{"id":18474,"date":"2024-10-19T00:00:00","date_gmt":"2024-10-19T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=18474&#038;preview=true&#038;preview_id=18474"},"modified":"2024-10-19T15:16:49","modified_gmt":"2024-10-19T12:16:49","slug":"bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/","title":{"rendered":"Bilim ve sanat adam\u0131 Prof. Dr. Hudu Memmedov\u00a0"},"content":{"rendered":"<h2><em>Bir Hudu Muellim vard\u0131<\/em><\/h2>\n<p><em>Cumartesi toplant\u0131lar\u0131n\u0131n birind\u0259 Sovet d\u00f6neminin sonlar\u0131na do\u011fru Azerbaycan\u2019da milli fikrin geli\u015fmesinde b\u00fcy\u00fck rol\u00fc olan Prof. Dr. Hudu Memmedov\u2019dan k\u0131saca bahsetti\u011fimde Ahmet Bican Hoca bu \u015fahsiyet T\u00fcrkiye\u2019de iyi bilinmiyor. Milli \u015fair Bahtiyar Vahapzade, Prof. Dr. Nureddin Rza yeterince de olmasa bilinen fikir adamlar\u0131d\u0131r. Halbuki bu \u00fc\u00e7l\u00fcde Hudu Muellim\u2019in \u00f6zel yeri vard\u0131. Bir makale yazarm\u0131s\u0131n, dedi.<\/em><\/p>\n<p><em>Heman toplant\u0131da Xudu Memmedov hakk\u0131nda baz\u0131 hat\u0131ralar\u0131m\u0131 dile getirmi\u015ftim. Akademinin gen\u00e7 elemanlar\u0131 olarak biz buradaki fakir yemekhaneye enerdik. Belki Hudu Muelim\/Hoca yine gelir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck. \u015eans\u0131m\u0131z yaver giderse belki konu\u015ftururuz diye hayal kurard\u0131k. \u0130ki anlaml\u0131 fikrini hi\u00e7 zaman unutmayaca\u011f\u0131m. Yemek almak i\u00e7in s\u0131raday\u0131z. Hudu Muellim ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u2018kolbasa \u00e7\u00f6reyi\u2019 (sucuk-ekme\u011fi) g\u00f6r\u00fcp ac\u0131-ac\u0131 \u2018kolbasa \u00e7\u00f6rekle elm olar? \u201d ded\u0131. Sovyet d\u00f6neminin sonlar\u0131ndaki fakirli\u011fe ve d\u00fczensizli\u011fe Hudu Muellim\u2019in tan\u0131mlamas\u0131 buydu.<\/em><\/p>\n<p><em>Bir defas\u0131nda da Hudu Muellimi konu\u015fturuyoruz: Londra\u2019ya, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerine konferanslara gidiyorsunuz, \u015fimdi yollar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, neden T\u00fcrkiye\u2019ye gitmiyorsunuz? T\u00fcrk\u00e7\u00fc bir \u015fahs\u0131n fevkalade derin fikri: \u201cBen tasavvurumda g\u00fczel bir T\u00fcrkiye kurmu\u015fumdur. Korkar\u0131m, ora gidenden sonra bu tasavvur da\u011f\u0131la.\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>Hudu Muellim 1988\u2019in ekiminde Halk Cephesi\u2019nin ilk toplant\u0131s\u0131nda g\u00f6zlenmedik \u015f\u00fcpheli bir \u015fekilde hayat\u0131n\u0131 kaybetti. S\u0131ca\u011f\u0131-s\u0131ca\u011f\u0131na ne kadar b\u00fcy\u00fck kay\u0131p oldu\u011funu idrak etmemi\u015fdik. Y\u0131llar ge\u00e7enden sonra, \u2018O me\u015fum itgi (kay\u0131p) olmasayd\u0131, belki Azerbaycan \u015fimdi ba\u015fqa durumda olurdu\u2019 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>Rahmetlik Eb\u00fclfez El\u00e7ibey, Hudu Memmedov hakk\u0131nda bir makale yaz\u0131bm\u0131\u015f. Yay\u0131mlanmay\u0131p. Elyaz\u0131s\u0131n\u0131 bulamad\u0131k.<\/em><\/p>\n<p><em>Mill\u00ee fikrin ve mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n sembolik \u015fahsiyetlerinden olan Prof. Dr. Hudu Memmedov hakk\u0131nda bir makale-hat\u0131ran\u0131 dikkatlerinize sunar\u0131z. Hudu Muellim\u2019in \u00f6\u011frencisi Kafkas \u00dcniversitesi profes\u00f6r\u00fc Hacali Necefo\u011flu\u2019nun izniyle yay\u0131mlan\u0131yor.\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Nesib Nesibli<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-18479\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1000159546.jpg\" alt=\"\" width=\"209\" height=\"241\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1000159546.jpg 209w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1000159546-130x150.jpg 130w\" sizes=\"(max-width: 209px) 100vw, 209px\" \/><\/p>\n<p><strong>Hacali Necefo\u011flu<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">*<\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00d6z\u00fcmle, \u00f6zgeyle yah\u015f\u0131 ba\u015farr\u0131m,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Arzumun ard\u0131nca y\u0131llar a\u015far\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Beni altm\u0131\u015f\u0131mla tebrik eden dost,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Koysalar doksan da, y\u00fcz de ya\u015far\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>A\u015fk\u0131na bor\u00e7ludur analar bizi,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Onlara an verip, an alar bizi.