![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/mezhep.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 26 Haziran 2013\u2019te Mill\u00ee D\u00fc\u015f\u00fcnce Merkezi 208. Bilgi \u015e\u00f6leninde \u0130slam\u2019da mezhepler ve meseleler tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Prof. Dr. Hasan Onat, konu\u015fmas\u0131nda \u0130slam\u2019da yarat\u0131lan ayr\u0131l\u0131klar \u00fczerine konu\u015ftu ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 \u00f6nerdi.<\/em><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu s\u0131cakta b\u00f6yle bir g\u00fcnde buray\u0131 doldurmu\u015f olman\u0131z ba\u015ftan s\u00f6yleyeyim gelecek ad\u0131na \u00fcmitv\u00e2r olmak i\u00e7in yeterli sebeplerden birisi i\u015fin do\u011frusu. Demek ki h\u00e2l\u00e2 bilgiye T\u00fcrkiye\u2019de ihtiya\u00e7 var, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019nin ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en ciddi a\u00e7mazlar\u0131ndan birisi bilgi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ak\u0131l d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e2deta mill\u00ee politika h\u00e2line gelmesi, T\u00fcrkiye i\u00e7in de b\u00f6yle \u0130slam D\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in de b\u00f6yle ve maalesef asl\u0131nda bir s\u00fcr\u00fc \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bir s\u00fcr\u00fc olumsuzluklar\u0131n temelinde bunun yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 en ba\u015fta belirteyim ve bu toplum bat\u0131 akl\u0131 kilisenin ipote\u011finden kurtar\u0131p y\u00fckselirken akl\u0131 mahkum etti\u011fi i\u00e7in batmaya ba\u015flad\u0131. E\u011fer dibe vuracaksak akl\u0131 d\u00fc\u015fman ilan etmemiz gerekiyor, zannediyorum b\u00f6yle bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7iyoruz. \u00c7\u0131k\u0131\u015f da \u00f6nce akl\u0131n insan\u0131n en m\u00fcmeyyiz vasf\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmekten ge\u00e7iyor ve hemen akabinde Kur\u2019an\u2019\u0131n insanl\u0131\u011fa arma\u011fan etti\u011fi bilginin en y\u00fcksek de\u011ferlerden birisi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini kavramaktan ge\u00e7iyor. \u015eu anda bir yandan ak\u0131l d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yoruz di\u011fer taraftan da bilgiyi itibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131yoruz, b\u00f6yle bir s\u00fcrecin i\u00e7erisindeyiz. T\u00fcrkiye de bu s\u00fcre\u00e7te \u0130slam D\u00fcnyas\u0131 da bu s\u00fcre\u00e7te. \u00c7\u0131k\u0131\u015f bunu tersine \u00e7evirmekle ancak m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Niye b\u00f6yle girdim? Ger\u00e7ekten de \u00e7at\u0131\u015fma dedi\u011fimiz \u015feylerin temeline indi\u011fimizde burada kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ana sebeplerden birisinin bilgisizlik oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Tabii \u00f6z ile menfaat \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 varsa hayat\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131na bu \u00e7at\u0131\u015fmalar gidebilir.<\/p>\n \u015eimdi konuyu \u015eiilik merkezli g\u00f6t\u00fcrece\u011fimiz i\u00e7in bir de bir talep vard\u0131 konu\u015fmaya ba\u015flamadan ben sorular k\u0131sm\u0131nda girerim diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm ama zannediyorum \u00f6nce kavram analiziyle bu talebi de ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olal\u0131m. \u015eiilik diyoruz mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 diyoruz S\u00fcnnilik diyoruz Vahhabilik Selefilik diyoruz nedir bunlar, bu meselelere nas\u0131l bakaca\u011f\u0131z bir kavram analiziyle girmekte fayda var hadiseye. \u015e\u00f6yle ki bizim yayg\u0131n alg\u0131m\u0131zda bizim insanlar\u0131m\u0131z genelde ger\u00e7ekten de m\u00fctedeyyin insanlar yani bizim en din kar\u015f\u0131t\u0131 dedi\u011fimiz insan tipinin bile davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131na bak\u0131n bu kal\u0131plar\u0131n tamam\u0131n\u0131n din ile \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funu \u00e7ok rahat g\u00f6rebilirsiniz. O y\u00fczden ben \u015f\u00f6yle bir mukayese yapma ihtiyac\u0131 hissetmi\u015ftim bir \u00e7al\u0131\u015fmamda: Acaba dedim T\u00fcrkiye \u00f6l\u00e7e\u011finde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek dini bilmeyen dindar insan tipiyle dini bilmeyen daha az dindar, din kar\u015f\u0131t\u0131 ya da daha fazla laik\u00e7i, ne derseniz deyin, bu insan tipi aras\u0131nda zihniyet paralellikleri var m\u0131? Kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan tablo terazinin kefesine koydu\u011fumuzda k\u0131l pay\u0131 ald\u0131rmad\u0131klar\u0131 ger\u00e7e\u011fi oldu. \u0130kisi de \u00f6n yarg\u0131l\u0131 ikisi de \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ge\u00e7mi\u015fte ar\u0131yor ikisi de tart\u0131\u015fmaktan konu\u015fmaktan korkuyor birisi demokrasi konusunda \u00f6n yarg\u0131l\u0131ysa \u00f6b\u00fcr\u00fc \u0130slam konusunda \u00f6n yarg\u0131l\u0131 ve sorun da nereden kaynaklan\u0131yor biliyor musunuz? Ayd\u0131n dedi\u011fimiz insan tipinin dinin en az\u0131ndan sosyal realite oldu\u011funu g\u00f6remeyi\u015finden kaynaklan\u0131yor. Dindar insan tipinin de dinin \u00f6ncelikle bilgi meselesi oldu\u011funu bilmeyi\u015finden kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n Dinin bilgi meselesi oldu\u011funu bilmezseniz o zaman cehaleti din ad\u0131na me\u015frula\u015ft\u0131rmaya ba\u015flars\u0131n\u0131z ve Hz. Muhammed\u2019i de okuma yazma bilmeyen bir insan ilan edersiniz ve akabinde dersiniz ki \u0130slam bilinmez ya\u015fan\u0131r, \u015fu anda bunlar konu\u015fulan \u015feyler. Oysa \u0130slam\u2019\u0131 bildi\u011finiz kadar ya\u015fayabilirsiniz, bilmedi\u011finiz \u0130slam\u2019\u0131 ya\u015famaktan s\u00f6z etmenin kusura bakmay\u0131n hi\u00e7bir anlam\u0131 olmaz, dolay\u0131s\u0131yla yani \u0130slam\u2019\u0131n ta i\u015fin ba\u015f\u0131nda insanl\u0131\u011fa arma\u011fan etti\u011fi \u00fc\u00e7 \u00f6nemli husus vard\u0131r.<\/p>\n Bunlardan birisi \u0130slam\u2019la birlikte bilgi de\u011fer h\u00e2line gelmi\u015ftir. Evet bu \u00e7ok \u00f6nemli bir hadisedir. Bunun Kur\u2019an\u00ee temelini hat\u0131rlatay\u0131m, der ki Kur\u2019an: \u201cBilenlerle bilmeyenler hi\u00e7 bir olur mu?\u201d Elbette olmaz. Bununla ilgili Akif\u2019in de \u00e7ok g\u00fczel bir \u015fiiri var, l\u00fctfedip Safahat\u2019a bakarsan\u0131z nefis bir \u015fiirdir. Bak\u0131n bunu hemen peygamberin hayat\u0131na ta\u015f\u0131y\u0131n daha insanl\u0131k tarihinde ilk okuma yazma seferberli\u011fini Hz. Muhammed ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ne zaman biliyor musunuz? Fiilen \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle bilim aras\u0131nda bilgi aras\u0131ndaki irtibat\u0131 kurarak yani Bedir Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 esirlere, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybeden insanlara, M\u00fcsl\u00fcmanlara okuma yazma \u00f6\u011fretmeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bah\u015fetmi\u015ftir. Bu olay\u0131n insanl\u0131k tarihinde bir benzeri yoktur. Bizim M\u00fcsl\u00fcmanlar gelsin vars\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn bu olay\u0131. O y\u00fczden \u0130slam\u2019la birlikte bilgi de\u011fer olmu\u015ftur. Bug\u00fcn biz bilginin de\u011fer oldu\u011funu unutmaya ba\u015flad\u0131k.<\/p>\n \u0130kinci \u00f6nemli bir \u015fey \u0130slam\u2019la birlikte akl\u0131n \u00f6n\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn engeller kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k, M\u00fcsl\u00fcman hayat\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131nda \u00f6zg\u00fcrce d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. \u0130slam s\u00f6z konusu ise akl\u0131n \u00f6n\u00fcnde s\u0131n\u0131r yoktur, ak\u0131l g\u00fcc\u00fc yetebildi\u011fi yere kadar gider. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah insan akl\u0131na g\u00fcvenir, d\u00fc\u015f\u00fcnen insan\u0131n do\u011fruyu bulaca\u011f\u0131ndan emindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an\u2019a g\u00f6re Allah\u2019\u0131n affetmeyece\u011fi bir tek g\u00fcnah vard\u0131r, \u015firk. Kur\u2019an onun da sebebinin insan\u0131n gurur ve kibiri oldu\u011funu s\u00f6yler, son derece dikkat \u00e7ekicidir bu.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli hususa ge\u00e7iyorum, akl\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engellerden sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli husus, art\u0131k bilim \u00e7a\u011f\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r, mucize ve ker\u00e2met d\u00f6nemi bitmi\u015ftir ve bundan sonraki s\u00fcre\u00e7te insan\u0131n d\u00fcnya ile irtibat\u0131 birebir ger\u00e7eklik irtibat\u0131d\u0131r. D\u00fcnya mitolojik, mitik bir yap\u0131 olma vasf\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir, insan\u0131n d\u00fcnyayla ili\u015fkisi de b\u00f6yledir ve art\u0131k bilim alan\u0131ndaki y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bilime katk\u0131lar\u0131 da bu s\u00fcre\u00e7te ortaya \u00e7\u0131kar ama \u00fczg\u00fcn\u00fcm son iki as\u0131rd\u0131r M\u00fcsl\u00fcmanlar bu \u00fc\u00e7 ger\u00e7e\u011fi de ihmal etmi\u015flerdir. Bu y\u00fczden birbirlerini yemekle me\u015fgullerdir ve son iki as\u0131rda ya\u015fanan olumsuzluklar\u0131n arkas\u0131nda en temelde yatan cehalettir. Hemen akabinde de hamakat vard\u0131r, hamakat\u0131n ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamak istemiyorum, bildi\u011finizi varsay\u0131yorum \u00e7\u00fcnk\u00fc. Bu iki sebep \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyece\u011fiz.