{"id":1787,"date":"2018-04-19T19:30:16","date_gmt":"2018-04-19T16:30:16","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=1787"},"modified":"2018-04-19T18:31:21","modified_gmt":"2018-04-19T15:31:21","slug":"nutukta-islam-tarihi-ile-ilgili-motifler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/nutukta-islam-tarihi-ile-ilgili-motifler\/","title":{"rendered":"Nutuk’ta \u0130sl\u00e2m Tarihi ile \u0130lgili Motifler"},"content":{"rendered":"

\"\"
\n<\/em><\/p>\n

Nutuk<\/em>,<\/em> sadece Atat\u00fcrk’\u00fcn kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini ihtiva eden bir eser de\u011fildir. Atat\u00fcrk’\u00fcn \u015fahs\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri yan\u0131nda, kendisine yaz\u0131lan mektup, telgraf ve benzeri yaz\u0131\u015fmalar ve cevaplar\u0131 ile devrin asker\u00ee ve sivil ric\u00e2linin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kanaatlerini de ihtiva eder. Bu y\u00f6n\u00fcyle devrin siyas\u00ee ve fikr\u00ee durumunu ayd\u0131nlatan son derece \u00f6nemli ve de\u011ferli bir belge niteli\u011findedir. Nutuk<\/em>‘ta, \u0130sl\u00e2m Tarihine ait, gerek Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan do\u011frudan ifade edilmi\u015f gerek ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kanaatlerini yans\u0131tan bir\u00e7ok mesele mevcuttur. Burada, \u00f6zellikle 1 Kas\u0131m 1922’de \u201csaltanat-\u0131 milliyenin tahakkukuna dair B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde cereyan eden tarih\u00ee celsede\u201d Atat\u00fcrk’\u00fcn, \u0130sl\u00e2m tarihinin hemen hemen her d\u00f6neminde tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015f hil\u00e2fet m\u00fcessesesi ve tarih\u00ee seyri hakk\u0131nda ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n

Atat\u00fcrk, bu son derece \u00f6nemli hitabesinde,[1]<\/a> mill\u00ee egemenli\u011fin do\u011frudan T\u00fcrk milletinde bulunmas\u0131 gereklili\u011fini, T\u00fcrk ve Arap\u00a0tarihlerinin gerekli sayfalar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirerek ele al\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk Tarih\u00ee ile ilgili olarak, insanl\u0131k d\u00fcnyas\u0131nda en az y\u00fcz milyonu a\u015fk\u0131n bir T\u00fcrk milleti bulundu\u011funu ve bunlar\u0131n ilk atas\u0131n\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n ikinci babas\u0131 say\u0131lan Nuh\u00a0peygamberin o\u011flu Yafes’in o\u011flu oldu\u011funu ve T\u00fcrklerin derin bir tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015fe sahip bulunduklar\u0131n\u0131 ifade ettikten sonra (s.1838), \u201cmazhar-\u0131 n\u00fcb\u00fcvvet ve ris\u00e2let olan Fahri\u00e2lem Efendimiz\u201d Hz. Muhammed’in y\u00fcz milyonluk Arap\u00a0k\u00fctlesinin i\u00e7inde Mekke’de 1394 sene \u00f6nce Rebi\u00fclevvel ay\u0131n\u0131n onikinci Pazartesi gecesi sabaha do\u011fru tan yeri a\u011far\u0131rken do\u011fdu\u011funu ve bug\u00fcn\u00fcn (1 Kas\u0131m: 12 Rebi\u00fclevvel) hay\u0131rl\u0131 bir tesad\u00fcfle o g\u00fcne, rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir ve Hz. Muhammed’i ve faaliyetlerini sit\u00e2yi\u015fk\u00e2r ifadelerle anlat\u0131r (s. 1840).<\/p>\n

Hz. Peygamber’in vefat\u0131ndan sonra \u00fcmmetin i\u015flerini bir an evvel en iyi \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in tedbirlerin aranmaya ba\u015flanmas\u0131, k\u0131saca halife se\u00e7imi i\u015fi s\u00f6z konusu olur. \u0130\u015fte bu noktada meselenin pek \u00e7ok m\u00fczakere ve m\u00fcnaka\u015faya, hatta cidd\u00ee ihtil\u00e2flara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Atat\u00fcrk, se\u00e7im i\u015finde \u00fc\u00e7 ayr\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7eker.<\/p>\n

