{"id":18645,"date":"2024-12-28T01:00:55","date_gmt":"2024-12-27T22:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=18645"},"modified":"2024-12-28T00:55:34","modified_gmt":"2024-12-27T21:55:34","slug":"suriye-ekseninde-yasanan-gelismeler-ve-olasi-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/suriye-ekseninde-yasanan-gelismeler-ve-olasi-etkileri\/","title":{"rendered":"Suriye Ekseninde Ya\u015fanan Geli\u015fmeler ve Olas\u0131 Etkileri"},"content":{"rendered":"

Suriye ve Esad\u2019lar D\u00f6nemi<\/strong><\/h2>\n

Suriye, t\u00fcm etkin g\u00fc\u00e7lerin Devlet Ba\u015fkan\u0131 Be\u015f\u015far Esad\u2019da topland\u0131\u011f\u0131 bir cumhuriyetti. 1970\u2019te iktidara gelen babas\u0131 Haf\u0131z Esad\u2019dan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 2000 y\u0131l\u0131nda devralm\u0131\u015ft\u0131. Esad, iktidardaki Baas Partisi\u2019nin lideri ve Suriye Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin ba\u015fkomutan\u0131yd\u0131. Devlet Ba\u015fkan\u0131, ger\u00e7ek herhangi bir muhalefet aday\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok s\u0131k\u0131 kontrol edilen se\u00e7imlerle yedi y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem i\u00e7in se\u00e7ilirdi. Meclis ve h\u00fck\u00fbmet gibi bir dizi resm\u00ee devlet kurumu, ba\u015fkan\u0131n yetkisi alt\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekteydi.<\/p>\n

\u00dclkenin merkez b\u00f6l\u00fcmleri seyrek n\u00fcfuslu \u00e7\u00f6l b\u00f6lgeleridir. N\u00fcfusun \u00e7o\u011fu, \u00fclkenin bat\u0131 k\u0131sm\u0131nda yer alan kuzey-g\u00fcney ekseni boyunca ikamet etmektedir. \u015eam ve Halep gibi \u015fehirler burada bulunur. F\u0131rat Vadisi ve \u00fclkenin kuzeydo\u011fu k\u00f6\u015fesi Suriye\u2019nin en verimli tar\u0131m arazilerinden baz\u0131lar\u0131na sahiptir.<\/p>\n

N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %90\u2019\u0131 Arap, yakla\u015f\u0131k %10\u2019u da K\u00fcrt\u2019t\u00fcr. \u00c7o\u011funluk S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r (yakla\u015f\u0131k %70-80). Geri kalanlar Alevi, D\u00fcrzi ve \u015eii M\u00fcsl\u00fcmanlarla birlikte farkl\u0131 mezheplere mensup Hristiyanlard\u0131r.<\/p>\n

Ba\u015fkan\u0131n ailesi ve etraf\u0131ndaki resm\u00ee olmayan iktidar yap\u0131s\u0131 Alevi\u2019ydi. H\u00fck\u00fbmet, resm\u00ee olarak laikli\u011fi desteklemi\u015f ve mezhep\u00e7i sorunlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131. Ancak mezhep\u00e7ilik mevcut \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n b\u00fcy\u00fck yap\u0131sal bir \u00f6zelli\u011fidir. 2011 y\u0131l\u0131nda ayaklanma ve ard\u0131ndan gelen i\u00e7 sava\u015ftan \u00f6nce Suriye h\u00fck\u00fbmeti, 1967 y\u0131l\u0131nda \u0130srail taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen Golan Tepeleri d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm Suriye topra\u011f\u0131n\u0131 kontrol ediyordu.<\/p>\n

Merkezi Hama olan \u0130sl\u00e2mc\u0131 bir ayaklanma 1982\u2019de \u015fiddetli bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131ld\u0131. Bundan sonra h\u00fck\u00fbmet kar\u015f\u0131t\u0131 gruplar \u00f6nemini kaybetti ve 1982 ile 2011 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00fclkede hi\u00e7bir silahl\u0131 isyan meydana gelmedi.<\/p>\n

\u0130\u00e7 Sava\u015f: Arka Plan ve Geli\u015fmeler <\/strong><\/h2>\n

Arap Bahar\u0131 protestolar\u0131ndan ilham alan h\u00fck\u00fbmete kar\u015f\u0131 bir dizi protesto Mart 2011\u2019de ba\u015flad\u0131. H\u00fck\u00fbmet k\u0131smen protestocular\u0131n taleplerini kabul etmeye y\u00f6nelik reformlar uygulayarak k\u0131smen de kuvvet kullanarak protestolar\u0131 durdurmay\u0131 denedi. Ayaklanmay\u0131 durdurma giri\u015fimleri ba\u015far\u0131s\u0131z oldu ve devlet kontrol\u00fcn\u00fcn genel olarak durmas\u0131 baz\u0131 k\u0131rsal b\u00f6lgelerde ve \u015fehrin d\u0131\u015f b\u00f6lgelerindeki yo\u011fun gecekondu mahallelerinde hissedildi. Ayaklanman\u0131n temel itici g\u00fcc\u00fc k\u0131rsal ve din\u00ee olarak muhafazak\u00e2r ku\u015fakla birlikte S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluk n\u00fcfustan geldi. Par\u00e7alara ayr\u0131lm\u0131\u015f bir dizi silahl\u0131 isyanc\u0131 grup, ayn\u0131 b\u00f6lgelerde kademeli olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; Ordu ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri ile y\u00fczle\u015fti. Gruplar neredeyse tamamen S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmanlardan olu\u015fuyordu ve bu durum \u00e7at\u0131\u015fmaya mezhep\u00e7i bir boyut da getiriyordu.<\/p>\n

Yabanc\u0131 devletler Suriye\u2019de mezhep\u00e7i kesimlerle geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015fen ittifaklar kurarak erken d\u00f6nemde \u00e7at\u0131\u015fmaya m\u00fcdahil oldu. T\u00fcrkiye, Katar ve Suudi Arabistan gibi S\u00fcnni \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip devletler S\u00fcnnilerin h\u00e2kim oldu\u011fu isyanc\u0131lar\u0131 silahland\u0131rmaya ba\u015flarken; \u0130ran, Irak ve L\u00fcbnan \u015eii g\u00fc\u00e7leri de Suriye H\u00fck\u00fbmeti\u2019ni destekliyordu.<\/p>\n

So\u011fuk Sava\u015f cepheleriyle uyumlu olarak ABD, \u0130ngiltere ve Fransa isyanc\u0131lar\u0131n taraf\u0131n\u0131 tutup onlara destek olurken; Rusya ve \u00c7in de Suriye H\u00fck\u00fbmeti\u2019ne arka \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130srail, s\u00f6zde Hizbullah\u2019\u0131n asker\u00ee kapasitesine hasar vermek i\u00e7in bir\u00e7ok f\u0131rsatta Suriye\u2019deki asker\u00ee tesisleri bombalad\u0131.<\/p>\n