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Gelin unutmayak biz bu anlar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Belki insan gibi analar bizi.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Hudu Memmedov<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Hayattayken hakk\u0131nda efsaneler s\u00f6ylenen, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftikten sonra bele bu efsanelerin aras\u0131 ard\u0131 kesilmeyen, arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u201cS\u0131rr-\u0131 H\u00fcda\u201d adland\u0131rd\u0131klar\u0131, yaln\u0131z talebelerinin de\u011fil, t\u00fcm Azerbaycan\u2019\u0131n \u201cHudu Muallim\u201di olan rahmetli hocam Prof. Dr. Hudu Memmedov\u2019u sekseninci do\u011fum y\u0131l\u0131nda hasretle an\u0131yor ve ar\u0131yoruz. 19 y\u0131l \u00f6nce, kendi deyimi ile, \u201csevenlerinin d\u00fcnyas\u0131na beklenilmeden geldi\u011fi gibi, beklenilmeden de gitti\u201d. O zamandan bu yana Hudu Muallim hakk\u0131nda Azerbaycan\u2019da \u00e7ok yaz\u0131lar: \u015fiirler, hat\u0131ralar, kitaplar yaz\u0131lm\u0131\u015f. Bundan sonra da yaz\u0131lacak. Ama onu en iyi \u015fekilde anlatacak, san\u0131yorum kendi yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Hocas\u0131 hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cMuallim ve Muallimlik\u201d makalesini okuduk\u00e7a g\u00f6zlerim \u00f6n\u00fcnde Hudu Muallimin nurlu simas\u0131 canlan\u0131yor, kulaklar\u0131mda \u015firin leh\u00e7esi sesleniyor:<\/p>\n<p><strong><em>\u201cSen \u00f6n\u00fcmde donursun.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Men de yokum,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Sen de yok!<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Ba\u015fka simde \u00e7almal\u0131s\u0131n<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Benim k\u00f6hne havam\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Sen ben misin?<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Yok!\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fikrimin,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 akidemin<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 devam\u0131!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Hocas\u0131 hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 fikirleri okuduk\u00e7a, ger\u00e7ekten Hocas\u0131n\u0131n fikrinin, akidesinin devam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorum:<\/p>\n<p><strong><em>\u201c\u0130mrenilmeyen dirilik gibi, imrenilmeyen fiziki yokluk da vard\u0131r d\u00fcnyada\u2026 Kendisi g\u00f6r\u00fcnmeden d\u00fcnyam\u0131z\u0131 b\u00f6yle \u0131\u015f\u0131kland\u0131ran iyiler hakk\u0131nda konu\u015furken insan daha da iyile\u015fir, mihribanla\u015f\u0131r&#8230;\u201d <\/em><\/strong><\/p>\n<p>Acaba, biz talebeleri de onum fikirlerinin, akidesinin devam\u0131 olabiliyoruz mu?<\/p>\n<p>Hudu Memmedov 14 Aral\u0131k 1927 tarihinde \u015fimdi i\u015fgal alt\u0131nda (olmu\u015f) olan Karaba\u011f\u2019\u0131n Merzili k\u00f6y\u00fcnde d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7t\u0131. 1988 y\u0131l\u0131n\u0131n 15 Ekiminde Karaba\u011f hasreti ile g\u00f6zlerini ebedi olarak yumdu:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>\u201c\u015eimdi uzaklarda bir \u00fclke vard\u0131r,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Camileri y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, minareleri yar\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Bu \u00fclkenin kederini ben \u00e7ekerim y\u0131llard\u0131r, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Hasretini ben duyar\u0131m\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u015eimdi \u00e7ok uzaklarda bir \u00fclke vard\u0131r, \u00a0\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>S\u0131zlat\u0131yor y\u00fcre\u011fimi y\u0131llardan beri.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Vatan olmas\u0131na, vatand\u0131r, ama, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Vatan haritamda yok yeri.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Gedip g\u00f6rmedi\u011fim o uzak topraklara <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Delikanl\u0131 g\u00f6nl\u00fcm\u00fcn hararetin verdim.