{"id":18489,"date":"2024-10-28T00:00:00","date_gmt":"2024-10-28T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=18489&#038;preview=true&#038;preview_id=18489"},"modified":"2024-10-28T21:21:31","modified_gmt":"2024-10-28T18:21:31","slug":"turk-devletleri-teskilati-uye-ulkelerinde-tarimin-durumu-ve-entegrasyonu-potansiyeli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turk-devletleri-teskilati-uye-ulkelerinde-tarimin-durumu-ve-entegrasyonu-potansiyeli\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 \u00fcye \u00fclkelerinde tar\u0131m\u0131n durumu ve entegrasyonu potansiyeli"},"content":{"rendered":"<p><em>2009 y\u0131l\u0131ndaki kurulu\u015fundan bu yana, k\u0131saca T\u00fcrk Konseyi olarak bilinen T\u00fcrk Dili Konu\u015fan \u00dclkeler \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi, g\u00fcc\u00fcn\u00fc halklar\u0131m\u0131z\u0131n dil, k\u00fclt\u00fcr ve ortak ge\u00e7mi\u015findeki ortakl\u0131klardan alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, b\u00f6lgesel bir Te\u015fkilata d\u00f6n\u00fc\u015fmek \u00fczere \u00dcye Devletler aras\u0131nda i\u015f birli\u011finin kademeli olarak kurumsalla\u015fmas\u0131 i\u00e7in elveri\u015fli bir temel sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk Konseyi\u2019nin y\u00f6neldi\u011fi istikamet, art\u0131k yeni ismine, T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131, tam olarak yans\u0131t\u0131lmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><strong><em>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 2040 Vizyonu belgesinde ilgili kurumlara tar\u0131m alan\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi talimat\u0131n\u0131 vermi\u015flerdir: <\/em><\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><em>S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir tar\u0131msal kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in kamu ve \u00f6zel kurumlar\u0131, akademisyenleri, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131, ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131n\u0131, \u00e7ift\u00e7i derneklerini harekete ge\u00e7irme, <\/em><\/li>\n<li><em>Do\u011fal i\u00e7erikli i\u015flenmi\u015f \u00fcr\u00fcnler kullanarak g\u0131da \u00fcretmek i\u00e7in tar\u0131msal bir y\u00f6ntem olarak organik tar\u0131m\u0131n geli\u015ftirilmesi ve s\u0131k\u0131 bir kontrol ve g\u00fc\u00e7lendirme sistemini s\u00fcrd\u00fcrme, <\/em><\/li>\n<li><em>S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131rsal kalk\u0131nma programlar\u0131n\u0131 ve politikalar\u0131n\u0131 uyumlu h\u00e2le getirme, modern uygulamalar\u0131 ve yenilik\u00e7i teknolojileri te\u015fvik etme ve tar\u0131msal k\u00fcmelenmeler, \u00e7ift\u00e7iler ve tar\u0131msal i\u015fletmeler aras\u0131nda ortakl\u0131klar kurarak tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki \u00fcretken ba\u011flant\u0131lar\u0131 te\u015fvik etme, <\/em><\/li>\n<li><em>FAO (BM G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc), IFAD (Uluslararas\u0131 Tar\u0131msal Kalk\u0131nma Fonu) ve IOFS (\u0130slam G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Te\u015fkilat\u0131) ve UNDP (BM Kalk\u0131nma Program\u0131) gibi ilgili uluslararas\u0131 kurulu\u015flarla etkin i\u015f birli\u011fi kurma.<\/em><a href=\"https:\/\/www.gaib.org.tr\/tr\/site\/download-file\/5865.html?class=AnnouncementFiles\"> <sup>[1]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h2>T\u00fcrkistan Co\u011frafyas\u0131-Orta Asya \u00fclkelerinin tar\u0131msal geli\u015fmelerindeki ay\u0131rt edici nitelikler<\/h2>\n<p>Sovyet sistemi alt\u0131nda, tar\u0131m\u0131n geli\u015fmesi merkezde totaliter bir y\u00f6netim alt\u0131nda yap\u0131lmaktayd\u0131. \u00dclkede yap\u0131lan her \u015fey, yukar\u0131dan emir-komuta mekanizmas\u0131 \u015feklinde i\u015flemekteydi. Tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin ekilece\u011fi alanlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn belirlenmesinden, sulamada kullan\u0131lacak su miktar\u0131na, tar\u0131msal \u00fcretimin toplam hacmine, ekilmi\u015f her hektardan al\u0131nacak tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn rekoltesine ve hatta birim ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen \u00fcretim maliyetinin hesaplanmas\u0131na Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 karar vermekteydi. Bu hedefler daha a\u015fa\u011f\u0131 seviyelere, o tarihte i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn temel \u00f6rg\u00fctlenme birimleri olan tar\u0131msal giri\u015fim ve hatta birliklere y\u00f6nlendirilmi\u015fti. Pratikte t\u00fcm tar\u0131msal \u00fcretim kolektif ve devlet \u00e7iftliklerine transfer edilmi\u015fti.<\/p>\n<p>1940 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce, topra\u011f\u0131n, suyun ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti tamamen kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1930&#8217;larda kolektif ve devlet \u00e7iftliklerinin kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda, insanlara b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin s\u0131n\u0131f olarak yok edilece\u011fi, alt ve orta s\u0131n\u0131fa ait k\u00fc\u00e7\u00fck arazi parsellerinin m\u00fclkiyetlerinin korunaca\u011f\u0131 beyan edilmi\u015fti. Fakat ger\u00e7ek farkl\u0131yd\u0131: Fakir insanlar\u0131n topra\u011f\u0131 vard\u0131, fakat bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun \u00fcretim i\u00e7in gerekli olan ara\u00e7lar\u0131 bulunmamaktayd\u0131 ki buna \u00f6rnek olarak topra\u011f\u0131 i\u015flemek i\u00e7in gereken aletlerin bulunmamas\u0131 g\u00f6sterilebilir. \u0130\u015fte bu nedenledir ki, kom\u00fcnistlerin tekliflerine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, k\u00f6yl\u00fcler kendilerini tak\u0131mlar ve birlikler \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlemeye ba\u015flad\u0131lar. Daha sonradan kolektif \u00e7iftlikler-kooperatifler \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlendiler.<\/p>\n<p>Bu kooperatiflerin kurulmas\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda, k\u00f6yl\u00fcler g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak topraklar\u0131n\u0131, atlar\u0131n\u0131, \u00f6k\u00fczlerini ve tar\u0131msal uygulamalar\u0131n\u0131 beraberce ortaya koydular ve birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Onlar\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak bir araya getirdikleri \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ve di\u011fer mallar kooperatifte m\u00fclkiyet haklar\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Her y\u0131l\u0131n sonunda, her k\u00f6yl\u00fc\/pay sahibi ortak \u00e7aban\u0131n sonucu ortaya \u00e7\u0131kan \u00fcretimden pay\u0131na d\u00fc\u015fen m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131 al\u0131yordu. K\u00f6yl\u00fclerin \u00e7o\u011funlu\u011fu bu uygulamadan memnundu ve bu y\u00f6ntem sayesinde tar\u0131m\u0131n geli\u015fmesinde bir ba\u015far\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Kolektifle\u015fmeden sonra, t\u00fcm toprak ve mallar birle\u015ftirildi. \u0130\u015fbirli\u011finin temelleri bir bir yok edildi, \u00fcr\u00fcnler yukar\u0131dan al\u0131nan emirlere g\u00f6re \u00fcretildi ve k\u00f6yl\u00fclere emekleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fccret verildi. B\u00f6ylece, 1940 y\u0131l\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda k\u0131rsal kesimde \u00f6zel m\u00fclkiyet tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. Toprak, su ve di\u011fer \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 devletin m\u00fclkiyetindeydi ve kooperatifler art\u0131k yoktu. &#8220;Halk&#8221;\u0131n m\u00fclkiyeti olu\u015fturulmu\u015ftu. Herkes her \u015feyin sahibi h\u00e2line gelmi\u015fti, \u00f6zel m\u00fclklerin \u00f6zel sahipleri yok