O g\u00fcnden bu yana i\u00e7 sava\u015f bir\u00e7ok a\u015famadan ge\u00e7ti: <\/strong><\/h3>\n
    \n
  • 2012 y\u0131l\u0131 boyunca isyanc\u0131 gruplar geni\u015f k\u0131rsal b\u00f6lgelerin, bir\u00e7ok \u015eam banliy\u00f6s\u00fcn\u00fcn ve Halep\u2019in do\u011fu yar\u0131m\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdi. 2013 y\u0131l\u0131nda isyanc\u0131lar Rakka \u015fehrini ele ge\u00e7irdi, ancak h\u00fck\u00fbmet di\u011fer vil\u00e2yet ba\u015fkentlerinin ve \u00e7o\u011fu \u015fehrin aras\u0131ndaki ikmal yollar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elinde tuttu.<\/li>\n
  • 2012\u2019nin ortas\u0131nda Suriye Ordusu \u00fclkenin do\u011fusundaki K\u00fcrtlerin h\u00e2kim oldu\u011fu b\u00f6lgelerden \u00e7ekilerek kontrol\u00fc Demokratik Birlik Partisi\/Partiya Yekitiya Demokrat (bundan sonra PYD olarak an\u0131lacakt\u0131r) ve silahl\u0131 kanad\u0131 Halk Koruma Birlikleri\/Yekineyen Parastina Gel (bundan sonra YPG olarak an\u0131lacakt\u0131r) ile ili\u015fkili K\u00fcrt K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019ne b\u0131rakt\u0131. PYD, ne isyanc\u0131larla ne de Suriye H\u00fck\u00fbmeti\u2019yle ittifak yapmad\u0131, ancak kontrol\u00fc alt\u0131ndaki b\u00f6lgelerde K\u00fcrt \u00f6zerkli\u011fini elde etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 2015\u2019ten beri YPG milisi, yerel Arap ve 2 S\u00fcryani milisleriyle olan Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri (SDG) koalisyonunun par\u00e7as\u0131 olarak, I\u015e\u0130D veya DAE\u015e olarak da an\u0131lan Irak ve \u015eam \u0130sl\u00e2m Devleti\u2019ni (bundan sonra I\u015e\u0130D olarak an\u0131lacakt\u0131r) bozguna u\u011fratma \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ABD\u2019den asker\u00ee destek ald\u0131.<\/li>\n
  • Ocak 2014\u2019te bir yanda I\u015e\u0130D ve di\u011fer yanda \u00f6teki isyanc\u0131 gruplar olmak \u00fczere yeni bir \u00e7at\u0131\u015fma hatt\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 2014 boyunca I\u015e\u0130D F\u0131rat Vadisi boyunca ve Irak\u2019\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru \u00fclkenin do\u011fu k\u0131sm\u0131ndaki geni\u015f b\u00f6lgelerin tam kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irirken di\u011fer isyanc\u0131 gruplar kuzeydo\u011fuda \u0130dlib ve Halep vil\u00e2yetlerinin baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinin, g\u00fcneybat\u0131da baz\u0131 k\u0131rsal b\u00f6lgelerin ve \u015eam etraf\u0131ndaki baz\u0131 banliy\u00f6lerin kontrol\u00fcn\u00fc elinde tuttu.<\/li>\n
  • Suriye Ordusu, kademeli olarak daha fazla toprak kaybetti ve Mart 2015\u2019te El Kaide m\u00fcttefiki bir grup olan El Nusra Cephesi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen isyanc\u0131 gruplar\u0131n bir koalisyonu \u0130dlib\u2019in kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdi.<\/li>\n
  • Eyl\u00fcl 2015\u2019te \u015eam\u2019daki yetkililerin talebi \u00fczerine Rusya\u2019n\u0131n sava\u015fa asker\u00ee m\u00fcdahalesi ba\u015flad\u0131. Rusya, Suriye h\u00fck\u00fbmet g\u00fc\u00e7lerini desteklemek amac\u0131yla uzun s\u00fcreli hava sald\u0131r\u0131s\u0131 harek\u00e2t\u0131na ba\u015flad\u0131 ve b\u00f6ylece h\u00fck\u00fbmet g\u00fc\u00e7leri, Aral\u0131k 2016\u2019da Halep\u2019in do\u011fu b\u00f6lgeleri d\u00e2hil olmak \u00fczere b\u00f6lgeleri isyanc\u0131 gruplardan kademeli olarak geri almay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/li>\n
  • Rusya taraf\u0131ndan desteklenen h\u00fck\u00fbmet g\u00fc\u00e7leri ile ABD\u2019nin arka \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 SDG, I\u015e\u0130D\u2019i bozguna u\u011fratmada kademeli olarak ba\u015far\u0131 oldu. Daha \u00f6nce I\u015e\u0130D kontrol\u00fcnde olan Halep vil\u00e2yetinin kuzey b\u00f6lgesindeki baz\u0131 alanlar T\u00fcrk birlikleri ve T\u00fcrkiye ile ittifak yapan Suriyeli isyanc\u0131 milisler taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi.<\/li>\n
  • Nisan 2018\u2019de devasa bir asker\u00ee operasyonun ard\u0131ndan h\u00fck\u00fbmet \u015eam d\u0131\u015f\u0131ndaki Do\u011fu Guta\u2019n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc yeniden ele ge\u00e7irdi. Humus\u2019taki \u0130syanc\u0131 Kalesi, anla\u015fmal\u0131 bir teslimle k\u0131sa s\u00fcre sonra d\u00fc\u015ft\u00fc. Sonras\u0131nda Haziran ve Temmuz 2018\u2019de isyanc\u0131 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan tutulan Dera ve Kuneytire\u2019nin g\u00fcney b\u00f6lgeleri bir dizi yerel anla\u015fmayla teslim oldu.<\/li>\n
  • 2018 ilkbahar\u0131nda PYD kontrol\u00fcndeki K\u00fcrt b\u00f6lgesi Afrin T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi.<\/li>\n
  • Nisan 2019\u2019da Suriye Ordusu, Rusya\u2019n\u0131n asker\u00ee deste\u011fiyle \u0130dlib\u2019e kar\u015f\u0131 yeni bir h\u00fccum ba\u015flatt\u0131. H\u00fccum 2019 yaz\u0131 boyunca devam etti, ancak ordunun di\u011fer yerlerle birlikte Han \u015eeyhun \u015fehrini ele ge\u00e7irdi\u011fi a\u011fustos ay\u0131na kadar b\u00f6lge kontrol\u00fcnde herhangi bir \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131 ve o g\u00fcnden bu yana i\u00e7 sava\u015f bir\u00e7ok a\u015famadan ge\u00e7ti:<\/li>\n
  • Temmuz 2019\u2019da bildirildi\u011fine g\u00f6re h\u00fck\u00fbmet, \u00fclkenin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kontrol\u00fcn\u00fc geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde sa\u011flamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve iktidar \u00fczerinde nispeten g\u00fcvenli bir n\u00fcfuz s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. \u0130syanc\u0131lar \u00e7o\u011fu yerde yenilmi\u015fti, ancak h\u00e2l\u00e2 \u0130dlib vil\u00e2yetini ve Halep ile Hama vil\u00e2yetlerindeki kom\u015fu b\u00f6lgeleri kontrol ediyorlard\u0131. Afrin\u2019den Cerablus\u2019a kadarki T\u00fcrk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda kalan bir b\u00f6lge T\u00fcrkiye ile ittifak yapan Suriyeli isyanc\u0131 gruplar\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131ndad\u0131r. ABD g\u00fc\u00e7leri ve m\u00fcttefik yerel isyanc\u0131 milisler Irak, \u00dcrd\u00fcn ve Suriye ile s\u0131n\u0131r kom\u015fusu \u00e7\u00f6l\u00fcn bat\u0131 b\u00f6lgesi olan Tanf etraf\u0131ndaki b\u00f6lgeyi, K\u00fcrt h\u00e2kimiyetindeki SDG koalisyonu da \u00fclkenin kuzeydo\u011fu b\u00f6l\u00fcmlerini kontrol ediyordu. Temmuz 2019 itibar\u0131yla \u00fclkenin geri kalan\u0131 Suriye H\u00fck\u00fbmeti\u2019nin ve m\u00fcttefik milislerin kontrol\u00fc alt\u0131ndayd\u0131.<\/li>\n
  • H\u00fck\u00fbmet, A\u011fustos 2019 itibar\u0131yla \u015eam, Halep, Humus ve Hama ve neredeyse t\u00fcm vil\u00e2yet ba\u015fkentleri d\u00e2hil olmak \u00fczere \u00fclkenin \u00e7o\u011funu kontrol ediyordu. Ekim 2018\u2019de h\u00fck\u00fbmet ayr\u0131ca L\u00fcbnan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn kontrol\u00fcn\u00fc yeniden kazanm\u0131\u015f, Irak\u2019a s\u0131n\u0131rl\u0131 arazi eri\u015fimini eski haline getirmi\u015f, g\u00fcney vil\u00e2yetlerin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmi\u015f ve ticaret trafi\u011fi i\u00e7in \u00dcrd\u00fcn\u2019e s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131 da tekrar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.<\/li>\n
  • Aral\u0131k 2018\u2019de \u00f6nemli merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmet i\u015flevleri ve hizmetleri en az\u0131ndan belli bir dereceye kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Devlet okullar\u0131 ve hastaneler ileri derecede azalt\u0131lm\u0131\u015f kapasiteyle de olsa \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. N\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve devlet \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na maa\u015f \u00f6demeleri gibi di\u011fer hizmet ve i\u015flevler h\u00fck\u00fbmet kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelerde ve k\u0131smen kuzeydo\u011fuda SDG taraf\u0131ndan tutulan b\u00f6lgelerde de \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyordu.<\/li>\n<\/ul>\n

    Suriye H\u00fck\u00fbmeti ad\u0131na g\u00fcvenli\u011fi ve denetimi s\u00fcrd\u00fcren akt\u00f6rler kimlerdi? <\/strong><\/h2>\n

    G\u00fcvenlik ve denetim polisi, istihbarat kurulu\u015flar\u0131, ordu ve h\u00fck\u00fbmet yanl\u0131s\u0131 milisler taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmekteydi:<\/p>\n

      \n
    • Polis mahkemelerle birlikte yasalar\u0131n uygulanmas\u0131ndan sorumluydu.<\/li>\n<\/ul>\n

      \u0130stihbarat servisleri h\u00fck\u00fbmete kar\u015f\u0131 muhalefeti izlemeye yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Suriye\u2019deki istihbarat sistemi, do\u011frudan Ba\u015fkan Esad\u2019a rapor veren, \u00fcst \u00fcste binen sorumluluk alanlar\u0131 olan d\u00f6rt ana istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fcnden olu\u015fmu\u015ftu. Her bir \u00f6rg\u00fct, kendi nezarethaneleri ve cezaevleri gibi birimlerini y\u00f6neten ve b\u00f6lgesel olarak uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir grup \u015fube ve daireye ayr\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

        \n
      • Suriye Ordusu profesyonel subaylardan ve askerlik vazifesini yapanlardan olu\u015fur. Baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda neredeyse t\u00fcm Suriyeli erkekler 18 ayl\u0131k askerlik hizmetini yerine getirmeliydi. Hizmet s\u00fcresi i\u00e7 sava\u015f esnas\u0131nda \u00f6nemli derecede artm\u0131\u015ft\u0131.<\/li>\n
      • 2011 y\u0131l\u0131nda i\u00e7 sava\u015f\u0131n patlak vermesinin ard\u0131ndan bir grup h\u00fck\u00fbmet yanl\u0131s\u0131 milis birlikleri kuruldu. Bu milisler, h\u00fck\u00fbmete sad\u0131k b\u00f6lgelerde kolluk faaliyeti ger\u00e7ekle\u015ftirmekte ve \u00f6n cephelerde h\u00fck\u00fbmet kar\u015f\u0131t\u0131 gruplara kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede rol oynamaktayd\u0131. Esad ile m\u00fcttefik devletlerin h\u00fck\u00fbmetleri bu milislerin olu\u015fturulmas\u0131nda destekte bulunmu\u015ftur. \u0130ran \u0130sl\u00e2m Devrimi Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu (IRGC) subaylar\u0131 \u00f6zellikle \u00e7e\u015fitli h\u00fck\u00fbmet yanl\u0131s\u0131 milislerin olu\u015fturdu\u011fu bir \u015femsiye \u00f6rg\u00fct olan Ulusal Savunma G\u00fc\u00e7leri (NDF) ile ili\u015fkili olanlar olmak \u00fczere yerel milisleri e\u011fitmi\u015f ve ayr\u0131ca Irak ve Afganistan\u2019dan gelenler d\u00e2hil olmak \u00fczere \u015eii milislerin yabanc\u0131 personel ile kadrola\u015fmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. L\u00fcbnanl\u0131 \u015eii milis Hizbullah \u00fcyeleri de h\u00fck\u00fbmete destek ama\u00e7l\u0131 kat\u0131lm\u0131\u015f ve di\u011fer milislerin askerlerini e\u011fitmi\u015ftir.<\/li>\n<\/ul>\n

        2015 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n sava\u015fa kat\u0131lmas\u0131ndan sonra milisleri resm\u00ee olarak Suriye Ordusu\u2019nun bir kolu olan ancak bir\u00e7ok sivil ve eski milis \u00fcyelerini i\u00e7eren 5\u2019inci Kolordu ad\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirme ad\u0131m\u0131n\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

        Pratikte, h\u00fck\u00fbmetin 2018 ilkbahar ve yaz mevsiminde sava\u015f alan\u0131ndaki ba\u015far\u0131lar\u0131 ve \u015eam, Humus ve g\u00fcney vil\u00e2yetlerin banliy\u00f6lerinin kontrol\u00fc, 2018 sonbahar\u0131na kadar sava\u015fta ve \u00fclkenin h\u00fck\u00fbmet kontrol\u00fcndeki b\u00f6l\u00fcmlerinde meydana gelen \u015fiddette \u00f6nemli derecede azalmaya neden oldu.<\/p>\n

        Aral\u0131k 2016\u2019da h\u00fck\u00fbmetin muhalefetin elinde bulunan Halep\u2019in baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini yeniden ele ge\u00e7irmesinden sonra milisler \u015fehrin istikrar kazanmas\u0131na engel oldu. Takip eden d\u00f6nemde h\u00fck\u00fbmet yanl\u0131s\u0131 yerel milisler adam ka\u00e7\u0131rma ve kendileri aras\u0131nda sokak d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fc faaliyetlerinde bulundu.<\/p>\n

        Ancak Rusya temel olarak istikrar ve h\u00fck\u00fbmetin \u015fiddet tekelini elinde bulundurmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakla ilgileniyor, milis gruplar\u0131n\u0131n Suriye Ordusu\u2019nun resm\u00ee kollar\u0131 olarak bir araya getirilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu rekabet \u0130ran ve Rusya\u2019ya sad\u0131k ilgili ordu kollar\u0131 ile milisler aras\u0131nda silahl\u0131 y\u00fczle\u015fmelerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli olaylara neden oldu.<\/p>\n

        Suriye\u2019nin Kuzeydo\u011fusu \u2013 Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri (SDG) <\/strong><\/h2>\n

        K\u00fcrt Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve silahl\u0131 kolu Halk Koruma Birlikleri (YPG) 2012 y\u0131l\u0131ndan beri T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131 boyunca Suriye\u2019nin kuzeyindeki \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgeleri kontrol ediyordu. PYD ve YPG T\u00fcrk-K\u00fcrt PKK gerillalar\u0131yla yak\u0131ndan ili\u015fkili olup T\u00fcrkiye\u2019de cezaevinde olan PKK kurucusu Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n fikirlerine dayanarak sosyalist, laik ve feminist bir g\u00fcndemi takip ediyorlar. PYD\u2019nin y\u00f6netim sistemi Suriye analisti Aron Lund taraf\u0131ndan otoriter olarak tan\u0131mlan\u0131yordu ve halka a\u00e7\u0131k ele\u015ftiri aleyhinde bask\u0131 s\u00f6z konusuydu. PYD, Suriye\u2019den ayr\u0131lmak istemiyor, ancak \u00f6z y\u00f6netim ve federalizm y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

