Bir toplumun nas\u0131l bir hayat ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131n temel g\u00f6stergelerinden birisi de \u00fclkede yayg\u0131n olan gelir kazanma yoludur. Gelirin, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik, hukuki ve ahlaki ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde kazan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, bir yandan ekonomik sorunlar\u0131 ve krizleri \u00f6nlerken, di\u011fer yandan ekonomik ve toplumsal geli\u015fmeye ortam sa\u011flar.<\/p>\n
Rahmetli Hocam\u0131z Prof. Dr. Sabri F. \u00dcLGENER\u2019in anlat\u0131m\u0131yla bir toplumda me\u015fru kazan\u00e7 ve ge\u00e7inme yollar\u0131 darald\u0131\u011f\u0131 vakit, gayri me\u015fru yollar \u00e7o\u011fal\u0131r. Toplumsal ahlak ve de\u011ferlerde de bir \u00e7\u00f6z\u00fclme meydana gelir. Gelirlerin, \u00e7o\u011funlukla gayri me\u015fru yollardan elde edildi\u011fi yer ve zamanda, hayat\u0131n her alan\u0131nda tepeden t\u0131rna\u011fa yozla\u015fma meydana gelir. Toplumda yayg\u0131n bir yoksulla\u015fma ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Bir \u00fclkede me\u015fru kazan\u00e7 yollar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131 ve giri\u015fimci say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7oklu\u011fu, toplumdaki \u00fcretim hacminin, istihdam\u0131n, ihracat\u0131n ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelirin art\u0131\u015f\u0131 anlam\u0131na gelir. Sermayenin ve m\u00fclkiyetin tabana yay\u0131lmas\u0131 sonucunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir orta s\u0131n\u0131fla\u015fma ger\u00e7ekle\u015fir. \u0130nsanlar, yetenek, bilgi ve becerilerini geli\u015ftirme konusunda yap\u0131c\u0131 bir rekabet i\u00e7inde olurlar. Modern tar\u0131m yoluyla elde edilen tar\u0131msal gelirler, sanayile\u015fmenin finansman\u0131na aktar\u0131l\u0131r. \u00a0Modern e\u011fitim ve teknoloji anlay\u0131\u015f\u0131yla yeti\u015ftirilen insan kayna\u011f\u0131 sayesinde katma de\u011feri y\u00fcksek bir \u00fcretim ekonomisi kurulur. Me\u015fru yollardan elde edilen kazanc\u0131n bir k\u0131sm\u0131, giri\u015fimci ve \u00fcretken i\u015f insanlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeniden \u00fcretim s\u00fcrecine sokulur. \u00dcretim art\u0131\u015f\u0131, istihdam ve ihracat gibi makroekonomik de\u011fi\u015fkenleri de b\u00fcy\u00fct\u00fcr. Katma de\u011feri y\u00fcksek \u00fcr\u00fcnler sayesinde artan ihracat gelirleri ekonominin d\u00f6vizle bor\u00e7lanma ihtiyac\u0131n\u0131 azalt\u0131r.<\/p>\n
Ekonomik akt\u00f6rlerin kazand\u0131klar\u0131 her gelirin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda somut \u00fcretimin ve katma de\u011ferin bulunmas\u0131, b\u00fct\u00fcn payda\u015flar\u0131n paylar\u0131nda iyile\u015fmeler yarat\u0131r. Zengin olanlar\u0131n varl\u0131klar\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcye dayanmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, toplumdaki yoksulluk oran\u0131 da azal\u0131r. Daha refahl\u0131 ve varl\u0131kl\u0131 olman\u0131n yolu, yaln\u0131zca \u00fcretmekten ge\u00e7ti\u011fi i\u00e7in gayri me\u015fru yollardan gelir elde etme beklentisi d\u00fc\u015fer. Gelirin, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrmeden kazan\u0131lmas\u0131, toplumsal adaleti sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi, nispeten orta s\u0131n\u0131fla\u015fma yolunu a\u00e7ar.<\/p>\n
Asl\u0131nda rant kavram\u0131, \u00fcretim fakt\u00f6rlerinden topraktan \u00fcretim yoluyla kazan\u0131lan gelirdir. Burada as\u0131l olan, topra\u011f\u0131n emek, \u00e7e\u015fitli girdi ve ara\u00e7lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u015flenmesinden dolay\u0131 katma de\u011fer yarat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Tar\u0131m ekonomisine g\u00f6re, toprak ya da araziden emek ve \u00e7aba kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kazan\u0131lan gelirler olumlu anlamda bir rant say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Hayat\u0131n her alan\u0131nda ya\u015fanan \u00e7arp\u0131kl\u0131klar gibi, ekonomik olay ve olgularla ilgili kavramlar da as\u0131l ba\u011flam\u0131ndan kopart\u0131larak i\u00e7leri ba\u015fkalar\u0131n\u0131 yan\u0131ltmaya y\u00f6nelik anlamlarla doldurulmaktad\u0131r. \u00a0Bu anlamda, \u2018rant\u2019 kavram\u0131, \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 gereken tar\u0131m ekonomisindeki anlam\u0131ndan \u00e7ok, \u00e7o\u011funlukla g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn haks\u0131z ve emeksiz gelirlerini anlat\u0131r olmu\u015ftur. \u00a0S\u00f6z gelimi, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomi yoluyla devletten ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f vergiler; usuls\u00fcz ve \u2018kitab\u0131na uydurulmu\u015f\u2019 ihaleler yoluyla elde edilen gelirler; \u00e7e\u015fitli yolsuzluk ve r\u00fc\u015fvet yoluyla elde edilen mali imkanlar; orman ve \u00e7evre katliam\u0131 yap\u0131larak in\u015faatlardan elde edilen paralar; ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k ve kara para aklama bi\u00e7iminde olan ve benzer gelirler birer gayri me\u015fru rant \u00f6rnekleridir.<\/p>\n