<\/p>\n \u015eimdi kavram analizi niye \u00f6nem kazan\u0131yor bu noktada? Kavram analizi bu s\u00f6yledi\u011fim \u00fc\u00e7 hususu ihmal etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda: 1-Ge\u00e7mi\u015fi do\u011fru anlayam\u0131yorsunuz, tarih alg\u0131n\u0131z problemli. Bug\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kafas\u0131nda birbirinden farkl\u0131 tarihler var. Evet birbirlerinden farkl\u0131 tarihler var. Bu ifadeyi somut \u00f6rnek \u00fczerinden netle\u015ftirmek isterim. Mesela i\u015fte \u015eiilik diye ba\u015flad\u0131k \u015eiilik mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u015eiilik\u2019i merkeze alarak anlataca\u011f\u0131z. \u015eia\u2019n\u0131n tarih alg\u0131s\u0131yla bizim burada \u00e7o\u011funlu\u011fun i\u00e7inden geldi\u011fi gelene\u011fin yani klasik S\u00fcnni gelene\u011fin tarih alg\u0131s\u0131 birbirinden temelde farkl\u0131d\u0131r. E\u011fer bir toplumun tarih alg\u0131s\u0131 farkl\u0131ysa \u0130slam\u2019\u0131n erken d\u00f6nemine bak\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok farkl\u0131 alg\u0131lar\u0131 varsa o toplum \u00e7at\u0131\u015fmaya her zaman haz\u0131r demektir. Neye benziyor biliyor musunuz? T\u00fcrkiye\u2019ye bazen soruyorlar niye s\u0131kl\u0131kla laik-dindar kampla\u015fmas\u0131na kolayl\u0131kla kay\u0131veriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok ciddi bir zihin yar\u0131lmas\u0131 vard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de insanlar\u0131m\u0131z\u0131n tarih alg\u0131s\u0131 t\u0131pk\u0131 \u015eii-S\u00fcnni tarih alg\u0131s\u0131 gibi T\u00fcrkiye\u2019de de \u00e7arp\u0131k bir tarih alg\u0131s\u0131 vard\u0131r. Bir taraf tarihi Cumhuriyet\u2019ten ibaret zannederken bir ba\u015fka taraf tarihi kutsalla\u015ft\u0131rarak Osmanl\u0131\u2019y\u0131, Sel\u00e7uklu\u2019yu ve \u0130slam\u2019\u0131n erken d\u00f6nemini anlama \u00e7emberini, anlama menzilinin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Yani tarih, ya Cumhuriyet\u2019ten \u00f6ncesi yok farz edilmi\u015f bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r ya da Osmanl\u0131, Sel\u00e7uklu ve \u00f6ncesi kutsalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kutsalla\u015ft\u0131rmakla yok farz etmek aras\u0131nda hi\u00e7bir fark yoktur ikisi de ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kar. Kutsalla\u015ft\u0131ranlar da yok farz edenler de ge\u00e7mi\u015fi anlayamazlar. Ge\u00e7mi\u015fi anlayamayanlar, ge\u00e7mi\u015fin ac\u0131lar\u0131n\u0131 tekrar tekrar ya\u015famak zorunda kal\u0131rlar, bu da hayat\u0131n \u00e7ok ac\u0131 bir ger\u00e7e\u011fidir ve \u015fu anda da T\u00fcrkiye\u2019de maalesef bunu ya\u015f\u0131yoruz, o y\u00fczden tarih alg\u0131s\u0131 son derece \u00f6nemlidir. \u015eia\u2019n\u0131n tarih alg\u0131s\u0131 farkl\u0131. Nas\u0131l farkl\u0131? \u015eiilere g\u00f6re peygamberimizin vefat\u0131ndan sonra Hz. Ali bilafas\u0131la nas ve tayinle imamd\u0131r, \u015eii alg\u0131 b\u00f6yle bir \u015feydir i\u015fte. Ne demektir bunun a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u015eii alg\u0131da Ebubekir, \u00d6mer, Osman d\u00f6nemi yani d\u00f6rt halife d\u00f6nemi dedi\u011fimiz d\u00f6nemin ilk \u00fc\u00e7 halife zaman\u0131 paranteze al\u0131n\u0131r. Paranteze al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 andan itibaren bu \u00fc\u00e7 halifeyle ilgili art\u0131k akl\u0131n\u0131za ne geliyorsa bir s\u00fcr\u00fc olumsuzluklar\u0131 yakalayabilirsiniz, o detaylara girmiyorum. Ger\u00e7ekten de \u015eii geleneksel tarih alg\u0131s\u0131nda Hz. Ebubekir ile Hz. \u00d6mer kafa kafaya vermi\u015flerdir, Ali\u2019nin hakk\u0131 olan hil\u00e2feti gasp etmi\u015flerdir. \u0130\u015fte \u015eiilik ile S\u00fcnnilik aras\u0131nda tarih alg\u0131s\u0131ndaki temel fark budur.<\/p>\n S\u00fcnni tarih alg\u0131s\u0131 nas\u0131ld\u0131r? Bak\u0131n \u015eii tarih alg\u0131s\u0131n\u0131n temelinde yatan Hz. Ali\u2019nin hil\u00e2fetinin im\u00e2metinin Allah\u2019\u0131n emriyle Peygamber\u2019in tayiniyle olmas\u0131 din\u00ee bir mesele olarak alg\u0131lanmas\u0131d\u0131r ve daha sonra \u015eiilikle ilgili belki s\u00f6yleyece\u011fim \u015eia\u2019n\u0131n Usuliddin dedi\u011fimiz, dinin asl\u0131yla ilgili anlay\u0131\u015f\u0131nda im\u00e2met esaslardan birisidir. Yani \u015eii alg\u0131ya g\u00f6re bir insan\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda Hz. Ali\u2019nin ondan sonra on iki imam\u0131n im\u00e2metine inanmas\u0131, bu imamlar\u0131n masum oldu\u011funa inanmas\u0131, im\u00e2metin k\u0131yamete kadar Ali\u2019nin soyunda devam edece\u011fine inanmas\u0131 gerekir. \u015eii alg\u0131n\u0131n \u00f6zelli\u011fi i\u015fte budur ve bu alg\u0131 ciddi manada din-siyaset ili\u015fkisi ba\u011flam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz din ve siyaseti i\u00e7 i\u00e7e birbirine meczetmi\u015ftir. Peki bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda S\u00fcnni tarih alg\u0131s\u0131 nas\u0131ld\u0131r? S\u00fcnni tarih alg\u0131s\u0131 4 halife d\u00f6nemini fazilet s\u0131ralamas\u0131 olarak kabul eder, ama erken d\u00f6nemi yine idealize eden bir alg\u0131d\u0131r.<\/p>\n S\u00fcnni tarih alg\u0131s\u0131nda Hz. Ali 4. Halifedir, \u015eii tarih alg\u0131s\u0131nda 1. imamd\u0131r. S\u00fcnni tarih alg\u0131s\u0131nda imamlar masum de\u011fildir, imamlar\u0131n halifelerin halife olmas\u0131 Allah\u2019\u0131n emriyle peygamberin tayiniyle olan bir i\u015f de\u011fildir. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n uzla\u015f\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Yani S\u00fcnni alg\u0131n\u0131n temelinde din ve siyaset esas itibariyle birbirinden ayr\u0131d\u0131r, nokta.<\/p>\n Evet bu asl\u0131nda konumuzun ikinci k\u0131sm\u0131 olan Vahhabilik – Selefiyye meselesinde \u00f6nem kazanan bir meseledir. Yani bug\u00fcn \u0130slamc\u0131l\u0131k dedi\u011fimiz hadisenin arkas\u0131nda s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirseniz tepkisel bir din anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n hangi ko\u015fullarda \u00fcretildi\u011fini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bundan bin y\u00fcz sene \u00f6nce \u0130mam Maturidi a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde -ki bana g\u00f6re T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hatta \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi, ger\u00e7ekten samimi kanaatim bu benim yani, en b\u00fcy\u00fck kafalardan birisi \u0130mam Maturidi\u2019dir. Der ki bin y\u00fcz sene \u00f6nce, diy\u00e2net ayr\u0131d\u0131r siy\u00e2set ayr\u0131d\u0131r der, bu b\u00f6yle bir \u015fey ama biz bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 bu noktay\u0131 daha alg\u0131layamad\u0131k. Asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla alakal\u0131 e\u011fer bir \u015feyler konu\u015fulacaksa ve bu nokta \u00fczerinde ciddi manada odaklanmam\u0131n bana g\u00f6re bir zorunluluk oldu\u011funu hat\u0131rlatmak isterim i\u015fin do\u011frusu. Diyanet ayr\u0131d\u0131r, siyaset ayr\u0131d\u0131r. \u00e7ok net \u0130mam Maturidi\u2019de.<\/p>\n \u015eimdi bunun birazc\u0131k arka plan\u0131na e\u011fildi\u011finizde Ebu Hanife \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131n\u0131za \u0130mam-\u0131 Azam Ebu Hanife. \u0130mam-\u0131 Azam Ebu Hanife\u2019nin i\u00e7inden geldi\u011fi gelenek Ehl\u00fc\u2019l-Rey okulu dedi\u011fimiz gelene\u011fin de \u00f6z\u00fcnde iman ve amel birbirinden ayr\u0131d\u0131r. \u0130man ve ameli birbirinden ayr\u0131 tutarsan\u0131z o zaman diyanet ve siyaseti zorunlu olarak ay\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu arada b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah meselesiyle ilgili klasik tart\u0131\u015fmalar vard\u0131r. Haricilik \u00fczerinden okunacak olursa mesela o zaman ilk ortaya \u00e7\u0131kan f\u0131rka ilk ortaya \u00e7\u0131kan mezhep S\u0131ffin sava\u015f\u0131ndan sonra Hariciliktir. Haricilere g\u00f6re amel ve iman bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyen k\u00fcfre gitmi\u015ftir. Ama daha sonra ortaya \u00e7\u0131kan Ehl\u00fc\u2019l-Rey dedi\u011fimiz \u00e7izgideki Ebu Hanife\u2019nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu gelenek, amel ve iman\u0131 birbirinden ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r, g\u00fcnah i\u015fleyen g\u00fcnahk\u00e2rd\u0131r ama dinden \u00e7\u0131kmaz. Kald\u0131 ki zaten Kur\u2019an tevbe kap\u0131s\u0131n\u0131n her zaman a\u00e7\u0131k oldu\u011funa dikkat \u00e7eker. Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde temel ayr\u0131ma \u015fimdilik bu kadar iktifa edeyim, ana noktay\u0131 s\u00f6ylemi\u015f oldum.<\/p>\n \u015eimdi i\u015fin di\u011fer boyutu bu mezhepler, Haricilik, \u015eiilik i\u015fte Vahhabilik daha pek \u00e7ok \u015feyler var. Nedir bunlar? Bu konu\u015fmada bu analizi en ba\u015fta netle\u015ftirmemiz gerekiyor. Diyoruz ki peygamberin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda herhangi bir mezhep yoktu cemaat yoktu tarikat yoktu. Diyoruz ki \u0130slam Hz. Muhammed\u2019in sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Diyoruz ki art\u0131k Hz. Muhammed ile birlikte n\u00fcb\u00fcvvet kap\u0131s\u0131 kapanm\u0131\u015ft\u0131r yani hi\u00e7 kimse Allah kat\u0131ndan vahy ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu vahyin herkesi kapsayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia edemez. Bunlar \u0130slam a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6yleyece\u011fimiz son derece net hususlard\u0131r.