edilmi\u015fti. \u015eimdi, bir \u015firketin y\u00f6neticisi devlet ad\u0131na sorumluluk al\u0131yordu ve insanlar neredeyse hi\u00e7 \u00fccret almadan \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131na sahip oluyorlard\u0131. B\u00f6ylece, Sovyet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sonunda, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n maddi motivasyonu ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<h2>Sovyet d\u00f6nemi sonras\u0131nda \u00fclkelerin tar\u0131mda yap\u0131lanmas\u0131<\/h2>\n<p>1991 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi&#8217;nin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan be\u015f Orta Asya \u00fclkesi tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde pazar ekonomisine ge\u00e7i\u015fte farkl\u0131 yollar izlemi\u015flerdir. K\u0131rg\u0131zistan tar\u0131msal \u015firketlerin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, topra\u011f\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesi ve bireysel \u00e7ift\u00e7ili\u011fin te\u015fvik edilmesinde en atak olan\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kazakistan ve T\u00fcrkmenistan da benzer hukuki ve siyasi d\u00fczenlemeler yapm\u0131\u015f fakat uygulamada ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Tacikistan&#8217;\u0131n reform \u00e7abalar\u0131 ise sivil ayaklanma ve h\u00fck\u00fcmetin devam eden ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle sekteye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6zbekistan, di\u011ferlerinden farkl\u0131 olarak, piyasa odakl\u0131 tar\u0131mda ilerlemeleri yak\u0131ndan kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, sonu\u00e7ta tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fc y\u00fczeyde 1991 y\u0131l\u0131ndaki h\u00e2lini muhafaza eder g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n<p>Orta Asya \u00fclkelerinin birlik i\u00e7erisindeki di\u011fer ge\u00e7i\u015f \u00fclkelerine k\u0131yasla belirleyici baz\u0131 ekonomik \u00f6zellikleri bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Y\u00fcksek oranlarda k\u0131rsal n\u00fcfusa sahiptirler ve tar\u0131mda ekonomik olarak faal bir n\u00fcfuslar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/em><\/li>\n<li><em>K\u0131rsal kesimi de kapsayan y\u00fcksek bir n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 oran\u0131na sahiptirler.<\/em><\/li>\n<li><em>\u0130\u015flenebilir topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczdesi ve k\u0131rsal n\u00fcfusun ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen i\u015flenebilir topra\u011f\u0131 \u00e7ok azd\u0131r.<\/em><\/li>\n<li><em>Tar\u0131msal topraklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u015flenebilir topraklara k\u0131yasla daha \u00e7ok yer kaplayan otlaklar taraf\u0131ndan belirlenmektedir.<\/em><\/li>\n<li><em>Ge\u00e7i\u015f ekonomileri i\u00e7erisinde en y\u00fcksek oranl\u0131 sulamaya sahiptirler (\u00d6zbekistan i\u015flenebilir topraklar\u0131n\u0131n %90&#8217;\u0131n\u0131n sulama alt\u0131nda olmas\u0131yla \u00f6n s\u0131radad\u0131r).<\/em><\/li>\n<li><em>\u00d6zellikle \u00d6zbekistan, T\u00fcrkmenistan ve Tacikistan&#8217;da pamuk \u00fcretiminde y\u00fcksek oranda uzmanla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/li>\n<li><em>\u00d6zellikle de sulama yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gereken suyun yetersiz olmas\u0131ndan dolay\u0131 i\u015flenebilir topra\u011f\u0131n daha fazla geni\u015fletilmesinde sorunlar bulunmaktad\u0131r.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>T\u00fcrkistan Co\u011frafyas\u0131-<\/strong><strong>Orta Asya \u00fclkelerinin ayr\u0131ca ortak baz\u0131 \u00f6zellikleri de \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><em>T\u00fcm Orta Asya \u00fclkelerinde 1990&#8217;lar\u0131n ba\u015f\u0131nda, toplam tar\u0131m \u00fcretiminde negatif b\u00fcy\u00fcme ya\u015fanm\u0131\u015f, fakat bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu daha sonradan toparlamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Tar\u0131msal \u00fcretim \u00d6zbekistan d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm \u00fclkelerde 1990&#8217;lar\u0131n ortalar\u0131na kadar gerilemi\u015ftir. 2000&#8217;e gelindi\u011finde, sadece K\u0131rg\u0131zistan Sovyet d\u00f6nemi \u00fcretimini a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu rakamlar alt sekt\u00f6rler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gizlemekle beraber, K\u0131rg\u0131zistan, Kazakistan ve Tacikistan&#8217;\u0131n T\u00fcrkmenistan ile \u00d6zbekistan&#8217;a k\u0131yasla, daha \u00f6nce art\u0131\u015f ya\u015fanan \u00e7iftlik hayvanlar\u0131 \u00fcretiminde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azal\u0131\u015flar meydana gelmi\u015ftir.<\/em><\/li>\n<li><em>Tar\u0131msal politika \u00f6ncelikleri, g\u0131dada kendi kendine yeterlili\u011fin sa\u011flanmas\u0131 ve Sovyetler Birli\u011fi&#8217;nin \u00e7\u00f6ken kar\u0131\u015f\u0131k ticaret sistemine uyumunun sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yap\u0131s\u0131nda \u00e7e\u015fitlili\u011fe gidilmesiydi. 1995&#8217;e kadar Kazakistan ve K\u0131rg\u0131zistan&#8217;da tah\u0131l \u00fcretiminin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, \u00d6zbekistan&#8217;da ise artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Tacikistan ve T\u00fcrkmenistan&#8217;da ise belirgin bir y\u00f6neli\u015f bulunmamaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemden sonra K\u0131rg\u0131zistan&#8217;\u0131n tah\u0131l \u00fcretimi \u00f6nceki seviyesini yakalam\u0131\u015f, ancak Kazakistan ayn\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131 g\u00f6sterememi\u015fti; \u00d6zbekistan ise b\u00fcy\u00fcmesini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pamuk i\u00e7in ise neredeyse tersi bir durum s\u00f6z konusudur: \u00d6zbekistan&#8217;\u0131n \u00fcretimi azalm\u0131\u015f ve Kazakistan ile K\u0131rg\u0131zistan&#8217;\u0131n \u00fcretimi az oranda artm\u0131\u015ft\u0131r. (Ancak, itiraf etmek gerekir ki, bu art\u0131\u015f da k\u00fc\u00e7\u00fck bir orand\u0131r).<\/em><\/li>\n<li><em>\u00dclkelerden hi\u00e7biri \u00e7iftlik yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fu iki u\u00e7 y\u00f6nteminden birini uygulamad\u0131lar: eski sahiplerine iade etme (Slovenya ve Bulgaristan gibi \u00fclkelerde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r) veya devletin ve ortak \u00e7iftliklerin tamamen par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131 (Arnavutluk ve Ermenistan&#8217;\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi).<\/em><\/li>\n<li><em>Orta Asya&#8217;da g\u00f6receli olarak yava\u015f i\u015fleyen \u00f6zelle\u015ftirme uygulamalar\u0131n\u0131n nedenleri; girdi pazarlar\u0131n\u0131n yava\u015f geli\u015fmesi, sosyal altyap\u0131 ve kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na sa\u011flanacak fonlarla ilgili problemler, k\u0131rsal &#8220;nomenklatura&#8221;n\u0131n \u0131srarl\u0131 siyasi g\u00fcc\u00fc, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli in\u015fa edilen sulama sistemlerinin tasar\u0131m\u0131 ve son olarak da i\u00e7sel etnik problemler olarak g\u00f6sterilebilir.<\/em><\/li>\n<li><em>Bu be\u015f \u00fclkede de su \u00fczerine h\u00e2kimiyet \u00f6nemli bir konudur.