{"id":17825,"date":"2024-01-24T19:00:00","date_gmt":"2024-01-24T16:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=17825&#038;preview=true&#038;preview_id=17825"},"modified":"2024-01-24T16:59:39","modified_gmt":"2024-01-24T13:59:39","slug":"ortadoguya-dair-ozlu-tespitler-ve-aforizmalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/ortadoguya-dair-ozlu-tespitler-ve-aforizmalar\/","title":{"rendered":"Ortado\u011fu\u2019ya dair \u00f6zl\u00fc tespitler ve aforizmalar"},"content":{"rendered":"<p>Bazen bir c\u00fcmle ile sayfalarca yazarak anlatamayaca\u011f\u0131n\u0131z olguyu anlatabilirsiniz. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle Ortado\u011fu hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli kaynaklardan ve yazd\u0131klar\u0131mdan biriktirdi\u011fim Ortado\u011fu\u2019yu anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacak \u00f6zl\u00fc tespit ve aforizmalar a\u015fa\u011f\u0131da verilmi\u015ftir. (K\u0131saca &#8220;\u00f6zl\u00fc s\u00f6z&#8221; ya da \u201c\u00f6zdeyi\u015f\u201d anlam\u0131ndaki \u201caforizma\u201d, TDK\u2019na g\u00f6re: Bir duygu ya da d\u00fc\u015f\u00fcnceyi daha etkin h\u00e2le getirebilmek i\u00e7in kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fckler ya da c\u00fcmleler toplulu\u011fudur.)<\/p>\n<ul>\n<li>\u00c7e\u015fitlilik ve S\u00fcreksizlik Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en belirgin \u00f6zelli\u011fidir. Hindistan ve \u00c7in\u2019de \u00f6\u011frenme, \u00f6\u011frendi\u011fini belgelerle koruma gelene\u011fi vard\u0131r. Ama Ortado\u011fu\u2019da her \u015fey unutulur. Bilen, bildi\u011fini yaz\u0131 ile de\u011fil, s\u00f6zle anlat\u0131r. Bilmeyen okuyarak de\u011fil, dinleyerek \u00f6\u011frenir ve unutur. (Bernard Lewis)<\/li>\n<li>Ortado\u011fulular\u0131n dilleri \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Helenle\u015ftirilmi\u015ftir, Romal\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6rt s\u00fcre\u00e7 de eski Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr ve geleneklerini yok etmi\u015ftir. (B. Lewis)<\/li>\n<li>So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde icat edilen Ye\u015fil Ku\u015fak yani Sovyetler Birli\u011fini din ile \u00e7evreleme politikas\u0131, Ortado\u011fu&#8217;da siyasi-din\u00ee referanslar\u0131 kuvvetlendirmi\u015ftir. (B. Lewis)<\/li>\n<li>Bat\u0131\u2019da para piyasada kazan\u0131l\u0131r ve iktidar sat\u0131n almakta kullan\u0131l\u0131r. Ortado\u011fu\u2019da iktidar ele ge\u00e7irilir ve sonras\u0131nda para kazan\u0131l\u0131r. (B.Lewis)<\/li>\n<li>Halklara din merkezli ya\u015fama \u00f6nerilir ama y\u00f6neticiler l\u00fcks i\u00e7inde ve d\u00fcnyevi ya\u015farlar.<\/li>\n<li>Do\u011fu aritmeti\u011finin kesin do\u011frular vermedi\u011fini herkes bilir. (Arnold Toynbee)<\/li>\n<li>Y\u00f6neticiler kendi \u00fclkelerini modernle\u015ftirmek yerine, modern \u00fclkelerde hayatlar\u0131n\u0131 ya\u015farlar, kendi halklar\u0131na da din pazarlarlar.<\/li>\n<li>Liderler ve devletlerin din\u00ee arg\u00fcmanlar\u0131 kullanarak siyaset yapmalar\u0131 ve bunu, iktidarlar\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini peki\u015ftirmek i\u00e7in kullanmalar\u0131 yayg\u0131nd\u0131r.<\/li>\n<li>\u0130slam\u2019da l\u00fcks ya\u015fam\u0131 olumlu g\u00f6steren hadisler uydurulmu\u015ftur. Bir \u00f6rnek; \u201dAllah bir ki\u015fiye servet verince onun \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcnmesini ister\u201d (B. Lewis)<\/li>\n<li>\u0130slamiyet\u2019te ruhban s\u0131n\u0131f\u0131 yoktur ama profesyonel din adamlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u201cSar\u0131k\u201d onlar\u0131n sembol\u00fcd\u00fcr. (B. Lewis)<\/li>\n<li>\u0130nsan zekas\u0131na \u00fc\u00e7 \u015fey tesir eder: iklim, h\u00fck\u00fcmet ve din. Ortado\u011fu halklar\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu durumun vahameti burada aranmal\u0131d\u0131r. (Voltaire)<\/li>\n<li>Burada kurumsal \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmek yerine, karizmatik liderler aran\u0131r.