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Bir gelen olsayd\u0131 Karaba\u011f\u2019\u0131mdan<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Gider, ayaklar\u0131na g\u00f6zlerimi s\u00fcrterdim.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Bir g\u00fcn biterse her \u015fey Karaba\u011f\u2019\u0131 g\u00f6rmeden<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u0130stemem musiki, b\u00fcy\u00fck \u00e7elenkler.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00dcst\u00fcme bir avu\u00e7 temiz, mukaddes<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Karaba\u011f topra\u011f\u0131 serpilse yeter.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130yi ki g\u00f6zlerini yumdu, 1990 y\u0131l\u0131n\u0131n 20 Oca\u011f\u0131ndaki vah\u015feti, d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Merzili k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Karaba\u011f\u2019\u0131n d\u00fc\u015fman tapta\u011f\u0131 alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmedi.<\/p>\n<p>Bilim adam\u0131, sanat adam\u0131, milletperver, vatansever insan Hudu Memmedov 1951 y\u0131l\u0131nda Azerbaycan Devlet \u00dcniversitesi Jeoloji Fak\u00fcltesinden mezun olduktan sonra SSCB Bilimler Akademisi Kristallografi Enstit\u00fcs\u00fcnde doktoraya ba\u015fl\u0131yor. Hocas\u0131, \u00fcnl\u00fc kristalograf Nikolay Belov gen\u00e7 Hudu Memmedov\u2019a \u00e7imento mineralleri olan ksonatlit ve vollastonit minerallerinin yap\u0131s\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rma\u011f\u0131 tavsiye eder. \u00c7imento silikatlar\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden ksanotlit ve vollastonitin yap\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi o zaman i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bilimsel ba\u015far\u0131 ve bilim d\u00fcnyas\u0131nda sansasyon idi. Uzun zaman bu problem \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan \u00fcnl\u00fc bilim adam\u0131 ve i\u00e7timai hadim, \u0130ngiliz kristallograf\u0131 J. Bernal D\u00fcnya Bar\u0131\u015f Kongresine kat\u0131lmak i\u00e7in Moskova\u2019ya geldi\u011finde gen\u00e7 Hudu Memmedov\u2019un ilmi neticeleri ile tan\u0131\u015f oldu\u011funda hayretini saklayamam\u0131\u015f, Avrupa\u2019daki bir\u00e7ok kristalograf\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bir problemin hallini buldu\u011fu i\u00e7in gen\u00e7 \u00e2limi tebrik etmi\u015f ve Londra\u2019ya davet etmi\u015fti.<\/p>\n<p>Doktoras\u0131n\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra Moskova\u2019da kalma tekliflerini ret eden Hudu Memmedov Bak\u00fc\u2019ye d\u00f6nm\u00fc\u015f ve Azerbaycan Bilimler Akademisi Kimya Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Kurulu\u015f Kimyas\u0131 laboratuar\u0131n\u0131 kurarak Azerbaycan\u2019da krisrallografi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131 koymu\u015ftur.<\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde kristallograflar\u0131n Bak\u00fc ekol\u00fc veya Hudu ekol\u00fc gibi tan\u0131nan ekol\u00fcn mensubu olmaktan bir\u00e7ok talebesi gibi ben de gurur duymaktay\u0131m.<\/p>\n<p>Ben Hudu Muallimi ilk defa 1971 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. Dokuzuncu s\u0131n\u0131ftayken Azerbaycan \u00f6\u011frencilerinin Bak\u00fc\u2019de d\u00fczenlenen kimya olimpiyat\u0131na i\u015ftirak ediyordum. Gen\u00e7 kimyaseverlerle \u00e2limlerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bir \u00e7ok bilim adam\u0131 konu\u015ftu, \u2013hepsini unutmu\u015fum,\u00a0 ama Hudu Muallimin konu\u015fmas\u0131 hi\u00e7 zaman hat\u0131r\u0131mdan \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r. Sade konu\u015fma tarz\u0131, \u015firin leh\u00e7esi, selis ifadeleri, gen\u00e7lere m\u00fcracaat\u0131nda mihribanl\u0131\u011f\u0131, samimili\u011fi ona kar\u015f\u0131 kalbimde ho\u015f duygular uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zelikle, O\u2019nun kristallerin yap\u0131s\u0131 ile eski abidelerin y\u00fczeylerindeki motifleri mukayese ederek onlarda benzerli\u011fin ve hatta aynili\u011fin olmas\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi beni hayrete d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130kinci kez onu Bak\u00fc\u2019den