\u00dclkemiz, 14 May\u0131s ve 28 May\u0131s\u2019ta iki a\u015famal\u0131 olarak demokrasi tarihimizin en iddial\u0131 ve \u00e7eki\u015fmeli se\u00e7imlerinden birisini yapt\u0131. Bu se\u00e7imin, \u00f6nceki se\u00e7imlere g\u00f6re daha \u00e7eki\u015fmeli ge\u00e7mesinin en \u00f6nemli nedeni, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sisteminde Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yetkilerinin, a\u015f\u0131r\u0131 \u2018g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f\u2019 olmas\u0131yd\u0131. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yetkisinin, sadece ekonomik ve sosyal kaynaklar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p siyaset d\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131 gereken adalet, g\u00fcvenlik ve diplomasi gibi klasik devlet g\u00f6revlerini de do\u011frudan kontrol etmesi, se\u00e7imin \u00f6nemini ola\u011fan\u00fcst\u00fc art\u0131rd\u0131. Se\u00e7im sonucunda, uzun bir s\u00fcredir y\u00f6netimin ba\u015f\u0131nda bulunan mevcut cumhurba\u015fkan\u0131 yeniden se\u00e7ildi. Bu durum, y\u00f6neticilerin s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015fti\u011fi ve demokrasi d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc ba\u015far\u0131yla uygulayan ileri ve \u00e7a\u011fda\u015f demokrasilerde pek al\u0131\u015f\u0131k olunmayan bir tercihti.<\/p>\n
Uzun bir s\u00fcre y\u00f6netimde yer alan cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imi nas\u0131l kazand\u0131? Muhalefet neden kaybetti?<\/p>\n
Durmu\u015f Hocao\u011flu\u2019nun fizikten alarak sosyal bilimler alan\u0131na uyarlad\u0131\u011f\u0131 iki teori bulunmaktad\u0131r. Bunlardan birisi, \u2018Domenler Teorisi\u2019 di\u011feri ise \u2018Potansiyel Teorisi\u2019dir. Fizik bilimine ait bu teoriler, cans\u0131z e\u015fyan\u0131n baz\u0131 davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri ile insan topluluklar\u0131n\u0131n baz\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda ilgi \u00e7ekici benze\u015fimler (analoji) tespit etmektedir. Hocao\u011flu, bu teoriler ile evrendeki baz\u0131 e\u015fitsizliklerle ilgili a\u00e7\u0131klama modelini, toplumsal ili\u015fkilerdeki baz\u0131 e\u015fitsizlik ve dengesizlik h\u00e2llerinin psikososyal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n analizine uyarlam\u0131\u015ft\u0131r (Hocao\u011flu,1995: 14-18).<\/p>\n
Fiziksel Domenler Teorisine g\u00f6re, \u2018bir harici magnetik alan, bir nesneye uyguland\u0131\u011f\u0131nda, o nesnenin i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u00fcl ve \u00e7o\u011ful magnetik alanlara da kuvvet uygulan\u0131r ve onlar\u0131 kendi istikametine do\u011fru y\u00f6nelmeye zorlar\u2019. Fiziki Domenler Teorisi ba\u011flam\u0131nda Sosyal Domenler Teorisine g\u00f6re de fizik\u00ee d\u00fcnyadaki gibi sosyal d\u00fcnyada da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etkenin etki alan\u0131, di\u011fer zay\u0131f etki alanlar\u0131 \u00fczerine g\u00fc\u00e7 uygulad\u0131\u011f\u0131nda zay\u0131f g\u00fc\u00e7 alanlar\u0131n\u0131 kendi y\u00f6n\u00fcne \u00e7evirir.<\/p>\n
Fiziksel Potansiyel Teorisi, uzaydaki her noktan\u0131n farkl\u0131 bir de\u011ferde potansiyeli olabilece\u011fini kabul eder. Uzaydaki herhangi iki noktan\u0131n potansiyelleri birbirine e\u015fit olmad\u0131\u011f\u0131 zaman, bu iki nokta aras\u0131nda bir \u2018potansiyel fark\u2019 ortaya \u00e7\u0131kar ki bu farkl\u0131l\u0131k bir \u2018gerilim\u2019 kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bu gerilim, potansiyelleri farkl\u0131 iki nokta aras\u0131na giren bir nesne \u00fczerine \u2018g\u00fc\u00e7\u2019 uygular. Gerilimden do\u011fan ve \u2018alan g\u00fcc\u00fc\u2019 