        2015\u2019ten beri YPG yerel Arap ve S\u00fcryani milis gruplar\u0131yla birlikte Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri\u2019nin (SDG) bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu iddia ediyordu. PYD ve YPG, SDG\u2019ye h\u00e2kim durumdayd\u0131. SDG, Suriye muhalefetiyle veya h\u00fck\u00fbmetle ittifak halinde de\u011fildi, ancak yine de b\u00f6lgede belli devlet kurumlar\u0131na fon sa\u011flayan ve devlet \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na maa\u015f \u00f6deyen Suriye H\u00fck\u00fbmeti\u2019ne b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. H\u00fck\u00fbmet ayr\u0131ca \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131ndaki havaalan\u0131 d\u00e2hil kuzeydo\u011fudaki Kam\u0131\u015fl\u0131 \u015fehrinin baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinin ve Hasi\u00e7i \u015fehrinde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir g\u00fcvenlik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutuyordu.<\/p>\n

        PYD, aslen \u00e7o\u011funlu\u011fu K\u00fcrt n\u00fcfusu olan \u00fc\u00e7 farkl\u0131 toprak par\u00e7as\u0131n\u0131 kontrol ediyordu: Kuzeybat\u0131da Afrin, kuzeydo\u011fuda Kobane ve Cezire (Hasi\u00e7i vil\u00e2yeti). I\u015e\u0130D, 2014 ile 2017 aras\u0131nda bu b\u00f6lgelerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kontrol ediyordu, ancak sonras\u0131nda ABD y\u00f6netimindeki DAE\u015e Kar\u015f\u0131t\u0131 K\u00fcresel Koalisyon\u2019un yard\u0131m\u0131yla SDG taraf\u0131ndan buradan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/p>\n

        Koalisyon, b\u00f6lgeye ABD askerlerini konu\u015fland\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra hava deste\u011fiyle de katk\u0131da bulundu. 31 Temmuz 2019 itibar\u0131yla SDG; F\u0131rat\u2019\u0131n g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda M\u00fcnbi\u00e7 ve Tabqa etraf\u0131ndaki b\u00f6lgelerin yan\u0131 s\u0131ra Hasi\u00e7i vil\u00e2yeti ve Deyrizor, Rakka ve Halep\u2019in baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri d\u00e2hil olmak \u00fczere F\u0131rat Nehri\u2019nin kuzeydo\u011fusundaki neredeyse t\u00fcm b\u00f6lgeleri kontrol ediyordu.<\/p>\n

        SDG, \u00f6nceden kuzeybat\u0131daki Afrin\u2019i de kontrol ediyordu. Ancak bu b\u00f6lgenin neredeyse tamam\u0131 Mart 2018\u2019de T\u00fcrkiye ve m\u00fcttefiki Suriyeli milisler taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. ABD\u2019nin SDG\u2019ye destek vermesi zorlu bir siyasi denge hamlesiydi. Zira bir NATO m\u00fcttefiki olarak T\u00fcrkiye, SDG\u2019yi ba\u015f d\u00fc\u015fman\u0131 PKK\u2019n\u0131n silahl\u0131 kolu olarak g\u00f6r\u00fcyordu. T\u00fcrkiye, SDG\u2019yi g\u00fcney s\u0131n\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131karmak istiyordu ve s\u00fcrekli kuzeydo\u011fu Suriye\u2019ye m\u00fcdahale etmekle tehdit ediyordu.<\/p>\n

        ABD, T\u00fcrkiye m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131yd\u0131, ancak o d\u00f6nemde T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131 boyunca \u201cg\u00fcvenli b\u00f6lge\u201d i\u00e7in arac\u0131l\u0131k yap\u0131yordu. \u00d6te yandan, Ba\u015fkan Trump s\u00fcrekli ABD g\u00fc\u00e7lerinin SDG kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelerden \u00e7ekilece\u011fini duyuruyordu.<\/p>\n

        \u00d6zellikle F\u0131rat\u2019a kom\u015fu g\u00fcney b\u00f6lgesinde olmak \u00fczere, SDG kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelerde b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla Arap a\u015firetler ya\u015f\u0131yordu ve buralarda K\u00fcrt PYD i\u00e7in destek geleneksel olarak \u00e7ok yayg\u0131n de\u011fildi. SDG yerel a\u015firet liderlerinin deste\u011fiyle h\u00fck\u00fbmet kurmay\u0131 denedi, ancak yine de sorunlar meydana geldi. A\u015firet b\u00f6lgelerindeki bir\u00e7ok insan hizmet ve yeniden yap\u0131lanma eksikli\u011finden ve I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 sava\u015fla ba\u011flant\u0131l\u0131 geli\u015fig\u00fczel tutuklamalardan SDG\u2019yi sorumlu tutuyordu. \u00c7at\u0131\u015fma baz\u0131 a\u015firet liderlerini h\u00fck\u00fbmetle, hatta I\u015e\u0130D ile alternatif ittifaklar kurmaya y\u00f6neltti.<\/p>\n

        T\u00fcrkiye\u2019nin kontrol etti\u011fi alanlar <\/strong><\/h2>\n

        T\u00fcrkiye ile ittifak kuran yerel Suriyeli milis gruplar\u0131n El Bab, Cerablus ve Azez \u015fehirleri aras\u0131nda kalan T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131nda ve Suriye\u2019nin kuzeyinde yer alan b\u00f6lgeyi kontrol etti\u011fi bildiriliyordu. T\u00fcrkiye, 2016 y\u0131l\u0131nda \u201cF\u0131rat Kalkan\u0131\u201d adl\u0131 operasyonla Suriye\u2019ye m\u00fcdahale etti ve uzun bir s\u00fcre boyunca Halep\u2019in kuzeyinde, Azez etraf\u0131ndaki b\u00f6lgeyi kontrol eden isyanc\u0131 milislerle i\u015f birli\u011fi yaparak \u00f6nceden I\u015e\u0130D kontrol\u00fcnde olan b\u00f6lgeleri i\u015fgal etti. Mart 2018\u2019de T\u00fcrkiye ve yerel milisler, F\u0131rat Kalkan\u0131 b\u00f6lgesinin bat\u0131s\u0131 olan Afrin\u2019e sald\u0131rd\u0131. Afrin, o zamana kadar PYD kontrol\u00fc alt\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n

        Ba\u015fta K\u00fcrtler olmak \u00fczere n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 SDG veya h\u00fck\u00fbmetin kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelere ka\u00e7t\u0131.<\/p>\n

        SDG y\u00f6netimi bu b\u00f6lgeleri yeniden ele ge\u00e7irece\u011fine yemin etti ve T\u00fcrk kontrol\u00fcnden sonra Afrin\u2019de silahl\u0131 bir isyan ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n

        T\u00fcrk makamlar\u0131 yerel Suriyeli ortaklar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye, Gaziantep\u2019te Suriye Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fbmeti ile ili\u015fkili yerel h\u00fck\u00fbmet binas\u0131 kurmalar\u0131na yard\u0131m etti. \u0130syanc\u0131 askerler, yerel polis g\u00fc\u00e7leri ve devlet memurlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131 T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan \u00f6dendi. F\u0131rat Kalkan\u0131 b\u00f6lgesindeki okullarda T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretiliyor ve yeni kimlik kartlar\u0131 T\u00fcrkiye n\u00fcfus siciline kaydediliyordu. Kimlik kartlar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e ve Arap\u00e7a dilindeydi.<\/p>\n

        Yerel Suriyeli milisler, \u015eam H\u00fck\u00fbmeti\u2019ne ve SDG\u2019ye kar\u015f\u0131yd\u0131, ancak T\u00fcrk kontrol\u00fc alt\u0131ndaki b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131ndaki hedeflere sald\u0131rmalar\u0131 T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. Milisler k\u00f6t\u00fc disiplin g\u00f6sterdiklerinden ve s\u00fcrekli birbirleriyle \u00e7at\u0131\u015ft\u0131klar\u0131ndan T\u00fcrkiye i\u00e7in sorunlu m\u00fcttefikler olarak tarif edilmektedir.<\/p>\n

        El Nusra Cephesi olarak bilinen cihat\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fct Hay\u2019a Tahrir al-Sham (HTS) bask\u0131n olan gruptu. El Nusra Cephesi uluslararas\u0131 El Kaide \u015febekesinin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. HTS resm\u00ee olarak El Kaide\u2019nin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu reddetti. Ancak yine de di\u011fer \u00fclke ve \u00f6rg\u00fctlere ek olarak BM, ABD, AB ve T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131. HTS, \u0130dlib \u015fehrinin ve b\u00f6lgenin en \u00f6nemli ikmal hatt\u0131 olan T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131 Bab el Hava gibi stratejik olarak \u00f6nemli b\u00f6lgeleri kontrol ediyordu.<\/p>\n

        HTS sivil Suriye muhalefetiyle, ba\u015fka bir ifadeyle T\u00fcrkiye\u2019nin deste\u011fini alan Suriye Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fbmeti ile i\u015f birli\u011fi yapmay\u0131 reddetti ve bunun yerine Suriye Kurtulu\u015f H\u00fck\u00fbmeti ad\u0131yla kendi y\u00f6netimini kurdu. T\u00fcrkiye, h\u00fck\u00fbmetten gelecek sald\u0131r\u0131lar\u0131 engellemenin tek yolunun HTS\u2019nin yok edilmesi oldu\u011funu iddia ederek bunun i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etse de HTS \u015fu ana kadar direndi. HTS ayn\u0131 zamanda \u0130dlib \u00fczerindeki s\u0131n\u0131rl\u0131 T\u00fcrk etkisinin h\u00fck\u00fbmet ve m\u00fcttefikleri Rusya ve \u0130ran\u2019dan gelecek sald\u0131r\u0131lar\u0131 engellemeye yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 da umarak T\u00fcrkiye ile pragmatik bir ili\u015fki kurdu.<\/p>\n

        Eyl\u00fcl 2018 tarihli So\u00e7i anla\u015fmas\u0131, cephe hatt\u0131 ile H\u00fck\u00fbmet kontrol\u00fc alt\u0131ndaki b\u00f6lgeler aras\u0131ndaki durumu bir s\u00fcreli\u011fine sakinle\u015ftirdi. Yine de, tampon b\u00f6lgedeki \u00e7e\u015fitli \u00e7at\u0131\u015fmalar ve h\u00fck\u00fbmet taraf\u0131ndan \u0130dlib\u2019deki sivil b\u00f6lgelere ger\u00e7ekle\u015ftirilen hava bask\u0131nlar\u0131 nedeniyle \u0130dlib ile h\u00fck\u00fbmet kontrol\u00fc alt\u0131ndaki b\u00f6lgeler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r b\u00f6lgeleri 2018\/2019 k\u0131\u015f\u0131 boyunca istikrars\u0131z olmaya devam etti.
        \nH\u00fck\u00fbmet, May\u0131s 2019\u2019un ba\u015flar\u0131nda \u0130dlib\u2019in g\u00fcney b\u00f6lgeleri ile kuzey Hama\u2019ya y\u00f6nelik geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli bir sald\u0131r\u0131 ba\u015flatt\u0131. Top\u00e7u at\u0131\u015flar\u0131 ve Suriye ve Rus sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan hava sald\u0131r\u0131s\u0131 i\u00e7eren yo\u011fun sava\u015f yaz boyunca devam etti. Ancak h\u00fck\u00fbmetin di\u011fer yerlerle birlikte Han \u015eeyhun \u015fehrini ele ge\u00e7irdi\u011fi A\u011fustos ay\u0131na kadar b\u00f6lge kontrol\u00fcnde herhangi bir \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131. Temmuz ortas\u0131na kadar sava\u015f\u0131n bir sonucu olarak yakla\u015f\u0131k 450.000 ki\u015fi etkilenen b\u00f6lgelerden ka\u00e7t\u0131 ve kuzeye hareketlendi. [ 1 ]<\/p>\n

