\u0131 imtiyazl\u0131 g\u00f6revlere, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle ki\u015fisel yetenek ve ba\u015far\u0131lar\u0131 nedeniyle gelmemi\u015flerdir. Bu \u2018torpilli\u2019 ve yetersiz y\u00f6neticiler i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck korku, bulunduklar\u0131 y\u00f6netim birimlerinde kendilerine g\u00f6re bu mevkii ve makamlara daha uygun niteliklere sahip olan yetkin insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u2018Torpilli y\u00f6neticiler\u2019; yetenek, bilgi ve ki\u015filik \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan kendileriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda eziklik duyacaklar\u0131 \u00fcretken insanlara kar\u015f\u0131 yapay bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmak ve b\u0131\u00e7k\u0131nl\u0131k yapmak e\u011filimindedirler. Bulunduklar\u0131 mevki ve makamlara hak etmeden gelen torpilli y\u00f6neticiler, kendileriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lma yap\u0131lmas\u0131nda birer referans noktas\u0131 olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek ad\u0131na yetenekli insanlar\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmaya y\u00f6nelirler.<\/p>\n
\u2018Torpilli y\u00f6neticiler\u2019, bulunduklar\u0131 yerlere gelinceye kadar \u2018b\u00fcy\u00fcklerine\u2019 ve \u00fcstlerine nas\u0131l sayg\u0131l\u0131(!) davranm\u0131\u015flar ise ayn\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 astlar\u0131ndan da bekleme e\u011filimindedirler. \u0130\u015finin ehli ve \u015fahsiyetli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131ndaki \u00fcstlerine g\u00f6rev tan\u0131mlar\u0131n\u0131n bi\u00e7imsel ili\u015fki kal\u0131plar\u0131yla yakla\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131, di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlara g\u00f6re so\u011fuk tav\u0131rl\u0131 ve hatta \u2018sayg\u0131s\u0131zca\u2019 olarak alg\u0131layabilmektedirler. Bu ba\u011flamda, yetkinlik ve ba\u015far\u0131lar\u0131yla sayg\u0131 ve takdir beklemek yerine, \u00e7o\u011funlukla bi\u00e7imsel ve hiyerar\u015fik otoritelerini her defas\u0131nda g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu \u00e7abalar\u0131 da, onlar\u0131n bulunduklar\u0131 konumlar\u0131 kendilerinin dahi yeterince i\u00e7selle\u015ftiremediklerini g\u00f6stermektedir. \u2018Torpilli y\u00f6neticiler\u2019, yetenekli ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fahsiyetlerin sayg\u0131lar\u0131n\u0131 kazanamad\u0131klar\u0131 zaman, beklentilerine uygun sayg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6remedikleri \u00e7al\u0131\u015fanlara kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir k\u0131zg\u0131nl\u0131k duyarlar.<\/p>\n
\u2018Torpilli y\u00f6neticiler\u2019, \u00f6nce yetenekli y\u00f6neticileri kovar; ard\u0131ndan da toplumsal huzuru ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc! Uygun ve ak\u0131lc\u0131 y\u00f6ntemler ile \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sorunlar y\u00fcz\u00fcnden b\u00fcy\u00fcyen y\u00f6netim krizi, toplumsal krize yol a\u00e7ar.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta, toplumsal varl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, en az\u0131ndan y\u00f6netim ve karar mekanizmalar\u0131ndaki yer alan insanlar\u0131n ak\u0131l ve bilimin de\u011ferini \u2018bilen\u2019 insanlar olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Aksi takdirde, ak\u0131l ve bilime s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nen \u00fclke ve toplumlar\u0131n sonu, s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin oyunca\u011f\u0131 olmakt\u0131r!<\/p>\n
<\/p>\n
Dunning, David (2011):<\/strong> The Dunning\u2013Kruger Effect: On Being Ignorant of One’s Own Ignorance, Advances in Experimental Social Psychology Volume 44, 2011, Pages 247-296<\/p>\n Peter, Laurance J. ; Hull, Raymond (1984):<\/strong> Peter \u0130lkesi, \u00c7ev. Melih \u00d6l\u00e7er, Bilgi Yay\u0131nevi:292, Ankara<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yetersiz y\u00f6neticilerin i\u015f ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu otoriter y\u00f6netim tarzlar\u0131nda, y\u00fcksek \u015fahsiyetli insanlar, g\u00f6revlerine \u00e7ok m\u00fcdahale edilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in \u00fcst d\u00fczeydeki karar merkezlerinde y\u00f6neticilik g\u00f6revlerine pek talip olmazlar. <\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":16662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[64],"tags":[2538,2422,2185,2539,2540,2260,79],"coauthors":[2225],"class_list":["post-16658","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurumlar","tag-cehalet","tag-hiyerarsi","tag-liyakat","tag-sadakat","tag-sendrom","tag-yoneticiler","tag-yonetim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/187"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16658"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16664,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16658\/revisions\/16664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16658"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=16658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}