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00d6zbekistan&#8217;da sulama suyunun neredeyse tamam\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan, \u00f6zellikle K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan da\u011flar\u0131ndan gelmektedir. Fergana Vadisi ve Ta\u015fkent b\u00f6lgesinin suyunun \u00e7o\u011funu sa\u011flayan Siri Derya sisteminin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n y\u00fczde altm\u0131\u015fbe\u015fi K\u0131rg\u0131zistan&#8217;daki tek bir rezervuar (Toktogul) taraf\u0131ndan beslenmektedir. Karakalpakistan&#8217;\u0131n geni\u015f yeni sulama alanlar\u0131n\u0131n suyunun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flayan Amu Derya sisteminin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu ise Tacikistan&#8217;dan gelmektedir. B\u00f6lgedeki h\u00fck\u00fcmetler su tahsisat\u0131 ve birka\u00e7 y\u0131ll\u0131k fiyatland\u0131rma mekanizmalar\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmaktad\u0131r ve bu konuda \u00f6zellikle Siri Derya ile ilgili olarak \u00f6nemli geli\u015fmeler kaydetmi\u015flerdir. <a href=\"https:\/\/www.hidropolitikakademi.org\/tr\/news-detail\/16337\/ozbekistan-ve-diger-orta-asya-ulkelerinde-tarim-reformu--dr-peter-c-bloch\"><sup>[2]<\/sup><\/a><\/p>\n<h2>T\u00fcrkistan Co\u011frafyas\u0131-Orta Asya \u00fclkelerinde tar\u0131m\u0131n \u00f6nemi<\/h2>\n<p>Tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fc sanayiye hammadde temin etmesi, \u00fclkeye d\u00f6viz girdisi sa\u011flamas\u0131 ve istihdama sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Orta Asya \u00fclkelerinde \u00f6nemli bir sekt\u00f6rlerden birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Orta Asya \u00fclkeleri sahip oldu\u011fu toprak ve ekolojik ko\u015fullar\u0131 nedeni ile bir\u00e7ok tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeterli potansiyele sahiptir. Ancak, d\u00fcnyada \u00f6nemli ihracat\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yer alabilmek i\u00e7in \u00fcretim tek ba\u015f\u0131na yeterli olamamaktad\u0131r. \u00dcretim kadar ihracat de\u011ferinin de y\u00fcksek olmas\u0131 gerekmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ihracat\u0131n\u0131n da artt\u0131r\u0131lmas\u0131 olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma sonucuna g\u00f6re pamuk ihracat\u0131nda \u00d6zbekistan, Tacikistan, T\u00fcrkmenistan ve K\u0131rg\u0131zistan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip iken, hububat ihracat\u0131nda ise sadece Kazakistan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahiptir.<\/p>\n<p>Meyve ve sebze ihracat\u0131nda ise \u00d6zbekistan, Tacikistan ve K\u0131rg\u0131zistan\u2019\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir. T\u00fcrkmenistan ve Kazakistan\u2019\u0131n meyve ve sebze ihracat\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 dezavantaja sahip oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak \u00d6zbekistan, Tacikistan ve T\u00fcrkmenistan pamuk ihracat\u0131nda daha y\u00fcksek AK\u00dc katsay\u0131s\u0131na sahip iken, Kazakistan hububat ihracat\u0131nda ve K\u0131rg\u0131zistan ise sebze ihracat\u0131nda daha y\u00fcksek AK\u00dc katsay\u0131s\u0131na sahiptir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan benzer ara\u015ft\u0131rmalarda da Orta Asya \u00fclkelerinin tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde \u00f6zellikle pamuk ihracat\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip olduklar\u0131 belirlenmi\u015ftir. Orta Asya \u00fclkelerinin sahip oldu\u011fu \u00fcretim kabiliyeti ve bulundu\u011fu co\u011frafi konumu itibariyle b\u00fcy\u00fck pazar konumundaki \u00fclkelere (Rusya, \u00c7in vb.) yak\u0131n olmas\u0131 bu \u00fclkelere y\u00f6nelik tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ihracat\u0131nda \u00f6nemli bir avantaj elde edilmesine olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Orta Asya \u00fclkelerinin tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri piyasas\u0131ndaki rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn artt\u0131rabilmesi i\u00e7in \u00fcretimde verimlilik, kalite ve teknolojiye \u00f6nem verilmelidir. <sup>[<\/sup><a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/325848\"><sup>3<\/sup><\/a><sup>]<\/sup><\/p>\n<p>Orta Asya \u00fclkeleri d\u00fcnya pamuk \u00fcretimi ve ticaretinde \u00f6nemli bir paya sahiptirler. D\u00fcnya pamuk \u00fcretiminin yakla\u015f\u0131k %6\u2019s\u0131 ve pamuk ihracat\u0131n\u0131n %11\u2019i Orta Asya \u00fclkeleri taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Orta Asya \u00fclkeleri pamuk sekt\u00f6r\u00fcnde mukayeseli \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahiptirler. \u00dcr\u00fcn baz\u0131nda incelendi\u011finde 52, 5201, 5202 ve 5205 kodlu \u00fcr\u00fcnlerde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahiptirler. \u00dclkeler itibariyle Kazakistan hari\u00e7 di\u011fer d\u00f6rt \u00fclke pamuk ticaretinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahiptir. Ancak son on y\u0131l i\u00e7erisinde Orta Asya \u00fclkelerinin pamuk ve pamuk \u00fcr\u00fcnlerine ait AK\u00dc indeksinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler g\u00f6r\u00fclmektedir. Net ticaret indeks analiz sonu\u00e7lar\u0131 da AK\u00dc sonu\u00e7lar\u0131na benzerlik g\u00f6stermektedir. Net ticaret indeks analiz sonucuna g\u00f6re 2001-2012 d\u00f6neminde Orta Asya \u00fclkelerinin pamuk end\u00fcstrisindeki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc giderek zay\u0131flamaktad\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinin etkisiyle birlikte rekabet ko\u015fullar\u0131n\u0131n zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Orta Asya\u2019n\u0131n gerek \u00fcretimde gerekse ticaretteki pay\u0131n\u0131 koruyabilmesi i\u00e7in daha \u00e7ok teknoloji ve altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131na daha \u00e7ok \u00f6nem verilmelidir. Bununla birlikte rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in y\u00fcksek verimli pamuk \u00e7e\u015fitlerinin geli\u015ftirilmesi gerekmektedir. Y\u00fcksek verimli \u00e7e\u015fitlerin geli\u015ftirilmesi ile \u00fcretimde birim maliyetler azalacak ve b\u00f6ylece \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelere kar\u015f\u0131 rekabet g\u00fcc\u00fc elde edilmi\u015f olur. <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/1125939#:~:text=Orta%20Asya%20%C3%BClkeleri%20aras%C4%B1nda%20pamuk,Kazakistan%20ve%20K%C4%B1rg%C4%B1zistan%20takip%20etmektedir.\"><sup>(4)<\/sup><\/a><\/p>\n<h2>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00f6nceki y\u0131llarda tar\u0131m konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/h2>\n<p>T\u00fcrk Konseyi Tar\u0131m alan\u0131nda \u0130\u015f birli\u011fi \u00c7al\u0131\u015fma Grubu 1. toplant\u0131s\u0131 19 Ekim 2021 tarihinde \u00e7evrimi\u00e7i olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Toplant\u0131ya Azerbaycan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, T\u00fcrkiye, \u00d6zbekistan ve Macaristan olmak \u00fczere \u00dcye ve G\u00f6zlemci Devletlerden 35&#8217;ten fazla h\u00fck\u00fcmet yetkilisi ve uzman kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Toplant\u0131da Taraflar, tar\u0131m alan\u0131ndaki mevcut durum, devam eden reformlar, tar\u0131mda uygulanan yeni dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ara\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda bilgi payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Te\u015fkilat \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecek projeler ve i\u015f birli\u011fi perspektifleri hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015finde bulundular.<\/p>\n<p>Toplant\u0131da ayr\u0131ca, Tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesi ve \u00e7e\u015fitlendirilmesi, sekt\u00f6rel ara\u015ft\u0131rma faaliyetlerinde bulunulmas\u0131, tar\u0131msal \u00fcretim, bitki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve veteriner denetimi konular\u0131nda deneyim ve en iyi uygulamalar\u0131n payla\u015f\u0131lma imk\u00e2nlar\u0131 da ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>\u00dcye ve G\u00f6zlemci Devletlerin temsilcileri, IFAD, FAO ve G\u00fcney-G\u00fcney i\u015f birli\u011fi gibi uluslararas\u0131 kurumlarla yak\u0131n ortakl\u0131k i\u00e7inde, kapasite geli\u015ftirilmesi ve teknoloji transferi konusunda i\u015f birli\u011fi yoluyla g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini ve tar\u0131msal \u00fcretkenli\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in, b\u00f6lgesel d\u00fczeyde sinerji olu\u015fturmak \u00fczere ortak \u00e7aba ve eylemlere duyulan ihtiyac\u0131 vurgulad\u0131lar.