d\u00f6nd\u00fckten sonra televizyonda g\u00f6rd\u00fcm ve hemen tan\u0131d\u0131m. O, b\u00fcy\u00fck t\u00fcrk\u00fcc\u00fc ve opera \u015fark\u0131c\u0131s\u0131 B\u00fclb\u00fcl hakk\u0131ndaki programda B\u00fclb\u00fcl\u2019\u00fc anlat\u0131yordu. Kimyac\u0131 ve B\u00fclb\u00fcl. O zaman bana garip g\u00f6r\u00fcnse de, Hudu Muallimi bilimle sanat aras\u0131na s\u0131n\u0131r koymayan, aksine bunlar\u0131 \u201cgo\u015fa (\u00e7ift) kanat\u201d adland\u0131ran bir \u00e2lim gibi daha yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131ktan sonra b\u00f6yle birlikteliklerin \u015fahidi \u00e7ok oldum. \u00dcniversitede onun talebesi olma\u011f\u0131 arzulasam da, bu arzunun ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi akl\u0131mdan bele ge\u00e7miyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc O, \u00fcniversitede \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordu. \u00dcniversite birinci s\u0131n\u0131fta Kristal Kimyas\u0131 dersini veren hocam\u0131z (Hudu Muallimin talebesi Memmed \u00c7\u0131ragl\u0131), galiba, atas\u0131n\u0131n vefat\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bir m\u00fcddet olmad\u0131 ve onun yerine Prof. Dr. Hudu Memmedov\u2019un geldi\u011fini duydukta \u00e7ok sevinmi\u015ftim (Acaba, \u015fimdi \u00f6\u011frencisinin yerine derse giren ka\u00e7 hoca vard\u0131r?!). Ben o dersi hi\u00e7 unutam\u0131yorum ve unutam\u0131yacam. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu derste benim Kimya ve Vatan hakk\u0131ndaki tasavvurlar\u0131m alt-\u00fcst oldu. O g\u00fcnden itibaren Kimya ve Vatan kavramlar\u0131 benim i\u00e7in ayr\u0131 mana verme\u011fe ba\u015flad\u0131. O\u2019nun bir bu\u00e7uk saatlik dersi beni bir \u00f6m\u00fcr ileriye att\u0131. \u0130lgin\u00e7 olan\u0131 \u015fuydu ki, Hudu Muallim o zamana kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm hocalar gibi bana kimyan\u0131n bulu\u015flar\u0131ndan, geli\u015fmesinden, ba\u015far\u0131lar\u0131ndan s\u00f6z etmiyordu, aksine kimyan\u0131n \u00f6n\u00fcnde duran problemlerden, kimyac\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 \u00e7etinliklerden konu\u015fuyordu. O, bizleri vatanda\u015f olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu, asil vatanda\u015f olma\u011fa. O\u2019nun, &#8211; \u201cBilimin senin halk\u0131na ne derecede hay\u0131r verece\u011fini bilmiyorsunsa, bu bilimden halk\u0131n i\u00e7in istifade edemiyorsunsa, senin \u00f6\u011frendi\u011fin bilim kimseye gerek de\u011fil\u2026 Biz bilimimizi dilimiz ve musikimiz seviyesine y\u00fckseltmeliyiz. Dilimiz ve musikimiz bize ne kadar yak\u0131n ve aziz ise, bilimimizi de halk i\u00e7in o kadar yak\u0131n ve aziz yapmal\u0131y\u0131z\u2026 Bilimin vatan\u0131 yoktur, ama \u00e2limin vatan\u0131 vard\u0131r,\u201d &#8211; s\u00f6zleri halen kulaklar\u0131mda sesleniyor.<\/p>\n<p>\u00dcniversite \u00f6\u011frencisiyken Hudu Memmedov\u2019un Bilimler Akademisindeki laboratuar\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapmaya ba\u015flamam\u0131, mezun olduktan sonra onun doktora \u00f6\u011frencisi olmam\u0131 ve O\u2019nun ba\u015fkanl\u0131k etti\u011fi Kurulu\u015f Kimyas\u0131 Laboratuar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa devam etmemi Tanr\u0131\u2019n\u0131n bana bir l\u00fctf\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Hudu Muallimin sanat a\u015fk\u0131 doktora y\u0131llar\u0131nda bizi de b\u00fcy\u00fclemi\u015fti. Kimyadan tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile paralel sanatla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yap\u0131yorduk. Sentezledi\u011fimiz yeni kristallerin yap\u0131lar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman sevindi\u011fimiz kadar, kaynaklarda rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z eski T\u00fcrk motiflerine, Hudu Muallimden sonra arkada\u015f\u0131m\u0131z, \u015fimdi Tayvan Bilimler Akademisi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fan \u0130mameddin Amiraslanov\u2019un da \u00e7izdi\u011fi yeni motiflere \u00e7ocuk gibi sevinirdik. 