T\u00fcrk modernle\u015fmesi Frans\u0131z modernle\u015fmesini model alm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131\u2019dan Cumhuriyet\u2019e kadar bu de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Frans\u0131z modernle\u015fmesi de kurumsal din olarak H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 mevzi kazanarak ilerlemi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de bir grup d\u00fc\u015f\u00fcnce, Frans\u0131z milliyet\u00e7ili\u011finin sert laiklik zeminini Cumhuriyet d\u00f6neminde de T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fine uyarland\u0131\u011f\u0131 ve ulus devlet in\u015fas\u0131n\u0131n dine kar\u015f\u0131 bask\u0131c\u0131 politikalarla y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc iddias\u0131n\u0131 benimsemektedir. Serinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu bahis de\u011ferlendirilecektir<\/p>\n
\u00d6ncelikle bahsi ge\u00e7en laiklik kavram\u0131n\u0131n tam tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc laiklik denilince ak\u0131llarda canlanan ilk \u015fey ateizm oluyor. Oysa laiklik ne ateizmdir ne de \u201cdin ve devlet i\u015flerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131\u201d denilecek kadar basit bir kavramd\u0131r. Laiklik her ne kadar Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131yla ili\u015fkilendirilse de asl\u0131nda bizim anlamam\u0131z gereken \u015fekliyle Fransa, \u0130talya gibi Akdeniz \u00fclkelerinde hayat bulan bir kavramd\u0131r. Bu \u00fclkelerin ortak \u00f6zellikleri, Katolik olmalar\u0131d\u0131r. \u00d6yleyse laikli\u011fin do\u011frudan H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa de\u011fil, asl\u0131nda Katolikli\u011fe kar\u015f\u0131 bir \u201cba\u015f kald\u0131r\u0131\u201d oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Yine bu \u00fclkelerin anayasalar\u0131yla kendini garantiye alm\u0131\u015f bir kavramd\u0131r. E\u015fde\u011feri olarak bilinmesiyle genel bir yan\u0131lg\u0131n\u0131n muhatab\u0131 olan sek\u00fclerlik ise daha ziyade Anglo-Sakson ve Germen k\u00f6k\u00fcne dayanan \u00fclkelerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. ABD, Almanya gibi\u2026 Bu \u00fclkelerde ise h\u00e2kim k\u00fclt\u00fcr Protestan\u2019d\u0131r. Biri (laiklik) i\u00e7in daha kat\u0131, di\u011feri (sek\u00fclerlik) i\u00e7in daha uysal bir d\u00fcnyevile\u015fme modelidir diyebiliriz. Laiklikte de sek\u00fclerlikte de \u201cdin\u201d do\u011frudan do\u011fruya reddedilip, yok say\u0131lmaz. Bilinenin, daha do\u011frusu \u00f6n yarg\u0131lar\u0131n aksine \u00f6\u011fretisinde materyalizm ya da ateizm temalar\u0131 g\u00f6rmeyiz. Sadece \u201cd\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirecek kanun ve nizamlar b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn din\u00ee bir referanstan de\u011fil bizzat d\u00fcnyan\u0131n kendi i\u00e7inden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir kamu d\u00fczeni\u201d benimsenir[1]<\/a>. Burada kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan ve bu kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n kimi \u00e7evrelerce bilerek ya da bilmeyerek k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 esas kavram laisizmdir. Bu kavram laikli\u011fin ideolojik bir k\u0131l\u0131f h\u00e2line getirilerek dine kar\u015f\u0131 ciddi bir tepkiye sahip, a\u015f\u0131r\u0131 sert ve hatta ateist d\u00fc\u015f\u00fcnceye yak\u0131nsayan bir bak\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u0130\u015fte T\u00fcrk laikle\u015fmesi de b\u00f6yle bir karga\u015fa i\u00e7inde kendi yolunu bulmu\u015ftur.<\/p>\n Bilinenin aksine laiklik kavram\u0131yla Atat\u00fcrk sayesinde tan\u0131\u015fmad\u0131k. Laiklik, T\u00fcrklerin \u00f6z k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden \u00e7\u0131kan ve ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk modernle\u015fmesi ya da bat\u0131l\u0131la\u015fma hareketlerinin hararetle i\u015flendi\u011fi bir \u00e7a\u011fda tan\u0131\u015f\u0131lan bir kavramd\u0131r. Bu sebeple de b\u00fct\u00fcn formlar\u0131n\u0131n birbirine girmesi ya da birbiri yerine kullan\u0131lmas\u0131 normaldir.