Bunlardan birincisi, halife olacak \u015fah\u0131s, \u00fcmmetin i\u015flerini g\u00f6rebilmek i\u00e7in gerekli g\u00fc\u00e7 ve yetene\u011fe sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu ise, halifeli\u011fin, Arap\u00a0kabile gelene\u011fi ve toplum yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, en kuvvetli ve en n\u00fcfuzlu kabileye ait olmas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

\u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015f, halifeli\u011fin, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fme ve yay\u0131lmas\u0131nda hizmet eden Ens\u00e2r\u2019\u0131n, yani Medinelilerin hakk\u0131 oldu\u011fudur.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f ise, halifelik, Hz. Peygamber’in soyunun hakk\u0131d\u0131r diyenlerin yani H\u00e2\u015fim\u00eelerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Bu \u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015ften oybirli\u011fi ile birini tercih imk\u00e2n\u0131 has\u0131l olmam\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fcyen tart\u0131\u015fmalar \u00fczerine Hz. \u00d6mer’in m\u00fcdahalesi sonucu Hz. Eb\u00fb Bekir\u00a0halifeli\u011fe se\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\n

Atat\u00fcrk’e g\u00f6re, halife se\u00e7iminde vuku bulan tart\u0131\u015fmalar, asl\u0131nda yersiz de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc hil\u00e2fet, \u0130sl\u00e2m milletleri i\u00e7in en \u00f6nemli i\u015flerden biridir. Halife, M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda \u201crab\u0131ta\u201d g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015f bir emirliktir. Ger\u00e7ekten emirlik, Y\u00fcce Tanr\u0131’n\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 ve at\u0131l\u0131m \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131 bir s\u0131r ve hikmetidir. Halifelikten as\u0131l ama\u00e7, \u201cdef\u2019-i fes\u00e2d ve h\u0131fz-\u0131 asayi\u015f-i bil\u00e2d ve tanz\u00eem-i umur-\u0131 cih\u00e2d ile mes\u00e2lih-i \u00e2mmeyi h\u00fcsn-i tanz\u00eem ve tesviyeden ib\u00e2rettir. Bu dahi ancak satvet ve kuvvete men\u00fbttur; \u00e2detullah bu vechile c\u00e2r\u00ee olagelmi\u015ftir,\u201d (bozgunculu\u011fun giderilmesi, beldelerin g\u00fcvenli\u011finin korunmas\u0131, cihad-sava\u015f i\u015flerinin d\u00fczenlenmesi, kamu i\u015flerinin en iyi \u015fekilde tanzim ve d\u00fczeltilmesinden ibarettir. Bu da ancak at\u0131l\u0131m ve kuvvete ba\u011fl\u0131d\u0131r ve Allah’\u0131n \u00e2deti de hep bu \u015fekilde y\u00fcr\u00fcyegelmi\u015ftir.) (s.1842).<\/p>\n

Atat\u00fcrk\u00a0daha sonra, kuvvetli ve n\u00fcfuzlu olan Kurey\u015f\u00a0kabilesine mensup olan Hz. Eb\u00fb Bekir’in halifelik makam\u0131na getirilmesinin ve onu takiben de onun vasiyeti ile Hz. \u00d6mer’in se\u00e7ilmesinin isabetini dile getirir (s.1842-44). \u00d6zellikle Hz. \u00d6mer zaman\u0131nda fetihlerle \u0130sl\u00e2m devletinin s\u00fcr\u2019atle geni\u015flemesi sonucu \u00e7o\u011falan servetin insanlarda d\u00fcnyev\u00ee kinlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve bunun da kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve fitneye sebep olmas\u0131n\u0131; dolay\u0131s\u0131yla de halifeli\u011fin mevcut yap\u0131s\u0131yla meseleleri \u00e7\u00f6zmede yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bizzat Hz. \u00d6mer’in de idrak etti\u011fini belirtmesi ve onun i\u00e7in de yerine kimseyi b\u0131rakmay\u0131p hil\u00e2fet i\u015fini \u201cme\u015fverete\u201d (dan\u0131\u015fma) havale etti\u011fini belirtmesi ger\u00e7ekten ilgi \u00e7ekicidir.<\/p>\n

