{"id":16665,"date":"2023-01-20T20:30:00","date_gmt":"2023-01-20T17:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=16665&preview=true&preview_id=16665"},"modified":"2023-01-20T20:17:06","modified_gmt":"2023-01-20T17:17:06","slug":"turk-milliyetciligi-fikir-sisteminin-gayesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turk-milliyetciligi-fikir-sisteminin-gayesi\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sistemi’nin gayesi"},"content":{"rendered":"

Ayhan Tu\u011fcugil mahlas\u0131yla \u0130skender \u00d6ks\u00fcz taraf\u0131ndan <\/em>yaz\u0131lan bu makale, 1976 y\u0131l\u0131nda <\/em>T\u00f6re Dergisinin 61. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n

Milletin tarifi<\/h2>\n

Milliyet\u00e7ilik kavram\u0131n\u0131 anlad\u0131ktan, kimin milliyet\u00e7i oldu\u011funu ve daha \u00f6nemlisi kimin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra \u015fimdi geriye do\u011fru bir ad\u0131m at\u0131p ‘millet’ kavram\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Millet nedir? Bu soruya bug\u00fcne kadar y\u00fczlerce cevap verilmi\u015ftir. Mesel\u00e2 Frans\u0131z fikir adamlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funa g\u00f6re millet, sadece k\u00fclt\u00fcr birli\u011finin do\u011furdu\u011fu bir cemiyet birimidir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Alman fikir adamlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 milletin soy birli\u011fine dayand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedirler. Kom\u00fcnistlere g\u00f6re millet, – Stalin\u2019in ‘Marksizm ve Mill\u00ee Mesele’ kitab\u0131nda verdi\u011fi tarifle- “Dil, toprak, iktisad\u00ee hayat birli\u011fi ve ortak k\u00fclt\u00fcr bi\u00e7iminde beliren ruh\u00ee \u015fekillenme birli\u011finin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, tarih\u00ee olarak meydana gelmi\u015f istikrarl\u0131 bir topluluktur.”<\/p>\n

Bu tariflerden acaba hangisi do\u011fru? Do\u011fruluk yanl\u0131\u015fl\u0131k \u00fczerinde bir karar vermek kolay de\u011fil. Fakat daha \u00f6nce ve \u00e7ok daha kolay yapabilece\u011fimiz bir tespit var: Yukardaki tariflerin hepsi de, tarifi yapan z\u00fcmrenin menfaatine uygundur. Frans\u0131zlar\u0131n millet tarifi Frans\u0131z \u00e7\u0131karlar\u0131na, Almanlar\u0131nki Alman \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun olan\u0131d\u0131r. Stalinin\u2019in millet tarifi ise ad\u0131 ge\u00e7en kitab\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihlerde Rusya\u2019daki kom\u00fcnist harekete hizmet gayesini ta\u015f\u0131r. Frans\u0131zlar k\u00fclt\u00fcrden ba\u015fka bir \u015feye, \u00f6zellikle soya dayanan bir tarif yapma\u011fa kalkarlarsa \u00f6nce Fransa’y\u0131 (\u00e2tin, cermen v.b. \u015fekillerde) b\u00f6lmeleri gerekecekti. Almanya ile aralar\u0131ndaki tarih\u00ee Alsas anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da, b\u00f6lgeyi derhal Almanlara vererek sona erdirmeleri gerekiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Alsas, k\u00fclt\u00fcr bak\u0131m\u0131ndan Frans\u0131z, fakat soyca cermendi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Almanya\u2019n\u0131n k\u00fclt\u00fcre dayanan bir millet tarifi yapmas\u0131, Almanl\u0131\u011f\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesine yol a\u00e7acakt\u0131. \u00dcstelik Alsas Fransa’ya kal\u0131rd\u0131. “Mill\u00ee Mesele” kitab\u0131 Rusya\u2019daki – \u00f6zellikle Kafkasya’daki – milletleri sosyalizme kazand\u0131rmak i\u00e7in Lenin taraf\u0131ndan Stalin’e \u0131smarlanm\u0131\u015f bir propoganda bro\u015f\u00fcr\u00fcyd\u00fc. \u00c7arl\u0131k devrilip kom\u00fcnistler ba\u015fa gelince Rus \u0130mparatorlu\u011fundaki millletlere istikl\u00e2l verilece\u011fini m\u00fcjdeliyordu. (Fakat Lenin’in ba\u015fa ge\u00e7mesinden sonra bu milletler her nedense istikl\u00e2lden vazge\u00e7iverdiler. Aralar\u0131ndaki istikl\u00e2l inat\u00e7\u0131s\u0131 guruplar da aniden vefat ediverdiler.) Kitapta propoganda gayesi o derece h\u00e2kimdir ki ‘bilimsel sosyalizm’in S’sini bilenlerin a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rakacak ‘ruh\u00ee \u015fekillenme birli\u011fi’ gibi idealist l\u00e2flar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndan bile \u00e7ekinilmemi\u015f ve Rus emperyalizminin hakimiyetindeki milletlere istedikleri her \u015fey, bol keseden vaad edilmi\u015ftir. Bir millet hari\u00e7: Yahudiler. Rusya’n\u0131n, Lenin ve Stalin’in ba\u015f\u0131 o ara Yahudilerle hi\u00e7 de ho\u015f de\u011fildi ve bu bel\u00e2l\u0131 guruptan kurtuluvermenin en kolay yolunu onlara millet s\u0131fat\u0131 vermeyen bir bilimsel tarifte buldular. Kom\u00fcnistlere g\u00f6re Yahudi diye bir millet h\u00e2l\u00e2 yoktur! (Rus kom\u00fcnistleri bug\u00fcnlerde \u00c7in’i ortadan kald\u0131racak ‘bilimsel’ bir millet tarifi pe\u015findedirler. Ancak bu sefer n\u00fcfus \u00e7oklu\u011fu epey mesele \u00e7\u0131karmakta…)<\/p>\n