<\/p>\n T\u00fcrklerde modernle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6ncesinde, Bat\u0131 denilen d\u00fcnya ile etkile\u015fim sadece devlet erk\u00e2n\u0131 seviyesinde ve asker\u00ee-siyas\u00ee \u00f6l\u00e7ekle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Ancak modernle\u015fme hareketlerinin k\u0131p\u0131rdanmalar\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131 da devreye girdi. T\u00fcrk entelijansiyas\u0131n\u0131n duruma el koymas\u0131yla birlikte T\u00fcrklerde, yaln\u0131zca var olan \u00f6zelliklerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden bahsedemeyiz. Ayn\u0131 zamanda yepyeni, daha \u00f6nceden hi\u00e7 bilinmeyen fikirler de o kudretli co\u011frafyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131na girmeye ba\u015flad\u0131. Ancak yine de bu fikirleri derinlemesine inceleyecek derinli\u011fe sahip ki\u015filerin Bat\u0131 ile hen\u00fcz temas kurmay\u0131\u015f\u0131, meselelerin s\u0131\u011f bir d\u00fczlemde kalmas\u0131na, savunucular\u0131n\u0131n da l\u00fcmpenle\u015fmesine sebep oldu. Bu s\u0131\u011f bak\u0131\u015f, modernle\u015fmeyi, Bat\u0131\u2019y\u0131 oldu\u011fu gibi taklit etme zannetti. Devinim, bu devinimi peki\u015ftiren bir birikim ve nihayet bir devrimle sonu\u00e7lanan bu s\u00fcrecin arka plan\u0131ndaki esas kahraman\u0131n sanayile\u015fme oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmedi.<\/p>\n Bizdeki samimi ama romantik vatan sevgisi, h\u0131zl\u0131 sonu\u00e7 almak i\u00e7in kervan\u0131 yolda d\u00fczmeye al\u0131\u015fk\u0131nd\u0131r. Bat\u0131\u2019da ise i\u015fler \u00f6yle y\u00fcr\u00fcmez. Fikirler, uzun zaman tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, d\u00f6n\u00fcp tekrar tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r; t\u00fcm tecr\u00fcbe ve birikimler ile b\u00fct\u00fcn olas\u0131l\u0131klar bir araya getirildikten sonra bir sonu\u00e7 elde edilir. Tabir caizse biz \u00f6nce yapar sonra kavga ederiz; onlar \u00f6nce kavga ederler sonra yaparlar. Aradaki fark, onlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flam, bizimkinin aksak olmas\u0131d\u0131r!<\/p>\n Osmanl\u0131 sek\u00fclerle\u015fmesinden Cumhuriyet laikli\u011fine yer yer de laisizmine giden s\u00fcre\u00e7te hem s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f bir k\u00fcm\u00fclatif birikimi hem de \u201cben yapt\u0131m oldu\u201dculu\u011fu g\u00f6rebiliriz. Cumhuriyet d\u00f6nemi laiklik anlay\u0131\u015f\u0131 bir sabah kalk\u0131p hadi b\u00f6yle yapal\u0131m denilen bir devrim de\u011fildi. Asl\u0131nda T\u00fcrk modernle\u015fme hareketlerinin ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanlardan beri T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli d\u00fczlemlerde g\u00fcndemine ald\u0131\u011f\u0131, eylemle\u015ftirmeye gayret g\u00f6sterdi\u011fi sek\u00fclerle\u015fme birikiminin tezah\u00fcr\u00fcyd\u00fc diyebiliriz. Yine de d\u00f6nemi, halk\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 ve milletin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu devrimin sert uygulamalar\u0131 \u00e7e\u015fitli tart\u0131\u015fmalar\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. Ancak unutulmamal\u0131d\u0131r ki o d\u00f6nem siyaseti \u00a0u\u00e7suz bucaks\u0131z bir h\u00e2kimiyete sahip co\u011frafyadan kalan son kara par\u00e7as\u0131n\u0131 elinde tutmaktad\u0131r. Elindeki bu \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck\u201d miras\u0131 har vurup harman savuracak l\u00fcks\u00fc de yoktur. Kald\u0131 ki o mirasa sahip olabilmek i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadele, kaybetti\u011fi insan say\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce, bir daha onu de\u011fil kaybetmek, bunun ihtimalinin bile t\u00fcyler \u00fcrpertti\u011fi a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Bast\u0131\u011f\u0131 topraktan f\u0131\u015fk\u0131ran kan kokusunun, hava diye teneff\u00fcs etti\u011fi barut kokusunun birbirine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir psikolojik ortamda b\u00f6ylesi radikal karar ve uygulamalar\u0131n ya\u015fanmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Ayr\u0131ca bu yeni sistem, hezimete u\u011frasa da kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcc\u00fcn\u00fc, kuvvetini kaybetmemi\u015f Bat\u0131\u2019ya ve i\u00e7erideki derin muhalefete ra\u011fmen getirilmi\u015ftir.