denilen bu g\u00fc\u00e7, s\u00fcr\u00fckleyici bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u0130ki e\u015fitsiz nokta aras\u0131ndaki gerilimin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fckleyici g\u00fcc\u00fcn hareket y\u00f6n\u00fc, al\u00e7ak potansiyelden y\u00fcksek potansiyel noktaya do\u011frudur. G\u00fc\u00e7l\u00fc nokta ile nispeten zay\u0131f nokta aras\u0131nda e\u015fitsizlik ve gerilim ne kadar fazlaysa s\u00fcr\u00fckleyici alan g\u00fcc\u00fc de o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olacakt\u0131r. Ancak nesnelerin, i\u00e7inde hareket ettikleri ortam\u0131n -en az\u0131ndan s\u00fcr\u00fckleyici alan g\u00fcc\u00fc kadar- \u2018diren\u00e7li\u2019 bir ortam olmas\u0131 halinde, s\u00fcr\u00fckleyici alan g\u00fc\u00e7lerine direnen ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131k g\u00f6steren \u2018kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7ler\u2019 de olabilir.<\/p>\n
Siyasi sistemdeki iktidar-muhalefet ili\u015fkilerinde, her iki taraf\u0131n da kendi \u00e7evresine yayd\u0131klar\u0131 bir etki alan\u0131 vard\u0131r. Hocao\u011flu\u2019nun Sosyal Potansiyel Teorisine g\u00f6re, farkl\u0131 etki alanlar\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu potansiyeller aras\u0131nda belirgin bir sosyal potansiyel fark do\u011far ve sosyal bir gerilim meydana gelir. \u00a0Bu gerilimde, y\u00fcksek etki alan\u0131 potansiyeli, zay\u0131f etki alan\u0131 potansiyelini kendine do\u011fru \u00e7eker. Toplumsal s\u00fcre\u00e7lerde, s\u00fcr\u00fckleyici g\u00fc\u00e7 alan\u0131n\u0131n \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlayacak ya da durduracak yeg\u00e2ne g\u00fc\u00e7, etkili bir \u2018sosyal muhalefet\u2019 ile \u2018siyasi muhalefetin\u2019 varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
K\u00fcreselle\u015fme s\u00fcreciyle birlikte kapitalizm, iktidarlar\u0131n ve egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc olabildi\u011fince art\u0131rd\u0131. \u00c7o\u011fu toplumda, y\u00f6netici ve egemen s\u0131n\u0131flar mill\u00ee gelirden b\u00fcy\u00fck bir pay al\u0131rken, orta s\u0131n\u0131flar giderek yoksulla\u015f\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u00fclke n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, ya\u015famlar\u0131n\u0131 bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeni i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00c7o\u011fu toplumun orta ve alt s\u0131n\u0131flar\u0131, sorunlar\u0131n\u0131 art\u0131k kendi imkanlar\u0131yla \u00e7\u00f6zemeyecek bir durumda. Derin bir \u00e7aresizlik psikolojisi yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Halk yoksulla\u015ft\u0131k\u00e7a, g\u00fc\u00e7l\u00fcler taraf\u0131ndan etkilenmeye daha a\u00e7\u0131k bir h\u00e2le geliyor.<\/p>\n
Vah\u015fi kapitalizmin s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan k\u00e2r tutkusu ile son y\u00fczy\u0131lda do\u011fan\u0131n dengesi de bozuldu. K\u00fcreselle\u015fme, y\u00f6netici ve egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 biriktirmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, geni\u015f kitleler ve do\u011fa i\u00e7in b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlara yol a\u00e7t\u0131. Kurakl\u0131k, orman yang\u0131nlar\u0131, seller, hava-su ve toprak kirlili\u011fi gibi do\u011fal afetler say\u0131 ve kapsam bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Depremler, ge\u00e7mi\u015f zamanlara g\u00f6re \u00f6zellikle k\u00f6t\u00fc y\u00f6netilen \u00fclkelerde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlara neden oluyor. Ekonomik ve siyasal sistemlerin keyf\u00ee ve adaletsiz y\u00f6netimleri sebebiyle yoksulluk, i\u015fsizlik, hastal\u0131k, enflasyon, a\u015f\u0131r\u0131 bor\u00e7lanma s\u00fcrekli art\u0131yor.<\/p>\n