\u2018Do\u011frusu insana, kendi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey yoktur\u2019 (Necm Suresi, 39) ilkesi, bir de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc al\u0131n\u0131rsa, emeksiz ve \u00e7abas\u0131z b\u00fct\u00fcn gelirler olumsuz anlamda birer rantt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenlerinde, ger\u00e7ekte hak edilmeyen ve \u00f6zellikle ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131 gasp edilerek elde edilen gelirlerin tamam\u0131 da olumsuz anlamda \u2018rant\u2019 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Yoksul \u00fclke ekonomilerinde, gayri me\u015fru rantlar\u0131n toplam\u0131 ile yoksul insanlar\u0131n sefaleti birbirine denk d\u00fc\u015fmektedir. Bu anlamda, her haks\u0131z ve emeksiz gelir, bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc; her s\u00f6m\u00fcr\u00fc, bir h\u0131rs\u0131zl\u0131k olup yoksullu\u011fun temel nedenidir.\u00a0 Ki\u015filerin kendi yetersizliklerinden ileri gelen yoksulluk bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa; yoksullar\u0131n yoksullu\u011funu giderecek kaynaklar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde gayri me\u015fru rantlar olarak k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n servetine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Mill\u00ee kimli\u011fin ve toplumsal bilincin zay\u0131f kald\u0131\u011f\u0131, ger\u00e7ek bir mill\u00ee devletin olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde, egemen siyaset\u00e7iler, y\u00f6netici s\u0131n\u0131f ve bunlar\u0131n rant\u00e7\u0131 i\u015f \u00e7evreleri, \u00e7o\u011funlukla bu rant ekonomisinin temel akt\u00f6rleri olmaktad\u0131r. Siyaseten yap\u0131lan \u2018yard\u0131mlar\u2019 yoluyla da kendilerini destekleyecek bir kesimin \u2018a\u011fz\u0131na bir parmak bal \u00e7almaktad\u0131rlar\u2019.<\/p>\n
\u00dclke kaynaklar\u0131n\u0131 ve \u00fcretim g\u00fcc\u00fcn\u00fc, modern e\u011fitim yoluyla harekete ge\u00e7irememi\u015f, olduk\u00e7a otoriter bir y\u00f6netim sistemi ile y\u00f6netilen \u00fclke ekonomileri, birer rant ekonomisidir. \u00a0Bu ba\u011flamda, fiilen elde ettikleri gelirlere en az\u0131ndan denk d\u00fc\u015fecek kadar bir katma de\u011fer \u00fcretmeyen ki\u015fi ve kurumlar\u0131 bir \u2018rant s\u0131n\u0131f\u0131\u2019 olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00a0S\u00f6z gelimi, otoriter y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n, \u00e7o\u011funlukla mill\u00ee gelirin art\u0131\u015f\u0131nda fazla bir katk\u0131lar\u0131 olmasa da halka g\u00f6re \u00e7ok refahl\u0131 ya\u015famas\u0131, hak edilmemi\u015f bir rant \u00f6rne\u011fidir. Sosyal devlet mant\u0131\u011f\u0131na dayanmayan vergi aflar\u0131 ile tar\u0131m\u0131 \u00e7\u00f6kertip yanda\u015flara kurgulanm\u0131\u015f ithalat ortam\u0131 yarat\u0131lmas\u0131 da birer rant sa\u011flama usul\u00fcd\u00fcr. \u00a0Ekonominin \u00fcretim temelini ask\u0131ya al\u0131p, ekonomide \u2018paradan para elde etme\u2019 yolunun te\u015fvik g\u00f6rmesi, hem rantiyecilik hem de bir t\u00fcr tefeciliktir.<\/p>\n
T\u00fcrk ekonomisinin ekonomik ve toplumsal geli\u015fmesi i\u00e7in mill\u00ee gelir i\u00e7indeki giri\u015fimcilik k\u00e2r\u0131, \u00fccret ve maa\u015flar ile tar\u0131msal faaliyetlerden kazan\u0131lan reel ekonomik rant toplam\u0131n\u0131n, mevcut d\u00fczeyden daha y\u00fcksek olmas\u0131 gerekirdi. Toplumsal refah sa\u011flay\u0131c\u0131 kazan\u00e7 yollar\u0131n\u0131n, olmas\u0131 gerekene g\u00f6re<\/em> daha az olmas\u0131 yayg\u0131n bir yoksulluk getiriyor. \u00dcstelik, emeksiz ve katma de\u011fer yaratmadan elde edilen olumsuz anlamdaki rantlar ve kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 gelirlerin, hangi d\u00fczeyde oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a bilinmiyor bile. Mill\u00ee gelirimizin, y\u00fczde yirmilik n\u00fcfus kategorisine g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na g\u00f6re, toplam