<\/p>\n O zaman bu s\u00f6yledi\u011fim \u00fc\u00e7 temel prensibe dayal\u0131 olarak \u015funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilece\u011fiz: Peygamberin vefat\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kan her t\u00fcrl\u00fc din\u00ee olu\u015fum ad\u0131 ne olursa olsun mezhep, cemaat, tarikat, ne olursa olsun bunlar\u0131n hepsi be\u015feri olu\u015fumlard\u0131r. Ne demektir? Buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar\u0131 da sistematik bir tarzda ifade ediyorum ad\u0131 ne olursa olsun, Ehli S\u00fcnnet, Maturidilik, Hanefiyye. Bak\u0131n bu ifadelerden de ne \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za? \u0130ki grup mezhepten s\u00f6z etmi\u015f oluyoruz. F\u0131khi boyuttaki mezhepler yani f\u0131kh\u00ee-amel\u00ee mezhepler, di\u011feri siyas\u00ee-itikad\u00ee mezhepler. F\u0131khi mezhepler, Hanef\u00eelik, Hanbel\u00eelik, \u015eafi\u00eelik, Malik\u00eelik ve bir de d\u00f6rt hak mezhep diye de bir ifade kullan\u0131r\u0131z bu \u00e7er\u00e7evede.<\/p>\n Hemen bu ifadeyi d\u00fczeltelim, f\u0131k\u0131h mezhepler d\u00f6rt de\u011fildir, hak mezhep say\u0131s\u0131 d\u00f6rt de\u011fildir, bir mezhebin hak ya da b\u00e2t\u0131l oldu\u011fundan s\u00f6z etmeden \u00f6nce bireyin mezhep anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n hak ya da b\u00e2t\u0131l oldu\u011fundan s\u00f6z etmek daha do\u011frudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir mezhep din ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilemez ise hi\u00e7bir mezhep hak mezhep diye ifade edilemez. Bu mezheplerin her birisinin hak taraf\u0131 vard\u0131r bat\u0131l taraf\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc zihnimizdeki mezhep alg\u0131s\u0131 \u015fu anda zihnimizde var olan mezhep alg\u0131s\u0131 din ile \u00f6zde\u015f bir alg\u0131d\u0131r ve yanl\u0131\u015ft\u0131r, istiyor musunuz a\u00e7ay\u0131m m\u0131 niye yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ama selefiyeye daha az zaman kalacak. Ondan sonra da bana k\u0131z\u0131yorlar hoca yeni i\u015fler \u00e7\u0131kart\u0131yor diye bu hoca mezhep d\u00fc\u015fman\u0131 diye ben de diyorum ki yahu ben mezhepler tarih\u00e7isiyim ben hayat\u0131m\u0131 bu mezheplerden kazand\u0131m ben nas\u0131l mezhep d\u00fc\u015fman\u0131 olurum, m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Benim ekmek teknem, yani bazen bu ifadeyi kullan\u0131yorum, \u015fimdi esprisi bir tarafa ger\u00e7e\u011fi \u015fudur: Ben birey olarak nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsem d\u00fc\u015f\u00fcneyim, ister mezhebe taraf olay\u0131m ister kar\u015f\u0131 olay\u0131m ama d\u0131\u015f d\u00fcnyada mezhep diye bir vak\u0131a vard\u0131r. Bug\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u0131rak\u0131n din anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kimlikleri bile mezhep \u00fczerinden \u015fekillenmektedir. O zaman bu meseleyi do\u011fru okumam\u0131z, do\u011fru anlamam\u0131z gerekiyor. Bu meseleyi do\u011fru anlarsak din ile mezhebin \u00f6zde\u015fle\u015ftirilemeyece\u011fi ger\u00e7e\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n Din ile mezhebin \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmemesi demek, bunun bilincine var\u0131lmas\u0131 demek, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan hi\u00e7 olmazsa biraz da olsa kurtulmas\u0131 demek, olmas\u0131 gereken \u015feylerden biri de bu i\u015fte. Yani bunu anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan kurtulma \u015fans\u0131m\u0131z yok, o y\u00fczden d\u00f6rt hak mezhep ifadesini biraz a\u00e7al\u0131m. \u015eimdi d\u00f6rt hak mezhep tan\u0131mlamas\u0131 ya da mezheplerin d\u00f6rt ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 hak ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmesi Abbasilerin sonunda, Sel\u00e7uklular d\u00f6neminde kemikle\u015fen bir yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imidir. Yani ne demektir bu, bu d\u00f6rt hak mezhebin d\u00f6rt ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 din\u00ee bir mesele de\u011fil siyas\u00ee bir meseledir. Bu belirlemeyi din alimleri de\u011fil siyas\u00eeler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Niye yapm\u0131\u015ft\u0131r?<\/p>\n E\u011fer herhangi bir mezhep, devleti tehdit ediyorsa o mezhebi devred\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131p itibars\u0131zla\u015ft\u0131rman\u0131n en kestirme yolu dini kullanarak onu bat\u0131l ilan etmektir. Bunun tersi de do\u011frudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm mezhepler kendilerini peygamber d\u00f6nemiyle irtibatland\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bir mezhebi sahih mezhep ilan etmenin en kestirme yolu da o mezhep hakk\u0131nda peygambere hadis s\u00f6yletmektir, olay bundan ibarettir. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00f6rt hak mezhep ifadesi, 1) hakikate ayk\u0131r\u0131d\u0131r; \u015f\u00f6yle ki bu mezhepler f\u0131k\u0131h mezhepleridir ve bu mezheplerden ilk te\u015fekk\u00fcl eden ad\u0131 ge\u00e7en mezheplerden Hanefiliktir. \u0130mam-\u0131 Azam Ebu Hanife peygamberimizi g\u00f6rm\u00fc\u015f bir insan de\u011fildir. Ebu Hanife peygamberin ashab\u0131ndan baz\u0131 zatlar\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr, o da \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131dad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ebu Hanife\u2019nin vefat\u0131 H.150\u2019dir, 70 y\u0131ll\u0131k ortalama \u00f6mr\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn 70-80 aras\u0131 do\u011fmu\u015ftur ve ilgin\u00e7 bir taraf\u0131 da \u015fudur: Hanefilik dedi\u011fimiz mezhep Ebu Hanife\u2019nin vefat\u0131ndan elli altm\u0131\u015f sene sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, yani Ebu Hanife\u2019nin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda da Hanef\u00eelik diye bir mezhep yoktu. Di\u011fer mezhepler Ebu Hanife\u2019den daha sonrad\u0131r o y\u00fczden d\u00f6rt hak mezhep ifadesi hem mezhep kavram\u0131n\u0131n kendi ontolojik yap\u0131s\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r, hem \u0130slam\u0131n genel alg\u0131s\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam a\u00e7\u0131s\u0131ndan iman bireyseldir, sorumluluk bireyseldir, kurtulu\u015f bireyseldir.<\/p>\n Herhangi bir mezhebe mensubiyet cenneti garantileme anlam\u0131na gelmez. Parantez i\u00e7i bilgi: g\u00fcn\u00fcm\u00fcz M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle tasavvuf\u00ee \u00e7evredeki oradan beslenen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n en ciddi yan\u0131lg\u0131lar\u0131ndan birisi, iman\u0131n bireysel oldu\u011funu cennete hak edilerek gidilece\u011fi ger\u00e7e\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmeleridir. \u00d6yle a, b, c, d trenine binerek, birinin ete\u011fine yap\u0131\u015farak cenneti garantilemek \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131 bir \u015feydir, kimse kusura bakmas\u0131n. Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde d\u00f6rt hak mezhep ifadesiyle alakal\u0131 bir iki \u015fey daha s\u00f6yleyeyim o fasl\u0131 kapat\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer siz sadece kendi mezhebinizin hak oldu\u011funu iddia ederseniz bunun anlam\u0131 bu mezheplerin d\u0131\u015f\u0131ndaki mezheplerin bat\u0131l olmas\u0131, daha ileri a\u015famada \u0130sl\u00e2m d\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Oysa dedim ki, mezhepler be\u015fer\u00ee olu\u015fumlard\u0131. Ad\u0131 ne olursa olsun e\u011fer mezhepler be\u015fer\u00ee olu\u015fumlar ise hi\u00e7bir mezhebin di\u011fer bir mezhebe g\u00f6re varolu\u015fsal bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6z konusu de\u011fildir. O zaman mezheplerin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc nerede ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r? O mezheplere aidiyet hisseden insanlar\u0131n yeti\u015fmi\u015flikleriyle, g\u00fc\u00e7leriyle, insanl\u0131klar\u0131yla, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 hayata ta\u015f\u0131malar\u0131yla \u00e7\u0131kacakt\u0131r mesele buradad\u0131r. Yoksa mezhep insanlara ayr\u0131cal\u0131k bu manada kazand\u0131rmaz. \u00d6yleyse buradan \u00e7\u0131kan sonucu bir c\u00fcmleyle \u00f6zetleyelim: Bir kimsenin M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 i\u00e7in herhangi bir mezhebe, me\u015frebe, tarikata mensup olmas\u0131 gerekmiyor.