<\/li>\n<li>Buradaki hi\u00e7bir olay\u0131n ger\u00e7ek \u00f6znesi b\u00f6lge \u00fclkelerinden biri de\u011fildir.<\/li>\n<li>Bu co\u011frafyada insanlar her \u015feye \u00fcz\u00fcl\u00fcrler ama hi\u00e7bir \u015feyle ilgilenmezler.<\/li>\n<li>\u00dcniversitelerle de\u011fil, camilerle gurur duyulur.<\/li>\n<li>Ortado\u011fu\u2019da Bat\u0131 dilleri bilgisi \u00e7ok azd\u0131r. On sekizinci y\u00fczy\u0131la kadar yaln\u0131zca bir t\u0131bbi kitap Avrupa dillerinden Orta Do\u011fu dillerine \u00e7evrilmi\u015ftir. O da frengi hastal\u0131\u011f\u0131yla ilgili bir kitapt\u0131r.<\/li>\n<li>\u0130slam d\u00fcnyas\u0131 yoksul, zay\u0131f ve bilgisizdir. Bu co\u011frafyada petrole dayal\u0131 zenginlik, sa\u011fl\u0131ks\u0131z bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. (\u0130. Ortayl\u0131)<\/li>\n<li>Bu co\u011frafyada ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nedenlerini ara\u015ft\u0131rmak yerine bir \u201cg\u00fcnah ke\u00e7isi\u201d bularak ba\u015fkalar\u0131n\u0131 su\u00e7lamak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fmi\u015ftir.<\/li>\n<li>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile Arap\u00e7ada, \u201cyurtta\u015f\u201d kelimesinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmaz. Yurtta\u015fl\u0131k kavram\u0131n\u0131n yoklu\u011fu, yurtta\u015fl\u0131kla ilgili temsilin de eksikli\u011fini (Demokrasi eksikli\u011fini) beraberinde getirmi\u015ftir.<\/li>\n<li>Ortado\u011fu \u00fclkelerindeki Antidemokratik rezaleti besleyen unsur halklar\u0131n fakirli\u011fidir. Ortado\u011fu toplumlar\u0131 \u201ck\u0131rsal toplumlar\u201d d\u0131r. Me\u015fveret (\u0130sti\u015fare) kurumlar\u0131 geli\u015fmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar \u015fehir kurumlar\u0131d\u0131r. (\u0130. Ortayl\u0131)<\/li>\n<li>Bu co\u011frafyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck eksikli\u011fi \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck eksi\u011fidir\u201d ki; konu\u015fma, ara\u015ft\u0131rma, soru sorma, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netilmekten kurtulma, kad\u0131n\u0131n erkek bask\u0131s\u0131ndan kurtulma ve vatanda\u015flar\u0131n despotluktan kurtulma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yoktur. (B. Lewis)<\/li>\n<li>Bu co\u011frafyada teoride ba\u015fka s\u00f6ylense de pratikte; kad\u0131n, k\u00f6le, inanmayan insan ve \u00e7ocuk a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ocuk b\u00fcy\u00fcr, k\u00f6le azledilir, inanmayan insan ihtida edebilir (din de\u011fi\u015ftirebilir) ve kurtulur, ama kad\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131 \u00f6m\u00fcr boyu devam eder. Bu \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck a\u00e7maz\u0131d\u0131r. (B. Lewis)<\/li>\n<li>Ortado\u011fu halklar\u0131 vah\u015fi ve sava\u015f\u00e7\u0131d\u0131r. \u00c7at\u0131\u015fma ve sava\u015f onlara keyif verir. Sava\u015fta \u00f6len mutludur. Do\u011fal \u00f6l\u00fcm k\u00fc\u00e7\u00fcmsenir. D\u00fcnyadan do\u011fal \u00f6l\u00fcmle ayr\u0131lan\u0131 korkakl\u0131kla su\u00e7lay\u0131p hakaret ederler.<\/li>\n<li>Bat\u0131da hayat, her hamlesini oyuncunun se\u00e7ti\u011fi, \u00f6ng\u00f6r\u00fc ve ustal\u0131k sayesinde kazan\u0131lan bir oyun olan satran\u00e7 oynar gibi ya\u015fan\u0131r. Ortado\u011fu\u2019da ise hayat, sonucunu zarlar\u0131n saptad\u0131\u011f\u0131 bazen \u015fans, bazen kader denilen tavla oynar gibi ya\u015fan\u0131r.<\/li>\n<li>Mezheb\u00ee ayr\u0131l\u0131klar gayrim\u00fcsl\u00fcmlerle i\u015f birli\u011fi yapacak kadar derindir. 