Bir toplumun nas\u0131l bir y\u00f6netim tarz\u0131na muhatap olaca\u011f\u0131n\u0131n temel g\u00f6stergelerinden birisi de \u00fclkede egemen olan sermaye yap\u0131s\u0131 ile siyasetin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimidir. Sermaye yap\u0131s\u0131 ve ili\u015fkileri, siyasetin i\u015fleyi\u015f tarz\u0131n\u0131 belirlerken; siyaset de toplumdaki gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 belirleyen etkenlerin ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n
Genel olarak sermayenin me\u015fru yollardan kazan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, nispeten temiz bir siyaset ve y\u00f6netim tarz\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. \u00dclke ekonomisindeki i\u015f yapma imk\u00e2n\u0131 ve zenginlik olgusu, siyasi iktidar de\u011fi\u015fimlerinden nispeten ba\u011f\u0131ms\u0131z geli\u015fiyor. Ekonomik sistemde, nispeten e\u015fit rekabet \u015fartlar\u0131 ge\u00e7erli olunca, \u00fcretkenlik ve verimlilik y\u00fcksek oluyor. Giri\u015fimciler ve i\u015f insanlar\u0131, ihtiya\u00e7lar\u0131 olan sermayeyi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde siyasi iktidarlara yana\u015fma gere\u011fi duymadan temin edebiliyor.
\nZengin olman\u0131n yolu, do\u011frudan reel sekt\u00f6rlerdeki yat\u0131r\u0131m ve \u00fcretim art\u0131\u015f\u0131 ile katma de\u011fer yarat\u0131lan ekonomik etkinliklerden ge\u00e7iyor. Sermaye sahipli\u011fi ve zenginlik, ekonomik kurallar ve ahlaki bir \u00e7er\u00e7evede ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi i\u00e7in milli gelire somut katk\u0131lar yap\u0131l\u0131yor. Ki\u015filer ve firmalar, kazan\u00e7lar\u0131 oran\u0131nda vergisini veriyor.<\/p>\n
\u00dcretken ve verimli bir ekonomide, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ve gayri me\u015fru yollardan zengin olma imk\u00e2n\u0131 kalmay\u0131nca, h\u00fck\u00fcmetlerin kendilerine ba\u011fl\u0131 zengin yaratma kirlili\u011fi de azalm\u0131\u015f oluyor. B\u00f6ylece, siyasi demokrasinin en b\u00fcy\u00fck \u00e7eldiricisi \u2018siyaset\u00e7i- i\u015f insan\u0131\u2019 ili\u015fkilerindeki ihale yolsuzlu\u011fu ve r\u00fc\u015fvet gibi eylemler en az d\u00fczeye inmi\u015f oluyor. Ekonomik olarak rekabet\u00e7i bir piyasa olu\u015furken siyaseten daha ba\u011f\u0131ms\u0131z ve demokratik bir y\u00f6netim tarz\u0131 do\u011fuyor. Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomilerin yayg\u0131n oldu\u011fu yoksul \u00fclkelerde, sermaye sahipli\u011fini, \u00e7o\u011funlukla siyasal yanda\u015fl\u0131k ve payda\u015fl\u0131k belirliyor. Devlet te\u015fvikleri ve ihaleleri, belirli bir z\u00fcmrenin ekonomik faaliyetlerini desteklemeye g\u00f6re ayarlan\u0131yor. Ayr\u0131ca, yanda\u015f zenginlerin kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 eylemleri g\u00f6r\u00fclmezden gelinirken, vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de muhalif i\u015f \u00e7evresi ile emek gelirleriyle ya\u015fayan toplumsal kesimlerin \u00fczerine y\u0131k\u0131l\u0131yor. Yoksul halk\u0131n, bir yandan gelirleri giderek azal\u0131yor; buna kar\u015f\u0131l\u0131k t\u00fcketim \u00fczerinden \u00f6dedikleri dolayl\u0131 vergilerin miktar\u0131 -\u00f6zellikle kas\u0131tl\u0131 olarak y\u00fckseltilen ve \u00f6nlenmeyip \u2018\u00f6nlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yormu\u015f gibi\u2019 yap\u0131lan y\u00fcksek enflasyondan dolay\u0131- s\u00fcrekli art\u0131yor.