<\/p>\n Kur\u2019an\u2019da belirtilen temel iman esaslar\u0131na, bunlar tevhid, ahiret ve n\u00fcb\u00fcvvettir, bu iman esaslar\u0131na inanan bir insan kim olursa olsun, hangi mezhepten olursa olsun, nerede olursa olsun M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r ve \u0130sl\u00e2m dairesi i\u00e7erisindedir. \u0130\u015fte mezhebe bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z bu noktada netle\u015fmektedir. Mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek gibi bir niyetimiz varsa mezheplerin din olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finin yan\u0131nda bu hususu M\u00fcsl\u00fcman\u0131n kafas\u0131na yerle\u015ftirmek zorunday\u0131z. A, b, c, d ad\u0131 ne olursa olsun mezhebe mensubiyet o insanlar\u0131n tercihidir. Ama \u015funu bilmek durumunday\u0131z: O mezhep e\u015fittir \u0130slam de\u011fildir. Yani bug\u00fcn mesela \u015eii-S\u00fcnni \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n -biraz sonra bununla alakal\u0131 net \u015feyler s\u00f6yleyece\u011fim- temelinde yatan asl\u0131nda o b\u00f6lgede s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n oldu\u011fu yerdeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u015eii olanlar\u0131n\u0131n S\u00fcnnileri, S\u00fcnni olanlar\u0131n\u0131n da \u015eiileri M\u00fcsl\u00fcman olarak g\u00f6rmemeleridir. Oysa biraz \u00f6nce verdi\u011fim tan\u0131m ekseninde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, bir insan \u015eii olabilir, Allah\u2019a inan\u0131yor mu, tevhide inan\u0131yorsa Hz. Muhammed\u2019in peygamberli\u011fine, Kur\u2019an\u2019a inan\u0131yorsa, ahiret g\u00fcn\u00fcne inan\u0131yorsa, o insan M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r ve \u0130slam dairesi i\u00e7indedir kimse ona sen M\u00fcsl\u00fcman de\u011filsin diyemez. Ama bir insan S\u00fcnni \u00e7evreden gelebilir, ben Ateistim diyorsa Ateisttir ona sayg\u0131 duymak gerekir. Bu kadar a\u00e7\u0131k bunlar yani \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir husus oldu\u011funu zannetmiyorum bu s\u00f6yledi\u011fim noktalarda.<\/p>\n O y\u00fczden d\u00f6rt hak mezhep meselesi ger\u00e7ekten \u00f6nemli, mesela T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ba\u015fka \u00f6zel \u00f6nemi var: T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Kars-I\u011fd\u0131r y\u00f6resinde bug\u00fcn Ankara\u2019da, \u0130stanbul\u2019da Halkal\u0131\u2019da ve benzeri yerlerde k\u00fcmelenmi\u015f kendisinin Caferi oldu\u011funu s\u00f6yleyen Azeri as\u0131ll\u0131 insanlar\u0131m\u0131z var. Bu insanlar diyor ki ben S\u00fcnnilik d\u00f6rt mezhepten birinden de\u011filim, ama ben M\u00fcsl\u00fcman\u0131m. Biz kalk\u0131p da onlara sen M\u00fcsl\u00fcman de\u011fil misin diyebilir miyiz? Kesinlikle kimsenin b\u00f6yle bir \u015fey demeye hakk\u0131 yoktur, \u0130slam nazar\u0131nda b\u00f6yle bir \u015feyin makbul olma taraf\u0131 da yoktur. O y\u00fczden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kolay anla\u015f\u0131l\u0131r tarzda \u00e7ok net konu\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, yani \u00e7\u00fcnk\u00fc bu konular\u0131 biraz net konu\u015ftu\u011funuz zaman i\u015fler biraz kar\u0131\u015f\u0131yor, biraz d\u00fc\u015fman kazan\u0131yorsunuz, ne \u0130sa\u2019ya yaran\u0131yorsunuz ne Musa\u2019ya, ama ben bilim adam\u0131y\u0131m, yani inanmad\u0131\u011f\u0131m \u015feyi s\u00f6yleyemem, kan\u0131tlayamayaca\u011f\u0131m bilgiyle sizin kar\u015f\u0131n\u0131za asla \u00e7\u0131kamam ve bunlar savunabilece\u011fim i\u00e7i dolu tespitler, i\u00e7i dolu ifadelerdir. O y\u00fczden d\u00f6rt hak mezhep meselesiyle alakal\u0131 bu kadar net ifade ettim.<\/p>\n Di\u011fer taraftan T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ba\u015fka mesele vard\u0131r mesela Alevilik meselesi, yine g\u00fcndeme geldi. Alevilik meselesinde de d\u00f6rt hak mezhebe bir yere yerle\u015ftirmek istiyorsunuz nereye yerle\u015ftireceksiniz insanlar kendilerini oraya y\u00f6nelik bir aidiyet i\u00e7inde hissetmiyorlarsa \u00e7\u00f6z\u00fcm nedir burada, \u00e7\u00f6z\u00fcm asl\u0131nda 1) Alevilik\u2019in tarihsel arka plan\u0131n\u0131 bilmek, 2) O \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde bug\u00fcnk\u00fc konumunu do\u011fru de\u011ferlendirmek, 3) Bir insan\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 i\u00e7in herhangi bir mezhebe, cemaate, tarikata mensubiyetinin zorunluluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek. Bu, bu kadar a\u00e7\u0131k mesele. Yani burada da ben karma\u015f\u0131k bir \u015fey oldu\u011funu hissetmiyorum.<\/p>\n Bak\u0131n dikkat ederseniz, b\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylediklerim konu\u015fmam\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda s\u00f6yledi\u011fim bilgiyle alakal\u0131, yani bilirseniz b\u00f6yle rahat d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz, yani bilginin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici boyutu burada. Ama sizin kafan\u0131zdaki mezhep alg\u0131s\u0131nda mezhep e\u015fittir din ise, mezhep e\u015fittir \u0130slam ise bu s\u00f6ylediklerimin hi\u00e7bir anlam\u0131 olmaz. O zaman sorunlar da \u00e7\u00f6z\u00fclmez, o zaman M\u00fcsl\u00fcmanlar da birbirini yemeye devam eder. O y\u00fczden dinin biraz paradigma i\u015flevi vard\u0131r, din\u00ee konular\u0131 b\u00f6ylesine konu\u015fmak ger\u00e7ekten hem risk i\u00e7eriyor hem de \u00e7ok da kolay de\u011fil, bazen insan\u0131 yoruyor ama bunu da biz yapmazsak kim yapacak. Bu hakikaten ilahiyat\u00e7\u0131 olman\u0131n bilim adam\u0131 olman\u0131n bize y\u00fckledi\u011fi sorumluluk oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u015eimdi, \u015fu ana kadar s\u00f6ylediklerim mezheplerin din ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmemesi gerekti\u011fi, mezheplerin be\u015fer\u00ee olu\u015fumlar oldu\u011fu, bir insan\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131n mezhepten \u00f6te, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n temel iman esaslar\u0131na inanmakla alakal\u0131 oldu\u011funu ifade etmi\u015f olduk bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde. \u015eimdi bu mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 meselesine ge\u00e7iyoruz. Burada isterseniz biraz g\u00fcncel boyuta \u00f6ncelik vereyim kendi sistematik kurgumun biraz \u00f6tesine ge\u00e7eyim sonra tarih\u00ee arka plana e\u011fileyim istiyorum. \u015eu anda \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fan\u0131yor mu? Evet ya\u015fan\u0131yor. Nerede ya\u015fan\u0131yor? Burnumuzun dibinde Suriye\u2019de ya\u015fan\u0131yor, Suriye\u2019de oluk oluk kan ak\u0131yor. Umar\u0131m birazc\u0131k ak\u0131llan\u0131r M\u00fcsl\u00fcmanlar. Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fma kelimenin tam anlam\u0131yla bir mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu \u00e7at\u0131\u015fmada taraflar gittik\u00e7e saflar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmektedir. Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda taraflar\u0131n saflar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmesi, Suriye\u2019de var olan %10-12\u2019lik Nusayri az\u0131nl\u0131k \u00fczerinde ba\u015flang\u0131\u00e7ta alg\u0131lan\u0131rken \u015fu anda gelinen nokta \u015eii-S\u00fcnni \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 zeminine do\u011fru s\u00fcratle kaymaktad\u0131r. Ba\u015fbakan\u0131n talihsiz bir ifadesi, d\u00fczeltti mi bilmiyorum, umar\u0131m d\u00fczeltmi\u015ftir. Reyhanl\u0131\u2019da \u00f6lenlerin S\u00fcnni oldu\u011funu s\u00f6ylemesi. D\u00fczeltti mi bilmiyorum in\u015fallah tekrarlamaz. Bu beni \u00fcrperten bir ifadeydi a\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim size. Yani her ne kadar g\u00fc\u00e7 sahipleri ulu orta ele\u015ftirilmekten ho\u015flanmaz iseler de bir mezhepler tarih\u00e7isi olarak benim burada sessiz kalmam herhalde biraz zor olurdu. \u015eimdi di\u011fer taraftan T\u00fcrkiye\u2019de alg\u0131 \u00e7ok farkl\u0131 bir noktaya ta\u015f\u0131n\u0131yor.<\/p>\n \u00d6zellikle Suriye ile ilgili s\u00fcre\u00e7 ba\u015flad\u0131ktan sonra, Suriye\u2019de geli\u015fmeler 1) \u0130ktidara kar\u015f\u0131 muhalefet, iktidara kar\u015f\u0131 sava\u015fanlar\u0131 radikal gruplar\u0131n \u00f6tesinde Selefilik ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6nce bir araya toplamaya ba\u015flad\u0131. 2) Bu i\u015fin patronaj\u0131 Suudi Arabistan, Katar ve T\u00fcrkiye. Hen\u00fcz daha farkl\u0131 tarzda var, ama benim patronajl\u0131ktan kasttetti\u011fim sadece ekonomik de\u011fil, i\u015fin biraz ideolojik boyutuydu. Selefiye \u00e7izgisindeki geli\u015fmelerle ilgili bu ifadeyi kulland\u0131m. Suudi Arabistan, Katar ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri var bu i\u015fin i\u00e7erisinde. Hemen ilave di\u011fer yedek cephede M\u0131s\u0131r ve T\u00fcrkiye var. \u015eimdi bu M\u0131s\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019yi de d\u00e2hil etti\u011fimizde Selefiye daha farkl\u0131 daha geni\u015f bir anlam kazan\u0131yor. Irak\u2019ta, Suriye\u2019deki Nusayrilere kar\u015f\u0131 bir S\u00fcnni blok \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za.<\/p>\n Di\u011fer taraftan iki \u00f6nemli hadiseyi i\u015faret edece\u011fim. 1) Hizbullah\u2019\u0131n sonuna kadar Esed\u2019i destekliyoruz ifadesi ve desteklemesi. Hizbullah nas\u0131l bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr? Hizbullah tarih\u00ee \u015eii bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr, daha \u00f6nce var olan \u015eii Emel \u00f6rg\u00fct\u00fc vard\u0131, \u0130ran \u0130sl\u00e2m devriminden sonra direkt Humeyni\u2019nin talimat\u0131yla \u0130ran\u2019dan b\u00f6lgeye gelen birtak\u0131m militanlar kanal\u0131yla \u015eii Emel ikiye ayr\u0131ld\u0131, \u0130slam\u00ee Emel – \u015eii Emel diye. \u0130slam\u00ee Emel daha sonra Hizbullah\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve \u015fu anda Hizbullah\u2019\u0131n arkas\u0131nda da do\u011frudan \u0130ran\u2019\u0131n oldu\u011funu da herhalde s\u00f6ylemeye gerek yok. \u015eimdi birincisi Hizbullah m\u00fcdahalesi, ikinci bir m\u00fcdahale do\u011frudan \u0130ran resmen olaya m\u00fcdahil oldu ve Esed y\u00f6netiminin arkas\u0131nda oldu\u011funu deklare etti. \u0130ran\u2019\u0131n ve Hizbullah\u2019\u0131n bu tavr\u0131, bir ba\u015fka, \u0130ran cephesinde farkl\u0131 bir alg\u0131y\u0131 asl\u0131nda i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. Daha \u00f6nce Nusayrilere kar\u015f\u0131 klasik \u015eii kaynaklarda var olan gulat<\/em> ifadesi, a\u015f\u0131r\u0131 \u015eii ifadesi kullan\u0131l\u0131rd\u0131 ama son d\u00f6nemde \u0130ran \u00e7izgisindeki geli\u015fmeler Nusayrilerle ilgili art\u0131k gulat<\/em> ifadesini b\u0131rakt\u0131lar ve onu do\u011frudan \u015eia\u2019n\u0131n i\u00e7inde m\u00fctalaa etmeye ba\u015flad\u0131lar, bu da ilgin\u00e7 bir geli\u015fmedir. \u015eimdi bu s\u00f6yledi\u011fim tablo neyi g\u00f6steriyor Suriye \u00fczerinden meseleyi okursan\u0131z olan art\u0131k fiilen \u015fu anda bir \u015eii-S\u00fcnni mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 zeminine oturmu\u015f durumda ve bu vahim bir durum. Bununla alakal\u0131 daha farkl\u0131 yorumlar yap\u0131labilir, ama \u015fu s\u00f6yledi\u011fim tablo dikkatle okudu\u011funuzda, sosyolojik a\u00e7\u0131dan okudu\u011funuzda kar\u015f\u0131m\u0131zda olan bir tablo.