        Esad\u2019\u0131n D\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve Suriye\u2019nin Gelece\u011fi <\/strong><\/h2>\n

        Orta Do\u011fu Uzman\u0131 Arif Keskin, Suriye ordusunda ya\u015fanan moral ve motivasyon eksikli\u011fi, askerlerin i\u00e7inde bulundu\u011fu ekonomik sefalet durumu, uzun s\u00fcren i\u00e7 sava\u015f durumun getirdi\u011fi muhaliflere kar\u015f\u0131 sava\u015fta ba\u015far\u0131 kazanamayacaklar\u0131 gibi olumsuz ruh halleri, askerlerin \u00e7at\u0131\u015fmalara girmemesi ve direnmemesi ve sonunda Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve y\u00f6netimini adeta teslim etmesinde etkili olan en \u00f6nemli hususlar oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumun da Esad\u2019\u0131n son \u00e7at\u0131\u015fmalarda muhaliflere direnmenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u0131\u015f telkinlerle de orduyu adeta tasfiye edip fazla bir \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fanmadan y\u00f6netimi devretti\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n

        Esad h\u00fck\u00fbmeti, 2011\u2019deki bat\u0131n\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan halk ayaklanmas\u0131n\u0131 bast\u0131rarak uzun s\u00fcreli bir sava\u015f\u0131n zeminini haz\u0131rlad\u0131. Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n deste\u011fi ile zorlu bir m\u00fccadele vererek \u00fclkenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flad\u0131. Ancak Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesi, yaln\u0131zca Suriye\u2019nin gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r.<\/p>\n

        Ancak bu durumun, Suriye’nin yeniden in\u015fas\u0131 konusunda b\u00fcy\u00fck zorluklar getirece\u011fi a\u015fik\u00e2rd\u0131r. \u00dclkede sava\u015f\u0131n getirdi\u011fi y\u0131k\u0131m, altyap\u0131 ve ekonomi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir tahribata yol a\u00e7t\u0131. Esad\u2019\u0131n devrilmesi, \u00fclkenin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinin farkl\u0131 g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnmesine ve bu g\u00fc\u00e7lerin etnik, din\u00ee, mezhep farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fczerinden \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 derinle\u015ftirmelerine yol a\u00e7abilir. Bu da Suriye\u2019nin uzun vadeli istikrar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in uluslararas\u0131 toplumdan b\u00fcy\u00fck bir \u00e7aba ve m\u00fcdahale gerektirebilir.<\/p>\n

        Resim: Esad \u00f6ncesi ve sonras\u0131 g\u00fc\u00e7lerin haritas\u0131<\/p>\n

        \"\"<\/p>\n

        Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesi, Suriye\u2019yi ve b\u00f6lgeyi derinden etkileyecek bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Suriye\u2019nin gelece\u011fi, silahl\u0131 gruplar\u0131n ve d\u0131\u015f m\u00fcdahalelerin \u015fekillendirdi\u011fi karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 olacakt\u0131r. \u0130srail, T\u00fcrkiye ve di\u011fer b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in, Esad sonras\u0131 Suriye\u2019deki denklemi anlamak ve yeni stratejiler geli\u015ftirmek kritik \u00f6neme sahiptir. T\u00fcrkiye, bu s\u00fcre\u00e7te kendi g\u00fcvenli\u011fi, m\u00fclteciler ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 dengeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, dikkatli ve esnek bir d\u0131\u015f politika izleyecektir. [ 2 ]<\/p>\n

        H\u00fck\u00fbmetler, Suriye’ye bu ge\u00e7i\u015f an\u0131nda bir destek sa\u011flayacak acil ad\u0131mlar atabilir. [3 ]<\/p>\n

        Suriye Ekseninde Ya\u015fanan Son Geli\u015fmeler Sonras\u0131nda Suriye\u2019nin Gelece\u011fine Ait De\u011ferlendirme <\/strong><\/h2>\n

        Bu de\u011ferlendirmeleri yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken; geleneksel olarak kullan\u0131lan GZFT (SWOT) (G\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nleri, Zay\u0131f Y\u00f6nleri, F\u0131rsatlar ve Tehditler (Riskler) \u015feklinde kal\u0131p ve \u015fekil de\u011ferlendirme yap\u0131s\u0131ndan esinlenmi\u015f bir yap\u0131 ve yakla\u015f\u0131m izlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

        Bu kapsamda mevcut durum, gelece\u011fe y\u00f6nelik \u00fclkenin i\u00e7 yap\u0131s\u0131 ile kom\u015fu devletler ile b\u00f6lgede etkin olan emperyalist devletlerin nas\u0131l etkilenece\u011fine dair tespitler ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcler ortaya konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

          \n
        1. \n

          Suriye\u2019deki Durumun G\u00fc\u00e7l\u00fc ve Olumlu Say\u0131labilecek Y\u00f6nleri: <\/strong><\/h3>\n<\/li>\n<\/ol>\n
            \n
          • Esad iktidar\u0131n\u0131n devrilmi\u015f olmas\u0131.<\/li>\n
          • HT\u015e lideri Ebu Muhammed Colani Suriye’yi birle\u015ftirmeyi vaat ediyor olmas\u0131.<\/li>\n
          • HT\u015e’nin \u00fclke y\u00f6netimini, sivil siyasi kurulu\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7mas\u0131 s\u00f6ylemleri.<\/li>\n
          • Suriye ge\u00e7i\u015f y\u00f6netiminin Esad\u2019\u0131n askerlerine af \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olmas\u0131; Nusayrilerin canlar\u0131na, mallar\u0131na, ki\u015filik haklar\u0131na dokunulmas\u0131n\u0131 yasaklamas\u0131.<\/li>\n
          • Devlet kurumlar\u0131n\u0131n korunaca\u011f\u0131 ve ya\u011fmaya m\u00fcsamaha edilmeyece\u011finin, bunlar\u0131n Suriye halk\u0131na ait oldu\u011funun, altyap\u0131n\u0131n korunaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olmas\u0131.<\/li>\n
          • Suriye\u2019nin, kom\u015fu \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ba\u015fka \u00e7at\u0131\u015fmalara yol olabilecek intikam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden \u00e7\u0131k\u0131p bir sava\u015f sonras\u0131 ulusal uzla\u015fma ortam\u0131na girebilme ihtimali.<\/li>\n
          • HT\u015e ve di\u011fer silahl\u0131 \u00f6rg\u00fctlerden g\u00fcven art\u0131r\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n geliyor olmas\u0131.<\/li>\n
          • Rejimin devrilmesiyle muhaliflerin F\u0131rat Nehri’nin bat\u0131s\u0131n\u0131 tamamen kontrol alt\u0131na alarak yeniden birle\u015ftirilmi\u015f \u00fcniter bir Suriye i\u00e7in \u00f6nemli bir ad\u0131m atm\u0131\u015f olmas\u0131.<\/li>\n
          • I\u015e\u0130D\u2019\u0131n Irak ve Suriye\u2019deki topraklar\u0131n\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131 kaybetmesi, ancak Deyrizor vil\u00e2yetinin do\u011fu k\u0131sm\u0131nda Ebu Kemal yak\u0131nlar\u0131ndaki Baghuz denilen k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6lge \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olmas\u0131.<\/li>\n
          • \u00dclke i\u00e7inde, yerinden edilmi\u015f toplam 1,4 milyon ki\u015finin 2018 y\u0131l\u0131nda evlerine d\u00f6nmesi.<\/li>\n
          • Kom\u015fu \u00fclkelere s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f Suriyelilerin Suriye\u2019ye geri d\u00f6n\u00fc\u015flerin ba\u015flamas\u0131.<\/li>\n
          • M\u00fclteci stat\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131 olmadan T\u00fcrkiye\u2019de kamunun verdi\u011fi hizmetlerin yan\u0131nda Sivil Toplum Kurulu\u015flar\u0131 (STK)\u2019n\u0131n da m\u00fcltecilere y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli hizmetler ve destekler sunabilmesi.<\/li>\n
          • \u201cT\u00fcrkiye\u2019de \u015fimdi devlet akl\u0131 devrede ve T\u00fcrkiye\u2019yi y\u00f6netenler de son zamanlarda ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan stratejik hatalar zincirinden sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karm\u0131\u015fa benziyor.\u201d diyor Mustafa \u0130mir, bir yaz\u0131s\u0131nda. [ 4 ]<\/li>\n<\/ul>\n
              \n
            1. \n