Atat\u00fcrk, bu \u00e7ok \u00f6nemli konu\u015fmas\u0131nda, Hz. \u00d6mer’den sonra \u015f\u00fbr\u00e2’n\u0131n i\u015fba\u015f\u0131na getirdi\u011fi Hz. Osman\u00a0ve arkas\u0131ndan Hz. Ali\u00a0d\u00f6nemlerini ve bu d\u00f6nemlerde ortaya \u00e7\u0131kan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 \u00f6zetler (s. 1846). Daha sonra tarih\u00ee seyir i\u00e7inde Emev\u00eeler, Abbas\u00eeler, Sel\u00e7uk\u00eeler ve Osmanl\u0131lar hakk\u0131nda k\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc bilgiler verir (s. 1848-1856) ve \u201cbu ad\u0131mlar\u0131m\u0131z bizi bug\u00fcnk\u00fc \u015fekl-i idaremizin ne kadar tabi\u00ee, ne kadar zarur\u00ee ve T\u00fcrkiye i\u00e7in ve b\u00fct\u00fcn \u00e2lem-i \u0130sl\u00e2m i\u00e7in ne kadar n\u00e2f\u00ee ve mus\u00eeb oldu\u011fu neticesine \u00ees\u00e2l edecektir… T\u00fcrk ve \u0130sl\u00e2m T\u00fcrkiye Devleti, iki saadetin tecell\u00ee ve tezah\u00fcr\u00fcne menba ve men\u015fe olmakla d\u00fcnyan\u0131n en bahtiyar bir devleti olacakt\u0131r…\u201d ifadelerini kullan\u0131r.<\/p>\n

Daha \u00f6nce de ifade edildi\u011fi \u00fczere, Atat\u00fcrk’\u00fcn \u0130sl\u00e2m tarihinde halifelik m\u00fcessesesinin seyri hakk\u0131nda verdi\u011fi bilgiler ve \u00f6zl\u00fc de\u011ferlendirmeleri, ger\u00e7ekten isabetli ve uzmanca tespitlerdir.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle ki, halifelik, Hz. Peygamber’in vefat\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kan ve o g\u00fcnden bug\u00fcne \u0130sl\u00e2m toplumlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli meselesi ve belki de aralar\u0131ndaki ihtil\u00e2f\u0131n, mezhep ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n temel sebeplerinden biri olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015f bir m\u00fcessesedir.<\/p>\n