“Hangi tarif do\u011fru?” sorusunun cevab\u0131 b\u00f6ylece,\u00a0 ‘hi\u00e7biri’ oluyor. Asl\u0131nda mesele, vak\u0131alar\u0131n, tabiatta var olan \u015feylerin tarifindeki g\u00fc\u00e7l\u00fckten do\u011fuyor. Tarif, bir yerde, insan mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n ihtiyac\u0131d\u0131r ve insan mant\u0131\u011f\u0131 basitli\u011fi sever. Halbuki tabiat bizim sevdi\u011fimiz gibi basit olmak zorunda de\u011fildir. Bu konuya ilim metodu bahsinde d\u00f6nece\u011fiz. Burada bir misal vermekle yetinelim ve masay\u0131 tarife \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. Masa, muhakkak ki milletten \u00e7ok daha basit bir kavram. Fakat masa da bir vak\u0131ad\u0131r ve tabiatta var olan bir \u015feyi tarif etmenin g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc bu misalde bile b\u00fct\u00fcn \u015fiddetiyle ortaya \u00e7\u0131kar. ‘D\u00f6rt aya\u011f\u0131 olan…’ diye ba\u015flayacak bir tarife derhal, ‘\u00dc\u00e7, hatt\u00e2 tek ayakl\u0131 masa olmaz m\u0131?’ sorusuyla son verebiliriz. ‘Yatay…’ a hemen verilecek, ‘Yatak da, tavan da yatayd\u0131r.’ cevab\u0131 var. Bu ilk ba\u015far\u0131s\u0131z denemelerden sonra ‘\u00dcst\u00fcnde yemek yenilen, yaz\u0131 yaz\u0131lan…’ gibi daha kar\u0131\u015f\u0131k ve kullan\u0131\u015fa ait tarifler gelecek, bunlar da \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclecek ve o basit masa \u00f6nemli bir mesele olup \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Halbuki biz, ‘masa’ diye bir nesnenin oldu\u011fundan kesinlikle eminiz ve bir \u015feyin masa olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 her zaman s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Tarif g\u00fc\u00e7t\u00fcr ve bir e\u015fya de\u011fil bir cemiyet birimi, bir i\u00e7tima\u00ee vak\u0131a olan milletin tarifi \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolumuz yine ilim metoduna ba\u015fvurmak ve g\u00f6zlemlerimize dayanarak bir tarif bulma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n

\u0130limle bir an i\u00e7in bile \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fme\u011fe tahamm\u00fcl\u00fc olmayan T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sistemi\u2019nin ortaya koydu\u011fu bu g\u00fc\u00e7l\u00fck, tabi\u00eedir ki bir ‘bilimsel sosyalist’ veya Alsas i\u00e7in yan\u0131p tutu\u015fan bir Alman veya Frans\u0131z i\u00e7in s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar do\u011frunun de\u011fil, o \u00e2n\u0131n propogandas\u0131n\u0131n pe\u015findedirler ve g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri halloldu\u011fu anda rahatlam\u0131\u015flard\u0131r. Benzer \u015fekilde \u0130ngiliz’e hayat boyu d\u00fc\u015fman oldu\u011fu halde ana dilini unutup \u0130ngilizce konu\u015fan \u0130rlandal\u0131 i\u00e7in millet tarifinde lisan\u0131n yeri yoktur. Soy \u00f6nemlidir. Pakistanl\u0131ya da dilden, k\u00fclt\u00fcrden de\u011fil dinden bahsetmeniz gerekir .<\/p>\n