<\/p>\n \u015eimdi meselenin bir ba\u015fka boyutuna ge\u00e7elim. Irak\u2019ta olan hadise, bu kadar insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, bir milyondan fazla insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, \u00fc\u00e7 milyondan fazla insan yerinden oldu ve olay a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015eiilerin S\u00fcnnileri, S\u00fcnnilerin \u015eiileri \u00f6ld\u00fcrmesi \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fti. D\u00fcn de zannediyorum talihsiz bir olay Tuzhurmat\u0131\u2019da yine oradaki T\u00fcrkmen Cephesi\u2019nin liderlerinden birisi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc sekiz ki\u015fiyle birlikte. Iraktaki T\u00fcrkmenlerin yar\u0131s\u0131 \u015eii yar\u0131s\u0131 S\u00fcnni, Iraktaki T\u00fcrkmenlerin az\u0131msanamayacak bir n\u00fcfusu var. Ama Irakla ilgili t\u00fcm hesaplar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcrken, konu\u015fulurken, tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken T\u00fcrkmenlerin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediliyor mu?<\/p>\n \u015eimdi ben buradan hareketle bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyle ilgili \u015f\u00f6yle bir sonuca ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131m, bunu makalemde yazd\u0131m san\u0131yorum. Asl\u0131nda \u015eiilik S\u00fcnnilik meselesi ne Araplar\u0131n meselesidir ne Farslar\u0131n meselesidir. \u015eiilik S\u00fcnnilik meselesi T\u00fcrklerin meselesidir, fakat \u00fczg\u00fcn\u00fcm T\u00fcrkler hen\u00fcz bunun fark\u0131nda de\u011filler, yani ne bu s\u00fcreci ya\u015fayanlar bunun fark\u0131nda ne T\u00fcrkiye bunun fark\u0131nda, hen\u00fcz bu ger\u00e7e\u011fin fark\u0131nda de\u011filiz.<\/p>\n \u015eimdi bu s\u00f6yledi\u011fimin anlam\u0131n\u0131 biraz daha anla\u015f\u0131l\u0131r h\u00e2le getireyim az\u0131c\u0131k a\u00e7ay\u0131m: \u0130ran\u2019\u0131n neresine giderseniz gidin T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fursunuz \u015eiilik\u2019i \u0130ran\u2019da diri tutan ta\u015f\u0131yanlar bizim Azerilerdir. \u0130lgin\u00e7 olan nedir? \u015eiilik Fars as\u0131ll\u0131larda Farsl\u0131l\u0131k bilincini diri tutarken T\u00fcrk as\u0131ll\u0131larda T\u00fcrkl\u00fck bilincini minimize etmektedir, tuhaf ama b\u00f6yle. Sebebini siz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kar\u0131\u015fmam yani ama bu sadece benim d\u00fcz bir tespitim, b\u00f6yle bir tespit. Fakat i\u015fin hazin taraf\u0131 ne biliyor musunuz? \u0130ran\u2019\u0131 \u015eiile\u015ftiren bizim K\u0131z\u0131lba\u015f T\u00fcrklerdir. 16. as\u0131rd\u0131r, 16. as\u0131rdan \u00f6nce \u0130ran\u2019da iki lokal merkezde \u015eiilik vard\u0131r, Hum\u2019da ve Me\u015fhed\u2019de. Sel\u00e7uklular zaman\u0131nda Isfahan ba\u015fkenttir ve Melik\u015fah\u2019\u0131n mezar\u0131 Isfahan\u2019dad\u0131r. Bir g\u00fcn yolunuz d\u00fc\u015ferse g\u00f6r\u00fcp \u00fcz\u00fclmenizi isterim, yani ben, Nizam\u00fc\u2019l-m\u00fclk ile yan yana yat\u0131yorlar. Hayat\u0131mda ve ilk defa belki bu kadar etkilendim onu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde son derece k\u0131r\u0131k d\u00f6k\u00fck bir yer, T\u00fcrkiye sahip \u00e7\u0131kmazsa bir s\u00fcre sonra b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yok olur, yani kanaatim o. Ben bunu daha \u00f6nce de hat\u0131rlatt\u0131m, birtak\u0131m platformlarda, ama kimsenin umurunda de\u011fil. Oysa l\u00fctfen unutmay\u0131n T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6kleri \u0130ran\u2019da yatar \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de huzur i\u00e7inde ya\u015famak istiyorsan\u0131z \u0130ran\u2019\u0131 g\u00f6rmezlikten gelemezsiniz, aya\u011f\u0131n\u0131z orada olmak zorundad\u0131r. G\u00fczel taraf\u0131n\u0131 s\u00f6yleyeyim \u015fimdi de yani \u0130ran\u2019daki sadece T\u00fcrklerin de\u011fil di\u011ferlerinin de g\u00f6z\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de asl\u0131nda biliyor musunuz? Yani biraz olay\u0131 yumu\u015fatmak i\u00e7in anlatay\u0131m: Tebriz\u2019de bir profes\u00f6rle konu\u015fuyorduk. Bak dedi hoca hi\u00e7 anten g\u00f6r\u00fcyor musun \u00e7at\u0131larda? Dedim hi\u00e7bir anten g\u00f6rm\u00fcyorum, siz uydu izlemiyor musunuz? Bizim antenlerimiz dedi asans\u00f6r sisteminde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Gece basar\u0131z d\u00fc\u011fmeye \u00e7\u0131kar, g\u00fcnd\u00fcz kaybolur, \u00e7\u00fcnk\u00fc uydudan izlemek uydu seyretmek yasak. B\u00f6yle bir \u015fey icat etmi\u015fler ve g\u00f6zleri T\u00fcrkiye\u2019de. \u015eimdi, T\u00fcrk\u00e7e \u0130ran\u2019\u0131n her taraf\u0131nda h\u00e2kim bir dil. Herkes T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fur, T\u00fcrk\u00e7e anlar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde. Azerbaycan % 70 oran\u0131nda \u015eii, geriye kalan %30 oran\u0131nda. Rakamlar \u00e7ok net de\u011fil, Azerbaycan\u2019da S\u00fcnni n\u00fcfus vard\u0131r. Peki, \u0130ran\u2019da S\u00fcnni n\u00fcfus var m\u0131? Var ve hem de 12 ile 15 milyon kadar. Orada bir T\u00fcrkmen Sahra B\u00f6lgesi var, T\u00fcrkiye\u2019de kimsenin umurunda de\u011fil onlar, ne s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015far ne olur hi\u00e7 kimse bilmez, ilgi alan\u0131m\u0131za bile girmez bizim b\u00f6yle bir \u015fey.<\/p>\n \u015eimdi devam ediyorum, peki biraz daha ileri gidelim, Orta Asya\u2019ya do\u011fru. Mesela duydunuz mu hi\u00e7 Afganistan\u2019da Hazaralar vard\u0131r. \u015eii\u2019dir ve T\u00fcrk\u2019t\u00fcr Hazaralar biliyor musunuz? \u015eimdi bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u015fte onun i\u00e7in dedim Farslar\u0131n, Fars as\u0131ll\u0131lar\u0131n tamam\u0131 \u015eii\u2019dir, \u015eiilikle bir problemleri yoktur. Araplar\u0131n \u00e7ok az\u0131 \u015eii\u2019dir, \u015eiilikle problemleri yoktur, ama \u015eiilik-S\u00fcnnilik meselesi T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7ok ciddi bir zihinsel par\u00e7alanma yaratmaktad\u0131r. Suriye meselesi beni korkutuyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011fer Suriye \u00fczerinden bir \u0130ran ile T\u00fcrkiye kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelirse bu T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir elli sene daha birbirinden uzak kalmas\u0131 demektir biliyor musunuz? B\u0131rak\u0131n ba\u015fka \u015feyleri. Mesela Suriye\u2019de T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131 kimsenin umurunda m\u0131, biliyor musunuz oradaki T\u00fcrkmenler filan var m\u0131? Evet, var ve bu s\u00fcre\u00e7te en \u00e7ok onlar\u0131 harcad\u0131k biz biliyor musunuz, mahvettik ama bunlar hi\u00e7 konu\u015fulmuyor. \u0130\u015fte yani birtak\u0131m \u015feyler g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc kapat\u0131yor ve olaylar\u0131 alg\u0131larken i\u015fin bu boyutlar\u0131n\u0131 \u00e7ok fazla g\u00f6rm\u00fcyoruz.<\/p>\n \u015eimdi mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n g\u00fcncel s\u0131cak bir ba\u015fka boyutuna de\u011fineyim, ondan sonra mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla alakal\u0131 dinamiklere i\u015faret edece\u011fim. Pakistan \u015eii-S\u00fcnni \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n en yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 yerlerden birisidir ama T\u00fcrkiye\u2019de kimse Pakistan ile ilgilenmez. Pakistan ile ilgili haberleri biz daha \u00e7ok bat\u0131 medyas\u0131ndan al\u0131r\u0131z, o da az\u0131c\u0131k ilgi alan\u0131m\u0131za giriyorsa. Pakistan\u2019da bir ba\u015fka mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fan\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman Ahmediye cemaati derler kendilerine, Kadriyanilik diye bir grup vard\u0131r. Kendilerine sorarsan\u0131z iki y\u00fcz milyondur, bana sorarsan\u0131z on be\u015f yirmi milyon vard\u0131r, ama d\u00fcnyan\u0131n iki y\u00fcz yerinde \u00f6rg\u00fctl\u00fc yap\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Hindistan parlamentosu bu Ahmediye cemaatini \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 ilan etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla orada s\u00fcrekli Ahmediler ile \u00e7at\u0131\u015fma vard\u0131r. Ahmediler dedi\u011fimiz grup, S\u00fcnni yap\u0131n\u0131n i\u00e7inden b\u00f6l\u00fcn\u00fcp ortaya \u00e7\u0131kan bir gruptur. Bu grubun b\u00f6l\u00fcnmesini haz\u0131rlayan sebep de Mehdilik ve Mesihlik meselesidir. Mirzagulam Ahmed \u00f6nce m\u00fcceddid ilan ediyor kendisini, sonra mehdi, sonra da mesih, daha sonra da kri\u015fna Hindular\u0131n bekledi\u011fi bir gelecekteki imam ilan ediyor. Diyor ki ben g\u00f6lge peygamberim, Hz. Muhammed peygamber ama Allah beni de peygamber olarak g\u00f6revlendirdi. Berahini Ahmediyye diye kitaplar\u0131 var. Peki, ben \u015fimdi Mirzagulam Ahmed ve taifesine \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 diyebilecek miyim, \u00fczg\u00fcn\u00fcm diyemem. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mirzagulam Ahmed ve taifesini \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 ilan etti\u011finiz zaman t\u00fcm Sufi olu\u015fumlar\u0131 \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 ilan etmek zorunda kal\u0131rs\u0131n\u0131z. Ho\u015f, yani bu onun gerek\u00e7esi de\u011fil, ama adamlar Allah\u2019a inan\u0131yor, Hz. Muhammed\u2019in peygamberli\u011fine inan\u0131yor, Kur\u2019an\u2019a inan\u0131yor, ahiret g\u00fcn\u00fcne inan\u0131yor; bu insanlara ben \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 diyemem. O y\u00fczden mesele son derece \u00f6nemli yani ba\u015ftan ta\u015flar\u0131 d\u00f6\u015feyerek gittim ve onun \u00fczerine olay\u0131 bina etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n \u015eimdi bu mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 M\u0131s\u0131r, Suriye \u00fczerinden bakarsan\u0131z iki yeni kavram\u0131 g\u00fcndemimize soktu, bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan yeni. Bunlardan birisi Selefiye kavram\u0131, Selefiye daha \u00f6nce g\u00fcndemimizde yeri yoktu, ama ne zaman Selefiye ad\u0131n\u0131 duymaya ba\u015flad\u0131k? 11 Eyl\u00fcl\u2019den sonra. 11 Eyl\u00fcl\u2019deki hadiseler, Usame bin Ladin ve benzeri bir s\u00fcre\u00e7, onlar\u0131n Selefiye ile irtibat\u0131, Selefiye nedir, Vahabilikle irtibat\u0131 yeni kavramlardan birisi olarak g\u00fcndemimize Selefiyeyi yerle\u015ftirdi. T\u00fcrkiye\u2019nin Selefiye ile ilgili \u00e7ok ciddi bir problemi \u015fimdiye kadar olmam\u0131\u015ft\u0131. Bundan sonra olacak m\u0131, evet olacak. \u015eimdiye kadar olmam\u0131\u015ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc Selefi fikirler zaman zaman olsa da, T\u00fcrkiye\u2019deki mevcut alg\u0131, ahlak temelli din anlay\u0131\u015f\u0131, Selefiyeye izin vermemi\u015fti ama \u015fu anda Selefiye de art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6rg\u00fctleniyor. Hat\u0131rlay\u0131n, 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 \u0130stanbul\u2019daki El-Kaide ile irtibatland\u0131r\u0131lan ter\u00f6r olaylar\u0131n\u0131 hat\u0131rlay\u0131n ve Suriye meselesiyle birlikte T\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar ve T\u00fcrkiye\u2019deki olu\u015fumlar\u0131 hat\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Yani \u00e7ok ilgin\u00e7 bir s\u00fcrece girdik, evet art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019de Selefiye diye bir problem bundan sonra var. Peki, Selefiye ile ilgili problem var da Vahabilikle ilgili problem yok mu? Evet T\u00fcrkiye\u2019de Vahabilikle ilgili de problem var. Ke\u015fke getirseydim\u2026 Hac\u0131 Bayram\u2019da camide da\u011f\u0131t\u0131lan bir kitap\u2026 Bu Selefiye \u00e7izgisinde olu\u015fan Cekfir diye bir grup vard\u0131r. Onlar\u0131n grubuna ait bir kitap, Hac\u0131 Bayram Camii\u2019nde insanlara da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve tesad\u00fcfen ben de birisinin elinde g\u00f6rd\u00fcm. Bakt\u0131m, dedim ki bunu bana bir ver bakal\u0131m, bu g\u00fczel bir \u015feymi\u015f. Ald\u0131m, bir okudum, \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m kald\u0131m.<\/p>\n Yani T\u00fcrkiye\u2019de art\u0131k daha \u00f6nce \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda var olan mesela M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler te\u015fkilat\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de bir \u015fubesi yoktu. Daha \u00f6nce var olan Pakistanl\u0131 \u00f6rg\u00fctlerin Cemaat-i \u0130slami\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de bir \u015fubesi yoktu. Yani T\u00fcrkiye\u2019nin yeti\u015ftirdi\u011fi cemaat, tarikat ve benzeri yap\u0131lar T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc yap\u0131lard\u0131, ama \u015fimdi bu yap\u0131lar art\u0131k bir yandan d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131 bu yap\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131, olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Di\u011fer taraftan da T\u00fcrkiye\u2019deki yap\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karken d\u0131\u015far\u0131da var olan yap\u0131lanmalar Cemaat-i \u0130slami gibi benzeri yap\u0131lanmalar, hatta hatta ad\u0131ndan s\u00f6z ettim Ahmediyye cemaati gibi yap\u0131lanmalar T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flad\u0131lar. \u0130lgin\u00e7 bir \u00f6rnek, Eyl\u00fcl ay\u0131ndayd\u0131, \u00c7orum \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi\u2019nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f dersi i\u00e7in dekan davet etti, gittim. Orada kokteyl gibi bir \u015fey verdiler, ayak\u00fcst\u00fc sohbet ederken bir \u00f6\u011frenci geldi yan\u0131ma, hocam dedi ben Ahmediyye cemaatindenim, e\u015fim Ahmed\u00ee. \u00c7orum\u2019da kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan bir tablo ve bir \u00f6\u011frendim ki \u00c7orum\u2019da bile Ahmediyye\u2019nin yirmi kadar \u00fcyesi varm\u0131\u015f, yani art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019de bu cemaatler \u00f6rg\u00fctleniyor. Avrupa Birli\u011fiyle alakal\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6rt sene \u00f6nce yap\u0131lan mevzuat de\u011fi\u015fiklikleri do\u011frultusunda sivil toplum \u00f6rg\u00fct\u00fc niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan t\u00fcm olu\u015fumlar T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6rg\u00fctlenebiliyor. Yani sadece M\u00fcsl\u00fcman Ahmediyye cemaati de\u011fil, di\u011fer olu\u015fumlar da T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu anda \u00f6rg\u00fctl\u00fc. Bu y\u00fczden Selefiyye ciddi bir problem, Vahhabilik de bundan sonraki s\u00fcre\u00e7te olacak.<\/p>\n Ama hemen yeri gelmi\u015fken Vahhabilik-Selefiyye irtibat\u0131n\u0131 birka\u00e7 c\u00fcmleyle anlatay\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bundan sonraki T\u00fcrkiye\u2019yi de ilgilendiren mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan taraflardan birisinin ad\u0131 s\u0131kl\u0131kla Selefiyye olarak \u00e7\u0131kacak kar\u015f\u0131m\u0131za ve bunu kehanet olarak s\u00f6ylemiyorum yani elimde bununla alakal\u0131 veriler var. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda \u015eiilik-S\u00fcnnilik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131cak olarak Suriye\u2019de Selefilik-\u015eiilik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 h\u00e2linde var, ama pek \u00e7ok yerde de internet ortam\u0131na bak\u0131n direkt Selefilik-\u015eiilik \u00fczerinden bu \u00e7at\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Peki, o zaman bu T\u00fcrkiye\u2019yi de ilgilendirecekse o zaman biraz Selefilik\u2019ten s\u00f6z etmemiz gerekecek. Nedir Selefilik? 1) Baz\u0131 yanl\u0131\u015flar\u0131 \u00f6ncelikle d\u00fczelteyim: Selefilik, Hanefilik gibi, Maturidilik gibi, E\u015farilik gibi bir mezhep de\u011fildir, \u00f6nce bunu g\u00f6relim. Zaten Selefiyelik ile ilgili sorunlar buradan kaynaklanmaktad\u0131r. Selefilik ne f\u0131kh\u00ee bir mezheptir ne siy\u00e2s\u00ee ve itik\u00e2d\u00ee bir mezheptir. Selefilik bir mezhep de\u011fildir. Peki, Selefilik nedir? Selefilere sorarsan\u0131z Selefilik peygamberden sonraki sahabenin, tabiinin, teme\u00fcd tabiinin din anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Yani halef selef, peygamberden sonra gelen ilk \u00fc\u00e7 as\u0131r Selefiye\u2019ye g\u00f6re Selef\u2019in asr\u0131d\u0131r ve \u0130slam\u2019\u0131n en ideal tatbikat\u0131n\u0131n oldu\u011fu as\u0131rd\u0131r. Ahmed ibn Hanbel\u2019in din tan\u0131m\u0131 asl\u0131nda buna uygundur. Dini Kur\u2019an, S\u00fcnnet, Sahabenin tabiinin, Teme\u00fcd tabiinin icraat\u0131 ve icma\u0131 olarak alg\u0131lar. Yani din b\u00f6yle bir \u015feydir. Ama Ahmed ibn Hanbel Selefi de\u011fildir. Ahmed ibn Hanbel\u2019in sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Selefiyye diye bir mezhep yoktur.<\/p>\n Selefiler ba\u015fka olu\u015fumlar gibi kendilerini en sahih, en otantik olu\u015fum olarak g\u00f6sterebilmek i\u00e7in tarihi kendilerine g\u00f6re yeniden in\u015fa ederler. Selefilik mezhep de\u011fildir, tarikat de\u011fildir, peki nedir Selefilik? Bir zihniyettir. Zihniyet olarak alg\u0131larsan\u0131z -tarih\u00e7esini biraz sonra s\u00f6yleyece\u011fim- ge\u00e7mi\u015fte Selefilik ile paralellik arz eden zihniyet yap\u0131lar\u0131na rastlayabilirsiniz. Ama hi\u00e7bir zaman Ahmed ibn Hanbel Selefi de\u011fildir onun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Selefiyye diye bir mezhep yoktur. Selefiyelik ile ilgili yap\u0131lan yanl\u0131\u015flardan birisi, Selefilik\u2019i mezhep olarak g\u00f6sterip Ahmed ibn Hanbel ve Hanbeli zihniyeti E\u015fari\u2019den daha \u00e7ok biraz da \u015eafii zihniyetin baz\u0131 par\u00e7alar\u0131n\u0131 bununla birle\u015ftirmektir. Buna diyorlar ki Selefilik\u2019in b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde icmal d\u00f6nemi olarak ifadelendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar bunu, kanaat\u0131mca do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m de\u011fil.