1981 y\u0131l\u0131nda \u201cNak\u0131\u015flar\u0131n Yadda\u015f\u0131\u201d (Motiflerin Haf\u0131zas\u0131) kitab\u0131 b\u00f6yle bir ortamda yarat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrk g\u00f6rsel sanat\u0131n\u0131n bu g\u00fcnk\u00fc durumunu g\u00f6zden ge\u00e7irirken sanat tarih\u00e7ilerimizin \u00f6ncelikle incelemeleri gereken sorular\u0131n halen a\u015fa\u011f\u0131dakiler olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz:<\/p>\n<p>&#8211; T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n yay\u0131lma alanlar\u0131 nerelerdir?<\/p>\n<p>&#8211; T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n geli\u015fme \u00f6zelli\u011fi nas\u0131ld\u0131r?<\/p>\n<p>&#8211; T\u00fcrk sanat\u0131nda yap\u0131 ilkelerini belirlemek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n<p>&#8211; Belirli ilkeler varsa, onlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla eski bi\u00e7imlere uygun yeni bi\u00e7imler olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? vs.<\/p>\n<p>Bu sorular\u0131 Azerbaycan\u2019da ilk defa g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yan Hudu Muallim olmu\u015ftur. Onun s\u00f6yledi\u011fi gibi, maalesef, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sanat tarih\u00e7ileri T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde ayr\u0131 ayr\u0131 sanatlara ( Sibirya sanat\u0131, \u0130skit sanat\u0131, Hun sanat\u0131, G\u00f6\u00e7ebe sanat\u0131, \u0130slam sanat\u0131, Sel\u00e7uklu sanat\u0131, Mo\u011fol sanat\u0131, \u0130ran sanat\u0131 vs.) b\u00f6lerek tan\u0131mlamakta ve ayr\u0131 ayr\u0131 sanatlar gibi incelemektedirler. Oysa, T\u00fcrklerin \u00f6zg\u00fcn konu\u015fma dili oldu\u011fu gibi, kendine \u00f6zg\u00fc sanat dili de vard\u0131r. Bu dilin kural ve kanunlar\u0131n\u0131, di\u011fer deyi\u015fle gramerini belirlemekle hem eski sanat\u0131m\u0131z\u0131 anlayabiliriz, hem de sanat\u0131m\u0131z\u0131n dahili kanunlar\u0131yla geli\u015fmesine nail olabiliriz. \u00c7in setinden Avrupa\u2019ya dek geni\u015f bir arazide binlerce y\u0131ld\u0131r var olan sanat, onu yaratan ve ya\u015fatan milletin konu\u015ftu\u011fu dil gibi birdir. Onu, Azerbaycan sanat\u0131, \u00d6zbek sanat\u0131, Kazak sanat\u0131, K\u0131rg\u0131z sanat\u0131, Uygur sanat\u0131, T\u00fcrkmen sanat\u0131, Osmanl\u0131 sanat\u0131 vs. ad\u0131yla, b\u00f6lerek \u00f6\u011frenmek do\u011fru de\u011fildir. Ad\u0131 ge\u00e7en \u201csanatlar\u0131n\u201d hepsine mahsus gramatik kural ve yasalar belirlenerek, T\u00fcrk sanat\u0131 zaman ve mekan i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmal\u0131, \u00f6\u011frenmelidirler. \u201cNak\u0131\u015flar\u0131n Yadda\u015f\u0131\u201d kitab\u0131nda T\u00fcrk motif (s\u00fcs, ornament, nak\u0131\u015f) sanat\u0131 ele al\u0131narak b\u00f6yle bir ceht g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu meseleler ge\u00e7en asr\u0131n 80\u2019li y\u0131llar\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda\u00a0 Azerbaycan \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri \u00dcniversitesi\u2019nin Mimarl\u0131k Fak\u00fcltesi\u2019nde, Hudu Muallimin y\u00f6netmenli\u011finde s\u00fcreli d\u00fczenlenen sanat seminerlerinde s\u0131k s\u0131k tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, geni\u015f zaman ve mekan diliminde T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc gramatik kural ve kanunlar\u0131n\u0131n faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi g\u00f6rsel sanat sistemi a\u015fikar edilme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6rsel sistem \u2013 y\u0131llar boyu medeniyetin d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l kavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yans\u0131tan sanatta olu\u015fturdu\u011fu tasvir bi\u00e7imlerinin organize y\u00f6ntemi gibi tan\u0131mlan\u0131yor. Alemi kavrama ile k\u00fclt\u00fcr\u00fcn tasvir y\u00f6nteminin s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015f bi\u00e7imin de\u011fi\u015fmez yap\u0131s\u0131yla tan\u0131nan g\u00f6rsel sistemi olu\u015fturuyor. Dolay\u0131s\u0131yla, diye biliriz ki, g\u00f6rsel sistem sanat\u0131n tasvir kodudur. Bu kod, bi\u00e7im olu\u015fturma kurallar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla eserin mensubiyetini ay\u0131rt etme\u011fe imkan verir. Medeniyetin kavrama ve g\u00f6r\u00fclmesinin devam\u0131 olan g\u00f6rsel sisteme k\u00fclt\u00fcr teorisinin en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131 gibi bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kaydetmek gerekir ki, kendi tasvir