\u0130lim metodunun, veya bu hale uygulanan \u015fekliyle tarafs\u0131z g\u00f6zlemin ortaya koydu\u011fu ger\u00e7ek ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Soy birli\u011fi, dil birli\u011fi, k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi, vatan birli\u011fi, t\u00e2biyet birli\u011fi (siyas\u00ee birlik), din birli\u011fi, \u00fclk\u00fc birli\u011fi, tarih birli\u011fi, menfaat birli\u011fi… Bu m\u00fc\u015ftereklerin birka\u00e7\u0131n\u0131n bir araya gelmesi millet te\u015fekk\u00fcl\u00fcne sebep olabiliyor. Hepsinin birden bulunmas\u0131na l\u00fczum yok; fakat sadece biri de umumiyetle millet biriminin te\u015fekk\u00fcl\u00fcne k\u00e2fi gelmez. Bir de, herhangi bir millet i\u00e7in verilecek tarifte ‘efr\u00e2d\u0131n\u0131 c\u00e2m\u00ee, a\u011fyar\u0131n\u0131 m\u00e2n\u00ee’ ilkesine, yani bir \u015feyi tarif ederken tarif sonucu ortaya \u00e7\u0131kan s\u0131n\u0131rlaman\u0131n o \u015feyi tamamen i\u00e7ine almas\u0131 o \u015fey d\u0131\u015f\u0131ndakileri de tamamen d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakmas\u0131 prensibine riayet etmek gerekir. K\u0131sacas\u0131 tarif, tarif olmal\u0131d\u0131r! Mesel\u00e2 Pakistan milletini sadece din birli\u011fi ile tarif etmekle b\u00fct\u00fcn Pakistanl\u0131lar\u0131 i\u00e7eriye alm\u0131\u015f (efr\u00e2d\u0131n\u0131 c\u00e2m\u00ee) fakat Pakistanl\u0131 olmayanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da (Pakistanl\u0131 olmayan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131) tarife dahil etmi\u015f oluruz (…a\u011fyar\u0131n\u0131 man\u00ee ilkesini \u00e7i\u011fnemi\u015f oluruz.). Bu \u015fekilde tarifin belirleyicilik \u00f6zelli\u011fi kaybolur. Pakistan milleti i\u00e7in din birli\u011fine il\u00e2veten vatan birli\u011fini, t\u00e2biyet birli\u011fini, \u00fclk\u00fc ve menfaat birli\u011fini de tarife dahil etmek gerekir.<\/p>\n

Yukar\u0131da say\u0131lan temel unsurlardan ancak birka\u00e7\u0131n\u0131n bir araya gelmesiyle millet te\u015fekk\u00fcl eder; bir unsur tek ba\u015f\u0131na umumiyetle buna yetmez, dedik. Dilbirli\u011finin k\u00e2fi gelmedi\u011fi \u0130rl\u00e2nda- \u0130ngiltere, \u015fart olmad\u0131\u011f\u0131 da \u0130rlanda, Pakistan, Yahudi misallerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Din birli\u011finin yetmezli\u011fi, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n veya h\u0131ristiyanlar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 milletlere mensub olmalar\u0131 ger\u00e7e\u011fiyle ortaya \u00e7\u0131kar. \u015eart olmad\u0131\u011f\u0131 \u00c7in, Vietnam gibi misallerde g\u00f6r\u00fclebilir. Di\u011fer unsurlar\u0131n her biri i\u00e7in de benzer \u015fekillerde: 1) Umumiyetle tek ba\u015flar\u0131na millet te\u015fekk\u00fcl\u00fc i\u00e7in yetmedikleri, 2) M\u00fc\u015fterek birka\u00e7 unsur varsa, bir veya birka\u00e7\u0131n\u0131n yoklu\u011funun millet te\u015fekk\u00fcl\u00fcne engel olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi tesbit edilebilir. \u015eu halde: Millet; dil, k\u00fclt\u00fcr, din, soy, vatan, t\u00e2b\u00eeyet, \u00fclk\u00fc, tarih, menfaat birliklerinin birka\u00e7\u0131n\u0131n (veya hepsinin) belirledi\u011fi bir cemiyet birimidir. Demek ki belirli bir milleti, mesel\u00e2 Frans\u0131z veya Alman veya \u0130rlanda milletlerini tarif i\u00e7in farkl\u0131 ifadeler kullanmam\u0131z bir tutars\u0131zl\u0131k de\u011fil, bu milletlerin herbirinde m\u00fc\u015fterek olan unsurlar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tabi\u00ee bir sonucudur. Ancak yukar\u0131da say\u0131lan birlik unsurlar\u0131n\u0131n hepsinin gerekmedi\u011fi ve umumiyetle birka\u00e7\u0131n\u0131n birlikte l\u00e2z\u0131m oldu\u011fu ger\u00e7eklerine il\u00e2ve edilecek bir nokta daha vard\u0131r: Soy, dil, k\u00fclt\u00fcr, vatan, t\u00e2b\u00eeyet, \u00fclk\u00fc, tarih, menfaat birliklerinin hepsi gerekmeyebilir. Fakat bir millet, bunlardan ne kadar \u00e7o\u011funa sahipse onun ba\u011flay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc, (mill\u00ee birli\u011fin g\u00fcc\u00fc, veya ba\u015fka bir deyi\u015fle, bu cemiyet biriminin a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 mensubiyet \u015fuurunun g\u00fcc\u00fc) o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u015eu halde her milliyet\u00e7inin ilk ve temel \u00fclk\u00fcs\u00fc, milletinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok m\u00fc\u015ftere\u011fe sahip olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak ve mevcut m\u00fc\u015fterek\u00adleri muhafaza etmektir.<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrk Milleti’nin durumu nedir? ‘T\u00fcrk’ ad\u0131 veri\u00adlen insanlara k\u0131sa bir bak\u0131\u015f bile T\u00fcrk Mil\u00adliyet\u00e7ili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan memnuniyet verici bir ger\u00e7e\u011fi ortaya koyar: T\u00e2b\u00eeyet birli\u011fi\u00adnin d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrk Milleti – k\u00fc\u00e7\u00fck istisna\u00adlarla – millet te\u015fekk\u00fcl\u00fcne yol a\u00e7an he\u00admen b\u00fct\u00fcn unsurlara birden sahiptir. D\u00fcnya \u00fczerinde pek az millet i\u00e7in bu id\u00addia ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Uzun bir tarih i\u00e7in\u00adde b\u00fcy\u00fck bir co\u011frafyaya da\u011f\u0131lan milleti\u00admizin temel m\u00fc\u015ftereklerini bu derece koruyabilmesi ola\u011fan\u00fcst\u00fcd\u00fcr. K\u00fc\u00e7\u00fck is\u00adtisnalar ise ger\u00e7ekten k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr: Avarlar, \u00c7uva\u015flar gibi anla\u015f\u0131lamazl\u0131\u011fa varan dil ayr\u0131l\u0131klar\u0131na sahip guruplar son derece azd\u0131r. Din birli\u011fine sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Gagavuzlar, Karayimler gibi grruplar da ancak ilm\u00ee teferruat a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yabililer. Fakat bir veya iki unsurda ay\u00adr\u0131lan bu b\u00f6l\u00fcmler bile, ba\u015fka milletlerde ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na millet te\u015fekk\u00fcl\u00fcne sebep olan m\u00fc\u015ftereklerin birka\u00e7\u0131na birden her zaman sahiptirler. Mesel\u00e2 birka\u00e7 bin Ga\u00adgavuz, milletin geri kalan k\u0131sm\u0131yla dil, k\u00fclt\u00fcr, tarih, soy birli\u011fine sahiptirler ki bu kadar unsur bir\u00e7ok millette bir ara\u00adda mevcut de\u011fildir. Di\u011fer istisnalar i\u00e7in de benzer \u00f6rnekler verilebilir.<\/p>\n

