Tarih, masal gibi dinlenerek ho\u015f\u00e7a vakit ge\u00e7irilecek olaylar dizisi de\u011fildir. Tarih, ders \u00e7\u0131karmak, ibret almak i\u00e7in okunur. Sadece kendi tarihimiz de\u011fil ba\u015fka milletlerin tarihi de \u2013iyi okunursa- bize \u00e7ok \u015feyler s\u00f6yler. Bakal\u0131m bu hik\u00e2yeden nas\u0131l bir ders \u00e7\u0131karacaks\u0131n\u0131z?<\/p>\n
Hik\u00e2yemiz ba\u015fl\u0131yor:<\/p>\n
Y\u0131l M.\u00d6. 753. Roma\u2019da bir \u015fehir devleti kurulmu\u015ftur ve krall\u0131kla idare edilmektedir.<\/p>\n
Y\u0131l M.\u00d6. 509. Krall\u0131kla idare edilen Roma\u2019da halk kral\u0131n zul\u00fcmlerinden b\u0131kar ve ayaklan\u0131r. Kral taht\u0131ndan indirilir ve krall\u0131k rejimine son verilir. Cumhuriyet ad\u0131 verilen yeni bir y\u00f6netim bi\u00e7imine ge\u00e7ilir.<\/p>\n
Yeni y\u00f6netim tarz\u0131nda, bir kral\u0131n yerine, ad\u0131na kons\u00fcl (consul) denilen iki tane y\u00f6netici vard\u0131r. Bunlar bir y\u0131l g\u00f6rev yaparlar. G\u00f6revi biten kons\u00fcl on y\u0131l boyunca bu g\u00f6reve tekrar gelemez. \u0130lgin\u00e7tir; her iki kons\u00fcl\u00fcn de yetkileri e\u015fittir. Biri di\u011ferinin karar\u0131n\u0131 be\u011fenmezse veto eder. Tabii ki di\u011feri de onu veto edece\u011fi i\u00e7in uzla\u015fmak zorunda kal\u0131rlar.<\/p>\n
Kons\u00fcller y\u00fcr\u00fctmenin ba\u015f\u0131d\u0131r. Yasama yetkisi halk meclislerindedir. Senatus (senato) ise dan\u0131\u015fma organ\u0131 niteli\u011findedir. Fakat kons\u00fcller kanun tasar\u0131lar\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131ktan sonra \u00f6nce senatonun onay\u0131na sunmak zorundad\u0131rlar. Senatonun \u015fekillendirdi\u011fi tasar\u0131 halk meclislerine sunulur, kabul edilirse kanun h\u00e2line gelir.<\/p>\n
Yarg\u0131lamay\u0131 taraflar\u0131n se\u00e7ti\u011fi \u00f6zel hakemler yapmaktad\u0131r. Bunlar devlet memuru de\u011fildir. Bu nedenle maa\u015f almazlar. \u0130stemedikleri bir yere tayin edilme endi\u015feleri de yoktur. Sadece o i\u015f i\u00e7in h\u00e2kim (hakem) se\u00e7ilmi\u015flerdir. Kararlar\u0131 kesindir, itiraz edilemez. Dolay\u0131s\u0131yla kons\u00fcllerin yarg\u0131ya m\u00fcdahale etme imk\u00e2nlar\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z bu d\u00f6nemde bir nev\u2019i kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesi hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n
M.\u00d6. 27 y\u0131l\u0131na kadar (yakla\u015f\u0131k 500 y\u0131l) devam eden Cumhuriyet d\u00f6neminde, ba\u015flang\u0131\u00e7ta k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehir devleti olan Roma\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 alabildi\u011fine geni\u015flemi\u015f, bu k\u00fc\u00e7\u00fck devlet \u00fc\u00e7 k\u0131taya h\u00fckmeden s\u00fcper bir g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmi\u015ftir. Akdeniz bir Roma g\u00f6l\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tabiat\u0131yla zenginlik ve refah artm\u0131\u015f, her alanda muazzam eserler meydana getirilmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bunlar sadece bir y\u0131l g\u00f6rev yapan kons\u00fcllerin d\u00f6neminde olmu\u015ftur. \u00dcstelik bu kons\u00fcllerin, tabiri caizse ikisi birden ayn\u0131 koltukta oturmaktad\u0131r.<\/p>\n