<\/p>\n Milli kimli\u011fin ve demokratik bilincin geli\u015fmedi\u011fi ya da kasten zay\u0131flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fun yoksul oldu\u011fu \u00fclkelerde, y\u00fcksek gelir gruplar\u0131n\u0131n vergilendirilmesi olduk\u00e7a sorunludur. Kolay yoldan vergi toplamak \u00fczere, \u00e7o\u011funlukla zaten yoksul olan halk\u0131n t\u00fcketim harcamalar\u0131 \u00fczerinden vergilendirme yap\u0131l\u0131yor. S\u00f6z gelimi, \u00fclkemizde devletin toplad\u0131\u011f\u0131 vergilerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, zaten d\u00fc\u015f\u00fck olan \u00fccret ve maa\u015flardan kesilen gelir vergileri ile yoksul halk\u0131n t\u00fcketim harcamalar\u0131 \u00fczerinden toplan\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n nispeten y\u00fcksek oranlarda oldu\u011fu sekt\u00f6rlerdeki varl\u0131kl\u0131 kesimin -\u00f6zellikle ihale zenginlerinin- gelir vergileri yeterince devlet b\u00fct\u00e7esine kat\u0131lam\u0131yor. Varl\u0131kl\u0131 kesim, gelir ve servetlerine oranla daha az vergi \u00f6derken, yoksullar neredeyse b\u00fct\u00fcn gelirlerini harcamak zorunda kalmalar\u0131 nedeniyle toplamda epeyce vergi \u00f6demi\u015f oluyor.<\/p>\n Zengin \u00fclkeler, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomik etkinlikleri nispeten \u00f6nlerken; yoksul \u00fclkelerdeki kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k asl\u0131nda \u00f6nlenebilir bir durum olmakla birlikte neden \u00f6nlenmek istenmiyor? Bu ba\u011flamda, vergi ka\u00e7\u0131rma yoluyla devletin vergi havuzuna girmeyen gelirlerin, nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve harcand\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde toplumsal bir s\u0131r gibi duruyor. Ki\u015fi ve firmalar\u0131n ekonomik etkinliklerinin izlenmesi ve denetlenmesi ba\u011flam\u0131nda, h\u00fck\u00fcmetlerin yasal yetkilerini kullanmak suretiyle bir\u00e7ok denetim sistemi ve y\u00f6netim birimi olu\u015fturma imk\u00e2n\u0131 bulunmaktad\u0131r. Toplumsal adalete ve ekonomik rekabete uygun d\u00fc\u015fen bir vergi sistemi ile kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k \u00f6nlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir. Toplam vergi i\u00e7inde zenginlerden al\u0131nan vergilerin oran\u0131 \u00e7o\u011falt\u0131larak kamu harcamalar\u0131 en sa\u011flam kaynaklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f olur. Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomilerde ya\u015fanan \u00e7arp\u0131k ve adaletsiz durumun, b\u00fct\u00fcn olumsuz sonu\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen, s\u00fcr\u00fcp gitmesinin ger\u00e7ek nedeni ne olabilir? G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde ileri s\u00fcr\u00fclen temel gerek\u00e7eler, bir\u00e7ok yasal bo\u015flu\u011fun oldu\u011fu ve y\u00f6netim sisteminin etkinsiz kald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imindedir. Bir defa, otoriter y\u00f6netimler, s\u00fcrekli kendilerini iktidarda tutmaya yarayan anti demokratik bir\u00e7ok yasay\u0131 kolayca \u00e7\u0131kart\u0131p bunlar\u0131 uygulamaya koyabiliyor. E\u011fer, ger\u00e7ekten kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k \u00f6nlenmek istense b\u00fct\u00fcn yasalar \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r ve denetimler de yap\u0131labilirler. Neden, bu konuda ciddi bir ad\u0131m at\u0131lm\u0131yor? Bunun cevab\u0131n\u0131, resmi kay\u0131tlardan ya da \u00e7e\u015fitli istatistiki oranlara bakarak bulmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Mustafa