Ancak, istisnalar ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olursa olsun, bunlar, milliyet\u00e7ili\u011fin ‘b\u00fc\u00adt\u00fcn unsurlarda m\u00fc\u015fterekli\u011fin sa\u011flanma\u00ads\u0131’ \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda kalmamal\u0131d\u0131r. Mi\u00adsal gerekirse bu, Gagavuz’un M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131n temini, Avar’\u0131n T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn ana grubuyla ayn\u0131 dili konu\u015fur hale getiril\u00admesi, v.b. demektir.<\/p>\n

B\u00f6ylece T\u00fcrk Milleti i\u00e7in \u00f6nemli olan tarifi vermi\u015f oluyoruz. Fakat, k\u00fc\u00e7\u00fck istisnalar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck m\u00fc\u015ftereklikle yetinilmeyip ille tam, neredeyse mate\u00admatik anlamda tam bir tarif istenirse; T\u00fcrk Milletinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7ine al\u0131p di\u011fer b\u00fct\u00fcn milletleri d\u0131\u015farda b\u0131rakacak bir ta\u00adrif istenirse say\u0131lan birlik unsurlar\u0131ndan, \u015fuurlardan, T\u00fcrk Milleti i\u00e7in ‘M\u00fc\u015fterek bir soya mensubiyet \u015fuuru’nu se\u00e7mek gerekir. Bu unsurla yap\u0131lan tarife T\u00fcrk Milleti\u2019nden ba\u015fkas\u0131 giremeyece\u011fi gibi T\u00fcrk Milleti\u2019nin d\u00fcnya \u00fczerindeki her ferdi de girer.<\/p>\n

Milletin tarifi ile ilgili bu k\u0131sma son vermeden \u00f6nce, b\u00fct\u00fcn tarif mekanizmas\u0131na temel te\u015fkil eden bir ger\u00e7e\u011fi tekrarlayal\u0131m: Millet bir cemiyet birimidir. Bir gurubun cemiyet birimi olmas\u0131n\u0131n temelinde de a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 , ‘mensubiyet \u015fuuru’ yatar. O halde millet tarifine b\u00fct\u00fcn y\u00f6nelmeler asl\u0131nda bir \u015fuur’un tarifine, bir \u015fuurun sebebine inme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. M\u00eellet te\u015fekk\u00fcl\u00fc i\u00e7in gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz m\u00fc\u015fterekler de asl\u0131nda millete mensubiyet \u015fuuru i\u00e7in gerekil unsurlard\u0131r. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn, “Ne mutlu T\u00fcrk’\u00fcm diyene!” s\u00f6z\u00fcnde sakl\u0131 olan T\u00fcrk Milleti tarifi de bu mensubiyet \u015fuurunun belirtilmesinden ibarettir. Daha \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde \u0130nceledi\u011fimiz T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi’nden farkl\u0131, hatt\u00e2 T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi’ne kar\u015f\u0131 bir “Atat\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi” yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131n savunucular\u0131 zaman zaman bu s\u00f6z\u00fc, iddialar\u0131na dayanak diye takdim ederler. Varmak istedikleri sonu\u00e7, T\u00fcrk dili, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc, T\u00fcrk soyu, vatan\u0131,tarihi, \u00fclk\u00fcs\u00fc ve di\u011fer m\u00fc\u015fterekler olmadan da b\u00eer T\u00fcrk Milleti\u2019nin mevcud olabilece\u011fidir. O zaman T\u00fcrk Milleti s\u00e2dece t\u00e2b\u00eeyete ba\u011fl\u0131, siyas\u00ee bir kavram haline sokulabilmekte, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrklerle ilgi tamamen kopar\u0131labilmekte, T\u00fcrk milletini tarif eden de\u011ferler tahrip edilse de bu acaip siyas\u00ee millet ya\u015fayabilmektedir. \u015eu halde T\u00fcrk dilini istedi\u011fimiz gibi de\u011fi\u015ftirebiliriz. T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden pek ho\u015flanm\u0131yorsak onun yerine mesel\u00e2 Alman k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ge\u00e7irebiliriz.<\/p>\n

Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kastetti\u011fi muhakkak ki bu de\u011fildir. O, yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi milletin bir ‘mensubiyet \u015fuuru’ olma vasf\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Bu ger\u00e7e\u011fi kabul etmeyenlere ‘Peki kim, ‘Ne mutlu T\u00fcrk’\u00fcm!’ der; kim demez?’ diye sorunuz, e\u011fer muhatab\u0131n\u0131z biraz akla sahipse, bu soruyla birlikte m\u00fc\u015fterek unsurlar, dil, k\u00fclt\u00fcr, din soy… v.s, b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle tekrar ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n

Art\u0131k T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sistemi’nin gayessini kesin \u015fekilde verebiliriz : T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sistemi\u2019nin gayesi, T\u00fcrk Milleti’nin ebed\u00ee bekas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130fade basittir. Fakat gaye tesbitine gelene kadar yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z inceleme, bu basit ifadenin i\u00e7inde bir\u00e7ok kimsenin bir t\u00fcrl\u00fc kavrayamad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 ger\u00e7eklerin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bunlardan en \u00f6nemli d\u00f6rt tanesi, 1) Muhafazak\u00e2rl\u0131k ve geli\u015fmecilik, 2) G\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fck, 3) Turanc\u0131l\u0131k ve 4) Milletin zaman boyutu ve \u00fclk\u00fcc\u00fcl\u00fck\u2019t\u00fcr. Teker teker inceleyelim :<\/p>\n

Muhafazak\u00e2rl\u0131k ve Geli\u015fmecilik:<\/h2>\n

Yukarda da temas etti\u011fimiz gibi T\u00fcrk Milleti, siyas\u00ee bir isim de\u011fil, dil, din, soy, k\u00fclt\u00fcr, vatan v.b. gibi m\u00fc\u015fterek de\u011ferlerin tarif etti\u011fi bir kavramd\u0131r. Bu de\u011ferlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u015fuura dayanan bir cemiyet birimidir. O halde, yukar\u0131da verdi\u011fimiz gaye tarifini, bundan \u00f6nceki k\u0131s\u0131mlar\u0131 okumam\u0131\u015f bir kimseye, \u00abT\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sistemi\u2019nin gayesi, T\u00fcrk Milleti’nin, onu tarif eden de\u011ferle birlikte, ebed\u00ee bekas\u0131d\u0131r.” \u015feklinde vermek daha do\u011fru olurdu. M\u00fc\u015ftereklerin korunmas\u0131 ve m\u00fc\u015fterekliklerdeki eksikliklerin giderilmesi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na muhafazak\u00e2rl\u0131k diyoruz. T\u00fcrk Milliyet\u00e7isi, T\u00fcrk Milleti’nin dil, din, k\u00fclt\u00fcr, soy, vatan, t\u00e2biyet, \u00fclk\u00fc, tarih, menfaat birli\u011fini korumaya, eksik olan birlikleri kurmaya dikkat ederek T\u00fcrk Milleti’nin ebed\u00ee bekas\u0131n\u0131\u00a0temin edecektir.<\/p>\n