<\/p>\n \u0130kinci bir iddia var burada, daha do\u011frusu Selefilik\u2019e tarih icat edenler bu tarihi d\u00f6rt a\u015famal\u0131 bir tarih olarak alg\u0131l\u0131yorlar 1) \u0130cmal d\u00f6nemi: Bu, \u0130bn-i Teymiyye \u00f6ncesi d\u00f6nem. 2) Tafsil d\u00f6nemi: \u0130bn Teymiyye ile birlikte ba\u015flayan d\u00f6nem. 3) Vahhabilik d\u00f6nemi. 4) Yeni Selefilik d\u00f6nemi diye ay\u0131r\u0131yorlar. Asl\u0131nda burada bu ayr\u0131m\u0131n \u0130bn Teymiyye d\u00e2hil mezhep gibi alg\u0131lanmas\u0131 yanl\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131d\u0131r. \u015eimdi Vahhabilik\u2019in Selefilik ile irtibat\u0131n\u0131 ortaya koydu\u011fumuzda niye b\u00f6yle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 daha kolay anla\u015f\u0131labilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Vahhabilik, Vahhabi ad\u0131 Vahhabiler\u2019e kendileri taraf\u0131ndan verilmi\u015f bir ad de\u011fildir. Onlar\u0131n kendilerine verdi\u011fi isim Muvahhidun ismidir, Allah\u2019\u0131 birleyenler tevhit\u00e7iler ismidir muvahhidun ismi. \u0130bn Abdulvehab\u2019dan dolay\u0131 kurucusundan dolay\u0131 daha \u00e7ok Osmanl\u0131 m\u00fcellifleri Vahhabilik ad\u0131n\u0131 onlara yak\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Ey\u00fcp Sabri Pa\u015fa gibi, baz\u0131 Osmanl\u0131 alimleri, hatta Ahmed Cevdet Pa\u015fa gibi alimler Vahhabilik\u2019i Haricilik ile irtibatland\u0131r\u0131rlar. Vahhabiler kendilerine y\u00f6nelik bu olumsuz imajdan s\u0131yr\u0131labilmek i\u00e7in Vahhabilik yerine Muvahhidun ad\u0131n\u0131, ama daha sonraki d\u00f6nemde de Selefiyye ad\u0131n\u0131 tercih etmi\u015flerdir.<\/p>\n Yani Selefilik bug\u00fcnk\u00fc anlamda bile Vahhabilik\u2019in bir ba\u015fka ismi olarak kar\u015f\u0131m\u0131zdad\u0131r ancak bu Selefilik\u2019in Vahhabilik\u2019e de isim olmas\u0131 ya da Vahhabilerin se\u00e7mesi Selefilik\u2019i Vahhabilik ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirmeyi gerektirmez, Selefilik\u2019i Vahhabilik ile \u00f6zde\u015fle\u015ftiremeyiz. Ne vard\u0131r, \u015fimdi s\u00fcreci g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: Vahhabiler kendilerini Selefilik ile ilgili bir tarih in\u015fa etme s\u00fcrecine gidiyorlar ancak bu zihniyetin baz\u0131 ortak \u00f6zellikleri vard\u0131r. Bu \u00f6zelliklerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda: Bu zihniyet \u0130slam\u2019\u0131n \u00fc\u00e7 asr\u0131n\u0131 idealize eden bir zihniyettir. Bu zihniyet gelene\u011fi kutsalla\u015ft\u0131ran din\u00ee gelenekte arayan bir zihniyettir. Bu zihniyet akl\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan bir zihniyettir. Temel karakteristikleri bunlard\u0131r.<\/p>\n Selefiyye daha sonraki s\u00fcre\u00e7te d\u00f6rt farkl\u0131 grup olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Cihad\u00ee Selefiyyelik. Vahhabiler taraf\u0131ndan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00f6zellikle Ruslar\u0131n i\u015fgali d\u00f6neminde Afganistan\u2019da, i\u015fte oradaki el-Kaide olarak ortaya \u00e7\u0131kan, daha sonra Taliban\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015fen olu\u015fum bu Cihad\u00ee Selefiyeliktir. Bu do\u011frudan Suudlar taraf\u0131ndan finanse edilmi\u015ftir ve en k\u00f6t\u00fc taraf\u0131n\u0131 s\u00f6yleyeyim size, o d\u00f6nemde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinden, T\u00fcrkiye\u2019den okumak amac\u0131yla Suudi Arabistan\u2019a giden, Suriye\u2019ye giden, ba\u015fka yere giden, onlarca de\u011fil y\u00fczlerce M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7 Afganistan\u2019a y\u00f6nlendirilmi\u015ftir bu Cihad\u00ee Selefilikle maalesef orada heder edilmi\u015ftir, harcanm\u0131\u015ft\u0131r, \u015fehit edilmi\u015ftir. Bu az buz bir rakam de\u011fil ve hakikaten \u00e7ok ciddi bir problemdir o noktada. \u015eimdi bu Cihad\u00ee Selefilik olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Ba\u015fka, ilm\u00ee Selefilik dedi\u011fimiz bir ba\u015fka boyut vard\u0131r. \u015eimdi bir de ilgin\u00e7 olan nokta bunlar devam ederken bu Arap Bahar\u0131 diye yanl\u0131\u015f tarzda isimlendirilen hareketlerin ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde daha \u00f6nce b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Cihadiyye, ilm\u00ee Selefilik olarak ortaya \u00e7\u0131kan ama Selefilik\u2019in genel duru\u015funda siyaset d\u0131\u015f\u0131 bir tav\u0131r geli\u015ftiren gruplar bu Arap Bahar\u0131\u2019yla birlikte siyasile\u015fmi\u015flerdir. \u0130\u015fte M\u0131s\u0131r\u2019da %25\u2019ten fazla oy alarak ikinci parti olanlar Selefilerdir. Bu da \u00e7ok enteresand\u0131r yani daha \u00f6nce siyasete uzak duran, siyaseti din d\u0131\u015f\u0131 alg\u0131layan Selefiye anlay\u0131\u015f yeni bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr bunun ad\u0131 da siyasi Selefiliktir.<\/p>\n \u015eimdi bu olu\u015fum bi\u00e7iminin peki M\u0131s\u0131r\u2019daki \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslimin ile alakas\u0131 var m\u0131? Asl\u0131nda \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslimin hareketi bu Selefi \u00e7izginin i\u00e7inde kendine yer bulan bir harekettir. Vahhabilik\u2019ten belli noktalarda ayr\u0131l\u0131r. Vahhabilik\u2019teki zihniyette mesela tarikat d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, tekke t\u00fcrbe d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, bilat ad\u0131 alt\u0131nda tarih d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karken, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler biraz daha kucaklay\u0131c\u0131 bir tarzda onlarla aralar\u0131na biraz mesafe koyarlar, fazla de\u011fil. Bu mesafe tasavvufa s\u0131cak bakma noktas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. Burada s\u00f6ylemek istedi\u011fim husus, \u00f6z\u00fc itibariyle Selefilik bir zihniyettir. Ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? Selefiyye dedi\u011fimiz yap\u0131lanma bi\u00e7iminin sosyolojik olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 -her ne kadar kavram \u0130bn Teymiyye taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131yor olsa da- Vahhabilik ile birliktedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Vahhabilik olu\u015ftuktan sonra \u0130bn Teymiyye\u2019nin fikirleri, Vahhabi zihniyeti \u015fekillendirmi\u015ftir ve \u0130bn Teymiyye\u2019den Vahhabilik\u2019e uzanan organik ba\u011f yoktur. Ancak Vahhabiler bir kanca atarak \u0130bn Teymiyye ile kendilerini irtibatland\u0131r\u0131rlar ve b\u00f6ylece Selefiyye kavram\u0131 t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlarda var olan bir \u00f6zlemle b\u00fct\u00fcnle\u015fir. Nedir bu \u00f6zlem? T\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlarda var olan bir Asr-\u0131 Saadet \u00f6zlemi vard\u0131r. T\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlarda var olan bir erken d\u00f6nem idealizasyonu vard\u0131r ve \u0130slam\u2019\u0131n erken d\u00f6nemde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, hatta peygambere hadisler s\u00f6yletiriz \u201cbenim \u00fcmmetimin en hay\u0131rl\u0131s\u0131 beni g\u00f6renlerdir, sonra beni g\u00f6renleri g\u00f6renlerdir, beni g\u00f6renleri g\u00f6renleri g\u00f6renleri g\u00f6renlerdir\u201d, bize bir \u015fey kalmad\u0131. Peygamberin b\u00f6yle bir \u015feyi s\u00f6ylemesi, bak\u0131n iki \u015feyi l\u00fctfen birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmayal\u0131m: 1- Sahabe Kur\u2019an\u2019da \u00f6v\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr do\u011frudur. Hangi sebeple? \u0130slam\u2019a hizmetlerinden dolay\u0131. 2- Sahabenin i\u00e7inde de bir hayli g\u00fcnahk\u00e2r insan vard\u0131r, zina eden de vard\u0131r, h\u0131rs\u0131zl\u0131k eden de vard\u0131r, daha ilginci Kur\u2019an\u2019a intikal eden bizim sahabe g\u00f6z\u00fcyle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z Kur\u2019an\u2019\u0131n m\u00fcnaf\u0131klar dedi\u011fi insanlar da vard\u0131r.<\/p>\n Ger\u00e7ekten de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 \u00e7ok ciddi problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hemen her yerinde mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 var ve fiilen ya\u015fan\u0131yor \u00f6yle ya da b\u00f6yle. T\u00fcrkiye\u2019de mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr yok. Bana bir gazeteci sormu\u015ftu \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla ilgili ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz diye bir son c\u00fcmle olarak bir ifade kullanm\u0131\u015ft\u0131m: \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda umar\u0131m bundan sonra ileri d\u00fczeye gitmez yani S\u00fcnni-\u015eii \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez, ama mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilecek tek \u00fclke T\u00fcrkiye\u2019dir, evet bu benim samimi kanaat\u0131md\u0131r. Niye bunu s\u00f6yl\u00fcyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc mezheplerin din olmad\u0131\u011f\u0131, yani \u015fu konu\u015fmay\u0131 sadece T\u00fcrkiye\u2019de yapabilirsiniz, yani \u015furada yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmay\u0131 samimi s\u00f6yl\u00fcyorum sadece T\u00fcrkiye\u2019de yapabilirsiniz, ba\u015fka yerde bu konu\u015fmay\u0131 yapamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n Ben \u0130ran\u2019da be\u015f alt\u0131 sene \u00f6nceydi uluslararas\u0131 toplant\u0131da bir tebli\u011f sundum. Tebli\u011fimin konusu Kerbela\u2019y\u0131 do\u011fru okumakt\u0131, tebli\u011fe ba\u015flarken konuya girerken dedim ki mezhepler be\u015feri olu\u015fumlard\u0131r, S\u00fcnnilik be\u015feri olu\u015fumdur. Tarih\u00e7esinden anlatt\u0131m. \u015eiilik de be\u015feri olu\u015fumdur dedim; i\u015f farkl\u0131la\u015ft\u0131, susturun bu adam\u0131 demeye ba\u015flad\u0131lar bana. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de bizim i\u00e7inden geldi\u011fimiz gelenek, bizim din anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve bana g\u00f6re Maturidilik\u2019in sadece ad\u0131 bile kalm\u0131\u015f olsa Maturidi yap\u0131lanma mezhebi din gibi alg\u0131lamay\u0131 biraz zorla\u015ft\u0131r\u0131yor, yani insanlara do\u011fruyu s\u00f6yledi\u011finizde insanlar mezhebin din olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biraz daha rahat anlayabiliyorlar, bunu \u00f6nemsiyorum i\u015fin do\u011frusunu isterseniz.<\/p>\n \u0130kincisi, T\u00fcrkiye\u2019de biz her ne kadar \u015fu anda bize sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 avantajlar\u0131n fark\u0131nda olmasak da laikli\u011fin cumhuriyetin ve demokrasinin nimetini ya\u015f\u0131yoruz, a\u00e7\u0131k konu\u015fal\u0131m. Bu benim samimi kanaat\u0131m, yani c\u00fcmlelerimin e\u011fer ne anlama geldi\u011fini daha iyi anlamak istiyorsan\u0131z web sayfamda \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Ya\u015fanan Laiklikle \u0130lgili Gerilim\u201d diye bir makalem olacak san\u0131yorum, din-laiklik ili\u015fkisi yani burada bu s\u00f6yledi\u011fimi temelleriyle gerek\u00e7eleriyle yazd\u0131m \u00e7ok net bir \u015fekilde. Bizim ne \u0130slam\u2019dan vazge\u00e7memiz m\u00fcmk\u00fcn ne laiklikten demokrasiden vazge\u00e7memiz m\u00fcmk\u00fcn. Asl\u0131nda \u0130slam\u2019\u0131 biraz bilirsek, biraz Maturidi gelene\u011fin az\u0131c\u0131k fark\u0131nda olabilirsek, \u0130slam\u2019da bat\u0131 kafas\u0131ndan \u00f6nce laikli\u011fin k\u00f6klerinin M\u00fcsl\u00fcman gelenekte yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. \u015eaka etmiyorum, emin olun e\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birikimi olmasayd\u0131, samimi kanaat\u0131m, bat\u0131da laiklikle sek\u00fclerle\u015fmeyle ilgili bu s\u00fcre\u00e7ler belki bin sene sonra olurdu. Bu s\u00f6yledi\u011fim \u00e7ok net, yani biraz iddia kokuyor, ama ben End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fc okuyarak bu sonuca ula\u015ft\u0131m. Hatta daha ba\u015fka bir okuma tarz\u0131m da var. E\u011fer bat\u0131 kafas\u0131nda biraz rasyonel damarlar varsa tarihin k\u00f6klerine gidin ve l\u00fctfen Paris\u2019e kadar uzanan Atilla\u2019y\u0131 ve T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn o b\u00f6lgedeki etkilerini biraz hat\u0131rlay\u0131n, bunlar\u0131 bug\u00fcn s\u00f6ylemek biraz tuhaf ama yani bunlar\u0131 hat\u0131rlamakta fayda var. Onun i\u00e7in c\u00fcmlemin i\u00e7i dolu. Biz t\u00fcm \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebiliriz. Bunun olabilmesi i\u00e7in bizim din konusunda bilgi sahibi olmam\u0131z birinci zorunluluk. Mezhebin din olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir insan\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 i\u00e7in herhangi bir mezhebe me\u015frebe ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 gerekmedi\u011fini bilebilirsek, dinin ayr\u0131 bir \u015fey siyasetin ayr\u0131 bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrsek ve daha \u00f6nemli bir nokta tarihteki b\u00fct\u00fcn mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n arka plan\u0131nda iktidar kavgas\u0131 oldu\u011funu bilirsek biz bu sorunu \u00e7\u00f6zeriz. Bak\u0131n laiklikle irtibat\u0131 g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc, biz bu sorunu ancak o zaman \u00e7\u00f6zeriz. Bunun i\u00e7in de bu s\u00f6yledi\u011fim c\u00fcmle ile ilgili hakikaten ge\u00e7mi\u015fe gitti\u011finizde \u00f6rnekleri \u00e7ok rahatl\u0131kla g\u00f6rebilirsiniz, i\u00e7ini doldurabilirsiniz.<\/p>\n Tarihte mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fanmam\u0131\u015f m\u0131, ya\u015fanm\u0131\u015f. Mesela b\u00f6yle dedi\u011fim zaman hep deniliyor ki efendim Hanefiler ile \u015eafiiler hi\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015f m\u0131? Evet \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015f. Siz biliyor musunuz Mutezile dedi\u011fimiz mezhebin en \u00f6nemli ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n Hanef\u00eeler oldu\u011funu ve Mutezile\u2019nin di\u011fer mezheplerle \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131? Bunlar\u0131 biz biliyoruz. Hanbelilik\u2019in Mutezile ile \u00e7at\u0131\u015fmadan sonra egemen oldu\u011funu biliyor musunuz? Neler neler yani, o tarih\u00ee arka plana girersem \u00e7ok fazla \u015fey s\u00f6ylemek zorunda kal\u0131r\u0131m, sabr\u0131n\u0131z\u0131 da \u00e7ok zorlamak istemiyorum.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak diyorum ki, \u015fu anda en ciddi problem \u015eiilik-S\u00fcnnilik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r ve bu Araplar\u0131n meselesi de\u011fildir, Farslar\u0131n meselesi de\u011fildir. Bu, kendini T\u00fcrk hisseden insanlar\u0131n bana g\u00f6re birinci derecede meselesidir. Meseleye bir buradan bakmam\u0131z gerekiyor. \u0130ki, \u0130slam a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n her yerinde oluk oluk kan ak\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcmanlar petrol\u00fcn \u00fczerinde oturuyorlar, ama a\u00e7l\u0131\u011f\u0131ndan kaba tabirle nefesi kokuyor M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, her taraf b\u00f6yle. Bak\u0131n bilimde var m\u0131y\u0131z, yokuz; sanatta var m\u0131y\u0131z, yokuz; sporda var m\u0131y\u0131z, yokuz.<\/p>\n Be\u015feri yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fc\u00e7 \u00f6nemli zirvesi vard\u0131r: Bilim, sanat ve spor. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnde yoksan\u0131z siz yoksunuz demektir, ama insanl\u0131\u011f\u0131n bize ihtiyac\u0131 var, insanl\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye ihtiyac\u0131 var, insanl\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrklere ihtiyac\u0131 var. E\u011fer biz de \u00f6zne olabileceksek, T\u00fcrkiye\u2019nin kaderinin \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kaderi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini bilmek zorunday\u0131z. E\u011fer \u00f6zne olmak gibi bir niyetimiz varsa o zaman yapmam\u0131z gereken ilk i\u015f, tekrar akl\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek, akl\u0131 etkin kullanman\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olman\u0131n bize y\u00fckledi\u011fi bir sorumluluk oldu\u011funun fark\u0131na varmak. Hemen akabinde yarat\u0131c\u0131 yetilerimizi etkin k\u0131lmak. Bu da ge\u00e7mi\u015fi do\u011fru anlamakla m\u00fcmk\u00fcn, ge\u00e7mi\u015fi iyi anlarsak mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sebebinin siyaset oldu\u011funu, iktidar hissi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrsek o zaman dinin siyas\u00ee ihtiraslar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmamas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6rebilir ve bu insanlara anlatabiliriz. Bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn, din siyas\u00eelerin elinde oyuncak olmaktan \u00e7\u0131kar, din de \u00f6zg\u00fcrle\u015fir M\u00fcsl\u00fcman insan da \u00f6zg\u00fcrle\u015fir ve M\u00fcsl\u00fcman insan \u00f6zne olma yolunda ciddi bir mesafe kat eder. Ama bunun i\u00e7in de akl\u0131n ke\u015ffedilmesi, bilginin bilimin \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve din-siyaset ili\u015fkisinin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gerekir. \u0130slam dini, siyasi meseleleri insana b\u0131rakan bir dindir. Bunu anlarsak mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 minimize ederiz. E\u011fer hamakata yani en derin ahmakl\u0131\u011fa batmam\u0131\u015f isek… Te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n Mezhepler din\u00ee olu\u015fumlar de\u011fil, be\u015feri olu\u015fumlard\u0131r. Mezhepler Tarihi uzman\u0131 Hasan Onat, mezhep ayr\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fczerinden siyasi h\u00e2kimiyet dev\u015firmeye kalkman\u0131n dine yap\u0131lm\u0131\u015f olan en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden biri oldu\u011funu anlat\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":47,"featured_media":1839,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,2,66],"tags":[],"yoast_head":"\n\u0130slam\u2019\u0131n \u0130nsanl\u0131\u011fa Arma\u011fan\u0131: Bilgi, Ak\u0131l, Bilim<\/h2>\n
Tarih Alg\u0131s\u0131 Farkl\u0131ysa Toplum \u00c7at\u0131\u015fmaya Yatk\u0131n Olur<\/h2>\n
Maturidi: Diyanet ayr\u0131d\u0131r, Siyaset ayr\u0131d\u0131r<\/h2>\n
Hazreti Muhammed\u2019den sonra kimseye vahiy gelemez<\/h2>\n
D\u00f6rt Hak Mezhep Ayr\u0131m\u0131 Din\u00ee De\u011fil Siyasi<\/h2>\n
Mezhep M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n \u00d6n \u015eart\u0131 De\u011fil<\/h2>\n
\u015eu anda mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fan\u0131yor mu?<\/h2>\n
Irak\u2019ta T\u00fcrkmen Varl\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n
\u015eii-S\u00fcnni ayr\u0131m\u0131 en \u00e7ok T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc etkiliyor<\/h2>\n
Pakistan\u2019daki mezhep ayr\u0131l\u0131klar\u0131<\/h2>\n
\u00dclkemizde d\u0131\u015f kaynakl\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmeler var<\/h2>\n
Selefilik \u2013 Vahhabilik \u2013 M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler Ba\u011flant\u0131lar\u0131<\/h2>\n
\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilecek tek \u00fclke T\u00fcrkiye\u2019dir<\/h2>\n
Bilimde, sanatta, sporda yoksan\u0131z \u201cYOKSUNUZ\u201d<\/h2>\n
<\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"