<\/p>\n<p>Taraflar ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrk Konseyi \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fturulan bu yeni platformun \u00dcye ve G\u00f6zlemci aras\u0131nda tar\u0131m alan\u0131nda \u00e7ok tarafl\u0131 i\u015f birli\u011finin g\u00fc\u00e7lendirilmesine, tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131na ve modernize edilmesine katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dile getirdiler. <a href=\"https:\/\/turkicstates.org\/tr\/haberler\/turk-konseyinin-tarim-alaninda-isbirligine-iliskin-calisma-grubunun-ilk-toplantisi-duzenlendi_2365\"><sup>[5]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 (TDT) Tar\u0131m Bakanlar\u0131 1.Toplant\u0131s\u0131 \u00d6zbekistan&#8217;\u0131n ba\u015fkenti Ta\u015fkent&#8217;te d\u00fczenlendi.<\/p>\n<p>\u00d6zbekistan Tar\u0131m Bakan\u0131 Cam\u015fid Hocayev&#8217;in ev sahipli\u011finde d\u00fczenlenen toplant\u0131ya TDT Genel Sekreteri Baghdad Amreyev, Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131 Prof. Dr. Vahit Kiri\u015fci, Azerbaycan Tar\u0131m Bakan\u0131 \u0130nam Karimov, Kazakistan Tar\u0131m Bakan\u0131 Yerbol Kara\u015fukeyev, K\u0131rg\u0131zistan Tar\u0131m Bakan\u0131 Askarbek Canibekov ile g\u00f6zlemci \u00fclke Macaristan Tar\u0131m Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Oszkar \u00d6kr\u00f6s kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Toplant\u0131da konu\u015fan Hocayev, Azerbaycan&#8217;\u0131n d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00fcye \u00fclkelerin tar\u0131m bakanlar\u0131n\u0131n toplant\u0131 d\u00fczenlemesi fikrinin ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131msatarak, bu kapsamda ilk toplant\u0131n\u0131n \u00d6zbekistan&#8217;da yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00fclkesi i\u00e7in tarihi bir olay oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>Kiri\u015fci de burada yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmas\u0131nda, bu toplant\u0131n\u0131n \u00fcye \u00fclkelerin tar\u0131m alan\u0131ndaki bilgi ve deneyimlerini payla\u015fabilece\u011fi \u00f6nemli bir platform oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>TDT \u00fcye \u00fclkeleri aras\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir veri taban\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, bu veri taban\u0131n\u0131n \u00fcye ve g\u00f6zlemci \u00fclkelerle ilgili bilgilerle s\u00fcrekli olarak g\u00fcncellenmesi gerekti\u011fine dikkati \u00e7eken Kiri\u015fci, ayr\u0131ca bu toplant\u0131lar\u0131n geleneksel h\u00e2le gelmesi gerekti\u011fini ve bu toplant\u0131lar\u0131n bir konu baz\u0131nda yap\u0131lmas\u0131n\u0131n daha faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n<p>Kiri\u015fci, TDT \u00fcye \u00fclkeleri aras\u0131nda tar\u0131m arazileri ve n\u00fcfus say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bulundu\u011funu ve bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n asl\u0131nda bu \u00fclkeleri bir araya getirecek \u00f6nemli unsurlar oldu\u011funu ve bu \u00fclkelerin s\u00f6z konusu farkl\u0131l\u0131klar\u0131 iyi de\u011ferlendirmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n<p>Toplant\u0131 kapsam\u0131nda ayr\u0131ca TDT \u00fcye ve g\u00f6zlemci \u00fclke tar\u0131m bakanlar\u0131 ile \u00e7ok say\u0131da davetlinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1. T\u00fcrk Tar\u0131m \u0130\u015f Forumu d\u00fczenlendi.<\/p>\n<p>Forumda konu\u015fan Kiri\u015fci, TDT organizasyonu \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda ilk defa T\u00fcrk Tar\u0131m \u0130\u015f Forumu&#8217;nun Asya&#8217;n\u0131n kalbinde, do\u011fu ile bat\u0131n\u0131n, kuzey ile g\u00fcneyin bulu\u015ftu\u011fu Mavera\u00fcnnehir b\u00f6lgesini i\u00e7ine alan \u00d6zbekistan&#8217;da d\u00fczenlendi\u011fini belirterek, &#8220;Bu kadim co\u011frafya, bereketli topraklar\u0131n, m\u00fcmbit arazilerin, \u015fifal\u0131 kaynaklar\u0131n, bin bir \u00e7e\u015fit sular\u0131n, renk renk nebatat\u0131n yurdudur.&#8221; ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n<p>Bakan Kiri\u015fci, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n<p>&#8220;Beslenme, g\u0131da ve sa\u011fl\u0131k konular\u0131 herkesin g\u00fcndeminde ilk s\u0131ray\u0131 olu\u015fturuyor. Bu ba\u011flamda, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte tar\u0131m ve g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6neminin giderek artt\u0131\u011f\u0131 bir y\u00fczy\u0131lda ya\u015f\u0131yoruz. Bir devlet i\u00e7in savunma ve silah sanayi ne kadar \u00f6nemliyse art\u0131k tar\u0131m da o kadar \u00f6neme sahiptir. Son geli\u015fmeler de g\u00f6stermi\u015ftir ki d\u00fcnyay\u0131 doyuran \u00fclke, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n da lider \u00fclkesi olacakt\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p>TDT \u00fclkelerinin toplamda 100 milyar dolara yak\u0131n tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ticareti yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu rakam\u0131n d\u00fcnya tar\u0131msal ticaret hacminin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 3&#8217;\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011funu aktaran Kiri\u015fci, bu t\u00fcr forumlarla ticari ili\u015fkileri daha da g\u00fc\u00e7lendireceklerini ve yeni i\u015f birliklerine yeni kap\u0131lar arayacaklar\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. <a href=\"https:\/\/www.tarimorman.gov.tr\/Haber\/5296\/Bakan-Kirisci-Turk-Devletleri-Teskilati-Tarim-Bakanlari-1-Toplantisina-Katildi\"><sup>[6]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131, FAO ile yak\u0131n i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde Guba&#8217;da d\u00fczenlenen &#8220;3. Agribusiness Kalk\u0131nma Forumu&#8221;na kat\u0131ld\u0131<\/p>\n<p>Genel Sekreter Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dr. \u00d6mer Kocaman ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 Sekretaryas\u0131 heyeti ve \u00dcye Devletlerden delegeler, 29 Mart 2024 tarihinde, 2023-2024 y\u0131llar\u0131nda T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131&#8217;n\u0131n tar\u0131m ba\u015fkenti olacak Azerbaycan&#8217;\u0131n Guba \u015fehrinde d\u00fczenlenen &#8220;3. Agribusiness Kalk\u0131nma Forumu&#8221;na kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Forum, Azerbaycan Cumhuriyeti Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131, Tar\u0131msal Kredi ve Kalk\u0131nma Ajans\u0131 (AKIA) ve Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc (FAO) taraf\u0131ndan ortakla\u015fa d\u00fczenlendi. \u0130lgili devlet kurumlar\u0131, Merkez Bankas\u0131 ve \u00f6zel bankalar\u0131n temsilcileri, tar\u0131msal destek kurumlar\u0131 ve i\u015f \u00e7evrelerinden 200&#8217;den fazla kat\u0131l\u0131mc\u0131, tar\u0131ma y\u00f6nelik finansal destek ara\u00e7lar\u0131, &#8220;ak\u0131ll\u0131&#8221; sulama sistemlerinin uygulanmas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine dayan\u0131kl\u0131 mahsul tohumlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi vb. konularda g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015finde bulundular.