              Suriye\u2019deki Durumun Zay\u0131f ve Olumsuz Y\u00f6nleri: <\/strong><\/h3>\n<\/li>\n<\/ol>\n
                \n
              • 27 Kas\u0131m’daki HT\u015e liderli\u011findeki harek\u00e2ttan \u00f6nce \u0130dlib’de protesto g\u00f6sterileri yap\u0131lm\u0131\u015f, HT\u015e bask\u0131c\u0131 y\u00f6ntemler kullanmakla su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/li>\n
              • G\u00fcneyde, Esad ailesinin otoritesini tarihsel olarak tan\u0131mam\u0131\u015f a\u015firetlerin, \u015eam’daki yeni y\u00f6netimi dinselle\u015ftirmesinin d\u00fc\u015f\u00fck bir ihtimal olmas\u0131.<\/li>\n
              • Do\u011fuda, I\u015e\u0130D’\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n tehdit olu\u015fturmaya devam ediyor olmas\u0131 ve bu durumun da ABD’nin hava sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 beraberinde getirebilmesi ihtimali.<\/li>\n
              • ABD’nin destekledi\u011fi K\u00fcrtlerin liderli\u011findeki gruplar\u0131n \u00fclkenin kuzeydo\u011fusunda baz\u0131 kesimleri elinde tutuyor olmas\u0131.<\/li>\n
              • Bu \u00f6rg\u00fctlerin ayn\u0131 zamanda, Suriye’nin kuzeyinde y\u0131llard\u0131r T\u00fcrkiye destekli muhalif gruplarla sava\u015f\u0131yor olmas\u0131.<\/li>\n
              • Ayr\u0131ca, 2011’deki i\u00e7 sava\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana Suriye d\u0131\u015f\u0131nda olu\u015fmu\u015f \u00e7ok say\u0131da muhalif grup ve siyasi bloklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131.<\/li>\n
              • T\u00fcm bu gruplar\u0131n Suriye’ye geri d\u00f6n\u00fcp, siyasi ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131 olup olmayacaklar\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 net olmamas\u0131.<\/li>\n
              • \u00dclkede \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131n bir sonucu olarak d\u00fczenli ekonominin \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f olmas\u0131 ve bunun yerine \u201c\u015fiddetle ba\u011flant\u0131l\u0131\u201d ekonominin y\u00fckselmi\u015f olmas\u0131.<\/li>\n
              • 2018 y\u0131l\u0131nda ekonomik faaliyetin %50\u2019si ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k, adam ka\u00e7\u0131rma ve silah sat\u0131\u015f\u0131 ile ilgiliydi; 12 milyon Suriyelinin herhangi bir geliri yoktu ve %90 yoksulluk i\u00e7erisinde ya\u015f\u0131yordu.<\/li>\n
              • Silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma kapsaml\u0131 ve karma\u015f\u0131k insani zorluklara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. BM\u2019nin tahminlerine g\u00f6re 11,7 milyon ki\u015fi, Suriye\u2019nin n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, bir veya daha fazla t\u00fcrde insani yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r.<\/li>\n
              • Bu kategorideki insanlar; sa\u011fl\u0131k hizmetleri, bar\u0131nma, g\u0131da, e\u011fitim, su ve temizlik hizmetleri gibi temel gerekliliklere sahip de\u011fildir. 2015\u2019te n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %83\u2019\u00fcn\u00fcn yoksulluk i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tahmin ediliyor ve durumun son y\u0131llarda daha fazla bozuldu\u011fu bildiriliyordu. BM\u2019nin 2019 insani ihtiya\u00e7lar genel incelemesine g\u00f6re, n\u00fcfusun \u00fc\u00e7te birinin g\u0131da g\u00fcvensizli\u011fi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve baz\u0131 b\u00f6lgelerde insanlar\u0131n akut yetersiz beslenmeden mustarip oldu\u011fu yerel topluluklar oldu\u011fu tahmin ediliyor.<\/li>\n
              • \u00dclkenin sa\u011fl\u0131k tesislerinin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 k\u0131smen veya tamamen yok edilmi\u015ftir. Okullar\u0131n \u00fc\u00e7te birden fazlas\u0131 hasarl\u0131 ve yok edilmi\u015f durumdad\u0131r.<\/li>\n
              • \u00c7at\u0131\u015fma ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte m\u00fclteci krizini de tetikledi. 2019 tarihli kaynaklara g\u00f6re \u00e7o\u011fu 2013 ile 2016 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k 5,6 milyon ki\u015fi kom\u015fu \u00fclkelere giderken, baz\u0131lar\u0131 ikiden fazla olmak \u00fczere 6,2 milyon ki\u015fi de \u00fclkesinde yerinden edildi.<\/li>\n
              • Yaln\u0131zca 2018\u2019de, \u00e7o\u011funlu\u011fu y\u0131l\u0131n ilk alt\u0131 ay\u0131nda olmak \u00fczere, 1,6 milyon ki\u015fi \u015eam d\u0131\u015f\u0131ndaki Do\u011fu Guta\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u0130dlib ve Hama\u2019n\u0131n kuzey b\u00f6lgelerinde artan \u015fiddetin bir sonucu olarak yerinden edildi. G\u00fcney vil\u00e2yetlerdeki sava\u015fa ra\u011fmen \u00e7ok az\u0131 2018\u2019in ikinci yar\u0131s\u0131nda ka\u00e7t\u0131.<\/li>\n
              • Farkl\u0131 nedenlerle e\u011fitim sisteminin d\u0131\u015f\u0131nda kalan Suriyeli \u00e7ocuklar, sava\u015f ve g\u00f6\u00e7 ma\u011fduru olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok noktada \u00e7ocuk yoksullu\u011funa maruz kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00e7ocuk i\u015f\u00e7ili\u011fi, su\u00e7a s\u00fcr\u00fcklenme, \u00e7ocuk istismar\u0131, \u015fiddet, dilencilik ve erken evlilik gibi \u00e7ok say\u0131da hak ihlaline ve riske maruz kalabilmektedirler.<\/li>\n
              • Suriyeli \u00e7ocuklar\u0131n okulla\u015fabilmesi i\u00e7in yap\u0131lan pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmaya ra\u011fmen, T\u00fcrkiye\u2019de halen (yakla\u015f\u0131k 1 milyon) okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki Suriyeli \u00e7ocuklar\u0131n y\u00fczde 41\u2019inin e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerine d\u00e2hil edilemedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/li>\n
              • S\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 \u00fclkelerde, sosyal adaletsizlik, aidiyet duygusu yoksunlu\u011fu, yabanc\u0131la\u015fma, d\u0131\u015flanma ve eski ve yeni ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar, Suriyeli \u00e7ocuklar\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyalar\u0131nda bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan geli\u015fim bozukluklar\u0131na ve hasara neden olabilmektedir.[ 5 ]<\/li>\n
              • Suriyeli m\u00fclteciler, m\u00fclteci haklar\u0131ndan yararlanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in pek \u00e7ok sorun ile kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131r.<\/li>\n
              • T\u00fcrkiye, Tel R\u0131fat ve M\u00fcnbi\u00e7 operasyonu d\u0131\u015f\u0131nda harek\u00e2t yap\u0131p t\u00fcm s\u0131n\u0131r boyunca 30 km geni\u015fli\u011finde ge\u00e7ici koruma b\u00f6lgesini tamamlayamad\u0131.<\/li>\n
              • Suriye T\u00fcrkmenleri, siyasi alanda var olma noktas\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fczler. [ 6 ]<\/li>\n
              • \u0130srail\u2019in Suriye’nin asker\u00ee altyap\u0131s\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 ve HT\u015e liderli\u011findeki y\u00f6netimin buna a\u00e7\u0131k\u00e7a tepki koymamas\u0131.<\/li>\n
              • \u0130srail askerlerinin, Golan Tepeleri’nde askerden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f tampon b\u00f6lgenin \u00f6tesinde faaliyet g\u00f6steriyor ve i\u015fgal giri\u015fiminde bulunuyor olmas\u0131.<\/li>\n
              • \u0130srail’in Esad’\u0131n devrilmesinden faydalanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131.<\/li>\n
              • \u00dcniter yap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki son engel, F\u0131rat’\u0131n do\u011fusunda ABD’nin deste\u011fiyle bulunan PKK\/YPG ter\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/li>\n<\/ul>\n
                  \n
                1. \n

                  Suriye\u2019deki Durumun Ortaya Koyabilece\u011fi F\u0131rsatlar Neler Olabilir: <\/strong><\/h3>\n<\/li>\n<\/ol>\n
                    \n
                  • \u0130svi\u00e7re’deki Lozan \u00dcniversitesi’nden Profes\u00f6r Joseph Daher: “En iyi senaryoda, \u00f6zg\u00fcr se\u00e7imler yap\u0131l\u0131r, iktidar payla\u015f\u0131l\u0131r ve merkeziyet\u00e7ilikten uzakla\u015f\u0131l\u0131r ve b\u00f6ylece daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir y\u00f6netim ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bunu zaman g\u00f6sterecek.”<\/li>\n
                  • Ancak Daher, HT\u015e’nin “iktidar\u0131 elinde toplama iste\u011fine” kar\u015f\u0131n, tek ba\u015f\u0131na t\u00fcm bir \u00fclkeyi y\u00f6netmekte zorlanaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde: “Bence yapamayacaklar. Daha \u015fimdiden otoritelerini fazla geni\u015flettiler. Bunu idare etmek zor. \u0130lk olarak sadece \u0130dlib’i y\u00f6netiyorlard\u0131. \u015eimdi Halep, Hama, Humus ve ba\u015fkent \u015eam. Dolay\u0131s\u0131yla bir iktidar payla\u015f\u0131m\u0131na gerek duyulacak.”<\/li>\n
                  • HT\u015e’nin “iktidar\u0131 elinde toplama iste\u011fine” kar\u015f\u0131n, tek ba\u015f\u0131na t\u00fcm bir \u00fclkeyi Colani, HT\u015e’nin kamu hizmetlerini ve istikrar\u0131 \u00f6nceleyerek, etkin bir \u015fekilde y\u00f6netebilece\u011fini g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/li>\n
                  • E\u015f-\u015eobaki, \u201cBir t\u00fcr ihtiyat, teredd\u00fct ve me\u015fru korkular olmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Ancak \u015fimdi Suriye’de yeni bir yol ba\u015flad\u0131 ve bu mesele a\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Arap pozisyonu Suriye’ye daha fazla angaje olmal\u0131 ve destek vermelidir\u201d.<\/li>\n
                  • Yeni d\u00f6nemde T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin, i\u015fbirli\u011fi ve rekabetin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi bir denge aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131laca\u011f\u0131 belirtildi.<\/li>\n
                  • Tahran’\u0131n “bekle g\u00f6r” politikas\u0131 izledi\u011fi bu d\u00f6nemi T\u00fcrkiye’nin iyi de\u011ferlendirerek \u015eii ve Nusayri az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fiddet eylemlerini dizginlemesinin faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 vurguland\u0131.<\/li>\n
                  • \u0130srail’in \u0130ran’\u0131n \u00e7er\u00e7evelenmesi plan\u0131 kapsam\u0131nda T\u00fcrkiye’ye her zamankinden daha ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu vurgulan\u0131rken T\u00fcrkiye ile \u0130srail aras\u0131ndaki Gazze’deki duruma ra\u011fmen Suriye’de bir yak\u0131nla\u015fman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 belirtildi.<\/li>\n
                  • Asker\u00ee alanda ilk g\u00fcndem PKK\/YPG ter\u00f6r\u00fcne kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye ile birlikte m\u00fccadeleyken, siyasi olarak ise ge\u00e7i\u015f y\u00f6netimi \u00fczerine uzla\u015fma \u00e7abalar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/li>\n
                  • Suriye’nin petrol kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun bu b\u00f6lgelerde bulunmas\u0131, yeni \u015eam y\u00f6netimi i\u00e7in ter\u00f6rle m\u00fccadeleyi olmazsa olmaz hale getiriyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u015eam’da bir ge\u00e7i\u015f y\u00f6netimi i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131ktan sonra asker\u00ee gruplar\u0131n YPG’ye y\u00f6nelik harek\u00e2ta ba\u015flamas\u0131n\u0131 bekleyebiliriz. [ 7 ]<\/li>\n
                  • Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesi, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki stratejik etkisini de yeniden \u015fekillendirebilir. T\u00fcrkiye, b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli akt\u00f6rlerden biri olarak, yeni d\u00f6nemde Suriye\u2019nin gelece\u011fi \u00fczerine g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u00f6z hakk\u0131na sahip olabilir.<\/li>\n
                  • As\u0131l \u00f6nemli olan Suriye’nin \u0130ran’s\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Esad’s\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. \u0130ran’\u0131n art\u0131k tekrar Suriye’nin \u00fczerinde bir n\u00fcfus sa\u011flamas\u0131, oraya militanlar\u0131n\u0131 g\u00f6ndermesi, Hizbullah\u2019\u0131n tekrar Suriye’de tutunabilmesi \u00e7ok zor.<\/li>\n
                  • \u0130ran’\u0131n Akdeniz’deki ba\u011flant\u0131s\u0131 kesildi. [8 ].<\/li>\n
                  • \u015eam\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan yeni denklem, Ankara\u2019ya Suriye\u2019de yeniden oyun kurucu akt\u00f6r olma imk\u00e2nlar\u0131 sundu, sunuyor. Uzun zamand\u0131r ABD-Rusya dengesinin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclerde sahada bulunan, \u00f6te yandan oyun-kurucu bir akt\u00f6r olmaktan ziyade oyun-bozucu bir akt\u00f6r konumunda kalan Ankara y\u00f6netiminin manevra alan\u0131 geni\u015fledi. Her \u015feyden \u00f6nce Rusya ve \u0130ran, Suriye sahas\u0131ndan \u00e7ekilirken ABD ve \u0130srail d\u0131\u015f\u0131nda kalan tek \u00fclke T\u00fcrkiye.<\/li>\n
                  • T\u00fcrkiye\u2019deki Suriyelilerin \u00fclkelerine d\u00f6n\u00fc\u015flerinin h\u0131zlanmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na hem Erdo\u011fan y\u00f6netimi hem de Ankara i\u00e7in \u00f6nemli bir siyasi kazan\u0131m. Bu d\u00f6n\u00fc\u015flerin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde h\u0131zlanaca\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7 siyasette b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131 unsuruna d\u00f6n\u00fc\u015fen ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki se\u00e7imlerde Cumhur \u0130ttifak\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir risk alan\u0131 haline gelme potansiyeli olan s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar meselesinde h\u00fck\u00fbmet nefes alma olana\u011f\u0131na kavu\u015ftu.<\/li>\n
                  • \u00d6te yandan, T\u00fcrkiye i\u00e7in Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri (SDG) y\u00f6netimindeki Rojava b\u00f6lgesini co\u011frafi, demografik, siyasi, idari, ekonomik ve asker\u00ee alanda daraltma f\u0131rsat\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Nitekim SDG\u2019nin Tel R\u0131fat ve Minbi\u00e7\u2019ten \u00e7ekilmesi, Halep K\u00fcrtleri ile Rojava b\u00f6lgesi aras\u0131ndaki lojistik hatt\u0131n kesilmesi Rakka ve Deyrezor \u00fczerine s\u00fcren tart\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye Mill\u00ee Ordusu (SMO) ile birlikte Rojava y\u00f6netimini daraltmay\u0131 hedefledi\u011fini g\u00f6steriyor. [ 9 ]<\/li>\n
                  • Esad rejiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, enerji sekt\u00f6r\u00fcnde yenilik\u00e7i ad\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 ve yenilenebilir enerjiye y\u00f6nelinmesi g\u00fcndemde. \u00dclke, hem ekonomik kalk\u0131nma hem de s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir gelecek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/li>\n
                  • Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zarar g\u00f6ren elektrik \u015febekesi ve enerji tesislerinin yeniden in\u015fas\u0131, uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi ve yat\u0131r\u0131m gerektiriyor. Bu noktada g\u00fcne\u015f enerjisi ve r\u00fczg\u00e2r enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131, \u00fclkenin potansiyelini ortaya \u00e7\u0131karmada anahtar rol oynayabilir. \u00d6zellikle Suriye\u2019nin g\u00fcne\u015f enerjisi potansiyeli, d\u00fcnyan\u0131n en verimli b\u00f6lgeleri aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/li>\n
                  • Yenilik\u00e7i enerji projeleriyle \u015fekillenen Suriye, yeni d\u00f6nemde b\u00f6lgesel i\u015fbirli\u011fi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6rnek te\u015fkil edebilir. [ 10]<\/li>\n<\/ul>\n
                      \n
                    1. \n