Millet birimine ba\u011flay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc veren m\u00fc\u015fterekler hayatiyete sahip unsurlard\u0131r. Bu ger\u00e7ek bizi muhafazak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan ve 9 I\u015f\u0131k’\u0131n bir maddesiyle vurgulad\u0131\u011f\u0131 ‘geli\u015fmecilik’e g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Canl\u0131l\u0131\u011fa sahip her \u015fey b\u00fcy\u00fcr, geli\u015fir, de\u011fi\u015fir. Hayatiyeti olan \u015feylerin muhafazas\u0131, onlar\u0131 olduklar\u0131 gibi dondurmak de\u011fildir. Bu, muhafaza de\u011fil k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131rma, fosille\u015ftirme olurdu. Canl\u0131 unsurlar\u0131n muhafazas\u0131, onlar\u0131n tabi\u00ee geli\u015fmesini sa\u011flamak, tabi\u00ee geli\u015fmeyi \u00f6nleyen veya yozla\u015ft\u0131ran y\u0131k\u0131c\u0131 tesirlere kar\u015f\u0131 korumakt\u0131r. Mesel\u00e2 T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc 8. as\u0131rdan 18. asra (ve bug\u00fcne) kadar de\u011fi\u015fmi\u015f, geli\u015fmi\u015ftir. Bundan sonra da geli\u015fme\u011fe, de\u011fi\u015fme\u011fe, devam edecektir. Muhafazak\u00e2rl\u0131k, bu tabi\u00ee geli\u015fmeyi \u00f6nlemek de\u011fil, aksine, sa\u011flamakt\u0131r. Ancak ‘geli\u015fme’ kelimesine de yanl\u0131\u015f m\u00e2n\u00e2lar vermemek gerekir. Geli\u015fen bir \u00e7\u0131nar a\u011fac\u0131n\u0131n dallar\u0131n\u0131 kesip yerine kiraz dal\u0131 yamamak de\u011fi\u015fiklikliktir ama geli\u015fme, tabi\u00ee geli\u015fme de\u011fildir. T\u00fcrk m\u00fczi\u011fii 18. 20. as\u0131rlar aras\u0131nda geli\u015fmi\u015f ve de\u011fi\u015fmi\u015ftir dedik. Fakat T\u00fcrk m\u00fczi\u011fi yerine \u0130ngiliz, Frans\u0131z veya t\u00fcm\u00fcyle Bat\u0131 m\u00fczi\u011fini koyma \u00e7abalar\u0131 geli\u015ftirme de\u011fildir. Tasfiyedir; yok etmedir ve T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi’ne ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Geli\u015fme, unsurlar\u0131n kendi i\u00e7inden olur. Darbeyle de\u011fil evrimle olur, tek\u00e2m\u00fclle olur. T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi ink\u0131l\u00e2p\u00e7\u0131d\u0131r, tek\u00e2m\u00fclc\u00fcd\u00fcr, geli\u015fmecidir fakat ihtil\u00e2lci de\u011fildir. Fikir hayat\u0131m\u0131z\u0131n bug\u00fcnk\u00fc fakirli\u011finde kendilerine solcu diyen baz\u0131 kafalar bu kelimeler aras\u0131ndaki m\u00e2n\u00e2 fark\u0131n\u0131 anlamaktan \u00e2cizdirler ve en k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fmeden en b\u00fcy\u00fck alaboraya kadar b\u00fct\u00fcn kavram yelpazesine devrim ad\u0131n\u0131 verdikleri i\u00e7in kendilerine bu ger\u00e7ekleri anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fa\u015fk\u0131n \u015fa\u015fk\u0131n \u00fclk\u00fcc\u00fclerin y\u00fcz\u00fcne bakar, kafalar\u0131 kar\u0131\u015f\u0131nca da pop\u00fcler k\u00fcf\u00fcr olan “fa\u015fist!”i savurup ge\u00e7erler.<\/p>\n

Sol beyinlerin en az geli\u015fmi\u015flerine, biraz daha geli\u015fmi\u015flerinin soktu\u011fu ikinci bir yanl\u0131\u015f kelime de muhafazak\u00e2r kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak, tutucu, l\u00e2f\u0131d\u0131r. Bu kast\u00ee cinayet, muhafazak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7indeki geli\u015fmecilik kavram\u0131n\u0131 gizleme\u011fe, muhafazaya fosille\u015ftirme anlam\u0131n\u0131 verme\u011fe y\u00f6neliktir.<\/p>\n

G\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fck<\/h2>\n

T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sisteml\u2019nin gaye tarifinde sakl\u0131 ikinci bir husus, T\u00fcrk Milleti’nin g\u00fc\u00e7lenmesi, d\u00fcnyada madd\u00ee, m\u00e2nev\u00ee her sahada en g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131lmas\u0131 hedefidir. Edeb\u00ee beka’da bu anlam gizlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, milletler m\u00fccadelesinin en \u015fiddetli \u015fekliyle s\u00fcregeldi\u011fi d\u00fcnyam\u0131zda beka, g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fckle; ebed\u00ee beka da en g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fckle e\u015f anlaml\u0131d\u0131r. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn, T\u00fcrk Milletini “Muas\u0131r medeniyet seviyesinin \u00fcst\u00fcne” \u00e7\u0131kartma dile\u011fi,\u00a0 Milliyet\u00e7i Hareketin ‘\u00c7a\u011flar \u00fcst\u00fcnden atlayarak’, g\u00fc\u00e7l\u00fc T\u00fcrkiye\u2019yi kurma hedefi hep bu ger\u00e7e\u011fin de\u011fi\u015fik ifadeleridir. O halde, d\u00fcnya durumunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi Fikir Sistemi\u2019nin gayesini ‘T\u00fcrk M\u00eelleti\u2019ni en g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lmak’ \u015feklinde koymak da birinci gaye ifadesine e\u015fde\u011ferdir. Bu konuya, cemiyet birimlerinin tarih i\u00e7indeki geli\u015fmesini inceleyece\u011fimiz b\u00f6l\u00fcmde tekrar d\u00f6nece\u011fiz.<\/p>\n