<\/p>\n<p>Azerbaycan Cumhuriyeti Tar\u0131m Bakan\u0131 Say\u0131n Mecnun Memmedov yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda, Bakanl\u0131\u011f\u0131n ulusal tar\u0131m-g\u0131da sistemlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi \u00e7abalar\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi. Bakan ayr\u0131ca, geni\u015f ve verimli tar\u0131m arazileri, farkl\u0131 iklimleri ve bol su kaynaklar\u0131 ile TDT \u00fclkelerinin bir\u00e7ok tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli \u00fcreticisi ve ihracat\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu ve tar\u0131msal \u00fcretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir potansiyele sahip oldu\u011funu vurgulad\u0131. Bakan, TDT platformunu kullanarak tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki ortak sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ve sekt\u00f6r\u00fcn b\u00f6lgedeki geli\u015fimine katk\u0131da bulunman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>Forumun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda konu\u015fan Genel Sekreter Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dr. \u00d6mer Kocaman, T\u00fcrk Devletlerinin ekonomik ve sosyal kalk\u0131nmas\u0131nda tar\u0131m\u0131n \u00f6neminin alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, Te\u015fkilat\u0131n tar\u0131m alan\u0131ndaki faaliyetleri, \u00f6zellikle de tar\u0131msal verimlili\u011fin artt\u0131r\u0131lmas\u0131, ihracat\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yeni pazarlara eri\u015fim i\u00e7in tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn artt\u0131r\u0131lmas\u0131, g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ve finansal ara\u00e7lar\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in i\u015f birli\u011fi mekanizmalar\u0131 hakk\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lara bilgi verdi.<\/p>\n<p>\u00d6mer Kocaman, Te\u015fkilat\u0131n temel amac\u0131n\u0131n &#8220;T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 2040 Vizyonu&#8221; ve &#8220;TDT 2022-2026 Strateji&#8221; belgelerinden t\u00fcretilen ortak faaliyetler ve projeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tar\u0131msal i\u015f birli\u011fi ve kalk\u0131nma i\u00e7in etkili mekani0zmalar olu\u015fturmak oldu\u011funu s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>\n<p>Forumun TDT b\u00f6lgesinin tar\u0131msal potansiyeline adanan ve TDT Sekretaryas\u0131 Proje Direkt\u00f6r\u00fc Farrukh Jumayev taraf\u0131ndan y\u00f6netilen 4. panel oturumunda Azerbaycan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, T\u00fcrkiye ve \u00d6zbekistan Tar\u0131m Bakanl\u0131klar\u0131ndan \u00fcst d\u00fczey yetkililerden olu\u015fan konu\u015fmac\u0131lar, \u00fclkelerinin tar\u0131m alan\u0131ndaki ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 sundular ve TDT b\u00fcnyesinde \u00e7ok tarafl\u0131 i\u015f birli\u011fi f\u0131rsatlar\u0131 hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015finde bulundular. <a href=\"https:\/\/www.turkicstates.org\/tr\/haberler\/tdt-fao-ile-yakin-isbirligi-icinde-gubada-duzenlenen-3-agribusiness-kalkinma-forumuna-katildi_3238\"><sup>[7]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Azerbaycan&#8217;\u0131n ba\u015fkenti Bak\u00fc&#8217;de d\u00fczenlenen T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 (TDT) Tar\u0131mdan Sorumlu 2. Bakanlar Toplant\u0131s\u0131&#8217;nda, \u00fclkenin Guba \u015fehri, &#8220;T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 Tar\u0131m Ba\u015fkenti&#8221; ilan edildi.<\/p>\n<p>Azerbaycan Tar\u0131m Bakan\u0131 Mecnun Memmedov&#8217;un ev sahipli\u011finde d\u00fczenlenen toplant\u0131ya, TDT Genel Sekreteri B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Kuban\u0131\u00e7bek \u00d6m\u00fcraliyev, Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131 \u0130brahim Yumakl\u0131, \u00d6zbekistan Tar\u0131m Bakan\u0131 Aziz Voitov, KKTC Tar\u0131m ve Do\u011fal Kaynaklar Bakan\u0131 H\u00fcseyin \u00c7avu\u015f, K\u0131rg\u0131zistan Tar\u0131m Bakan\u0131 Birinci Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Murat Ramatov ve Kazakistan Tar\u0131m Bakan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Abilkhaiyr Tamabek kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Yumakl\u0131, &#8220;\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele, iklim ak\u0131ll\u0131 tar\u0131m teknolojileri, suyun etkin \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131, su ve arazi y\u00f6netimi gibi konularda bilgi payla\u015f\u0131ld\u0131. Tar\u0131m alan\u0131nda ticaretin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin tamamlay\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131 ve de\u011fer zincirlerinin bulunmas\u0131 i\u00e7in bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lacak. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 TDT \u00fcyeleriyle payla\u015f\u0131lacak. Helal g\u0131da ve tar\u0131m sigortalar\u0131 konular\u0131n\u0131 da konu\u015ftuk.&#8221; bilgisini payla\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Azerbaycan Tar\u0131m Bakan\u0131 Memmedov ise &#8220;\u00dclkelerimizin tar\u0131m alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir potansiyele sahip oldu\u011funu dikkate alarak bu alandaki i\u015f birli\u011fimizi daha da derinle\u015ftirmeyi ama\u00e7l\u0131yoruz.&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Memmedov, bug\u00fcnk\u00fc toplant\u0131da TDT \u00fclkelerinin tar\u0131m alan\u0131ndaki i\u015f birliklerinin mevcut durumu ve gelecekte yap\u0131labilecek i\u015f birliklerinin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n<p>TDT \u00fcyesi \u00fclkelerin tar\u0131m alan\u0131nda ikili ve \u00e7ok tarafl\u0131 d\u00fczeyde yak\u0131n i\u015f birli\u011fi i\u00e7erisinde bulundu\u011funu ifade eden Memmedov, &#8220;Tar\u0131m ve g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin ticaret hacminin art\u0131r\u0131lmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n te\u015fvik edilmesi, modern teknolojilerin transferi, en iyi uygulamalar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011fi\u015fimi, toprak ve suyun etkin y\u00f6netimi, tar\u0131m sigorta sisteminin te\u015fvik edilmesi gibi konular gelecek i\u015f birli\u011fi istikametleri olarak belirlendi.&#8221; diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>Memmedov, &#8220;Azerbaycan taraf\u0131 olarak T\u00fcrk devletlerinin tek dijital tar\u0131msal veri platformunun olu\u015fturulmas\u0131, tar\u0131m ve g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin TDT markas\u0131 alt\u0131nda ortak \u00fcretimi gibi fikir ve \u00f6nerilerimizi \u00fcye \u00fclkelere sunduk ve bu y\u00f6nde \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131 konusunda anla\u015fmaya vard\u0131k. TDT \u00fclkelerinde tar\u0131m ba\u015fkenti uygulanmas\u0131n\u0131 da \u00f6nerdik. Rotasyonla her y\u0131l bir \u015fehir TDT tar\u0131m ba\u015fkenti ilan edilecek. Bu toplant\u0131da Azerbaycan&#8217;\u0131n Guba \u015fehrini TDT Tar\u0131m Ba\u015fkenti ilan ettik.&#8221; ifadelerini kulland\u0131. <a href=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/gundem\/azerbaycanin-guba-sehri-turk-devletleri-teskilati-tarim-%20baskenti-ilan-edildi\/3001385\"><sup>[<\/sup><sup>8]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Tar\u0131mdan Sorumlu Bakanlar 3. Toplant\u0131s\u0131 20 Mart 2024 tarihinde Kazakistan&#8217;\u0131n Taraz \u015fehrinde ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n<p>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 Genel Sekreteri B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Kuban\u0131\u00e7bek \u00d6m\u00fcraliyev, 20 Mart 2024 tarihinde Kazakistan&#8217;\u0131n Taraz \u015fehrinde ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 Tar\u0131mdan Sorumlu Bakanlar 3. Toplant\u0131s\u0131 ve 3. T\u00fcrk Tar\u0131m \u0130\u015f Forumu&#8217;na kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bakanlar Toplant\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca konusu TDT b\u00f6lgesinde tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerde m\u00fc\u015fterek ticaretin geli\u015ftirilmesi oldu. Toplant\u0131da ana ama\u00e7 ve hedefler ile al\u0131nan kararlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir Tebli\u011f, Bakanlar taraf\u0131ndan kabul edildi. Bakanlar, Kazakistan Cumhuriyeti&#8217;nin Taraz \u015fehrini Eyl\u00fcl 2024&#8217;ten itibaren TDT tar\u0131m ba\u015fkenti olarak ilan ettiler.