                      Suriye\u2019deki Durumun Yaratt\u0131\u011f\u0131 Tehditler ve Olas\u0131 Riskler: <\/strong><\/h3>\n<\/li>\n<\/ol>\n
                        \n
                      • HT\u015e\u2019nin \u00f6zellikle Bat\u0131 cephesi taraf\u0131ndan uzun s\u00fcredir kay\u0131r\u0131l\u0131p e\u011fitilen bir \u00f6rg\u00fct oldu\u011fu ve Suriye\u2019nin kuzeybat\u0131s\u0131nda, \u0130dlib gibi k\u00fc\u00e7\u00fck bir alanda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn Halep\u2019i ele ge\u00e7irirken kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek teknolojili silahlar\u0131 bulup \u00fcretmesinden belli oldu\u011fu iddia edilmektedir.<\/li>\n
                      • Suriye\u2019deki en g\u00fc\u00e7l\u00fc silahl\u0131 gruplar aras\u0131nda, K\u00fcrtlerin olu\u015fturdu\u011fu Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri (SDG), Suriye Mill\u00ee Ordusu (SMO) gibi muhalif gruplar, El Nusra Cephesi ve I\u015e\u0130D gibi radikal yap\u0131lar yer almaktad\u0131r.<\/li>\n
                      • Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesi, bu gruplar aras\u0131nda bir g\u00fc\u00e7 bo\u015flu\u011fu yaratabilir ve farkl\u0131 silahl\u0131 yap\u0131lar, Suriye\u2019nin gelece\u011fini \u015fekillendirmek i\u00e7in birbirleriyle daha fazla rekabet etmeye ba\u015flayabilir.<\/li>\n
                      • SDG ve SMO\u2019nun kuzeydeki etnik ve b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131, \u00fclkenin b\u00f6l\u00fcnmesiyle daha da belirginle\u015febilir.<\/li>\n
                      • I\u015e\u0130D\u2019in yeniden canlanma riski de g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/li>\n
                      • Suriye’deki silahl\u0131 gruplar, hem i\u00e7 sava\u015f boyunca hem de sonras\u0131nda \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 dengesi olu\u015fturmu\u015ftur. Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesi, bu gruplar\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131na ve yeni ittifaklar\u0131n kurulmas\u0131na yol a\u00e7abilecektir.<\/li>\n
                      • HT\u015e lideri Ebu Muhammed Colani, Suriye’yi birle\u015ftirmeyi vaat etse de bu hedefin ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi net de\u011fil.<\/li>\n
                      • HT\u015e’nin, Esad y\u00f6netimi gibi iktidar\u0131 otoriter y\u00f6ntemlerle elinde toplayabilece\u011fi kayg\u0131lar\u0131 var.<\/li>\n
                      • En k\u00f6t\u00fc senaryo ise, Suriye’nin, “Arap Bahar\u0131” s\u00fcreci sonunda kaosa s\u00fcr\u00fcklenen baz\u0131 \u00fclkeler gibi bir karma\u015fa durumuna s\u00fcr\u00fcklenmesi.<\/li>\n
                      • Bu senaryoda, Suriye’deki \u00e7e\u015fitli silahl\u0131 \u00f6rg\u00fctler aras\u0131ndaki rekabet yayg\u0131n bir \u015fiddete yol a\u00e7abilir ve sadece Suriye’yi de\u011fil, t\u00fcm bir b\u00f6lgeyi daha da istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilir.<\/li>\n
                      • H\u00fck\u00fbmetin Taliban modelini izleyebilece\u011fine ve \u015feriatla y\u00f6netilen bir \u0130slam devleti kurabileceklerine i\u015faret ediyor. Bu da \u00fclkedeki az\u0131nl\u0131klar\u0131n ve sivil gruplar\u0131n gelece\u011fi hakk\u0131nda yeni soru i\u015faretleri yarat\u0131yor.<\/li>\n
                      • \u0130ngiltere’deki Queen Mary \u00dcniversitesi’nden uluslararas\u0131 ili\u015fkiler profes\u00f6r\u00fc ve Orta Do\u011fu uzman\u0131 Christopher Phillips “\u015eu anda bilinmezli\u011fini ortas\u0131nday\u0131z. HT\u015e, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine y\u00f6nelik a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131yor ama durum a\u015f\u0131r\u0131 kaotik” diyor.<\/li>\n
                      • HT\u015e’nin, Esad y\u00f6netimi gibi iktidar\u0131 otoriter y\u00f6ntemlerle elinde toplayabilece\u011fi kayg\u0131lar\u0131 var.<\/li>\n
                      • “Asayi\u015f” konusunda s\u00fcren sorunlar dikkat \u00e7ekiyor.<\/li>\n
                      • Durum h\u0131zla de\u011fi\u015fti\u011finden, Suriye’nin gelece\u011fini tahmin etmek zor.<\/li>\n
                      • Uzmanlar, \u0130srail’in yapt\u0131klar\u0131n\u0131n “h\u00fck\u00fbmeti zay\u0131flat\u0131p, sertlik yanl\u0131lar\u0131n\u0131 cesaretlendirerek Suriye’yi istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilece\u011fi” uyar\u0131s\u0131 yap\u0131yor.<\/li>\n
                      • Suriye’deki \u00e7e\u015fitli silahl\u0131 \u00f6rg\u00fctler aras\u0131ndaki rekabet yayg\u0131n bir \u015fiddete yol a\u00e7abilir ve sadece Suriye’yi de\u011fil, t\u00fcm bir b\u00f6lgeyi daha da istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilir.<\/li>\n
                      • Suriye\u2019deki ABD Destekli K\u00fcrt Silahl\u0131 Kuvvetleri Sorunu: Suriye\u2019deki ABD destekli silahl\u0131 K\u00fcrt gruplar\u0131, \u00f6zellikle SDG, T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehdit olu\u015fturuyor. Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesiyle birlikte, K\u00fcrtlerin kontrol etti\u011fi b\u00f6lgeler daha da geni\u015fleyebilir ve T\u00fcrkiye, bu durumu kendi ulusal g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik bir tehdit olarak de\u011ferlendirebilir.<\/li>\n
                      • T\u00fcrkiye, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131ndan en fazla etkilenen \u00fclkelerden biri olmu\u015ftur. Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015fmesi sonras\u0131nda, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n b\u00f6lgelerdeki karga\u015fa, m\u00fcltecilerin yeniden T\u00fcrkiye\u2019ye ak\u0131n etmesine yol a\u00e7abilir. Bu durum, T\u00fcrkiye’nin sosyal ve ekonomik yap\u0131s\u0131n\u0131 daha da zorlayacakt\u0131r.<\/li>\n
                      • I\u015e\u0130D, Suriye\u2019deki t\u00fcm topraklar\u0131n\u0131 kaybetmesine ra\u011fmen yer alt\u0131 hareketi olarak geni\u015f tecr\u00fcbesi ve sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye devam etme kapasitesi nedeniyle \u00f6rg\u00fct h\u00e2l\u00e2 bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ayr\u0131ca hem Suriye\u2019deki hem de Irak\u2019taki siyasi istikrars\u0131zl\u0131k ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn yeniden geli\u015fmesine verimli zemin sa\u011flayabiliyor<\/li>\n
                      • Sava\u015ftan kalan may\u0131nlar, yol kenar\u0131 bombalar\u0131 (el yap\u0131m\u0131 bombalar) ve patlay\u0131c\u0131lar Suriye\u2019de \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. Birle\u015fmi\u015f Milletler May\u0131n Eylem Servisi\u2019ne g\u00f6re \u015fu gruplar s\u00f6z konusu patlay\u0131c\u0131lara kar\u015f\u0131 bilhassa savunmas\u0131zd\u0131r.<\/li>\n
                      • \u0130srail’in ise radikal sa\u011fc\u0131lar\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 kapsam\u0131nda Suriye’de s\u0131n\u0131rl\u0131 bir i\u015fgale giri\u015fmesi.<\/li>\n
                      • \u0130srail, \u00f6zellikle Suriye\u2019nin yeniden yap\u0131lanma s\u00fcreci ve toprak payla\u015f\u0131m\u0131 gibi meselelerde aktif rol almay\u0131, bu s\u00fcre\u00e7lerde kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmeyi isteyebilir. Bu, b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar yaratabilir ve \u0130srail\u2019in stratejik y\u00f6nelimlerini \u015fekillendirebilir.<\/li>\n
                      • \u0130srail, Suriye\u2019nin kuzeyindeki K\u00fcrt b\u00f6lgesinde yer alan g\u00fc\u00e7lerle, \u00f6zellikle YPG gibi gruplarla daha yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmeyi tercih edebilir. Bu sayede, hem \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 bir tampon b\u00f6lge olu\u015fturulabilir hem de K\u00fcrtler, Suriye H\u00fck\u00fbmeti\u2019ne kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konumda olabilirler.<\/li>\n
                      • \u0130srail, Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u2019nda Golan Tepeleri\u2019ne y\u00f6nelik baz\u0131 stratejik hamlelerde bulunmu\u015f ve bu b\u00f6lgeyi daha g\u00fcvenli hale getirmeyi hedeflemi\u015ftir. Suriye’nin da\u011f\u0131lmas\u0131 durumunda, bu b\u00f6lgeyi daha da peki\u015ftirmek ve y\u00f6netmek isteyebilir. \u0130srail, bu b\u00f6lgedeki yerle\u015fimlerini g\u00fc\u00e7lendirerek, Golan Tepeleri’ni kendi h\u00e2kimiyetinde tutmaya devam etmek isteyecektir.<\/li>\n
                      • Esad sonras\u0131 Suriye\u2019de \u0130srail, baz\u0131 b\u00f6lgesel m\u00fcttefikleriyle daha yak\u0131n ili\u015fkiler kurmay\u0131 hedefleyebilir. Suudi Arabistan ve di\u011fer Arap K\u00f6rfezi \u00fclkeleri, \u00f6zellikle \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 ortak bir tehdit alg\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u0130srail, Suriye\u2019deki bo\u015flu\u011fu doldurmak ve b\u00f6lgedeki Arap \u00fclkeleriyle ittifaklar\u0131n\u0131 derinle\u015ftirmek isteyebilir. [ 4 ]<\/li>\n
                      • Esad sonras\u0131 Suriye’de i\u00e7 istikrars\u0131zl\u0131k, pek \u00e7ok farkl\u0131 grubun b\u00f6lgede etkin olmas\u0131na yol a\u00e7abilir. \u0130srail, bu durumdan faydalanarak, Suriye’deki toplumsal yap\u0131y\u0131 ve g\u00fc\u00e7 dengesini kendi lehine y\u00f6nlendirmek isteyebilir. B\u00f6lgedeki K\u00fcrtler, S\u00fcnni Araplar ve \u015eii milisler gibi farkl\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda denge kurmak ve bu gruplar\u0131n birbirleriyle rekabet etmesini sa\u011flamak, \u0130srail\u2019in yarar\u0131na olabilir. [ 2 ]<\/li>\n
                      • CHP D\u0131\u015f Politikadan Sorumlu Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Be\u015far Esad’\u0131n devrildi\u011fi Suriye’nin gelece\u011finde 3 b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fma riski bulundu\u011funu belirtti. Uzgel, Heyet Tahrir el \u015eam’\u0131n (HT\u015e) kendi i\u00e7inde ganimet payla\u015f\u0131m\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rg\u00fctler aras\u0131ndaki rekabet nedeniyle \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fayabilece\u011fini ifade etti. \u0130kinci olarak, PYD ile HT\u015e aras\u0131nda petrol b\u00f6lgelerinin kontrol\u00fc konusunda gerilimlerin artabilece\u011fini belirtti. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc risk olarak, HT\u015e ile Suriye Mill\u00ee Ordusu aras\u0131nda do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015fma ihtimaline dikkat \u00e7ekti.<\/li>\n
                      • \u0130lhan Uzgel, Suriye’de 3 b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fma riskini \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:<\/li>\n<\/ul>\n
                          \n
                        1. \u015eam’\u0131n g\u00fcneyinde muhalif bir grup var. \u015eam’\u0131 onlar ele ge\u00e7irdi daha \u00f6nce, birbirleriyle yar\u0131\u015ft\u0131lar. HT\u015e’nin kendisi var. Amerika’n\u0131n destekledi\u011fi \u00d6SO var. T\u00fcrkiye’nin destekledi\u011fi eski \u00d6SO’dan farkl\u0131. Bir de HT\u015e, 10’dan fazla k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rg\u00fctlerden olu\u015fuyor. HT\u015e \u00e7at\u0131 \u00f6rg\u00fct. \u015eu an sakin g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama 1-2 hafta sonra i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flayabilir. Ganimet payla\u015f\u0131m\u0131 sorunlar\u0131 ya\u015fanabilir. Suriye’deki radikal \u00f6rg\u00fctler kendi aralar\u0131nda hep \u00e7at\u0131\u015ft\u0131lar.<\/li>\n
                        2. PYD ile HT\u015e aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flayabilir saha kontrol\u00fc \u00fczerine. Mesela petrol b\u00f6lgesini kim kontrol edecek, pay verilecek mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc oray\u0131 PYD kontrol ediyor. Petrol\u00fc hem Kuzey Irak’a g\u00f6nderiyor hem Suriye y\u00f6netimine sat\u0131yordu.<\/li>\n
                        3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck risk, HT\u015e ile T\u00fcrkiye’nin kontrol etti\u011fi Suriye Mill\u00ee Ordusu aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u0131kmas\u0131.” [ 8 ]<\/li>\n<\/ol>\n
                            \n
                          • T\u00fcrkiye\u2019ye Kobani risk b\u00f6lgesi olmaya devam edecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/li>\n
                          • Suriye\u2019de iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren g\u00fc\u00e7ler di\u011fer haz\u0131rl\u0131klara kar\u015f\u0131 yanl\u0131\u015f davran\u0131rsa bu \u00fclkede istikrars\u0131zl\u0131\u011fa neden olur ve bu da T\u00fcrkiye\u2019ye sorumluluk y\u00fckler.<\/li>\n
                          • K\u00fcresel g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesinde Orta Do\u011fu her zaman \u00f6nemli.<\/li>\n
                          • E\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerine d\u00e2hil olamayan yani hayata haz\u0131rlanamayan veya e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerinde ihtiya\u00e7lar\u0131 yeterince kar\u015f\u0131lanamayan Suriyeli \u00e7ocuklar, \u00fclkemiz ve s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskin ciddi riskler ortaya koyar niteliktedir.<\/li>\n
                          • Suriyeli \u00e7ocuklar bulunduklar\u0131 topluma yabanc\u0131 olmalar\u0131ndan ve sosyo-ekonomik imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klardan kaynakl\u0131 mek\u00e2nsal, psiko-sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik temelli pek \u00e7ok riske maruz kalabilmektedirler.<\/li>\n<\/ul>\n