Halk h\u00e2linden memnundur. Ama bu y\u00f6netim bi\u00e7iminden memnun olmayan biri vard\u0131r: J\u00fcl Sezar (Caesar). Sezar, \u00e7ocuklu\u011fundan beri cumhuriyeti i\u00e7ine sindirememi\u015ftir. Mutlak\u0131yetten yanad\u0131r. Krall\u0131k rejimini geri getirmek istemektedir. Ordu komutan\u0131 olan Sezar, bat\u0131da kazand\u0131\u011f\u0131 zaferler ve getirdi\u011fi ganimetler sayesinde halk\u0131n sevgilisi olmu\u015ftur. Roma\u2019ya girdi\u011finde halk sokaklara d\u00f6k\u00fclmektedir. Halk Sezar\u2019a \u00e2\u015f\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Sezar, halk\u0131n ve ordunun deste\u011fini alarak senatoya bask\u0131 yapar ve kendisini kons\u00fcl olarak se\u00e7tirir. Birinci y\u0131l\u0131n sonunda yine halktan ve ordudan ald\u0131\u011f\u0131 destek ile senatoya bask\u0131 yaparak on y\u0131ll\u0131k bekleme s\u00fcresini kald\u0131rt\u0131r ve yeniden kons\u00fcl se\u00e7ilir. Bu arada kendisini diktat\u00f6r olarak da atatt\u0131r\u0131r. B\u00f6ylece iki kons\u00fcl olmas\u0131na ra\u011fmen di\u011ferinin yetkilerini de devralarak tek yetkili olur.<\/p>\n
Sezar daha sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kez kendisini kons\u00fcl olarak se\u00e7tirir ve daimi diktat\u00f6r unvan\u0131n\u0131 da al\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar olurken halk\u0131n deste\u011fi devam etmektedir. Halk, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden mak\u00fbs talihine do\u011fru yol almaktad\u0131r.<\/p>\n
Daimi diktat\u00f6rl\u00fck de Sezar\u2019\u0131 kesmez. Her seferinde senatoya m\u00fcracaat etmek can\u0131n\u0131 s\u0131kmaktad\u0131r. Bu nedenle kendisini \u00f6m\u00fcr boyu kral olarak atatt\u0131rmak ister. M.\u00d6. 44 y\u0131l\u0131nda senatoyu bu ama\u00e7la toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Fakat cumhuriyet yanl\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan bir suikast tertip edilir ve Sezar \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u0130lgin\u00e7tir; suikast\u00e7\u0131lar\u0131n aras\u0131nda Sezar\u2019\u0131n yak\u0131n arkada\u015f\u0131 Br\u00fct\u00fcs de vard\u0131r.<\/p>\n
Sezar \u00f6l\u00fcr ama onun \u00f6l\u00fcm\u00fc cumhuriyeti geri getirmez. Uzun s\u00fcren taht m\u00fccadelelerinden Sezar\u2019\u0131n ye\u011feni ve evlatl\u0131\u011f\u0131 Gaius Octavius galip \u00e7\u0131kar ve M.\u00d6. 27 y\u0131l\u0131nda Agustus unvan\u0131n\u0131 alarak tahta ge\u00e7er.<\/p>\n
Agustus ile ba\u015flayan d\u00f6nem yeni bir d\u00f6nemdir. Art\u0131k ikinci kons\u00fcl g\u00f6stermelik olarak atanmaktad\u0131r. Princeps ad\u0131n\u0131 alan ve her konuda tam yetkili olan bir tane y\u00f6netici (kons\u00fcl) vard\u0131r ve \u00f6m\u00fcr boyu g\u00f6rev yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu d\u00f6nemde y\u00fcr\u00fctme alan\u0131nda tek yetkili olan princepsler her alanda yetkilerini giderek artt\u0131rmaya ba\u015flarlar. Halk meclislerini toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmayarak kanun yapma yetkisini ellerinden al\u0131rlar. Halk meclislerinin g\u00f6revini senato \u00fcstlenir. Halk\u0131n ileri gelen ailelerinin temsilcilerinin kat\u0131l\u0131m\u0131 ile olu\u015fan senato ba\u015flang\u0131\u00e7ta g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Princepsin teklifi tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve reddedilebilmektedir.<\/p>\n
Senat\u00f6rl\u00fck itibarl\u0131 bir g\u00f6revdir. Senat\u00f6rlerin pek \u00e7ok imtiyazlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle senat\u00f6r olabilmek i\u00e7in ciddi m\u00fccadeleler yap\u0131lmaktad\u0131r. Fakat senato \u00fcyelerini princepsler belirlemektedir. Tahmin edilece\u011fi \u00fczere princepsler kendilerine ba\u011fl\u0131 olan, s\u00f6zlerinden \u00e7\u0131kmayacak ki\u015fileri senat\u00f6r olarak tayin etmeye ba\u015flarlar. Muhalifleri ise vatan hainli\u011fi ile su\u00e7layarak hapse atar veya idam ederler. Baz\u0131lar\u0131 suikastler sonucu \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bir s\u00fcre sonra senato tamamen princepslerin kontrol\u00fc alt\u0131na girer. Art\u0131k Princepslerin tasar\u0131lar\u0131 senatoda tart\u0131\u015f\u0131lmamakta, okunduktan sonra sembolik bir oy verme i\u015flemi ile kabul edilmektedir.<\/p>\n