Turanc\u0131l\u0131k<\/h2>\n

Genel olarak milletin, \u00f6zel olarak da T\u00fcrk Milleti’nin bir siyas\u00ee kavramdan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Siyas\u00ee m\u00fc\u015fterek, yani t\u00e2b\u00eeyet, milletin ba\u011flay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc sa\u011flayan unsurlardan sadece biridir. Fakat siyas\u00ee birlik olmasa da millet ya\u015far. Aksi takdirde i\u015fgal alt\u0131na girdi\u011fi veya co\u011frafya bak\u0131m\u0131ndan da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (Yahudiler’de oldu\u011fu gibi) andan itibaren milletin yok olmas\u0131 gerekirdi. Bu sa\u00e7ma anlay\u0131\u015f\u0131 bir an i\u00e7in do\u011fru kabul edersek, Mill\u00ee M\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda i\u015fgal alt\u0131nda kalan b\u00f6lgelerimizde T\u00fcrk Milleti\u2019nin i\u015fgal tarihinden itibaren ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabullenmemiz gerekir. Daha yak\u0131n bir misal K\u0131br\u0131s’t\u0131r. Milleti siyas\u00ee bir kavramdan ibaret sayarsak K\u0131br\u0131s’da T\u00fcrk yoktur ve ordumuz orada bo\u015funa kan d\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr. Yok, e\u011fer millet siyas\u00ee kavram\u0131n \u00f6tesinde bir vak\u0131a ise, T\u00fcrk Milleti’ni tarif eden de\u011ferlere sahip her insan\u0131 T\u00fcrk sayma\u011fa ve dolay\u0131s\u0131yla Turanc\u0131 olma\u011fa mecburuz. Turanc\u0131l\u0131k asl\u0131nda T\u00fcrk Milllyet\u00e7ili\u011fi\u2019nin, ayr\u0131ca belirtilme\u011fe bile l\u00fczum g\u00f6stermeyen ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Urfal\u0131 ile Kerk\u00fckl\u00fc, Karsl\u0131 ile Bak\u00fcl\u00fc aras\u0131ndaki fark mesel\u00e2 Urfal\u0131 veya Karsl\u0131 ile \u0130stanbullu aras\u0131ndaki farktan az olduk\u00e7a, Azer\u00ee\u2019nin veya Kerk\u00fckl\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek sa\u00e7mad\u0131r. T\u00fcrk Milleti’ni bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalanlardan ibaret saymak isteyenlerin kendilerine yeni bir T\u00fcrk Milleti bulma\u00adlar\u0131 gerekiyor. T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi\u2019nin b\u00fc\u00adt\u00fcn T\u00fcrkleri kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek as\u00adl\u0131nda insan kelimesi b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 kapsar demek kadar gereksizdir. Fakat yabanc\u0131 fikir taarruzlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiyeli ay\u00add\u0131n\u0131n kafas\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat bazan iki kere ikinin d\u00f6rt etti\u011finin bile izah\u0131n\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n

\u0130\u015fgal alt\u0131ndaki kafalar\u0131n Turanc\u0131l\u0131k konusunda giri\u015fti\u011fi bir ba\u015fka erken bu\u00adnama g\u00f6sterisi, \u00bbBu halimizle Rusya’ya harp m\u0131 a\u00e7aca\u011f\u0131z?\u00bb, \u00ab\u00d6nce T\u00fcrkiye’yi d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekir…\u00bb cinsinden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u00adlar\u0131d\u0131r. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi bu tipler, bu gibi \u00e7\u0131k\u0131\u015flarla, aptall\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli belirtisi olan \u00abKendini \u00e7ok ak\u0131l\u00adl\u0131, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 \u00e7ok aptal sanma\u00bb \u00e2r\u00e2z\u0131n\u0131n un \u015fiddetli \u015feklini g\u00f6stermektedirler. Onlara g\u00f6re say\u0131lar\u0131 milyona varan T\u00fcrk Milliyet\u00e7ileri Rusya’ya harb il\u00e2n etme veya T\u00fcrkiye’den \u00f6nce Turan\u2019a y\u00f6nelme pe\u015findedirler. Bunlara bir ata s\u00f6z\u00fc ile cevap verelim: \u00ab\u00dclk\u00fcler g\u00f6kteki y\u0131ld\u0131z\u00adlara benzer. Y\u0131ld\u0131zlara belki eri\u015filemez ama onlara bakarak y\u00f6n tayin ederiz.\u00bb<\/p>\n