                            Sonu\u00e7 ve \u00d6neriler Olarak S\u00f6ylenebilecekler <\/strong><\/h2>\n

                            Suriye\u2019de 8 Aral\u0131k 2024 tarihinde Esad rejiminin d\u00fc\u015fmesi ve \u015eam Kurtulu\u015f Heyeti\u2019nin (Hey’etu Tahr\u00eeri’\u015f-\u015e\u00e2m \u2013 HT\u015e) merkezi y\u00f6netimi ele ge\u00e7irmesiyle birlikte 7 Ekim 2023 tarihinde ba\u015flayan b\u00f6lgesel de\u011fi\u015fimlerin ikinci evreye girdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle Esad rejiminin d\u00fc\u015fmesinin sonu\u00e7lar\u0131, \u0130srail\u2019in Gazze-L\u00fcbnan-\u0130ran ekseninde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc sava\u015f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 kadar b\u00f6lgesel d\u00fczeyde de de\u011fi\u015fim potansiyeli ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

                            Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sa\u011flayan ana dinami\u011fin bu anlamda ABD ile Rusya aras\u0131ndaki uzla\u015f\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. HT\u015e\u2019nin ilerleyi\u015fini durdurma kapasitesi olan Rusya\u2019n\u0131n Esad y\u00f6netiminin bekledi\u011fi deste\u011fi sunmamas\u0131, bununla birlikte Akdeniz\u2019deki \u00fcstlerini korumas\u0131, \u00f6te yandan \u0130srail y\u00f6netiminin stratejik \u00f6nceliklerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 bu uzla\u015f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6stergeleri.<\/p>\n

                            T\u00fcrkiye’nin bu durumdaki kesin rol\u00fc h\u00e2l\u00e2 spek\u00fclasyon konusu olmaya devam ediyor. Ancak bir \u015fey a\u00e7\u0131k. T\u00fcrkiye do\u011frudan d\u00e2hil olmasa da, sald\u0131r\u0131ya ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yakmas\u0131, Suriye’deki temel \u00e7\u0131karlar\u0131na dayan\u0131yor. Sonu\u00e7 olarak T\u00fcrkiye, art\u0131k kendisini \u00fclkedeki en etkili yabanc\u0131 akt\u00f6r olarak konumland\u0131rd\u0131.<\/p>\n

                            Bah\u00e7eli liderli\u011finde 1 Ekim 2024 tarihinde TBMM\u2019nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda ba\u015flayan Devlet Giri\u015fimi\u2019nin arkas\u0131ndaki dinamiklerin ne oldu\u011fu ge\u00e7en hafta Esad rejiminin d\u00fc\u015fmesiyle birlikte daha da netle\u015fti. Bah\u00e7eli\u2019nin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fime ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalarda bug\u00fcne kadar i\u00e7 dinamiklere vurgu yap\u0131lsa da \u00e7o\u011funlukla d\u0131\u015f dinamiklerin alt\u0131 \u00e7izildi.<\/p>\n

                            Muhalifler, sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 Ekim ortas\u0131nda ba\u015flatmaya haz\u0131rd\u0131. O s\u0131rada T\u00fcrkiye, sald\u0131r\u0131y\u0131 reddetti. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ankara, \u015eam ile ileti\u015fim kurmak i\u00e7in diplomatik \u00e7abalara odaklanm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan, Esad’a birka\u00e7 kez yakla\u015farak T\u00fcrkiye’nin diyalo\u011fa girme iste\u011fini g\u00f6sterdi. Ancak g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ilerlemedi. \u015eam, T\u00fcrkiye’nin s\u00f6ylemini bir zay\u0131fl\u0131k i\u015fareti olarak yorumlad\u0131.<\/p>\n

                            \u015eam, Suriye’ye d\u00f6necek m\u00fcltecilerin yeniden yerle\u015ftirilmesi ile ilgili tart\u0131\u015fmaya ilgi g\u00f6stermedi. Esad rejiminin birincil destek\u00e7ileri olan Rusya ve \u0130ran, \u015eam’\u0131 daha yap\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131m benimsemeye te\u015fvik etmek i\u00e7in n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 kullanmad\u0131lar. [ 11]<\/p>\n

                            \u0130ran taraf\u0131, yenilginin as\u0131l sorumlusunun Be\u015far Esad ve Suriye ordusu oldu\u011funu ifade ediyor. Esad\u2019\u0131n toplumla bar\u0131\u015fmaya yana\u015fmamas\u0131 ve muhalefete kap\u0131lar\u0131 kapal\u0131 tutmas\u0131n\u0131n yenilgiyi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale getirdi\u011fini dile getiriyor. [ 12]<\/p>\n

                            ABD’nin ise DEA\u015e’la m\u00fccadele ad\u0131 alt\u0131nda destekledi\u011fi ve Suriye’nin b\u00f6l\u00fcnmesiyle zemin bulan ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc PKK\/YPG’yi destekleme politikas\u0131 iflas etti. Tarihsel olarak da ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn en yak\u0131n m\u00fcttefiklerinden olan Esad rejiminin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve yerine t\u00fcm Suriye’yi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme iddias\u0131ndaki muhaliflerin gelmesi, YPG ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn hem kuzeyden T\u00fcrkiye ve SMO hem de g\u00fcneyden yeni y\u00f6netim unsurlar\u0131 taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131na al\u0131naca\u011f\u0131 bir d\u00fczlem olu\u015fturdu.<\/p>\n