Princepsler bununla da yetinmezler. Bir s\u00fcre sonra senatoya m\u00fcracaat etmeden kanun g\u00fcc\u00fcnde emirnameler \u00e7\u0131karmaya ba\u015flarlar. B\u00f6ylece yasama yetkisi b\u00fcsb\u00fct\u00fcn princepslerin eline ge\u00e7er. Senato varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirse de i\u00e7i bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f, hi\u00e7bir etkisi ve yetkisi kalmam\u0131\u015f bir kurum haline d\u00f6ner. Ama senat\u00f6rl\u00fck yine de itibarl\u0131 bir g\u00f6revdir.<\/p>\n
Princepsler yarg\u0131ya da h\u00fckmetmek istemektedirler. Hakem (tahkim) sistemini (\u00d6zel Mahkemeler Nizam\u0131n\u0131) kald\u0131rarak, davalar\u0131 kendilerine ba\u011fl\u0131 devlet memurlar\u0131na g\u00f6rd\u00fcrmeye ba\u015flarlar. Art\u0131k h\u00e2kimlerin verdikleri kararlara itiraz edilebilmekte ve bu itirazlar princepse kadar yap\u0131labilmektedir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar yava\u015f yava\u015f olur. \u00d6nceleri problem yoktur. Halk h\u00e2linden memnundur. Y\u00f6netimin nas\u0131l oldu\u011fu halk\u0131n pek de umurunda de\u011fildir. Onlar gladyat\u00f6r d\u00f6v\u00fc\u015fleri ile oyalanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fakat tehlike giderek yakla\u015fmaktad\u0131r. Kuzeyde Hunlar\u0131n \u00f6nlerine katt\u0131\u011f\u0131 kavimler Roma s\u0131n\u0131rlar\u0131na dayan\u0131r. \u0130nsani d\u00fc\u015f\u00fcncelerle s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131l\u0131r ve b\u00fcy\u00fck kalabal\u0131klar Roma\u2019y\u0131 doldurur. Bunlar \u00fclkenin muhtelif b\u00f6lgelerine yerle\u015ftirilir. Elbette uyum sorunu ya\u015fan\u0131r. Ho\u015fnutsuzluk ba\u015flar. Ama gelenler bir daha d\u00f6nmez geriye. Bulunduklar\u0131 yerlerde \u00e7o\u011fal\u0131rlar ve bir s\u00fcre sonra farkl\u0131 taleplerle devletin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kmaya ba\u015flarlar. Talepleri kar\u015f\u0131lanmay\u0131nca ayaklan\u0131rlar.<\/p>\n
Princepsler bu ayaklanmalar\u0131 bast\u0131rmakta zorlanmaya ba\u015flarlar. Bu sistemde her princeps, kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda yerine ge\u00e7ecek ki\u015fiyi (halefini) de belirlemektedir. B\u00f6ylece bir s\u00fcre sonra devletin ba\u015f\u0131na beceriksiz y\u00f6neticiler ge\u00e7meye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kifayetsiz ve beceriksiz princepsler (art\u0131k d\u00f6nemin sonuna do\u011fru imparator unvan\u0131n\u0131 da kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r) l\u00fcks ve sefahat i\u00e7indedir. Kendileri ve \u00e7evrelerindeki ki\u015filer refah i\u00e7inde y\u00fczmektedir. Ama halk fakirle\u015fmi\u015ftir. Dan\u0131\u015fmanlar \u00fclke sorunlar\u0131n\u0131 do\u011fru bir bi\u00e7imde aktarmamaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda sosyal ve ekonomik problemler de ba\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Ekonomi \u00f6ylesine bozulmu\u015ftur ki bir s\u00fcre sonra Princepsler vergi toplayamamaya, saray\u0131n giderlerini bile kar\u015f\u0131layamamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar, ayaklanmalar ve ekonomik problemler sebebiyle devlet \u00e7\u00f6kmeye y\u00fcz tutmu\u015ftur. Durumu fark eden Diocletianus, ba\u015fkenti do\u011fuya nakletmek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bat\u0131da mevkida\u015f\u0131 Maximianus\u2019u b\u0131rak\u0131r. Art\u0131k devlet do\u011fu ve bat\u0131 olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu Roma\u2019n\u0131n ba\u015fkenti \u0130znik olmu\u015ftur.<\/p>\n