Hz. Peygamber, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, din\u00ee ve d\u00fcnyev\u00ee i\u015flerini y\u00fcr\u00fctecek bir kimseyi kendisine halife tayin etmeden vefat etmi\u015fti. Esasen Hz. Muhammed, b\u00fct\u00fcn faaliyetlerinde kendisinin yenilik\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0131srarla belirtmi\u015fti. Hatta dini bile yeni ba\u015ftan icad edilmi\u015f de\u011fildi; \u00e7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re \u0130sl\u00e2m, daima var olmu\u015ftu ve Hz. \u0130brahim ile ba\u015flayan \u00f6nceki peygamberlerin dininden fark\u0131 yoktu. O sadece, daha \u00f6nce g\u00f6nderilen dinlerin bozulan k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltiyor ve Allah’\u0131n dinini yine O’nun esaslar\u0131na g\u00f6re var k\u0131l\u0131yordu. Hz. Muhammed ile en m\u00fckemmel \u015fekline kavu\u015fmu\u015f olan \u0130sl\u00e2m, ona ba\u011flananlar ve b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k i\u00e7in refah, adalet, kurtulu\u015f, bar\u0131\u015f ve esenlik vaad ediyordu. \u201c\u0130nsan\u00ee de\u011ferler s\u00f6z konusu olunca bu elbette bir yenilik de\u011fildi… Hz. Peygamber’in ger\u00e7ek yenili\u011fi bu de\u011ferleri, her t\u00fcrl\u00fc faaliyetinde \u00fcmmetin b\u00fct\u00fcn fert]eri aras\u0131nda en s\u0131k\u0131 ve ciddi \u015fekilde uygulan\u0131r hale sokmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Peygamber, Muhammed olarak her hususta ve herkes i\u00e7in dayan\u0131\u015fma ve yard\u0131mla\u015fmay\u0131 kucaklayan bir din kurdu. \u00d6nder olarak da, b\u00fct\u00fcn insan\u00ee m\u00fcnasebetlerde dayan\u0131\u015fma ve yard\u0131mla\u015fmaya dayal\u0131 bir toplum olu\u015fturdu. Bu i\u00e7tima\u00ee yap\u0131da tabi\u00ee olarak yeni bir \u015fey yoktu. Yap\u0131 kesinlikte Arapt\u0131; Arap\u00a0geleneklerine dayanm\u0131\u015f ve Arap esaslar\u0131na g\u00f6re bi\u00e7imlenmi\u015fti. Ger\u00e7ek yenilik, asl\u0131nda Hz. Muhammed’in te\u015fkil\u00e2t\u00e7\u0131 dehas\u0131nda yatar.\u201d[2]<\/a><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Onun i\u00e7indir ki Hz. Peygamber, kendisinden sonra \u00fcmmetin nas\u0131l devam edece\u011fi ve yerine kimin ge\u00e7ece\u011fine dair herhangi bir s\u00f6z s\u00f6ylememi\u015f veya i\u015farette bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n halife meselesini kendi ba\u015flar\u0131na \u00e7\u00f6zmelerini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr, Asl\u0131nda bu anlay\u0131\u015f, onun devrinin anlay\u0131\u015f ve gelene\u011fine son derece uygundu. \u00dcstelik kendisinden sonra bir peygamber gelmeyecekti. O halde o, Arap\u00a0gelene\u011fine uygun olarak yeni bir \u00f6nderin se\u00e7imi i\u00e7in kap\u0131y\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rakt\u0131. Nitekim sahabe bu konudaki uzun tart\u0131\u015fmalardan sonra Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019i Hz. Peygamber\u2019in yerine onun halifesi olarak se\u00e7ti.[3]<\/a> Asl\u0131nda \u201cHal\u00eeletu Res\u00fbllah\u201d unvan\u0131, ilk defa Hz. Eb\u00fb Bekir taraf\u0131ndan, \u201cpeygamber ile sona erdi\u011fine inan\u0131lan ris\u00e2let vazifesi hari\u00e7, onun b\u00fct\u00fcn sel\u00e2hiyet ve faaliyetlerinin yerine getirilmesini tazammun eder.\u201d[4]<\/a> Bu arada, unvana din\u00ee bir mahiyet y\u00fcklemek maksad\u0131yla \u201cHalifetulah\u201d da kullan\u0131lmak istenmi\u015fse de Hz. Eb\u00fb Bekir \u015fiddetle itiraz etmi\u015f ve kendisinin ancak Allah’\u0131n el\u00e7isinin halifesi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.[5]<\/a> Ancak Halife Osman hakk\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flanan bu unvan, \u00f6zelikle Emev\u00eeler d\u00f6neminde yayg\u0131n bir \u015fekil kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun amac\u0131 Emev\u00eelerin kendilerinin Allah taraf\u0131ndan tayin edilmi\u015f idareci veya vekil olduklar\u0131 iddias\u0131yla din\u00ee bir me\u015fruiyyet iddias\u0131d\u0131r. Maamafih Abbas\u00eeler de buna benzer \u015fekilde, \u201cAllah’\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki g\u00f6lgesi\u201d gibi unvanlarla, bu iddiay\u0131 devam ettirmi\u015flerdir. \u00dcstelik kelimenin asl\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, \u201cAllah’a, Res\u00fble ve ulu’l-emre itaat edin<\/strong>\u201d (Nis\u00e2, 59) \u00e2yetini halifeye y\u00fckleyerek, halifenin g\u00f6revine il\u00e2h\u00ee bir kutsall\u0131k verildi. Oysa Hz. \u00d6mer, kelimenin ruhuna s\u00e2d\u0131k kalarak, \u201chalifetu halifeti resulillah\u201d (Res\u00fblullah’\u0131n halifesinin halifesi\u201d unvan\u0131n kullanm\u0131\u015f ise de bu \u00e7ok uzun oldu\u011fu i\u00e7in daha sonra \u201cem\u00eeru’l-mu’min\u00een\u201d unvan\u0131 tercih edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Asl\u0131nda \u201chalife\u201d kelimesi, Kuran’da iki yerde ge\u00e7er: 2. Bakara, 30 ve 38. S\u00e2d, 26. \u00e2yetlerdedir. \u201cHal\u00e2if ve hulef\u00e2\u201d \u015feklindeki \u00e7o\u011ful hali ise toplam yedi yerde ge\u00e7mi\u015ftir ve halefler anlam\u0131ndad\u0131r.[6]<\/a> Kuran’daki halife s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Hz. Muhammed’in halifesi oldu\u011funa dair hi\u00e7bir i\u015faret bulunmamas\u0131na ra\u011fmen, bu iki \u00e2yet de hil\u00e2fet teorisinin geli\u015fiminde \u00f6nemli say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201cHalifetu Resulillah\u201d tabiri, Hz. Peygamber’in hukuk\u00ee ve d\u00fcnyev\u00ee g\u00f6revinin vekili anlam\u0131ndad\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc onun peygamberlik g\u00f6revi onunla son bulmu\u015ftur. \u00dcmmetin manev\u00ee rehberli\u011fi bir b\u00fct\u00fcn olarak \u00fcmmet taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmi\u015ftir. Onun i\u00e7in halife din\u00ee nasslara yeni eklemeler ve yorumlar getirmeye yetkili de\u011fildir. Onun g\u00f6revi, sadece eski doktrini muhafazad\u0131r ve \u015feriat\u0131n korunmas\u0131 ve tatbiki hususunda bir otorite temsilidir.[7]<\/a> \u00dcmmetin \u00f6nderi olarak halife hakk\u0131ndaki siyas\u00ee doktrinler, halifenin g\u00f6revine dair kelam\u00ee ve f\u0131kh\u00ee doktrinlerden kolayca ay\u0131rt edilemez. Nitekim ilk d\u00f6nemde bu hususta vuku bulan geli\u015fmeler, ihtil\u00e2flar, tart\u0131\u015fmalar, Atat\u00fcrk\u00a0taraf\u0131ndan da belirtilmi\u015ftir. Asl\u0131nda k\u0131saca S\u00fcnn\u00ee siyaset teorisi, \u00fcmmetin tarihinin rasyonalizasyonundan ibarettir.<\/p>\n

