{"id":18436,"date":"2024-10-02T20:00:14","date_gmt":"2024-10-02T17:00:14","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=18436"},"modified":"2024-10-02T19:47:26","modified_gmt":"2024-10-02T16:47:26","slug":"turkiy%c9%99-qafqaz-v%c9%99-orta-doguda-yeni-siyasi-konfiqurasiyaya-imza-atmalidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turkiy%c9%99-qafqaz-v%c9%99-orta-doguda-yeni-siyasi-konfiqurasiyaya-imza-atmalidir\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259 Qafqaz v\u0259 Orta Do\u011fuda yeni siyasi konfiqurasiyaya imza atmal\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Amerikanin h\u0259r iki partiyas\u0131n\u0131n t\u0259msil olundu\u011fu m\u0259\u015fhur Helsinki Komissiyas\u0131 son hesabat\u0131nda bildirib ki, &#8220;Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar Rusiya il\u0259 &#8220;uzunm\u00fcdd\u0259tli&#8221; qar\u015f\u0131durmaya haz\u0131rla\u015fmal\u0131d\u0131r. Rusiya prezidenti Putinin siyasi s\u0259hn\u0259d\u0259n getm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Ukraynan\u0131n c\u0259bh\u0259d\u0259 Rusiyan\u0131 m\u0259\u011flub etm\u0259si bu qar\u015f\u0131durman\u0131 udmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vacibdir, Va\u015finqton Kiyevin qalib g\u0259lm\u0259sind\u0259n \u00f6tr\u00fc h\u0259r \u015feyi etm\u0259lidir. Rusiya qon\u015fular\u0131nda m\u00fcharib\u0259 apard\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131 i\u015f\u011fal etdiyi m\u00fcdd\u0259td\u0259 dinc v\u0259 sabit Rusiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir \u00fcmid olmayacaq&#8221; \u2013 komissiya hesabat\u0131nda bildirir.<\/p>\n<p>Putin Rusiyas\u0131n\u0131n inan\u0131lmaz bir s\u00fcr\u0259tl\u0259 v\u0259 ciddi haz\u0131rlanm\u0131\u015f proqram \u0259sas\u0131nda \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc izl\u0259m\u0259kd\u0259yik. T\u0259zyiql\u0259r h\u0259r g\u00fcn artan x\u0259tl\u0259 davam edir. H\u0259m iqtisadi, h\u0259m d\u0259 h\u0259rbi planda n\u0259f\u0259sliyi daral\u0131r. Lakin bu avtoritar \u015fovinist mahiyy\u0259tli rejimin n\u0259f\u0259si Qafqazda k\u0259sil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Bunu \u00f6zl\u0259ri d\u0259 yax\u015f\u0131 anlay\u0131rlar v\u0259 el\u0259 buna g\u00f6r\u0259dir ki, d\u00f6rd ildir Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin ba\u011flanmas\u0131na h\u0259r c\u00fcr mane olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n G\u00fcrc\u00fcstanda da sakit durmurlar v\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fccl\u0259ri il\u0259 oktyabr\u0131n 26-da ke\u00e7iril\u0259c\u0259k parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n avrointeqrasiya qar\u015f\u0131s\u0131n almaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259tta \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131 yaratma\u011f\u0131 bel\u0259 planlay\u0131rlar. Bunu art\u0131q &#8220;G\u00fcrc\u00fc Arzusu&#8221;-nun lideri Bidzina \u0130vani\u015fvilinin s\u0259rt v\u0259 radikal \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131ndan daha ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olur.<\/p>\n<p>Kreml b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc Qafqaz\u0131 itirm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ortaya qoyub. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 t\u0259sirind\u0259 tuta bilm\u0259si h\u0259m d\u0259 Erm\u0259nsitana t\u0259sir \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vacibdir. Erm\u0259nistan\u0131n Avropaya bu g\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 G\u00fcrc\u00fcstan \u00fcz\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n<p>\u00dcmidverici m\u0259qam is\u0259 odur ki, G\u00fcrc\u00fc xalq\u0131 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 Avropa ail\u0259sinin bir par\u00e7as\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Kremlin m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n Bidzina \u0130vani\u015fvilinin avtoritar mahiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 dir\u0259ni\u015f g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<h2><strong>B\u0131\u00e7aq s\u00fcm\u00fcy\u0259 dir\u0259nib<\/strong><\/h2>\n<p>Pa\u015finyana iki d\u0259f\u0259 s\u0259s ver\u0259n Erm\u0259nistan c\u0259miyy\u0259ti v\u0259 xalq\u0131 is\u0259 uzun y\u00fczillikl\u0259r boyu davam ed\u0259n x\u0259st\u0259 erm\u0259ni x\u00fclyas\u0131 il\u0259 vidala\u015fma\u011fa haz\u0131rd\u0131r, yet\u0259r ki, Rusiya b\u00f6lg\u0259d\u0259n getsin.