gelirin yar\u0131s\u0131n\u0131n n\u00fcfusun en varl\u0131kl\u0131 ilk y\u00fczde yirmilik kesim taraf\u0131ndan sahiplenilmesi \u00e7ok \u00e7arp\u0131k bir durumdur. Bu durum, karikat\u00fcrize edilecek olsa, kocaman bir kafay\u0131, c\u0131l\u0131z bir g\u00f6vde ve zay\u0131f ayaklarla ta\u015f\u0131maya \u00e7al\u0131\u015fan ucube bir insan fig\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n \u00dclke ekonomisinde, reel \u00fcretim sekt\u00f6rlerinden \u00e7ok, emeksiz ve kolay gelirlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck miktara ula\u015fmas\u0131, tar\u0131msal \u00fcretim ve end\u00fcstriyel giri\u015fimcilik yerine s\u00fcrekli olarak rant ekonomisini a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde beslemektedir. \u00dcretim ve yat\u0131r\u0131mdan kopmu\u015f ekonomilerde, bir yandan haks\u0131z zenginlik do\u011farken, \u00f6te yandan derin yoksulluk \u00e7o\u011fal\u0131r. Bir ekonomide kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 gelirler ve rant gelirleri y\u00fckselirse orada k\u0131sa bir s\u00fcrede mafyala\u015fma ve mali su\u00e7larda b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015flar ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Rant ekonomisi, ekonomik kurallara, hukuki ve ahlaki ilkelere uyarak i\u015f yapan ki\u015fi ve kurulu\u015flara kar\u015f\u0131 haks\u0131z bir rekabet olu\u015fturmaktad\u0131r. Birilerinin rant\u0131, ekonomik sistem i\u00e7inde ba\u015fkalar\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi demektir. Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonominin varl\u0131\u011f\u0131, \u00fcretime dayal\u0131 kay\u0131tl\u0131 ekonominin b\u00fcy\u00fcmesine engeldir. Vergi vermeyen ya da ka\u00e7\u0131ran ki\u015filer ile vergisini verenlerin rekabeti \u00e7ok zordur. Me\u015fru kazan\u00e7 yollar\u0131 darald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ciddi giri\u015fimciler yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 yabanc\u0131 \u00fclkelere kayd\u0131r\u0131rken; bir yandan da haks\u0131zca edinilen servetler yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131r. Rant ekonomisinin mutlak bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcye dayanmas\u0131, halk\u0131n geni\u015f bir kesiminde derin bir yoksullu\u011fa yol a\u00e7ar. Ayr\u0131ca, gayri me\u015fru yollardan edinilen paralar, \u00f6zellikle siyasetin finansman\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131 durumunda yap\u0131lan se\u00e7imlerde halk\u0131n demokratik iradesi \u00e7arp\u0131t\u0131l\u0131r.<\/p>\n \u00c7\u00f6z\u00fcm, k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinin darmada\u011f\u0131n etti\u011fi yoksul \u00fclkelerin, yeniden \u00fcretime dayal\u0131 mill\u00ee ekonomiler d\u00f6nemini ba\u015flatmalar\u0131d\u0131r. Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Cumhuriyetin ilk on be\u015f y\u0131l\u0131nda ba\u015far\u0131yla uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel-kamu kesimi birlikteli\u011fine dayal\u0131 toplumsal kalk\u0131nma modeli, yeni bilgi ve deneyimlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u00fcncellenmelidir. Hem T\u00fcrkiye hem de benzer b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler bak\u0131m\u0131ndan ideal bir model olma niteli\u011fine sahiptir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dclke ekonomisinde, gayri me\u015fru olan rantlar\u0131n toplam\u0131 ile yoksul insanlar\u0131n sefaleti birbirine denk olmal\u0131. Bu anlamda, her haks\u0131z ve emeksiz gelir, bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc; her s\u00f6m\u00fcr\u00fc, bir h\u0131rs\u0131zl\u0131k olup yoksullu\u011fun temel nedenidir.<\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":17854,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[63],"tags":[2785,349,2784,2786,2308],"coauthors":[2225],"class_list":["post-17853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-cikar","tag-ekonomi","tag-rant","tag-rant-ekonomisi","tag-yolsuzluk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/187"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17853"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17853\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17857,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17853\/revisions\/17857"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17853"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=17853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Rant ekonomisinin sonu toplumsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcd\u00fcr<\/h2>\n