\u0130\u015fin asl\u0131na bak\u0131lacak olursa, \u0130sl\u00e2m M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n i\u015flerinin \u015f\u00fbr\u00e2 yani kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dan\u0131\u015fma yoluyla y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini emreder. Halifenin, geni\u015flemi\u015f ve muhtelif \u0131rklar, k\u00fclt\u00fcrler ve co\u011frafyadan olu\u015fan bir imparatorluk haline gelmi\u015f bir yap\u0131n\u0131n, mahiyeti gere\u011fi tek ba\u015f\u0131na \u00fcstesinden gelmesi ve bu sistemin Kuran’\u0131n iste\u011fi bar\u0131\u015f ve d\u00fczen i\u00e7inde bir topluluk olu\u015fturmas\u0131 beklenemezdi. Nitekim Hz. \u00d6mer, Atat\u00fcrk’\u00fcn de i\u015faret etti\u011fi gibi, \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde bu problemi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00d6zellikle kendi d\u00f6neminde \u0130sl\u00e2m devletinin \u00e7ok \u00e7abuk b\u00fcy\u00fcmesi, olaylar\u0131n cereyan\u0131n\u0131 da h\u0131zland\u0131r\u0131yordu. Fetihler sonucu yeni yerlere yerle\u015fen kabile mensuplar\u0131, fethedilen bu yerleri sanki \u00f6zel m\u00fclkiyetleri gibi g\u00f6rme e\u011filiminde idiler. Valiler kontrol edilemez durumda idi. Sosyal tansiyon alabildi\u011fine y\u00fckselmi\u015fti. Medine’de kurulmu\u015f olan hil\u00e2fet rejimi, tabiat\u0131 gere\u011fi, imparatorluk politikas\u0131n\u0131n \u00e7ark\u0131n\u0131 kontrol i\u00e7in uygun de\u011fildi. Bunun i\u00e7indir ki o, kendi yerine Hz. Eb\u00fb Bekir’in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi birini vasiyet etmeyip, alabildi\u011fine b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve te\u015fkil\u00e2tl\u0131 hale gelmi\u015f idare i\u00e7ini, \u00fcmmetin sorumlulu\u011funa b\u0131rakman\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek, i\u015fi \u015f\u00fbr\u00e2ya havale etmi\u015ftir, Esasen kendi d\u00f6neminde de i\u015flerin \u015fumul\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda, daima bir m\u00fc\u015favirler kadrosu bulundurmu\u015ftu. Kald\u0131 ki, \u0130sl\u00e2m’\u0131n \u015fur\u00e2<\/em> emri, dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, devlet ba\u015fkan\u0131na halk\u0131n iradesini temsil eden bir yasama meclisinin yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131, son derece tabi\u00eedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130sl\u00e2m’da devlet kurumu, vek\u00e2letnamesini halktan al\u0131r.[8]<\/a>\u00a0Ancak yukar\u0131da da temas etti\u011fimiz gibi, \u201chalife\u201d kavram\u0131n\u0131n Hz. Peygamber’in vefat etti\u011fi 632 tarihinden Hz. \u00d6mer’in vefat etti\u011fi 644 tarihine kadar sahip oldu\u011fu anlam\u0131n, bu tarihten sonra ciddi bir anlam de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011frat\u0131larak inan\u00e7 esaslar\u0131yla ilgili din\u00ee bir muhtevaya b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclmesi hem \u0130sl\u00e2m din\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce tarih\u00ee hem de \u0130sl\u00e2m \u00fclkeleri i\u00e7in daima bir problem olmu\u015ftur.<\/p>\n