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan ba\u015f naziri Pa\u015finyan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizin\u0259 n\u0259zar\u0259tin\u0259 icaz\u0259 verm\u0259y\u0259 raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259r\u0259k deyir ki:\u201cErm\u0259nistan\u0131n haradasa, hans\u0131sa s\u0259n\u0259dd\u0259 \u00f6z \u0259razisinin infrastrukturunun t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259min etm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q verdiyin\u0259 dair iddialar reall\u0131\u011f\u0131n t\u0259hrifidir. Bunlar h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirmir.&#8221;<\/p>\n<p>Q\u0131sacas\u0131 bu g\u00fcn Qafqaz he\u00e7 vaxt olmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r, el\u0259 ruslar\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, &#8220;\u043a\u0440\u0435\u043f\u043a\u0438\u0439 \u043e\u0440\u0435\u0448\u0435\u043a&#8221; (b\u0259rk ceviz) olub, Rusiyan\u0131n laxlayan di\u015fl\u0259rinin batmad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lg\u0259y\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>H\u0259r \u00fc\u00e7 Qafqaz \u00f6lk\u0259sinin xalqlar\u0131n\u0131 v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rini ideoloji planda ekspansionist Putin Rusiyas\u0131na qar\u015f\u0131 diri v\u0259 haz\u0131r tutmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p>Bol\u015fevikl\u0259rd\u0259n biz\u0259 miras qalm\u0131\u015f v\u0259 sovetin \u201cs\u0259rv\u0259ti\u201d say\u0131lan partokratiya, r\u00fc\u015fv\u0259txorluq, korrupsiya, yerlibazl\u0131q, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 \u015fidd\u0259t, t\u0259hqir, siyasi d\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck, avtoritarizm \u00e7irkab\u0131ndan birg\u0259 \u00e7\u0131xmal\u0131y\u0131q. Tarix ger\u00e7\u0259kliyin k\u00f6k\u00fcd\u00fcr. H\u0259r \u00f6lk\u0259nin bu g\u00fcn\u00fc v\u0259 sabah\u0131 d\u00fcn\u0259nind\u0259n g\u0259lir.<\/p>\n<p>G\u0259l\u0259c\u0259yimizin hara varaca\u011f\u0131n\u0131 t\u0259xmin etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcn\u0259nimizi d\u0259qiq bilm\u0259li, sabah\u0131m\u0131z\u0131 is\u0259 d\u00fczg\u00fcn g\u00f6rm\u0259liyik.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u0259nimizin ac\u0131 tablosunda is\u0259 olanlar budur: Rusiyan\u0131n Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal\u0131 v\u0259 buradak\u0131 xalqlar\u0131 bir-birin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n edib soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0259k, demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n uzaq tutmaq, S\u0130YAS\u018fT\u018f QARI\u015eMAMASINA, \u00d6Z TALEY\u0130N\u018f B\u0130GAN\u018f yana\u015fma\u011fa nail olmaq.<\/p>\n<p>Sabah\u0131m\u0131z\u0131n geosiyasi tablosu is\u0259 k\u0259sinlikl\u0259 Rusiyas\u0131z Qafqaz olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 \u0259sas faktorlardan biri T\u00fcrkiy\u0259nin Qafqazda s\u00f6z sahibi olmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 is\u0259 yeni siyasi konfiqurasiyan\u0131 d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259lidir, art\u0131q s\u0259rh\u0259dl\u0259rin ba\u011fl\u0131 qalmas\u0131 yeni situasiyada el\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir fayda vermir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 ayr\u0131ca m\u00fczakir\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qafqaz\u0131n t\u0259minat\u0131 NATO \u00f6lk\u0259si kimi regiona \u0259n yax\u0131n d\u00f6vl\u0259t olaraq T\u00fcrkiy\u0259nin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 C\u0259nubi Qafqaz \u00f6lk\u0259sinin d\u00fcnyaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 indi ancaq T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<h2><strong>N\u0259d\u0259n T\u00fcrkiy\u0259?<\/strong><\/h2>\n<p>Amerikan\u0131n 1991-ci ild\u0259 SSR\u0130 da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra x\u00fcsusi C\u0259nubi Qafqaz siyas\u0259ti m\u00f6vcuddur ki, bu siyas\u0259tin d\u0259 \u0259sas prioritetl\u0259rini ancaq NATO-da AB\u015e-\u0131n \u0259sas m\u00fctt\u0259fiqi oldu\u011fu v\u0259 el\u0259 NATO-nun \u015e\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini d\u0259 t\u0259min etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<h2><strong>N\u0259dir bu prioritetl\u0259r?<\/strong><\/h2>\n<ol>\n<li>C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u0130ranla s\u0259rh\u0259dd\u0259 olmas\u0131. Sanksiyalar m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 bo\u011fulan \u0130ran\u0131n h\u0259m iqtisadi, h\u0259m n\u0259qliyyat-kommunikasiya, h\u0259m d\u0259 n\u00fcv\u0259 materiallar\u0131n\u0131n da\u015f\u0131nmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan t\u0259k yolu C\u0259nubi Qafqazdan ke\u00e7ir. Bu bax\u0131mdan h\u0259min yola n\u0259zar\u0259t AB\u015e \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mlidir.