1100\u2019lerde S\u00fcnni Abbasi halifesi ile Kahire\u2019deki \u015eii Fat\u0131mi halifesi birbirlerine kar\u015f\u0131 Kud\u00fcs\u2019teki H\u0131ristiyanlarla i\u015fbirli\u011fi yapmak istemi\u015flerdir. (B. Lewis)<\/li>\n<li>Ortado\u011fu\u2019da sosyal \u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131n ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de dinin topra\u011f\u0131 i\u015fleyeni hor g\u00f6rmesi, tar\u0131msal \u00fcretimdeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6nemli nedenidir. \u201cKazanc\u0131n 9\/10 u ticarettedir.\u201d diye hadis vard\u0131r. Tar\u0131m\u0131 \u00f6ven hadis yoktur. (Avrupa\u2019da tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k entegredir, rasyonel ve verimlidir. Ortado\u011fu\u2019da ise birbirine kar\u015f\u0131tt\u0131r, verimsizdir. Bu \u00e7at\u0131\u015fma Habil-Kabil \u00f6yk\u00fcs\u00fcne de yans\u0131r. Kabil \u2013k\u00f6t\u00fc karde\u015f- tar\u0131mla u\u011fra\u015f\u0131r, ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan \u2013iyi karde\u015f- Habil\u2019i \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. A.B.)<\/li>\n<li>M\u00fclkiyet mefhumu geli\u015fmemi\u015ftir. Uzun d\u00f6nemler toprak ya sultan\u0131n ya Allah\u2019\u0131nd\u0131r. O nedenle tar\u0131m topraklar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in hemen hi\u00e7bir tesis ve uygulama yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Su ve r\u00fczg\u00e2r erozyonu da tar\u0131m\u0131n verimsizle\u015fmesine neden olmu\u015ftur.<\/li>\n<li>Ortado\u011fu\u2019nun iki teknolojik icad\u0131 manc\u0131n\u0131k ve de\u011firmendir. Su g\u00fcc\u00fc ilk defa bu co\u011frafyada kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Bu kurak co\u011frafyada suyun \u00f6nemi hayat\u0131n her alan\u0131nda kendini g\u00f6sterir. \u0130bn-i Kuteybe Cilt I sayfa 2\u2019den bir tespit; \u201cBir \u00fclkede \u015fu be\u015f \u015fey yoksa orada durmay\u0131n: G\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6netim, adil yarg\u0131\u00e7, sabit pazar, bilge hekim ve bir akarsu\u201d (B.Lewis)<\/li>\n<li>Ortado\u011fu \u00fclkelerinde Tar\u0131m Devrimi (Ye\u015fil devrim) de Sanayi Devrimi de ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Su kanal\u0131 ve yol a\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015ftir.<\/li>\n<li>Petrol d\u0131\u015f\u0131nda maden, su ve kereste k\u0131tt\u0131r. Yer sofras\u0131 kereste k\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r. (\u0130. Ortayl\u0131)<\/li>\n<li>T\u00fcrkler mill\u00ee kimliklerini \u0130slamiyet\u2019e g\u00f6merek \u0130ranl\u0131lar\u0131n ve Araplar\u0131n asla yamad\u0131klar\u0131 bir \u015feyi yapt\u0131lar. \u0130slamiyet \u00f6ncesi T\u00fcrk tarihindeki devletler, uygarl\u0131klar, dinler ve edebiyat birka\u00e7 halk \u015fiiri d\u0131\u015f\u0131nda unutulup gitmi\u015ftir. (B.Lewis)<\/li>\n<li>T\u00fcrkler \u0130slamiyet\u2019i kabul ettikten sonra kendi k\u00fclt\u00fcr ve benliklerini \u0130slam\u2019\u0131n i\u00e7ine g\u00f6mm\u00fc\u015flerdir. (B. Lewis )<\/li>\n<li>M\u00fcsl\u00fcmanlar sadece h\u00fcrriyetlerini de\u011fil, h\u00fcrriyetin m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi kaybettiler.<\/li>\n<li>Ortado\u011fu ile ilgili tezvirat (Yalan, arabozucu dedikodu) her d\u00f6nemde al\u0131c\u0131 bulur.<\/li>\n<li>Ortado\u011fu m\u00fcdahaleler i\u00e7in m\u00fcthi\u015f bir m\u0131knat\u0131st\u0131r. (Hinnebuch)<\/li>\n<li>ABD deste\u011finin Ortado\u011fu\u2019daki bir politikac\u0131 i\u00e7in \u201c\u00f6l\u00fcm \u00f6p\u00fcc\u00fc\u011f\u00fc\u201d anlam\u0131na geldi\u011fi s\u00f6ylenir. (B. Lewis )<\/li>\n<li>ABD\u2019nin bug\u00fcne kadar b\u00f6lgede y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc hi\u00e7bir politikas\u0131 onun \u201c\u015f\u0131mar\u0131k \u00e7ocu\u011fu\u201d olan \u0130srail\u2019in \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Osmanl\u0131 