[1]<\/a> Gazi Mustafa Kemal, Nutuk<\/em>-S\u00f6ylev<\/em>, III. Cilt, Ankara: T.T.K. Yay., 1989, Vesika. 264, s. 1836-1858.<\/p>\n

[2]<\/a> M.A. Shaban, Islamic History: A. New Interpretation<\/em>, I, Cambridge 1971, s.15.<\/p>\n

[3]<\/a> Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in halife se\u00e7imi ve tart\u0131\u015fmalar hk. Bk.: E. Ruhi F\u0131\u011flal\u0131, \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda \u0130tikad\u00ee \u0130sl\u00e2m Mezhepleri<\/em>, \u0130st., 1990 (4.Bs.), s.27 v.d.; ayn\u0131 yazar, \u0130mamiyye<\/em>\u00a0\u015e\u00eeas\u0131<\/em>, \u0130st., 1984 s. 22 vd.<\/p>\n

[4]<\/a> A. B\u00fclent \u00dcnal, Semantik A\u00e7\u0131dan Kuran\u2019daki Hil\u00e2fet Kavram\u0131<\/em>, \u0130zmir, 1990 (Y. Lisans Tezi), s. 7-8<\/p>\n

[5]<\/a> \u0130bn Sa\u2019d, et-Tabakatu\u2019l-Kubr\u00e2<\/em>, Beyrut, trz., III, 183; W.M. Watt, \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinin Te\u015fekk\u00fcl Devri<\/em>, \u00e7ev., E. Ethem Ruhi F\u0131\u011flal\u0131, Ank., s. 102<\/p>\n

[6]<\/a> Kullan\u0131\u015flar i\u00e7in bk. B\u00fclent \u00dcnal, ayn\u0131 eser<\/em>, 13 vd.<\/p>\n

[7]<\/a> Geni\u015f bilgi i\u00e7in bk.: W. Madeling,, \u201cI\u0131mama\u201d, El2<\/sub><\/em>;<\/sub>Labton, \u201cKhal\u0131fa\u201d, EI2<\/sub><\/em><\/p>\n

[8]<\/a> Bu hususlarda bk.: Fazlurrahman, \u201c\u0130sl\u00e2m\u2019da Devlet \u0130daresi\u201d, De\u011fi\u015fim S\u00fcrecinde \u0130sl\u00e2m<\/em>, ed. J. Esposito J. Donohne, \u0130st. 1991, 276 vd.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130sl\u00e2m’\u0131n \u015fur\u00e2 emri, dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, devlet ba\u015fkan\u0131na halk\u0131n iradesini temsil eden bir yasama meclisinin yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 tabi\u00eedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130sl\u00e2m’da devlet kurumu, vek\u00e2letnamesini halktan al\u0131r. Atat\u00fcrk Nutuk’ta bunu do\u011fru anlam\u0131yla incelemi\u015ftir. <\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":1847,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,2,64,66],"tags":[],"coauthors":[18],"class_list":["post-1787","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-genel","category-kurumlar","category-siyaset-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1787","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1787"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1787\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1847"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1787"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1787"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1787"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1787"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}