YILDIRAN (2023): T\u00fcrkiye\u2019de Kay\u0131t D\u0131\u015f\u0131 Ekonominin B\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Ve Vergi Kayb\u0131 (2005-2023). Hak \u0130\u015f Uluslararas\u0131 Emek Ve Toplum Dergisi, 12(34), 335-351. https:\/\/doi.org\/10.31199\/hakisderg.1403418 (Eri\u015fim Tarihi:10.03.2024)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 sermayenin oldu\u011fu bir \u00fclkede vergi adaletsizli\u011fi ve vurgunculuk vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":17913,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[63],"tags":[349,2262,2801,432],"yoast_head":"\n
\nKay\u0131tl\u0131 ekonomilerin egemen oldu\u011fu zengin \u00fclkelerde, vergiden muaf tutulan asgari ge\u00e7im d\u00fczeyinin \u00fczerindeki her gelir, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde artan oranl\u0131 olarak vergilendiriliyor. Milli b\u00fct\u00e7edeki toplam vergi miktar\u0131nda, sermayedar ve giri\u015fimcilerden al\u0131nan vergiler, \u00e7ift\u00e7iler ile \u00fccret ve maa\u015f gelirlerine sahip olanlardan al\u0131nan vergiden daha fazla oluyor. Ayr\u0131ca, gelir ve servet \u00fczerinden al\u0131nan vergi oran\u0131 ve miktar\u0131 da nispeten dolayl\u0131 vergilerden daha fazla oluyor. Bu ba\u011flamda, vergisini veren vatanda\u015f ve firmalar, y\u00f6netimler kar\u015f\u0131s\u0131nda hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine daha \u00e7ok sahip \u00e7\u0131k\u0131yor. Ki\u015filer, firmalar, kurum ve kurulu\u015flar siyasal iktidarlar kar\u015f\u0131s\u0131nda nispeten ba\u011f\u0131ms\u0131z karar alma ve hareket etme imk\u00e2n\u0131 buluyor. G\u00f6receli olarak, ger\u00e7ek bir \u2018sivil toplum\u2019<\/em> olma ba\u011flam\u0131 ve ortam\u0131 do\u011fmu\u015f oluyor.<\/p>\nHaks\u0131z Sermaye Ve Kirli Siyaset<\/h2>\n
Kay\u0131t D\u0131\u015f\u0131 Ekonomiler ve Vergi Adaletsizli\u011fi<\/h2>\n
Kay\u0131t D\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve Pahal\u0131 Siyaset \u0130li\u015fkisi<\/h2>\n
\n\u00dclke ekonomisine egemen olan sermayenin, belirli oranda kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomiye ve gayri me\u015fru kazanca dayand\u0131\u011f\u0131 zaman, demokraside \u00e7o\u011funlukla bir yozla\u015fma ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Siyasi demokrasi, kendine \u00f6zg\u00fc ilke ve ahlaki kurallar\u0131ndan uzakla\u015farak yaln\u0131zca se\u00e7im sand\u0131\u011f\u0131na indirgeniyor. Liyakat ve ehliyeti temsil edecek ger\u00e7ek siyaset\u00e7iler yerine, ortal\u0131\u011f\u0131 \u00e7o\u011funlukla daha fazla para ve \u015f\u00f6hret elde etme ihtiras\u0131 olan ki\u015filer kapl\u0131yor. Se\u00e7im kazanmak u\u011fruna, se\u00e7ildikleri vakit kazanacaklar\u0131 me\u015fru gelirlerden \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 yollardan harcamaktan hi\u00e7 \u00e7ekinmiyorlar. \u2018Bu de\u011firmenin suyu nereden geliyor?\u2019<\/p>\nKay\u0131t D\u0131\u015f\u0131l\u0131k \u00d6nlenemez Mi?<\/h2>\n
\nZengin \u00fclkelerde, kay\u0131tl\u0131 ekonomi konusunda \u00e7ok dikkatli hukuki alt yap\u0131 olup ciddi mali bir denetim sistemi bulunuyor. Buna ra\u011fmen, bu \u00fclkelerde bile kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u0131f\u0131rlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmeyip ortalama y\u00fczde on ile on be\u015f oran\u0131nda bir kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu oran\u0131n, yoksul ve otoriter \u00fclkelerde \u00e7ok daha fazla oldu\u011fu tahmin ediliyor.