gitti\u011fi her co\u011frafyada oldu\u011fu gibi buralar\u0131 da ne s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirebilmi\u015f ve ne de vatanla\u015ft\u0131rabilmi\u015ftir. Osmanl\u0131 buralarda \u00fccretsiz tarla ve sokak bek\u00e7ili\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. (F.R. Atay)<\/li>\n<li>\u00c7\u00f6l ve yar\u0131-\u00e7\u00f6lde &#8220;menfaat&#8221; ve &#8220;kuvvet&#8221;ten ba\u015fka hi\u00e7bir kuvvet h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmez. (F.R. Atay)<\/li>\n<li>Floransa ne kadar bizim de\u011filse Kud\u00fcs de o kadar bizim de\u011fildi. (F.R. Atay)<\/li>\n<li>Bu co\u011frafyada her \u015fey Araplar\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n, yaln\u0131z jandarma bizim. O bile de\u011fil sadece esvab\u0131 (\u00dcniformas\u0131) bizimdir. (F.R. Atay-Zeytin Da\u011f\u0131-1916 y\u0131l\u0131)<\/li>\n<li>Ortado\u011fu b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin stratejik tutkular\u0131n\u0131n uygulama alan\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Sykes-Picot anla\u015fmas\u0131n\u0131n mimarlar\u0131ndan \u0130ngiliz M. Sykes Ortado\u011fu i\u00e7in \u015funu s\u00f6yler: \u201cB\u00fcy\u00fck dostlar\u0131m\u0131za (Frans\u0131zlara) \u00f6deme yapmak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck dostlar\u0131n\u0131z\u0131 (Araplar\u0131) satmam\u0131z gerek.\u201d<\/li>\n<li>Do\u011fu Akdeniz, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde nas\u0131l d\u00fcnyan\u0131n en hareketli b\u00f6lgesi ise, y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce de insanlar\u0131n \u00f6tekinin duas\u0131n\u0131 susturmas\u0131 i\u00e7in kendi tanr\u0131s\u0131na yakard\u0131\u011f\u0131 bir co\u011frafya par\u00e7as\u0131yd\u0131. (Amin Maalof)<\/li>\n<li>Bu co\u011frafyada ger\u00e7ekler ak\u0131l ile de\u011fil, ac\u0131lar ya\u015fanarak \u00f6\u011frenilir. (Amin Maalof)<\/li>\n<li>\u201cBir ailenin \u00e7ok iyi e\u011fitim al\u0131p, \u00fclke (L\u00fcbnan) birincisi olarak, Paris\u2019te t\u0131p \u00f6\u011frenimi hakk\u0131 kazanan \u00e7ocu\u011funun t\u0131marhaneye t\u0131k\u0131lmas\u0131, \u00f6te yandan h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan mahk\u00fbm olan hay\u0131rs\u0131z di\u011fer o\u011fullar\u0131n\u0131n ise servet sahibi bir politikac\u0131 ve bakan olabilmesi \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, y\u00fcz y\u0131llard\u0131r t\u00fcm emperyal g\u00fc\u00e7lerin cirit att\u0131\u011f\u0131 bu co\u011frafya, \u201ciki kere ikinin d\u00f6rt etmedi\u011fi\u201d \u00e7eli\u015fkiler diyar\u0131d\u0131r.\u201d (Amin Maalof\u2019un \u201cDo\u011fu\u2019nun Limanlar\u0131\u201d roman\u0131 hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m bir makalenin Ortado\u011fu\u2019ya ili\u015fkin son de\u011ferlendirme c\u00fcmlesi. -A.B.)<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazar\u0131m\u0131z Aziz Bozatl\u0131&#8217;n\u0131n \u0130srail-Filistin sorununu ele ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 dizisinin son b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ilginize sunuyoruz. <\/p>\n","protected":false},"author":51,"featured_media":17827,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[199,973,410,409,2771,631,2767],"coauthors":[148],"class_list":["post-17825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-abd","tag-bati","tag-filistin","tag-israil","tag-muslumanlar-avrupa","tag-ortadogu","tag-yahudiler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17825"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17826,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17825\/revisions\/17826"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17825"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=17825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}