E\u015fitsizliklerin fazla oldu\u011fu toplumlarda, sermaye, e\u011fitim, devlet imkanlar\u0131, medya gibi g\u00fc\u00e7 ara\u00e7lar\u0131ndan yoksun olanlar, \u00e7o\u011funlukla \u015fiddetli bir kimsesizlik ve d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131k duygusu ya\u015f\u0131yor. Yaln\u0131zl\u0131k ve kimsesizlik hisseden ki\u015filer, etraf\u0131nda toplanacaklar\u0131 etkili ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefet g\u00f6remedikleri zaman se\u00e7imlerde mevcut iktidar\u0131n \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda kalmay\u0131 tercih ediyor. Se\u00e7menlerin \u00e7o\u011fu, sorunlarla ba\u015f etmeye yarayacak d\u00fczeyde ki\u015fisel gelirden ve bilgiden yoksun bulunuyor. G\u00fc\u00e7l\u00fc ve inand\u0131r\u0131c\u0131 bir alternatif olmad\u0131\u011f\u0131nda sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ill\u00e2 da h\u00fck\u00fcmetten bekleniyor.<\/p>\n
\u00dclkedeki \u2018yolsuzluk-yoksulluk ve yasaklar\u2019 sarmal\u0131, toplumsal g\u00fc\u00e7leri ve se\u00e7men kitlesini giderek zay\u0131flat\u0131yor. \u00c7aresiz se\u00e7men kitlesi, \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sorunlardan ve s\u0131k\u0131nt\u0131lardan dolay\u0131 mevcut yolsuzluk-yoksulluk ve yasaklar\u0131n ili\u015fkisini zaten alg\u0131layacak ve tepki verecek g\u00fc\u00e7te olmuyor. Hocao\u011flu\u2019nun Sosyal Domenler ve Sosyal Potansiyel Teorisine g\u00f6re, \u00f6\u011frenilmi\u015f acizlik veya \u00e7aresizlik psikolojisiyle oy verme davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterecek kitleler, \u00f6zellikle g\u00fc\u00e7l\u00fc ve inand\u0131r\u0131c\u0131 bir muhalefet yoksa, mevcut siyasi iktidar\u0131n \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcne daha kolay meylediyor.<\/p>\n
Otoriter yap\u0131lar, \u00e7o\u011funlukla \u00e7aresizlik i\u00e7inde ya\u015fayan se\u00e7men kitlesinin oy davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etkileme g\u00fcc\u00fcne sahiptir. \u0130ktidar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda toplumsal sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme konusunda etkili ve g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu izlenimi yaratan bir muhalefet yoksa, her \u015feye ra\u011fmen mevcudun desteklenmesi s\u00fcrecektir. Bu se\u00e7imde, a\u011f\u0131r bir ekonomik kriz ve afetten dolay\u0131 \u00f6zellikle deprem b\u00f6lgesindeki kitlenin \u00e7aresizlik psikolojisinin \u00e7ok etkili oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130ktidara kar\u015f\u0131 alternatif olacak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefet yoksa, h\u00e2l\u00e2 “g\u00fc\u00e7l\u00fc” diye alg\u0131lanan iktidar ve ortaklar\u0131 partiler tercih edildi.<\/p>\n
\u0130ki b\u00fcy\u00fck muhalefet partisinin \u2018g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f genel ba\u015fkanlar\u0131\u2019\u2019 taraf\u0131ndan, parti tabanlar\u0131n\u0131n onaylamayaca\u011f\u0131 isimlerin milletvekili listelerine yerle\u015ftirilmesi, muhalefetin demokrasi s\u00f6ylemini zaafa u\u011fratt\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 i\u00e7in \u2018tek adam\u2019 ele\u015ftirisi bo\u015flukta kald\u0131. Ayr\u0131ca, muhalefetin yaratt\u0131\u011f\u0131 bo\u015fluk y\u00fcz\u00fcnden iktidar, \u2018sanki kendisi iktidarda de\u011filmi\u015f gibi\u2019 muhalefet partilerini psikolojik bask\u0131 alt\u0131na alarak onlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok etkili bir muhalefet y\u00fcr\u00fctt\u00fc. \u00dclkedeki ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleriyle ilgili olas\u0131 siyasi iltisak ku\u015fkusu, muhalefet partilerinin \u00fczerine y\u0131k\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Siyasi muhalefet, toplumsal muhalefeti temsilde yetersiz kald\u0131. CHP-\u0130yi Parti ile ba\u015flayan sol-milliyet\u00e7i se\u00e7im ittifak\u0131na, sonradan siyasal \u0130slamc\u0131 partilerin d\u00e2hil edilmesiyle bu i\u015f birli\u011finin t\u0131ls\u0131m\u0131 bozuldu.