<\/p>\n<p>Bakanlar toplant\u0131s\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan d\u00fczenlenen 3. T\u00fcrk Tar\u0131m \u0130\u015f Forumu&#8217;nda, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan gelen temsilciler, tar\u0131msal inovasyonu ve TDT b\u00f6lgesindeki tar\u0131msal kalk\u0131nman\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini ilerletmek i\u00e7in aktif bir \u015fekilde kat\u0131l\u0131m sa\u011flad\u0131lar. \u00a0<a href=\"https:\/\/www.turkicstates.org\/tr\/haberler\/tarimdan-sorumlu-bakanlar-3-toplantisi-20-mart-2024-tarihinde-kazakistanin-taraz-sehrinde-basariyla-gerceklestirildi_3233\"><sup>[9]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi \u00dclkeleri Tohumcular Birli\u011fi (ECOSA) 8. Tohumculuk Kongresi 20-21 Mart tarihlerinde Kazakistan\u2019\u0131n Taraz \u015fehrinde T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 3. Tar\u0131m Bakanlar\u0131 Toplant\u0131s\u0131, Tar\u0131m \u0130\u015f Forumu ve KazAgro Uluslararas\u0131 Tar\u0131m Fuar\u0131 ile e\u015f zamanl\u0131 olarak d\u00fczenlendi.<\/p>\n<p>Cumhuriyeti Tar\u0131m ve Orman Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Ebubekir Gizligider konu\u015fmas\u0131nda T\u00fcrkiye tohumculuk sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u00fckseli\u015finden gurur duyduklar\u0131n\u0131 belirterek TDT Tar\u0131m Bakanlar\u0131 Toplant\u0131s\u0131nda da tohumculu\u011fun \u00f6nemli g\u00fcndem maddelerinden biri oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n<p>Bakanlar Toplant\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaretin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda ortak mutabakata var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fcjdesini salonla payla\u015fan Gizligider konu\u015fmas\u0131nda \u00f6zetle \u015funlar\u0131 aktard\u0131:<\/p>\n<p>\u201cTar\u0131m Bakanlar\u0131 Toplant\u0131s\u0131 ve \u0130\u015f Forumu kapsam\u0131nda yar\u0131nlar i\u00e7in \u00f6nemli tohumlar att\u0131k. 160 milyonu a\u015fk\u0131n n\u00fcfusa hitap eden bu co\u011frafyada bizim att\u0131\u011f\u0131m\u0131z ad\u0131mlar \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n ve torunlar\u0131m\u0131z\u0131n daha rahat bir d\u00fcnyada ya\u015famas\u0131na vesile olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dclkelerimiz toplamda 160 milyona yakla\u015fan gen\u00e7 ve dinamik n\u00fcfusumuz, 1,5 trilyon dolara ula\u015fan gayrisafi mill\u00ee has\u0131lam\u0131z ile \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir potansiyel bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00dclkelerimizde yakla\u015f\u0131k 49 milyon hektarl\u0131k tar\u0131msal alanda 230 milyon tonluk tar\u0131msal \u00fcretime ve 779 milyon ba\u015fl\u0131k hayvan varl\u0131\u011f\u0131na sahibiz. \u0130klim durumumuz, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fimiz g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, \u00fcretim miktarlar\u0131m\u0131z\u0131n daha y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131 bekleyebiliriz.<\/p>\n<h2>\u201cDevletler i\u00e7in Tar\u0131m, Savunma ve Silah Sanayi Kadar \u00d6nemlidir\u201d<\/h2>\n<p>Bununla birlikte iklim de\u011fi\u015fiyor, buna ba\u011fl\u0131 olarak d\u00fcnya da \u00e7ok h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fiyor. \u00dclkelerimiz de D\u00fcnya ekonomisini belirleyen en \u00f6nemli fakt\u00f6r, t\u00fcketicilerin ihtiya\u00e7lar\u0131 ve beklentileridir. Beslenme, g\u0131da ve sa\u011fl\u0131k konular\u0131, herkesin g\u00fcndeminde ilk s\u0131rada yer al\u0131yor. Bu ba\u011flamda, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte tar\u0131m ve g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6neminin giderek artt\u0131\u011f\u0131 bir y\u00fczy\u0131lda ya\u015f\u0131yoruz. Bir devlet i\u00e7in savunma ve silah sanayi ne kadar \u00f6nemliyse, art\u0131k tar\u0131m da o kadar \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n<h2>\u201cOrtak Mevzuat \u0130\u00e7in \u00c7al\u0131\u015fmalar Ba\u015flad\u0131\u201d<\/h2>\n<p>Tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin \u00fclkeler aras\u0131 ticaretinde ge\u00e7i\u015fleri, g\u00fcmr\u00fcklenmesi, mevzuatlar\u0131 ile ilgili do\u011fal olarak sorunlar ya\u015fanabiliyor. Her \u00fclkenin kendi i\u00e7 mevzuat\u0131 var. Kazakistan ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda da Azerbaycan ile Kazakistan aras\u0131nda da olabiliyor. Bu sorunun a\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ortak bir mevzuata ihtiya\u00e7 vard\u0131. Bu toplant\u0131da al\u0131nan belki de en \u00f6nemli kararlardan birisi bu oldu. Hemen bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu olu\u015fturulmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu gerekli d\u00fczenlemeler yap\u0131lacak. Bunun neticesinde tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin dola\u015f\u0131m\u0131 \u00f6n\u00fcndeki \u00f6nemli bir engel ortadan kalkm\u0131\u015f olacak.<\/p>\n<p>Jamb\u0131l B\u00f6lgesi Valisi Yerbol Karashukeev konu\u015fmas\u0131nda, Jamb\u0131l B\u00f6lgesinin verimli tar\u0131m arazilerine ve uygun iklim ko\u015fullar\u0131na sahip oldu\u011funu belirterek, yabanc\u0131 \u00e7e\u015fitlerin adaptasyon denemelerinin kurulmas\u0131 i\u00e7in plato alanlar\u0131 olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 aktard\u0131. T\u00fcrk Devletlerinden gelecek yat\u0131r\u0131mc\u0131lara arazi kiralamada kolayl\u0131k sunduklar\u0131n\u0131 kaydeden Karashukeev, Kazakistan Devletinin yeni yat\u0131r\u0131mc\u0131lar bekledi\u011fini aktard\u0131. <a href=\"https:\/\/www.tsuab.org.tr\/tr\/haber\/47\/ecosa-8-tohumculuk-kongresi-kazakistan-da-yapildi\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/p>\n<h2>Orta Asya\u2019n\u0131n tar\u0131msal geli\u015fiminde ve ticaretinde T\u00fcrkiye\u2019nin aktif oyun kuruculu\u011fu<\/h2>\n<p>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tar\u0131m Birli\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Do\u011fan Ba\u015faran ve Genel Sekreteri Prof. Dr. B\u00fclent G\u00fcl\u00e7ubuk taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nan yukar\u0131daki de\u011ferlendirme makalesinde a\u015fa\u011f\u0131daki bilgilere ve strateji \u00f6nerilerine yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u201c2020 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla 50 milyar Amerikan dolar\u0131na (USD) yakla\u015fan tar\u0131msal \u00fcretimini 2050\u2019de 270 milyar USD civar\u0131na yakla\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefleyen T\u00fcrkiye k\u00fcresel tar\u0131mda yedinci s\u0131raya y\u00fckselebilecek bir potansiyel sergilemektedir. Bu geli\u015fmeler T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 \u00fcyesi \u00fclkelerin birlikte olmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kacak sinerjiden dolay\u0131 daha da fazla art\u0131\u015f g\u00f6sterebilecektir. Burada tar\u0131mda b\u00f6lgesel i\u015f birli\u011fine gidilmesi ile k\u00fcresel anlamda b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kabilecek ve her \u00fclke kazanacakt\u0131r. T\u00fcrkiye burada aktif bir oyun kuruculuk g\u00f6revini de yerine getirme durumuna \u00e7aba harcayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye hem Asya ve Avrupa k\u0131talar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flamas\u0131 ve hem de Avrupa k\u0131tas\u0131 gibi zengin bir talep merkezine yak\u0131n