E\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu toplumlarda, \u00e7o\u011funlukla merkezi y\u00f6netim tarzlar\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Merkezi y\u00f6netimde, tepe y\u00f6netimi a\u015f\u0131r\u0131 yetkiyle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131sal olarak \u00fcst kademelerin yetki fazlal\u0131\u011f\u0131, y\u00f6neticileri giderek daha fazla otoriterle\u015fmeye iteler. Merkezi y\u00f6netim modeli, zamanla a\u015f\u0131r\u0131 bir merkeziyet\u00e7ilik patolojisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7ler olu\u015fur.<\/p>\n
En ideal y\u00f6netim otoritesi, y\u00f6neticinin yetenek, bilgi ve ki\u015fisel niteliklerine denk olmas\u0131d\u0131r.\u00a0 Y\u00f6neticinin, zihinsel kapasitesinden daha fazla otorite y\u00fcklenmesi, bu g\u00fcc\u00fcn ki\u015fisel irade ile kontrol edilmesini \u00e7o\u011funlukla imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lar. Merkezi otoritenin a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131, etkili bir hukuk d\u00fczeni ve ahlaki ilkeler taraf\u0131ndan \u00e7er\u00e7evelenmedi\u011fi zaman h\u0131zla yozla\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n
A\u015f\u0131r\u0131 otoritenin ba\u015ftan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 tepe y\u00f6netici, do\u011frudan itaat ve biat etmeyen her \u015feye \u015fiddetle d\u00fc\u015fmanl\u0131k besler. \u00a0Onlardan ku\u015fku duyar. Her \u015feyi g\u00fc\u00e7 \u00fczerinden kontrol eden y\u00f6neticinin, eninde sonunda bir paranoya hissetmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir durumdur. G\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybedece\u011fi korkusu ve kendisiyle u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 paranoyas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, gerekli gereksiz a\u015f\u0131r\u0131 otoritesini giderek art\u0131rmaya devam eder. \u00a0Sonu\u00e7ta, otorite artt\u0131k\u00e7a ku\u015fku ve korkular artar; ku\u015fku ve korkular\u0131n etkisini azaltmak i\u00e7in daha fazla g\u00fc\u00e7 toplamaya y\u00f6nelir. Yozla\u015fan merkezi g\u00fc\u00e7, hukuki ve ahlaki de\u011ferleri \u00e7i\u011fnemeyi adeta al\u0131\u015fkanl\u0131k haline getirir.<\/p>\n
Demokrasi deneyimi g\u00f6stermi\u015ftir ki, merkezi y\u00f6netimin ba\u015f\u0131na gelinceye kadar, ger\u00e7ekte \u00f6yle olmad\u0131klar\u0131 halde, demokratik ve iyi niyetli g\u00f6r\u00fcnenler, zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda ger\u00e7ek kimliklerine d\u00f6nmektedir. Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim, y\u00f6netim g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve kurumsal imk\u00e2nlar\u0131n\u0131, muhtemel rakip ve muhaliflerini denetim alt\u0131na almak i\u00e7in t\u00fcketince, gereksiz yere g\u00fc\u00e7 harcam\u0131\u015f oluyor. Merkeziyet\u00e7i y\u00f6neticinin, rakip ve muhalifleri etkisiz hale getirme tutkusu, onu daha \u00e7ok kavgac\u0131 ki\u015filerle \u00e7al\u0131\u015fmaya y\u00f6neltir. Toplumsal sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fclemez, rakip ve muhaliflerin ele\u015ftiri ve itirazlar\u0131 y\u00fckselir; merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha \u015fiddetli g\u00f6sterme ihtiyac\u0131n\u0131 hisseder. \u0130ktidar sahiplerinin \u00f6fke ve k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131, o zamana kadar saklamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ger\u00e7ek duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri d\u0131\u015fa vurmalar\u0131na ortam haz\u0131rlar.\u00a0 Her a\u011f\u0131r sorun ve \u00e7aresizlik, asl\u0131nda maskeleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr!.. \u00d6te yandan, rakipler ve muhalifler \u00fczerinde anlams\u0131z ve yersiz g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131, birtak\u0131m merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7lerle anlams\u0131z ve yersiz yanda\u015fl\u0131klara kap\u0131 aralar.<\/p>\n
Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netici, otoritesinin ba\u015fka insanlar \u00fczerindeki etkisini g\u00f6rd\u00fck\u00e7e, daha fazla g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterme tutkusuna kap\u0131l\u0131yor. Ak\u0131l, bilim, hukuk ve ahlakla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kopard\u0131k\u00e7a, \u00f6zellikle entelekt\u00fcel \u00e7evreler taraf\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flan\u0131yor. Kendisini ger\u00e7eklik ba\u011flam\u0131ndan yal\u0131tt\u0131k\u00e7a \u00fcretken g\u00fc\u00e7lerle ba\u011flar\u0131 da kopuyor. Bu defa, kendi y\u00f6netimine, pek de \u00fcretken olmayan, \u00e7e\u015fitli topluluklardan (cemaat, tarikat, vb.) sosyal destek gruplar\u0131 bulmak zorunda kal\u0131yor. Resmi kurumlar\u0131n yerini ve bo\u015flu\u011funu bu merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7ler dolduruyor. Bu gruplar, haks\u0131z ve yersiz otoriteyi desteklemenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7o\u011funlukla toplumsal gelire asalak\u00e7a \u00e7\u00f6ken ve s\u00f6m\u00fcren kesimler oluyor. Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim, kendisini destekleyen yanda\u015f topluluklar\u0131n birer merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7 haline gelmesiyle me\u015fru otoritesinin alt\u0131n\u0131 da oymu\u015f oluyor. Bir bak\u0131ma, b\u00fcy\u00fck bir i\u015ftahla farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri etkisiz hale getirirken, asl\u0131nda rakip ve muhalif g\u00f6r\u00fc\u015flerden yararlanma f\u0131rsat\u0131n\u0131 da ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n
Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netimlerde, g\u00f6z yumulan alt k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131nda, merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7lerin olu\u015fumuna uygun bir ortam vard\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u2018her \u015feye kadir ve egemen olan\u2019, ayr\u0131ca a\u015f\u0131r\u0131 otoriter bilinen merkeziyet\u00e7i yap\u0131, asl\u0131nda bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye ra\u011fmen yanda\u015f topluluklar \u00fczerinde tam bir h\u00e2kimiyet kuramaz. Normal bir \u2018merkezi y\u00f6netim\u2019 s\u00fcrecinde, tepe y\u00f6netimi sistemin \u00e7o\u011funlukla b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131n\u0131 y\u00f6netir ve pek merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7ler olu\u015famaz. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u2018merkeziyet\u00e7i\u2019 yap\u0131daki tepe y\u00f6netici, kendi i\u00e7ine a\u015f\u0131r\u0131 odaklanmadan dolay\u0131 alt kademeleri ve uzak \u00e7evreyi ihmal eder. Kendi iktidar\u0131 i\u00e7in haz\u0131r oy depolar\u0131 say\u0131lmalar\u0131 nedeniyle \u00e7\u0131kar birli\u011fi i\u00e7inde olduklar\u0131 merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7leri g\u00f6rmezden gelir. Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netimin destek\u00e7isi olan merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7lerin, her f\u0131rsatta varl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lma konusunda eylemlerinin \u015fiddeti giderek artmaya ba\u015flar. Bu durum, toplumsal d\u00fczen i\u00e7in bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, muhaliflerin itirazlar\u0131 ve ele\u015ftirileri y\u00fckselir. Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netici, kendi yanda\u015f\u0131 merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7ler hakk\u0131nda \u00e7aresiz kald\u0131k\u00e7a, muhalifler \u00fczerindeki \u015fiddeti art\u0131r\u0131r. Bu ba\u011flamda, merkeziyet\u00e7i otoritenin, ger\u00e7ekte gerekmedi\u011fi halde muhaliflere \u00e7ok s\u0131k \u2018orant\u0131s\u0131z g\u00fc\u00e7\u2019 kullan\u0131m\u0131, asl\u0131nda kendi yanda\u015flar\u0131na olan \u00f6rt\u00fcl\u00fc k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 muhaliflerden \u00e7\u0131karma kurnazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00dclkemizde, 12 Eyl\u00fcl Darbesiyle \u00e7\u0131kar\u0131lan ve \u2018g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f genel ba\u015fkanl\u0131k\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u2018malul\u2019 antidemokratik siyasi partiler yasas\u0131 ile \u2018otoriter\u2019 bir siyasi k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturulmu\u015ftur. Demokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fc konusunda yeterince bilin\u00e7li olmayan ve siyaseti bir \u2018ganimet\u2019 sistemi gibi g\u00f6ren se\u00e7men kitlesinin deste\u011fiyle mevcut merkezi y\u00f6netim, giderek merkeziyet\u00e7i bir e\u011filime y\u00f6nelmektedir. Muktedirler, merkeziyet\u00e7ilik tutkular\u0131n\u0131 tatmin etmede sosyal destek rol\u00fc g\u00f6rmelerinden dolay\u0131 bir\u00e7ok merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7lere katlanmak zorunda kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk demokrasisinin, en ac\u0131kl\u0131 ve vahim olaylar\u0131ndan birisi, bir ABD casusluk \u00f6rg\u00fctlenmesi