Diocletianus\u2019tan sonra tahta \u00e7\u0131kan B\u00fcy\u00fck Konstantin (Constantinus) ak\u0131ll\u0131, becerikli ve bilge bir insand\u0131r. Kazand\u0131\u011f\u0131 zaferlerden sonra iki Roma\u2019y\u0131 tekrar birle\u015ftirir. Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 resmi din olarak kabul eder. M.S. 325\u2019de, \u0130ncil say\u0131s\u0131n\u0131n d\u00f6rde indirildi\u011fi \u0130znik Konsul\u00fcn\u00fc toplar ve daha sonra kendi ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi Constantinopolis \u015fehrini kurarak buray\u0131 ba\u015fkent yapar.<\/p>\n
Tek adam rejimlerinin kaderidir: E\u011fer y\u00f6netici iyi ise i\u015fler m\u00fckemmel ilerler. Fakat k\u00f6t\u00fc y\u00f6neticiler k\u0131sa zamanda her \u015feyi berbat edebilir. Konstantin ba\u015far\u0131l\u0131 bir devlet adam\u0131d\u0131r l\u00e2kin yerine iyi bir halef b\u0131rakamam\u0131\u015ft\u0131r. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Roma tekrar ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Bat\u0131 Roma daha fazla dayanamaz; M.S. 476 y\u0131l\u0131nda tarihe kar\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fu Roma ise Constantinopolis\u2019in etraf\u0131n\u0131 \u00e7eviren surlar sayesinde uzun y\u0131llar ayakta kal\u0131r. Ama \u0130mparatorluk d\u00f6neminde Roma her ge\u00e7en g\u00fcn g\u00fc\u00e7 kaybetmektedir. Arada bir yetenekli imparatorlar\u0131 da \u00e7\u0131kar. Iustinianus gibi. Hani \u015fu bizim Ayasofya\u2019y\u0131 yapt\u0131ran ve Ortodokslu\u011fu devletin resm\u00ee mezhebi yapan adam. Fakat onun da ba\u015far\u0131lar\u0131 uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmaz. \u00d6l\u00fcm\u00fcnde sonra (M.S. 565) her \u015fey tekrar bozulmaya ba\u015flar. Surlar Constantinopolis\u2019i korusa da toprak kay\u0131plar\u0131 h\u0131zla devam eder. \u0130mparatorlar, l\u00fcks, sefahat ve e\u011flence i\u00e7indedir. Ve g\u00fcn\u00fcn birinde bir ba\u015fka Constantinus\u2019un imparator oldu\u011fu bir anda o muhte\u015fem surlar 21 ya\u015f\u0131ndaki Sultan Mehmet\u2019in toplar\u0131na dayanamaz. Bir devir b\u00f6yle kapan\u0131r.<\/p>\n
Romal\u0131lar Cumhuriyeti kaybetmekle \u00e7ok \u015fey kaybetmi\u015ftir. Ancak neyi kaybettiklerinin fark\u0131na bile varamam\u0131\u015flard\u0131r. Kim bilir, belki de fark ettiklerinde i\u015f i\u015ften \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n
Cumhuriyetimizin 100. y\u0131l\u0131nda, sahip oldu\u011fumuz bu nimetin fark\u0131nda olmak dile\u011fiyle, bu devleti kuran ve Cumhuriyeti T\u00fcrk Milletine hediye eden ba\u015fta Atat\u00fcrk olmak \u00fczere t\u00fcm silah arkada\u015flar\u0131n\u0131 ve onlarla birlikte m\u00fccadele eden kahraman ecdad\u0131m\u0131z\u0131 sayg\u0131 ve rahmetle an\u0131yorum. Allah mek\u00e2nlar\u0131n\u0131 cennet etsin.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
2.206 y\u0131l\u0131n 8 dakikaya s\u0131\u011fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn hik\u00e2yesi <\/p>\n","protected":false},"author":196,"featured_media":18103,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[2871,1072,2872,2873,2870,2874],"coauthors":[2724],"class_list":["post-18101","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-bizans","tag-cumhuriyet","tag-dikta","tag-diktator","tag-roma","tag-sezar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/196"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18102,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18101\/revisions\/18102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18101"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}