olmas\u0131 nedeniyle tar\u0131mda \u00f6nemli bir oyuncu konumunda yer almaktad\u0131r. Di\u011fer yandan Orta Asya\u2019n\u0131n verimli do\u011fal kaynak ve topraklar\u0131na sahip \u00fclkeler ile i\u015f birli\u011fi geli\u015ftirme yolunda olmas\u0131 T\u00fcrkiye i\u00e7in oldu\u011fu gibi, Orta Asya \u00fclkeleri i\u00e7in de gelecekte \u00f6nemli f\u0131rsatlar sunmaktad\u0131r. F\u0131rsatlar\u0131n rasyonel ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011ferlendirilmesi kazan-kazan ilkesine g\u00f6re \u00fclkelerin ekonomik, tar\u0131msal ve ticari kapasitesi art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Asya \u00fclkeleriyle olan tar\u0131msal ticareti olduk\u00e7a merkezi konumda bulunmas\u0131 nedeniyle stratejik bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n onuncu b\u00fcy\u00fck tar\u0131m \u00fcreticisi T\u00fcrkiye, Orta Asya\u2019daki dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 devletleriyle tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ticaretinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konuma ve avantaja sahip olup \u00e7e\u015fitli tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerini bu b\u00f6lgeye ihra\u00e7 etmektedir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye bu co\u011frafyaya \u00fclkelere g\u00f6re de\u011fi\u015fmekle birlikte \u00f6ncelikle bilgi, teknoloji, bu\u011fday, arpa, pamuk, sebze, meyve ve bitkisel ya\u011flar gibi \u00fcr\u00fcnler ihra\u00e7 etmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fcksek kaliteli g\u0131da i\u015fleme teknolojileri ve tar\u0131m makineleri de bu \u00fclkeler i\u00e7in caziptir. T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Asya ile tar\u0131msal ticaretinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 (TDT) ve Orta Koridor Projesi gibi uluslararas\u0131 i\u015f birli\u011fi ve ula\u015f\u0131m projeleriyle desteklenmektedir. Bu giri\u015fimler, T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Asya \u00fclkeleriyle ticari ve ekonomik ili\u015fkilerini daha da g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Orta Koridor Projesi, T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Asya ile kara ve demir yolu ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ticaretinin artmas\u0131na da katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. \u0130\u015fte T\u00fcrkiye bu noktada sahip oldu\u011fu birikim, teknoloji potansiyeli ve Orta Asya \u00fclkeleriyle olan tar\u0131msal ticareti sayesinde T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 tar\u0131m\u0131nda oyun kurucu pozisyonunu alabilir ve g\u00fc\u00e7lendirebilir. T\u00fcrkiye\u2019nin tar\u0131msal ara\u015ft\u0131rma ve inovasyon alan\u0131nda bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 ve kapasite geli\u015ftirme projeleri ile tar\u0131m alan\u0131ndaki \u00fcniversite e\u011fitim-yay\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler aras\u0131ndaki ticaretin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde olu\u015fmas\u0131na daha fazla katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Yani, co\u011frafi konumu, tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fi, tar\u0131msal e\u011fitim- AR-GE ile yay\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve uluslararas\u0131 i\u015f birlikleri sayesinde T\u00fcrkiye, bu co\u011frafyadaki ticaret hacmini ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 devletlerin ortak \u00e7\u0131kar\u0131 do\u011frultusunda art\u0131rma rol\u00fcn\u00fc ba\u015far\u0131yla yerine getirebilir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 tar\u0131m\u0131nda oyun kuruculu\u011fu i\u00e7in elinde olan ve bu co\u011frafyaya katk\u0131 sa\u011flayabilecek anahtar alanlar vard\u0131r. Bunlar\u0131n yerinde ve zaman\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 t\u00fcm \u00fclkelere kazan\u00e7 getirecektir. T\u00fcrkiye\u2019nin bu anahtar alanlardaki potansiyel rol\u00fc, hem kendi ekonomisini g\u00fc\u00e7lendirebilir hem de ayn\u0131 \u00e7\u0131kar do\u011frultusundaki \u00fclkelerin tar\u0131m-g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc geli\u015ftirmelerine katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu anahtarlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r;<\/p>\n<ul>\n<li>Stratejik konum ve lojistik<\/li>\n<li>Ticaret anla\u015fmalar\u0131, ticari ili\u015fkilerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc tar\u0131m-g\u0131da diplomasisi<\/li>\n<li>Geli\u015fmi\u015f tar\u0131m-g\u0131da teknolojileri, know-how birikimi ve bilgi-deneyim payla\u015f\u0131m\u0131<\/li>\n<li>Y\u00fcksek de\u011ferli yat\u0131r\u0131mlar ve ortak giri\u015fim alanlar\u0131<\/li>\n<li>Pazar ara\u015ft\u0131rmas\u0131, hedef pazarlar olu\u015fturma ve d\u00fcnya pazarlar\u0131na eri\u015febilme<\/li>\n<li>Y\u00fcksek standartlarda g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi, kaliteli \u00fcr\u00fcn-sertifikasyon ve s\u0131n\u0131rda-yerinde kalite kontrol\u00fc<\/li>\n<li>E\u011fitim-yay\u0131m programlar\u0131, akademik \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 ve kapasite geli\u015fimi<\/li>\n<li>D\u00fcnya ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f nitelikli ve deneyimli i\u015fg\u00fcc\u00fc.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Sonu\u00e7 olarak; T\u00fcrkiye, Asya ile Avrupa aras\u0131nda stratejik bir k\u00f6pr\u00fc olarak \u00f6nemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Bu konum, T\u00fcrkiye\u2019yi tar\u0131m-g\u0131da koridorlar\u0131, enerji koridorlar\u0131, ticaret yollar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli k\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye gelinen noktada ekonomik a\u00e7\u0131dan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc i\u015f birliklerine ve farkl\u0131 ticaret anla\u015fmalar\u0131na y\u00f6nelmektedir. \u00c7in\u2019in Ku\u015fak ve Yol \u0130nisiyatifi\u2019ne kat\u0131l\u0131m\u0131 ve Afrika ile artan ticaret ba\u011flar\u0131, BRICS \u00fclkeleri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeler T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeninde tar\u0131msal \u00fcretimde ve d\u0131\u015f ticaretinde ekonomik \u00e7e\u015fitlili\u011fini ve etkinli\u011fini art\u0131racakt\u0131r.\u201d\u00a0 <sup>[11]<\/sup><\/p>\n<h2>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tar\u0131m Birli\u011fi kuruldu: Hedef; tar\u0131msal i\u015f birli\u011fi ve ekonomik kalk\u0131nma<\/h2>\n<p>T\u00fcrk co\u011frafyas\u0131n\u0131n geni\u015f ve zengin tar\u0131msal potansiyelini k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 h\u00e2line getirmeyi ama\u00e7layan T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tar\u0131m Birli\u011fi kuruldu. Birlik; Kazakistan\u2019\u0131n Taraz \u015fehrinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131ktan Sorumlu 3. Bakanlar Toplant\u0131s\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fczenlenen T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tar\u0131m Forumu\u2019nda ilan edildi.<\/p>\n<p>170 milyonluk gen\u00e7 n\u00fcfusa sahip T\u00fcrk devletlerini bir araya getiren bu giri\u015fim, tar\u0131msal i\u015f birli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirerek b\u00f6lgesel ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 h\u0131zland\u0131rmay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n<p>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tar\u0131m Birli\u011fi\u2019nde T\u00fcrkiye, Azerbaycan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, \u00d6zbekistan kurucu \u00fcye \u00fclkeler olurken, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti, Macaristan, T\u00fcrkmenistan ve g\u00f6zlemci \u00fcye \u00fclkeler olarak yer ald\u0131.