olan Fethullah\u00e7\u0131 Ter\u00f6r \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019 n\u00fcn ayaklanmas\u0131d\u0131r. Bu \u00f6rg\u00fctlenme, siyasi iktidar\u0131n, devletin en kritik noktalar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 atamalar sayesinde giderek g\u00fc\u00e7lenen bir merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7 olarak yap\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Bu ac\u0131kl\u0131 ve vahim olaylardan ders al\u0131nmas\u0131 ve benzer merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7lerle i\u015f birli\u011fi yap\u0131lmamas\u0131 gerekirdi. Oysa merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim, rakip ve muhaliflerini susturmak amac\u0131yla s\u00f6zde dindar ve milliyet\u00e7ilik simgelerini kullanan baz\u0131 antidemokratik olu\u015fumlardan birer oy deposu olarak yararlanma \u0131srar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n
Son y\u0131llarda \u2018vak\u0131f\u2019 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenerek, her f\u0131rsatta laik, mill\u00ee ve \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131na ayk\u0131r\u0131 davranan cemaat ve tarikat tipi topluluklar birer merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7ler, toplumsal d\u00fczene herhangi bir katma de\u011fer \u00fcretmeyip tamamen kamusal kaynaklar ile toplumun s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesiyle finanse edilmektedir. Ekonomik anlamda belirli bir \u00fcretkenlikleri bulunmamaktad\u0131r. As\u0131l mali kaynaklar\u0131, vergi ka\u00e7\u0131ran ve kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 gelir elde eden kurnaz i\u015f \u00e7evrelerinin ba\u011f\u0131\u015flar\u0131, merkezi y\u00f6netim birimleri ile yanda\u015f belediyelerin kamu kaynaklar\u0131ndan yap\u0131lan para ve emlak ba\u011f\u0131\u015flar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Bunlar, merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim taraf\u0131ndan yer yer te\u015fvik g\u00f6rmeleri y\u00fcz\u00fcnden, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir servet birikimi yapmaktad\u0131rlar. Devletin ve toplumun s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinden elde edilen bu servetler, \u00fclkedeki demokratik siyaset \u00fczerinde mali bir vesayet olu\u015fturmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, \u00fclke ekonomisine katma de\u011fer yaratan, \u00fcretken ve vergilerini tam olarak veren i\u015f insanlar\u0131na kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131z rekabet olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
Merkeziyet\u00e7i y\u00f6netimin en belirgin bilin\u00e7 yar\u0131lmas\u0131, bir taraftan \u00fcretken kesimlere y\u00f6nelik \u015fiddeti ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc art\u0131r\u0131rken, \u00f6te taraftan merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7lere destek olmas\u0131 ve para aktarmas\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda, bu durum, iktidar\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnmesine ve bu y\u00f6nde propaganda yapmas\u0131na kar\u015f\u0131n, se\u00e7men pop\u00fclizmi u\u011fruna kontrol\u00fcn\u00fc kaybetti\u011finin g\u00f6stergesidir.<\/p>\n
Merkezi y\u00f6netim otoritesinin a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fc\u00e7lenmesi, \u2018her a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n aksine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi\u2019 olgusu do\u011frultusunda bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fanmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7lerinin, \u00f6ncelikle ak\u0131l ve bilim ile hukuki ve ahlaki ilkelerle yeniden g\u00fcncellenmesi gerekiyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
E\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu toplumlarda, \u00e7o\u011funlukla merkezi y\u00f6netim tarzlar\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Merkezi y\u00f6netimde, tepe y\u00f6netimi a\u015f\u0131r\u0131 yetkiyle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131sal olarak \u00fcst kademelerin yetki fazlal\u0131\u011f\u0131, y\u00f6neticileri giderek daha fazla otoriterle\u015fmeye iteler. Merkezi y\u00f6netim modeli, zamanla a\u015f\u0131r\u0131 bir merkeziyet\u00e7ilik patolojisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7ler olu\u015fur. <\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":17013,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[64],"tags":[232,434,1134,2621,2622],"yoast_head":"\n