y\u00f6ntemlerimizin kayb\u0131 ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yabanc\u0131 y\u00f6ntemlerden istifade neticesinde kendi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz ba\u015fka g\u00f6rsel sisteme g\u00f6re ayarland\u0131\u011f\u0131ndan yabanc\u0131la\u015fmakla beraber k\u00fclt\u00fcr asimilasyonuna da u\u011framaktay\u0131z. Son as\u0131rlarda T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019nda yabanc\u0131 tasvir sisteminin kullan\u0131lmas\u0131 g\u00f6rsel unutkanl\u0131\u011fa ve haf\u0131zas\u0131zl\u0131\u011fa getirip \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Neticede Avrupa sanat\u0131n\u0131n yozla\u015fm\u0131\u015f bir kolu olmakla T\u00fcrk sanat\u0131 T\u00fcrklerin geleneksel hayat tarzlar\u0131n\u0131 devam ettirmeleri i\u00e7in manevi ortam yaratmak kabiliyetini kaybetmi\u015ftir. En \u00f6nemlisi ise, kendi sanat dilimizin yerine yabanc\u0131 k\u00fclt\u00fcr dilini kullanmam\u0131z sanat de\u011feri \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olan eserlerin yaranmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u015eimdi T\u00fcrk g\u00f6rsel sistemini nas\u0131l tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr? Prof. Dr. Hudu Memmedov ve \u00f6\u011frencileri \u00e7e\u015fitli sanat materyallerini ve onlar\u0131n esas\u0131nda geleneksel sanat bi\u00e7imlerinin olu\u015fumunda gereken kural ve yasalar\u0131 inceleyerek T\u00fcrk g\u00f6rsel sanat teorisi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Aranan teori vas\u0131tas\u0131yla sanat eserinin T\u00fcrk sanat ananesine mensup olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleme\u011fe gayret g\u00f6stermi\u015flerdir. Bu teori, tasvir elemanlar\u0131n\u0131n se\u00e7ilmesi, yerle\u015ftirilmesi, grupla\u015fmas\u0131, hiyerar\u015fisi ve onlardan sistem te\u015fkili zaman\u0131 bi\u00e7im olu\u015fturma ilkelerinin terimlerle ifadesinden ibarettir. En eski zamanlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar T\u00fcrk g\u00f6rsel sisteminde ayn\u0131 kurulu\u015f y\u00f6ntemlerinin \u00fcst\u00fcnl\u00fck te\u015fkil etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu kurulu\u015f y\u00f6ntemleri el sanatlar\u0131ndan mimariye kadar farkl\u0131 sanat eserlerinde, hal\u0131lar\u0131n sembolik yap\u0131s\u0131nda, minyat\u00fcrlerin tasvir yap\u0131s\u0131nda, mimari abidelerin hacmi yap\u0131s\u0131nda temel olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ad\u0131 ge\u00e7en y\u00f6ntemleri bilmekle kendi sanat materyallerimizi tan\u0131mak ve sistemle\u015ftirmekle birlikte onlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla \u00e7a\u011fda\u015f ve gelecek sanat\u0131m\u0131z\u0131 geleneksel ray\u0131na oturtarak, ge\u00e7mi\u015f sanat miras\u0131m\u0131z\u0131n devam\u0131 gibi geli\u015ftirebiliriz.<\/p>\n<p>T\u00fcrk g\u00f6rsel sisteminde faaliyet g\u00f6steren bi\u00e7im olu\u015fturma modellerini a\u00e7mak i\u00e7in gereken baz\u0131 anahtar ilkelerin a\u015fa\u011f\u0131dakiler oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz:<\/p>\n<p>&#8211; \u015eekil elemanlar\u0131n\u0131n s\u0131k yerle\u015fme prensibi ile te\u015fkili. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u015fekil elemanlar\u0131n\u0131n azami yo\u011funlu\u011fu.<\/p>\n<p>&#8211; \u015eekil elemanlar\u0131n\u0131n komplementarl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p>&#8211; Yap\u0131n\u0131n kavran\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 polieykoniya efekti.<\/p>\n<p>&#8211; Grupla\u015fm\u0131\u015f \u015fekil elemanlar\u0131nda \u00e7er\u00e7evelerin hiyerar\u015fisi.<\/p>\n<p>&#8211; Kompozisyonun kurulmas\u0131 ve kavran\u0131lmas\u0131nda y\u00f6ns\u00fczl\u00fck.<\/p>\n<p>&#8211; Fonun (arka plan\u0131n) yoklu\u011fu veya onun \u015fekil eleman\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesi.<\/p>\n<p>&#8211; Simetrinin bilerek bozulmas\u0131<\/p>\n<p>&#8211; Simetrinin bi\u00e7im olu\u015fturma i\u00e7in kullan\u0131lmamas\u0131, onun yap\u0131da netice olarak olu\u015fmas\u0131 vs.