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yap\u0131lan ele\u015ftirilerin bir par\u00e7as\u0131n\u0131n da haks\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren baz\u0131 \u015feyler vard\u0131r. Yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi laikli\u011fin genel ge\u00e7er ama eksik tan\u0131m\u0131, din ve devlet i\u015fleri birbirinden ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu manada propagandisttir; ayn\u0131 zamanda da ak\u0131lda kal\u0131c\u0131d\u0131r. Yine de yeterli de\u011fildir. Laiklik bunun yan\u0131nda, belki de ilk anlam\u0131ndan bile \u00f6nemli bir imk\u00e2na sahiptir: Din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc! Ayn\u0131 zamanda din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de g\u00fcvencesidir. Burada devlet, himayesi alt\u0131ndaki toplumun b\u00fct\u00fcn tabakalar\u0131na e\u015fit mesafede durmak zorundad\u0131r. Bir z\u00fcmre, grup ya da cemaati kay\u0131ramaz, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapamaz. En \u00f6nemlisi de laik bir devlette yasalar, \u00e7a\u011fda\u015f hukuk verilerine dayand\u0131r\u0131l\u0131r. Referans pozitif hukuktur. Ba\u015fka bir kayna\u011fa ihtiya\u00e7 yoktur. Referans\u0131 dinden almaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc dinin \u00f6l\u00e7\u00fctleri sabittir. Oysa pozitif hukuk, zaman\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na, toplumun dinamiklerine g\u00f6re h\u00fck\u00fcmlerinde g\u00fcncellemeler yapabilir. Bu anlamda da laiklik, y\u00f6netimde bir kolayl\u0131k, rahatl\u0131k sa\u011flar. Ayr\u0131ca bu sistemde siyasi organizma olan devleti meydana getiren topluluk, en k\u0131ymetli stat\u00fcye sahiptir. Art\u0131k o topluluk bir \u00fcmmet de\u011fil, millettir. O toplulu\u011fun i\u00e7indeki her birey kul de\u011fil; vatanda\u015ft\u0131r. Yasalar kar\u015f\u0131s\u0131nda da e\u015fit hak ve h\u00fcrriyetlere sahiptir. \u00d6te yandan laik bir d\u00fczen, inan\u0131\u015fta \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de koruma alt\u0131na al\u0131r. \u0130nananlar\u0131n, \u00f6zg\u00fcrce inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ya\u015fayacaklar\u0131 bir ortam sa\u011flar.<\/p>\n Cumhuriyet D\u00f6nemi \u00f6zelinde, bu yenile\u015fmelere ek olarak Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurulmas\u0131, tefsir-meal \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, b\u00e2t\u0131l ve hurafelerden ar\u0131nd\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, Atat\u00fcrk\u2019e ve beraberindeki kadroya \u201celinde sopayla milleti dinsizle\u015ftirdi\u201d minvalinden y\u00fcklenmek, en hafif tabirle haks\u0131zl\u0131kt\u0131r. O kadronun i\u00e7inde din ile mesafeli veya do\u011frudan ba\u011flant\u0131s\u0131z olanlar mevcuttu; bu do\u011fru. Buna ra\u011fmen, bir taraftan devlet ve siyaset i\u015flerinde esnekli\u011fi sa\u011flamay\u0131, hareket alan\u0131n\u0131 a\u00e7may\u0131 hedefledi. Di\u011fer taraftan da dinin, siyasetin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerine maruz b\u0131rak\u0131larak iktidar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir istismar arac\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin vermiyordu. Onu koruyordu.<\/p>\nAtat\u00fcrk\u2019ten \u00f6nce laiklik<\/strong><\/h2>\n
Acelemiz var bizim ama tembelli\u011fimize de dokunmay\u0131n!<\/strong><\/h2>\n
Eksik tan\u0131mlanan laiklik<\/strong><\/h2>\n