<\/p>\n<p>Bu birlik, \u0130stanbul merkezli olarak, 8 T\u00fcrk devletinden temsilcilerin ve 50 tar\u0131m i\u015f insan\u0131n\u0131n kurucu \u00fcye imzas\u0131 ile resmi faaliyetlerine ba\u015flad\u0131. Birli\u011fin ilk faaliyeti, T\u00fcrk devletlerinin tar\u0131m raporunu ve aralar\u0131ndaki potansiyel i\u015f birliklerini ortaya \u00e7\u0131karan bir raporu kamuoyu ile payla\u015fmak olacak. Bu rapor, \u00fcye \u00fclkelerin tar\u0131m desenleri, mevcut durumlar\u0131, potansiyelleri ve hedeflerini detayl\u0131 bir \u015fekilde ortaya koyacak.<\/p>\n<p>Kurulu\u015fun ilan edilmesiyle birlikte, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tar\u0131m Birli\u011fi, \u00fclkeler aras\u0131nda bilgi, teknoloji ve tecr\u00fcbe payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nceliklendirerek, tar\u0131mda d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltacak ve \u00fcretimde verimlili\u011fi art\u0131racak programlar\u0131 takip etme konusunda da \u00f6nemli bir rol \u00fcstlenecek. Bu giri\u015fim, tar\u0131m i\u015f birli\u011finin geli\u015ftirilmesi, bilgi birikiminin payla\u015f\u0131m\u0131 ve ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin desteklenmesi amac\u0131yla yola \u00e7\u0131k\u0131yor. <a href=\"https:\/\/by-tv.co.uk\/turk-dunyasi-tarim-birligi-kuruldu-hedef-tarimsal-isbirligi-ve-ekonomik-kalkinma\/\"><sup>[12]<\/sup><\/a><\/p>\n<h2>Sonu\u00e7 ve \u00d6neriler<\/h2>\n<p>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 olarak, son birka\u00e7 y\u0131lda, T\u00fcrk Konseyi, \u00e7e\u015fitli alanlarda i\u015f birli\u011fine dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ve derinle\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ba\u011f\u0131ms\u0131z ve egemen \u00dcye Devletlerin siyasi iradesine dayanan Te\u015fkilat, art\u0131k \u00fcyelerinin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda, daha fazla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 destek ve dayan\u0131\u015fma yaratmay\u0131 vaat eden i\u015f birli\u011fi i\u00e7in, etkisi giderek artan bir platformu temsil etmektedir. Devam eden bu s\u00fcrecin ileriye d\u00f6n\u00fck, ger\u00e7ek\u00e7i bir vizyonla desteklenmesi gerekmektedir.<\/p>\n<p>Bu ba\u011flamda T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131mca al\u0131nan karar gere\u011fi \u00fcye \u00fclkelerde ve \u00fclkeler aras\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131rsal kalk\u0131nma programlar\u0131n\u0131 ve politikalar\u0131n\u0131 uyumlu h\u00e2le getirme, modern uygulamalar\u0131 ve yenilik\u00e7i teknolojileri te\u015fvik etme ve tar\u0131msal k\u00fcmelenmeler, \u00e7ift\u00e7iler ve tar\u0131msal i\u015fletmeler aras\u0131nda ortakl\u0131klar kurarak tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki \u00fcretken ba\u011flant\u0131lar\u0131 te\u015fvik etme olduk\u00e7a \u00f6nemli olabilecektir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar yap\u0131l\u0131rken \u00fclkelerin mevcut durumda b\u00f6lgelerinde \u00fcye olduklar\u0131 ekonomik birlikler ile olan ili\u015fkiler de dikkate al\u0131nmal\u0131 ve T\u00fcrk Devletler Te\u015fkilat\u0131 bu birliklerle de ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapabilmeli ve g\u00fcmr\u00fck mevzuatlar\u0131nda TDK \u00fclkeleri lehine ortak d\u00fczenleme yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrk Birli\u011fi demek, T\u00fcrk Dirli\u011fi olacak demektir!<\/p>\n<p><strong>Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n<p><em>[1] <\/em><a href=\"https:\/\/www.gaib.org.tr\/tr\/site\/download-file\/5865.html?class=AnnouncementFiles\"><em>https:\/\/www.gaib.org.tr\/tr\/site\/download-file\/5865.html?class=AnnouncementFiles<\/em><\/a><\/p>\n<p>[2] <a href=\"https:\/\/www.hidropolitikakademi.org\/tr\/news-detail\/16337\/ozbekistan-ve-diger-orta-asya-ulkelerinde-tarim-reformu--dr-peter-c-bloch\"><em>https:\/\/www.hidropolitikakademi.org\/tr\/news-detail\/16337\/ozbekistan-ve-diger-orta-asya-ulkelerinde-tarim-reformu&#8211;dr-peter-c-bloch<\/em><\/a><\/p>\n<p>[3] <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/325848\"><em>https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/325848<\/em><\/a><\/p>\n<p>[4] <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/1125939#:~:text=Orta%20Asya%20%C3%BClkeleri%20aras%C4%B1nda%20pamuk,Kazakistan%20ve%20K%C4%B1rg%C4%B1zistan%20takip%20etmektedir\"><em>https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/1125939#:~:text=Orta%20Asya%20%C3%BClkeleri%20aras%C4%B1nda%20pamuk,Kazakistan%20ve%20K%C4%B1rg%C4%B1zistan%20takip%20etmektedir<\/em><\/a><em>.<\/em><\/p>\n<p>[5] <a href=\"https:\/\/turkicstates.org\/tr\/haberler\/turk-konseyinin-tarim-alaninda-isbirligine-iliskin-calisma-grubunun-ilk-toplantisi-duzenlendi_2365\"><em>https:\/\/turkicstates.org\/tr\/haberler\/turk-konseyinin-tarim-alaninda-isbirligine-iliskin-calisma-grubunun-ilk-toplantisi-duzenlendi_2365<\/em><\/a><\/p>\n<p>[6] <a href=\"https:\/\/www.tarimorman.gov.tr\/Haber\/5296\/Bakan-Kirisci-Turk-Devletleri-Teskilati-Tarim-Bakanlari-1-Toplantisina-Katildi\"><em>https:\/\/www.tarimorman.gov.tr\/Haber\/5296\/Bakan-Kirisci-Turk-Devletleri-Teskilati-Tarim-Bakanlari-1-Toplantisina-Katildi<\/em><\/a><\/p>\n<p>[7] <a href=\"https:\/\/www.turkicstates.org\/tr\/haberler\/tdt-fao-ile-yakin-isbirligi-icinde-gubada-duzenlenen-3-agribusiness-kalkinma-forumuna-katildi_3238\"><em>https:\/\/www.turkicstates.org\/tr\/haberler\/tdt-fao-ile-yakin-isbirligi-icinde-gubada-duzenlenen-3-agribusiness-kalkinma-forumuna-katildi_3238<\/em><\/a><\/p>\n<p>[8] <a href=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/gundem\/azerbaycanin-guba-sehri-turk-devletleri-teskilati-tarim-%20baskenti-ilan-edildi\/3001385\"><em>https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/gundem\/azerbaycanin-guba-sehri-turk-devletleri-teskilati-tarim- baskenti-ilan-edildi\/3001385<\/em><\/a><\/p>\n<p>[9] <a href=\"https:\/\/www.turkicstates.org\/tr\/haberler\/tarimdan-sorumlu-bakanlar-3-toplantisi-20-mart-2024-tarihinde-kazakistanin-taraz-sehrinde-basariyla-gerceklestirildi_3233\"><em>https:\/\/www.turkicstates.org\/tr\/haberler\/tarimdan-sorumlu-bakanlar-3-toplantisi-20-mart-2024-tarihinde-kazakistanin-taraz-sehrinde-basariyla-gerceklestirildi_3233<\/em><\/a><\/p>\n<p>[10] <a href=\"https:\/\/www.tsuab.org.tr\/tr\/haber\/47\/ecosa-8-tohumculuk-kongresi-kazakistan-da-yapildi\"><em>https:\/\/www.tsuab.org.tr\/tr\/haber\/47\/ecosa-8-tohumculuk-kongresi-kazakistan-da-yapildi<\/em><\/a><\/p>\n<p>[11] <a href=\"https:\/\/briqjournal.com\/sites\/default\/files\/yazi-ici-dosyalar\/2024-09\/B%C3%BClent%20G%C3%9CL%C3%87UBUK%20%26%20Do%C4%9Fan%20BA%C5%9EARAN_C5S4.pdf\"><em>https:\/\/briqjournal.com\/sites\/default\/files\/yazi-ici-dosyalar\/2024-09\/B%C3%BClent%20G%C3%9CL%C3%87UBUK%20%26%20Do%C4%9Fan%20BA%C5%9EARAN_C5S4.pdf<\/em><\/a><\/p>\n<p>[12] <a href=\"https:\/\/by-tv.co.uk\/turk-dunyasi-tarim-birligi-kuruldu-hedef-tarimsal-isbirligi-ve-ekonomik-kalkinma\/\"><em>https:\/\/by-tv.co.uk\/turk-dunyasi-tarim-birligi-kuruldu-hedef-tarimsal-isbirligi-ve-ekonomik-kalkinma\/<\/em><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 \u00fcyeleri aras\u0131nda \u00f6ncelikle tar\u0131m, savunma ve enerjiye odaklan\u0131larak izlenecek entegrasyon s\u00fcreci uzmanlarca \u00f6nerilmektedir.<\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":18490,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[68],"tags":[394,2979,2139,1174],"coauthors":[23],"class_list":["post-18489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkluk-turkculuk","tag-tarim","tag-tdt","tag-turk-devletleri-teskilati","tag-turk-tarimi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18489"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18492,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18489\/revisions\/18492"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18489"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}