\u00a0 Se\u00e7menler, her g\u00fcn muhalif medyada, toplumsal muhalefeti temsil eden kadrolar yerine mevcut iktidar\u0131n eski mensuplar\u0131n\u0131 izlediler. Muhalif medyada \u2018eski AKP\u2019li\u2019 olup mevcut sorunlar\u0131n sorumlular\u0131, hemen her g\u00fcn boy g\u00f6sterdi. Mevcut iktidar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n \u2018eski AKP\u2019li\u2019 siyaset\u00e7iler taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, AKP\u2019den kopu\u015fu \u00f6nledi. \u00d6yk\u00fcnmeci yakla\u015f\u0131m, toplumdaki muhalefet heyecan\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcrd\u00fc. Muhalif gibi g\u00f6r\u00fcnen eski AKP\u2019li siyaset\u00e7ilerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte muhalif olmad\u0131klar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki yasama d\u00f6neminde, toplumsal muhalefetin duyarl\u0131l\u0131k hissetti\u011fi bir\u00e7ok konuda, iktidarla anla\u015fma yapmaya haz\u0131r olduklar\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamalar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa siyasi bir \u2018takiye\u2019 yaparak muhalif gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015f olduklar\u0131 dahi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, \u00fclkede demokrasiyi \u00e7elmeleyen ve demokratik d\u00f6ng\u00fcy\u00fc kesintiye u\u011fratan bilinen ve bilinmeyen bir\u00e7ok etken s\u00f6z konusudur. Bu etkenlerin ba\u015f\u0131nda, kitlelerin \u2018\u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik psikolojisi\u2019 gelmektedir. \u0130kincisi de muhalefetin, \u00e7ok zay\u0131f kalmas\u0131 ve ele\u015ftirdi\u011fi iktidar\u0131n siyaset y\u00f6ntemlerine \u00f6yk\u00fcnmesidir.\u00a0 Hen\u00fcz bilinmeyen di\u011fer etkenler de zaman i\u00e7inde kendini belli edecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00dclkemiz, 14 May\u0131s ve 28 May\u0131s\u2019ta iki a\u015famal\u0131 olarak demokrasi tarihimizin en iddial\u0131 ve \u00e7eki\u015fmeli se\u00e7imlerinden birisini yapt\u0131. Bu se\u00e7imin, \u00f6nceki se\u00e7imlere g\u00f6re daha \u00e7eki\u015fmeli ge\u00e7mesinin en \u00f6nemli nedeni, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sisteminde Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yetkilerinin, a\u015f\u0131r\u0131 \u2018g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f\u2019 olmas\u0131yd\u0131. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yetkisinin, sadece ekonomik ve sosyal kaynaklar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p siyaset d\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131 gereken adalet, g\u00fcvenlik ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":17221,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[66],"tags":[],"coauthors":[2225],"class_list":["post-17220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/187"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17220"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17225,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17220\/revisions\/17225"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17220"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=17220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}