Turanc\u0131l\u0131k konusuna son vermeden \u00fclk\u00fcc\u00fclerin bile s\u0131k yapt\u0131klar\u0131 bir hataya ternas edelim: T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrkler bizim \u0131rkda\u015flar\u0131m\u0131z de\u011fil milletda\u015flar\u0131m\u0131zd\u0131r. Onlarla soy m\u00fc\u015fterekli\u011fimiz yok mu? Evet, var. Fakat iki insan veya in\u00adsan toplulu\u011fu aras\u0131ndaki ba\u011f ifade edi\u00adlirken en yak\u0131n ilgi belirtilir. Mesel\u00e2 karde\u015fimize \u00abdedemin torunu\u00bb de\u011fil, \u00abkarde\u015f\u00bb deriz. Ger\u00e7i karde\u015fimiz ayn\u0131 zamanda dedemizin torunudur ama ak\u00adrabal\u0131k belirtirken bu ba\u011f\u0131 kullanmak sa\u00e7ma olur. Soy da bir ba\u011fd\u0131r. Fakat mil\u00adlet soydan daha yak\u0131n bir ba\u011fd\u0131r ve T\u00fcrk Milleti soy m\u00fc\u015fterekli\u011fini zaten i\u00e7inde ta\u00ad\u015f\u0131r. \u0130ngilizlerle Almanlar \u0131rkda\u015f olabi\u00adlir ama Azer\u00ee, \u00d6zbek ve T\u00fcrkiye’li \u0131rkda\u015f\u0131n da \u00f6tesindedir; milletda\u015fd\u0131r. T\u00fcrk Milleti i\u00e7in ‘rkda\u015f’, milletda\u015flar\u0131m\u0131z i\u00e7in de\u011fil, mesel\u00e2 Macarlar i\u00e7in kullan\u0131\u00adlabilir.<\/p>\n

Milletin zaman boyutu ve \u00fclk\u00fcc\u00fcl\u00fck<\/h2>\n

Bir taraftan ebed\u00ee beka kavram\u0131, di\u011fer taraftan milletin fertlerle de\u011fil, m\u00fc\u015fterek unsurlarla tarifi bizi ‘milletin zaman boyutu’ mefhumuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Sosyolojide cemiyet, tek tek fertlerin aritmetik toplam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi millet de tarihin herhangi bir \u00e2n\u0131nda ya\u015fayan milletda\u015flar\u0131n aritmetik toplam\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ve \u00fcst\u00fcndedir. Sosyalistler, sosyolojinin bu temel ilkesini iyi kavrayamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, ferd\u00ee menfaatlar\u0131n tatmini ile milletin de tatmin olaca\u011f\u0131m, hatt\u00e2, sadece menfaat birli\u011finin milli birlikten g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7\u0131karak mesel\u00e2 ‘d\u00fcnya proleteryas\u0131’n\u0131n birle\u015fece\u011fini san\u0131rlar. Millet, ‘fertlerin aritmetik toplam\u0131’n\u0131 bir yandan sosyolojik anlamda a\u015farken di\u011fer taraftan da zaman boyutunda a\u015far. Millet fertlerin toplam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi mill\u00ee hayat da fertlerin hayat\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Sadece menfaata, yaln\u0131z ferdi \u00e7\u0131karlara dayanan idealler \u00f6l\u00fcmle son bulaca\u011f\u0131 i\u00e7in, menfaat u\u011f\u0131una \u00f6lmek ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Fakat aile, millet gibi zaman boyutu olan birimler i\u00e7in gere\u011finde \u00f6l\u00fcm bile g\u00f6ze al\u0131n\u0131r; al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Zaman boyutu, millet mensuplar\u0131n\u0131n gelecek nesiller i\u00e7in fedak\u00e2rl\u0131k yapabilmelerini, bir insan \u00f6mr\u00fcn\u00fc a\u015fan uzun vadeli hedeflere y\u00f6nelebilmelerini sa\u011flar. Materyalist izm’lere (sosyalizm de kapitalizm de) nazaran milliyet\u00e7ili\u011fin bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bu noktadad\u0131r. “\u00dclk\u00fcc\u00fcl\u00fck” kelimesinin ikinci anlam\u0131 budur. Milliyet\u00e7ili\u011fe yabanc\u0131 kafalar bir iki sene, en \u00e7ok hayatlar\u0131n\u0131n sonuna kadarki zaman par\u00e7as\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilirler. Milliyet\u00e7i kendini her zaman ezelden ebede y\u00fcr\u00fcyen bir ak\u0131\u015f\u0131n i\u00e7inde hisseder. Tabi\u00ee bir tarih \u015fuuruna sahiptir. K\u0131sa vadeli taktik pl\u00e2nlar\u0131 vard\u0131r ama asl\u0131nda \u00f6m\u00fcrler, nesiller \u00f6tesine uzanan stratejik hedeflere y\u00f6nelmi\u015ftir. \u00dclk\u00fcler, fertlerin \u00f6m\u00fcrleriyle k\u0131s\u0131tl\u0131 olmayan mill\u00ee hedeflerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Milliyet\u00e7ilik kavram\u0131n\u0131 anlad\u0131ktan, kimin milliyet\u00e7i oldu\u011funu ve daha \u00f6nemlisi kimin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra \u015fimdi geriye do\u011fru bir ad\u0131m at\u0131p ‘millet’ kavram\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Millet nedir?<\/p>\n","protected":false},"author":171,"featured_media":16666,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[68],"tags":[],"coauthors":[1716],"class_list":["post-16665","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16665","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/171"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16665"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16665\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16676,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16665\/revisions\/16676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16665"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=16665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}