<\/p>\n<p>T\u00fcrk g\u00f6rsel sisteminin bi\u00e7im olu\u015fturma ilkeleri mimari derslerinde uygulanarak s\u0131nanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ama\u00e7la Azerbaycan \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri \u00dcniversitesi Mimarl\u0131k Fak\u00fcltesinde Hudu Muallimin tavsiyesi ile \u201cT\u00fcrk G\u00f6rsel Gelenek Teorisinin Esaslar\u0131\u201d dersi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu ders daha yukar\u0131 s\u0131n\u0131flarda T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n sanat ve mimarl\u0131k ekollerinde kompozisyon ve tasarlaman\u0131n \u00f6\u011fretiminin temeli ve ilk basama\u011f\u0131 olarak te\u015fkil edilmi\u015fti. Bu derslerde \u00f6\u011frencilere T\u00fcrk g\u00f6rsel sanat\u0131n\u0131n grameri \u00f6\u011fretilerek, onun esas\u0131nda yeni sanat bi\u00e7imleri yaratmak \u00f6devleri verilmekteydi. Ge\u00e7en asr\u0131n sonlar\u0131nda\u00a0 Bak\u00fc\u2019de bir grup gen\u00e7 ressam \u201cHudu Sanat Merkezi\u201dnde birle\u015ferek s\u00f6ylenilen ilkelere uyan sanat eserleri yaratmaktayd\u0131lar.<\/p>\n<p>Tabii ki, \u015fimdilik T\u00fcrk g\u00f6rsel sanat teorisinin bulundu\u011funu s\u00f6ylemek erkendir. Lakin b\u00f6yle bir teori T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr teorisinin bir \u00e7ok \u00f6nemli meselelerini anlama\u011fa yard\u0131m edece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Sonraki merhalede daha \u00fcniversal bi\u00e7im olu\u015fturma ilkeleri a\u015fikar edilerek, bunlar\u0131n T\u00fcrk dili, T\u00fcrk edebiyat\u0131 ve T\u00fcrk musikisinde kullan\u0131laca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.<\/p>\n<p>\u201cAyd\u0131n olman\u0131n gerektirdi\u011fi her \u00e7abay\u0131 g\u00f6sterebilen, her m\u00fccadeleye girebilen, her fedakarl\u0131\u011fa katlanabilen ve bu vas\u0131flar\u0131yla her ayd\u0131n\u0131n takdirini ve sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f ger\u00e7ek bir ilim adam\u0131 da olan\u201d (<em>Prof. Dr. Turan Yazgan<\/em>) Hudu Muallim hakk\u0131ndaki bu yaz\u0131m\u0131 kendi bayat\u0131lar\u0131 ile sonland\u0131r\u0131yorum:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Bu gala bizim gala,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Kald\u0131k\u00e7a bizim kala. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Kurmad\u0131m \u00f6z\u00fcm kalam,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Kurdum ki, izim kala.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>El arkad\u0131r, g\u00fcven, gez.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Da\u011fda biter g\u00fcvengez.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Ne devlete bel ba\u011fla,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Ne fele\u011fe g\u00fcven, gez. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Kalbim sana esirdi,<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Hikmetine kas\u0131rd\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Seninle de sensizim<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Bu ne hikmet, ne s\u0131rd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Hayal\u0131m ta\u015ft\u0131, neynim,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Setleri a\u015ft\u0131, neynim,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>D\u00fc\u011f\u00fcnler a\u00e7an fikrim\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Sende dola\u015ft\u0131, neynim.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>G\u00f6kte y\u0131ld\u0131z say\u0131lmaz,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00c7iy yumurta soyulmaz. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya ay\u0131ld\u0131, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Neden T\u00fcrkler ay\u0131lmaz? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr ve Sanat\u0131ndan Kesintiler. 1. Kitap.<\/p>\n<p>K\u00f6men Yay\u0131nlar\u0131, Konya, 2007, ss.133-141.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">*<\/a> Prof. Dr., Kafkas \u00dcniversitesi Kafkasya ve Orta Asya Ara\u015ft\u0131rma merkezi M\u00fcd\u00fcr\u00fc, Kars.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Hacali Necefo\u011flu&#8217;nun, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7\u00fclerinden Hudu Memmedov ile ilgili yaz\u0131s\u0131n\u0131 Prof. Dr. Nesib Nesibli&#8217;nin sunumuyla okuyabilirsiniz. <\/p>\n","protected":false},"author":211,"featured_media":18478,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[54,1993,2975,2974,122],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v16.0.2 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bilim ve sanat adam\u0131 Prof. Dr. Hudu Memmedov\u00a0 - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"\u0130yi ki g\u00f6zlerini yumdu, 1990 y\u0131l\u0131n\u0131n 20 Oca\u011f\u0131ndaki vah\u015feti, d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Merzili k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Karaba\u011f\u2019\u0131n d\u00fc\u015fman tapta\u011f\u0131 alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmedi.\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bilim ve sanat adam\u0131 Prof. Dr. Hudu Memmedov\u00a0 - M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130yi ki g\u00f6zlerini yumdu, 1990 y\u0131l\u0131n\u0131n 20 Oca\u011f\u0131ndaki vah\u015feti, d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Merzili k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Karaba\u011f\u2019\u0131n d\u00fc\u015fman tapta\u011f\u0131 alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmedi.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"M\u0130SAK- Mill\u00ee Strateji Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-10-19T00:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-10-19T12:16:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1000159551.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"800\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"10 dakika\">\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\",\"name\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"sameAs\":[],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/mdmLogo-yazisiz.jpg\",\"width\":422,\"height\":422,\"caption\":\"Mill\\u00ee D\\u00fc\\u015f\\u00fcnce Merkezi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#logo\"}},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"description\":\"D\\u00fcnyaya T\\u00fcrk\\u00e7\\u00fc Bak\\u0131\\u015f\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/1000159551.jpg\",\"width\":1200,\"height\":800},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/\",\"name\":\"Bilim ve sanat adam\\u0131 Prof. Dr. Hudu Memmedov\\u00a0 - M\\u0130SAK- Mill\\u00ee Strateji Ara\\u015ft\\u0131rma Kurulu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2024-10-19T00:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-19T12:16:49+00:00\",\"description\":\"\\u0130yi ki g\\u00f6zlerini yumdu, 1990 y\\u0131l\\u0131n\\u0131n 20 Oca\\u011f\\u0131ndaki vah\\u015feti, d\\u00fcnyaya g\\u00f6z a\\u00e7t\\u0131\\u011f\\u0131 Merzili k\\u00f6y\\u00fcn\\u00fcn yak\\u0131ld\\u0131\\u011f\\u0131n\\u0131, Karaba\\u011f\\u2019\\u0131n d\\u00fc\\u015fman tapta\\u011f\\u0131 alt\\u0131nda kald\\u0131\\u011f\\u0131n\\u0131 g\\u00f6rmedi.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/\",\"name\":\"Anasayfa\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/\",\"url\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/\",\"name\":\"Bilim ve sanat adam\\u0131 Prof. Dr. Hudu Memmedov\\u00a0\"}}]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#webpage\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/e3c85745475305f2c5d3737ddb6ba648\"},\"headline\":\"Bilim ve sanat adam\\u0131 Prof. Dr. Hudu Memmedov\\u00a0\",\"datePublished\":\"2024-10-19T00:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-19T12:16:49+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#webpage\"},\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#primaryimage\"},\"keywords\":\"Azerbaycan,Ebulfez El\\u00e7ibey,Hudu Memmedov,Hudu Muellim,T\\u00fcrk\\u00e7\\u00fcl\\u00fck\",\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bilim-ve-sanat-adami-prof-dr-hudu-memmedov\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#\/schema\/person\/e3c85745475305f2c5d3737ddb6ba648\",\"name\":\"Hacali Necefo\\u011flu\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"tr\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c3540849ab522932c749cae2eaf74e7d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Hacali Necefo\\u011flu\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18474"}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/211"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18474"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18480,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18474\/revisions\/18480"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}