\nT\u00fcrkiye\u2019de kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonominin hacmini \u00f6l\u00e7mek ve vergi kayb\u0131n\u0131 ortaya koymak amac\u0131yla yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u201c2006 ile 2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki 71 d\u00f6nemlik \u00e7eyrek d\u00f6nemlerde milli gelire oranla %16 ile %68 aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde de\u011fi\u015fen kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k tahmin edilmi\u015ftir<\/em>\u201d (Y\u0131ld\u0131ran, 2023, 335-351).<\/strong><\/em><\/p>\nKay\u0131t D\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve Toplumsal Kara Delikler<\/h2>\n
\nYoksul ve otoriter \u00fclke y\u00f6netimlerinde, toplumsal adalet \u00e7er\u00e7evesinde vergi yoluyla kamu gelirlerini art\u0131rmak yerine, belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6z yumuluyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ayr\u0131ca, yanda\u015f ve payda\u015f i\u015f \u00e7evreleri hem haks\u0131z te\u015fvikler al\u0131p hem de vergilerini sildirebiliyor ve bunlar\u0131n birtak\u0131m kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomik faaliyetleri g\u00f6rmezden geliniyor. \u201c\u0130taat ve biat etme\u2019 niyetinde olmayanlar \u00fczerine \u2018maliye\u2019 ve \u2018\u00e7al\u0131\u015fma m\u00fcfetti\u015fleri\u2019 yollanarak, muhalefet \u00fczerinde siyasal tahakk\u00fcm yarat\u0131l\u0131yor.
\nKay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomilerde, e\u011fer ciddi vergi denetimleri olsayd\u0131 zenginlerin vermesi gereken vergileri ka\u00e7\u0131rmalar\u0131na g\u00f6z yumulmu\u015f olmas\u0131 ile kamu harcamalar\u0131 i\u00e7in devletin s\u00fcrekli \u2018\u00f6zelle\u015ftirme\u2019 yapmas\u0131 ve bor\u00e7lanma y\u00f6n\u00fcne gitmesi olduk\u00e7a \u00e7eli\u015fkili bir durumdur. Bu y\u00fczden, toplumsal iradeyi \u00e7arp\u0131tan ve demokratik i\u015fleyi\u015fi \u00e7eldiren pahal\u0131 siyasetin, yine \u2018kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131\u2019 yoldan desteklenmi\u015f olabilece\u011fi hakk\u0131nda \u00e7ok ciddi ku\u015fku do\u011fuyor. Ayr\u0131ca, \u00fclke ekonomisindeki kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k ile siyasal yozla\u015fma ve y\u00f6netimin otoriterle\u015fmesi at ba\u015f\u0131 gidiyor.
\nSonu\u00e7 olarak, vurguncu ve ya\u011fmac\u0131 kapitalist sistemde, hi\u00e7 kimsenin kolay yoldan para kazanmas\u0131 izlenip yaln\u0131zca kendi ba\u015f\u0131na yemesine seyirci kal\u0131nmaz!<\/p>\n