<\/li>\n<li>AB\u015e \u0259sg\u0259rl\u0259ri. \u018ffqan\u0131standan ayr\u0131ld\u0131qdan sonra amerikan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri yenid\u0259n Orta Asiya v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 h\u0259rbi baza yerl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn variantlar axtar\u0131r. Qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n variantlar Orta Asiya v\u0259 Fars k\u00f6rf\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259ridir. Bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259nin t\u0259k yolu is\u0259 C\u0259nubi Qafqazd\u0131r.<\/li>\n<li>Pentaqon \u018ffqan\u0131standan \u00e7\u0131xark\u0259n h\u0259rbi y\u00fckl\u0259rin da\u015f\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u018ffqan\u0131stan-T\u00fcrkm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan-G\u00fcrc\u00fcstan &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 tranzit x\u0259ttin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdiyini b\u0259yan etdi. \u00c7\u00fcnki Rusiya v\u0259 \u00c7inin \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda strateji r\u0259qibl\u0259rinin h\u0259rbi baza yaratmas\u0131na h\u0259r v\u0259chl\u0259 \u0259ng\u0259l t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015facaqlar\u0131 g\u00fcn kimi ayd\u0131nd\u0131r.<\/li>\n<li>C\u0259nubi Qafqaz Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Bu region h\u0259m enerji m\u0259nb\u0259yidir, h\u0259m d\u0259 Orta Asiyadan enerji d\u0259hlizidir. Bu enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131nda Avropaya da\u015f\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259k yol T\u00fcrkiy\u0259dir.<\/li>\n<li>Son onillikd\u0259 r\u0259smi Pekin Avropaya n\u0259qliyyat yollar\u0131 \u00e7\u0259kir. Bu yollardan biri Qazax\u0131standan &#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n Az\u0259rbaycana, G\u00fcrc\u00fcstan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Avropaya uzan\u0131r. Az\u0259rbaycanla materik hiss\u0259si olan Nax\u00e7\u0131van aras\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n d\u0259hliz r\u0259smi Pekin\u0259 C\u0259nubi Qafqazdan Avropaya daha bir mar\u015frut da \u0259lav\u0259 ed\u0259c\u0259k, bundan \u0259lav\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259c\u0259k.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Sadalananlar g\u00f6st\u0259rir ki, AB\u015e v\u0259 Avropa h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n C\u0259nubi Qafqazda T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fctt\u0259fiqliyin\u0259 m\u00f6htacd\u0131rlar. H\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin b\u00f6lg\u0259d\u0259 m\u00f6vcudlu\u011fundan narahat olsalarda ba\u015fqa yollar\u0131 yoxdur.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn \u0259n aktual m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259sas memar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 olan yeni bir Qafqaz\u0131n in\u015fa olunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qafqazla b\u0259rab\u0259r eyni anda Ortado\u011fuda da sava\u015f\u0131 durdurma v\u0259 bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaq g\u00fcc\u00fc T\u00fcrkiy\u0259d\u0259dir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 PKK v\u0259 PYD-y\u0259 qar\u015f\u0131 yeni anti-terror \u0259m\u0259liyatlar\u0131 apar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qafqazla b\u0259rab\u0259r eyni anda Ortado\u011fuda da sava\u015f\u0131 durdurma v\u0259 bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaq g\u00fcc\u00fc T\u00fcrkiy\u0259d\u0259dir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 PKK v\u0259 PYD-y\u0259 qar\u015f\u0131 yeni anti-terror \u0259m\u0259liyatlar\u0131 apar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":202,"featured_media":18441,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[2960,760,631,169,432,1328,187],"coauthors":[2841],"class_list":["post-18436","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-anar-esedli","tag-kafkasya","tag-ortadogu","tag-pkk-pyd","tag-siyaset","tag-teror","tag-turkiye"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/202"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18436"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18442,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18436\/revisions\/18442"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18441"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18436"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}