                            T\u00fcrkiye ise bu denklemde y\u0131llarca Suriye kaynakl\u0131 ter\u00f6r ve g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 nedeniyle \u00f6nemli bedeller \u00f6derken, Suriyeli s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lara kap\u0131 a\u00e7mas\u0131 ve muhalif b\u00f6lgelerde sivillere istikrarl\u0131 alanlar olu\u015fturmas\u0131 sonras\u0131 bu yeni s\u00fcrecin en b\u00fcy\u00fck kazanan\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Hem ahlaki hem de politik olarak kazanan T\u00fcrkiye’nin, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc PKK\/YPG’yle m\u00fccadelesini tamamlamas\u0131yla da g\u00fcneyinde dost ve istikrarl\u0131 bir kom\u015fuya sahip olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. [ 13 ]<\/p>\n

                            Biden, Suriye’de Esad Y\u00f6netimi’nin devrilmesinin “Tarihi bir f\u0131rsat, ayr\u0131ca bir belirsizlik ve risk an\u0131” oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

                            Gelecek ay g\u00f6revi, halefi Donald Trump’a devretmeye haz\u0131rlanan Biden, Washington’\u0131n bu riski y\u00f6netmek i\u00e7in b\u00f6lgedeki “ortaklar\u0131 ve payda\u015flar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131” vurgulad\u0131. ABD ba\u015fkan\u0131, ayr\u0131ca \u00e7o\u011fu SDG kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelerde bulunan yakla\u015f\u0131k 900 Amerikan askerinin I\u015e\u0130D ile m\u00fccadele etmek i\u00e7in \u00fclkede kalaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

                            Beyaz Saray Ulusal G\u00fcvenlik Konseyi S\u00f6zc\u00fcs\u00fc John Kirby de 10 Aral\u0131k’ta ABD’nin T\u00fcrkiye’nin ter\u00f6rle m\u00fccadele endi\u015felerini “me\u015fru buldu\u011funu” ancak Washington’\u0131n Suriye’de I\u015e\u0130D ile m\u00fccadele i\u00e7in SDG ile ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n

                            20 Ocak’ta g\u00f6reve gelecek olan Donald Trump ise sosyal medyadan yapt\u0131\u011f\u0131 payla\u015f\u0131mda “Bu bizim sava\u015f\u0131m\u0131z de\u011fil” diyerek ABD’nin Suriye’ye m\u00fcdahale etmemesi gerekti\u011fini ifade etti. [ 5 ]<\/p>\n

                            Esad rejiminin devrilmesi ve \u0130ran-Suriye ili\u015fkilerindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, b\u00f6lgenin bug\u00fcn\u00fc ve gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik bir \u00f6neme sahip. Bu de\u011fi\u015fim, b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik d\u00fczeninden \u0130srail-Filistin meselesine, L\u00fcbnan ve Irak\u2019tan \u0130ran\u2019\u0131n siyasi kaderine kadar geni\u015f bir yelpazede etkiler yaratabilir. Ba\u015fka bir ifadeyle bu s\u00fcre\u00e7 Ortado\u011fu\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131, akt\u00f6rlerini ve dinamiklerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n

                            Suriye\u2019deki silahl\u0131 gruplar, Esad rejimine kar\u015f\u0131 birle\u015fmi\u015f olsalar da rejim sonras\u0131 ortak bir y\u00f6netim modeli olu\u015fturmalar\u0131, aralar\u0131ndaki ideolojik ve siyasi farkl\u0131l\u0131klar nedeniyle zay\u0131f bir ihtimal olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Daha \u00f6nce Arap d\u00fcnyas\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, otoriter rejimler devrilse bile s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve demokratik bir sistemin kurulmas\u0131 zor olabiliyor. Silahl\u0131 gruplar aras\u0131ndaki i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar, ayn\u0131 zamanda yabanc\u0131 destek\u00e7ilerin \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131yla birle\u015ferek i\u00e7 sava\u015f\u0131 daha da derinle\u015ftirebilir ve \u00fclkenin par\u00e7alanmas\u0131na yol a\u00e7abilir. [ 12]<\/p>\n

                            Trump’\u0131n yeni d\u00f6neminde T\u00fcrkiye’yi neler bekliyor? <\/strong><\/h2>\n

                            BBC T\u00fcrk\u00e7e’ye konu\u015fan T\u00fcrkiye Ekonomi Politikalar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Vakf\u0131 (TEPAV) D\u0131\u015f Politika Program Direkt\u00f6r\u00fc G\u00fclru Gezer, Trump ve Biden’\u0131n Suriye konusundaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda “180 derecelik bir fark oldu\u011funu” vurgulad\u0131.<\/p>\n

                            Ge\u00e7mi\u015fte Los Angeles Ba\u015fkonsolosu olarak g\u00f6rev yapan Gezer, Trump’\u0131n ilk ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde de Suriye’den \u00e7ekilmek istedi\u011fini, ancak CENTCOM’un buna “m\u00fcsaade etmedi\u011fini” savundu ve \u015funlar\u0131 ekledi:<\/p>\n

                            “Burada esas \u00f6nemli olan, Trump Beyaz Saray’a geldikten sonra m\u00fcesses nizam, ona Amerikan askerlerinin \u00e7ekilmesi ve ABD’nin YPG’den deste\u011fini \u00e7ekmek i\u00e7in gerekli hareket marj\u0131n\u0131 sa\u011flayacak m\u0131 sa\u011flamayacak m\u0131?”<\/p>\n

                            Washington merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu Atlantic Council’da k\u0131demli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan Richard Outzen ise Washington’\u0131n 10 y\u0131ld\u0131r Suriye’de “uyarlanabilir bir politika” izlemedi\u011fini ve bu sebeple b\u00f6lgede Hizbullah ve \u0130ran gibi tehditlere kar\u015f\u0131l\u0131k vermekte zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

                            Esad’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc muhtemelen ters bir etki yaratacakt\u0131r: T\u00fcrkiye’nin Rusya ve \u0130ran ile ili\u015fkilerine daha fazla bask\u0131 uygularken T\u00fcrkiye ile Bat\u0131’y\u0131 birbirine yak\u0131nla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Buna ra\u011fmen Moskova, Suriye’deki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, \u00f6zellikle de \u00fclkedeki hayati deniz ve hava \u00fcslerini korumak i\u00e7in Ankara’n\u0131n deste\u011fine ihtiya\u00e7 duydu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrkiye’ye olan ho\u015fnutsuzlu\u011funu y\u00f6netmek zorunda kalacakt\u0131r. [ 6 ]<\/p>\n

                            Mesut Ye\u011fen, 13 Aral\u0131k 2024 g\u00fcnk\u00fc yaz\u0131s\u0131nda: \u201cSuriye\u2019de rejimin devrilmesi b\u00f6lgeyi, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki rol\u00fcn\u00fc, K\u00fcrtlerin b\u00f6lgedeki ve T\u00fcrkiye\u2019deki yerini de\u011fi\u015ftirecek, buras\u0131 kesin. Ancak bizdeki iktidar muhibbi kalem erbab\u0131n\u0131n arzulad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde mi, oras\u0131 o kadar kesin g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.\u201d \u015feklinde durumu \u00f6zetliyor. [14 ]<\/p>\n

                            Yap\u0131lan analize g\u00f6re, rejimin y\u0131k\u0131lmas\u0131 Esad’\u0131n en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7ileri Rusya ve \u0130ran’\u0131 olumsuz etkiledi.<\/p>\n

                            Rejimin \u00e7\u00f6kmesi Rusya’n\u0131n Suriye’deki stratejik pozisyonunu ciddi olarak sarsarken Ortado\u011fu’daki etkisinin azalmas\u0131 ve uluslararas\u0131 prestij kayb\u0131na neden oldu. Rejimin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc Tahran y\u00f6netiminde ise haraketli tart\u0131\u015fmalar\u0131 beraberinde getirdi.<\/p>\n

                            Suriye, enerji kaynaklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir b\u00f6lgeye sahiptir. \u0130srail, Esad sonras\u0131 Suriye’de kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunarak, enerji ve su kaynaklar\u0131 \u00fczerinde etkili olmaya \u00e7al\u0131\u015fabilir. \u00d6zellikle Do\u011fu Akdeniz’deki enerji kaynaklar\u0131na ili\u015fkin geli\u015fmeler, \u0130srail\u2019in stratejik hedefleri aras\u0131nda yer alabilir. [ 15 ]<\/p>\n

                            Tahran’\u0131n “bekle g\u00f6r” politikas\u0131 izledi\u011fi bu d\u00f6nemi T\u00fcrkiye’nin iyi de\u011ferlendirerek \u015eii ve Nusayri az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fiddet eylemlerini dizginlemesinin faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n

                            \u0130srail’in \u0130ran’\u0131n \u00e7er\u00e7evelenmesi plan\u0131 kapsam\u0131nda T\u00fcrkiye’ye her zamankinden daha ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu hususu iyi de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n

                            Esad\u2019\u0131n devrilmesi, \u00fclkenin istikrar\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak ad\u0131na \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olabilir.<\/p>\n

                            Arap Birli\u011fi \u015eam’\u0131n \u00fcyelik stat\u00fcs\u00fc hakk\u0131nda yorum yapmazken, yap\u0131lan bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, \u201cSuriye’de h\u0131z kazanan geli\u015fmeleri b\u00fcy\u00fck bir ilgiyle takip ediyor ve t\u00fcm taraflar\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve diyalog kavramlar\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz\u201d ifadesi yer ald\u0131. Arap Birli\u011fi ayr\u0131ca, Suriyeli taraflara \u2018\u00fclkenin birli\u011fini korumalar\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc d\u0131\u015f m\u00fcdahaleyi reddetmeleri\u2019 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. [ 16 ]<\/p>\n

                            Asker\u00ee alanda ilk g\u00fcndem PKK\/YPG ter\u00f6r\u00fcne kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye ile birlikte m\u00fccadeleyken siyasi olarak ise ge\u00e7i\u015f y\u00f6netimi \u00fczerine uzla\u015fma \u00e7abalar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n

                            \u00dcniter yap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki son engel, F\u0131rat’\u0131n do\u011fusunda ABD’nin deste\u011fiyle bulunan PKK\/YPG ter\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Suriye’nin petrol kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun bu b\u00f6lgelerde bulunmas\u0131, yeni \u015eam y\u00f6netimi i\u00e7in ter\u00f6rle m\u00fccadeleyi olmazsa olmaz hale getiriyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u015eam’da bir ge\u00e7i\u015f y\u00f6netimi i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131ktan sonra asker\u00ee gruplar\u0131n YPG’ye y\u00f6nelik harek\u00e2ta ba\u015flamas\u0131n\u0131 bekleyebiliriz.<\/p>\n

                            HT\u015e\u2019nin \u015eam\u2019\u0131n y\u00f6netimini ele ge\u00e7irmesiyle birlikte \u0130ran ve ittifak g\u00fcc\u00fc olan Hizbullah bir b\u00fct\u00fcn olarak Suriye\u2019de sava\u015f\u0131 kaybettiler.<\/p>\n

                            Golan Tepeleri\u2019nin \u201csonsuza kadar \u0130srail\u2019in ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131\u201d oldu\u011funu iddia eden \u0130srail y\u00f6netimi bir yandan \u015eam\u2019\u0131n 20 km yak\u0131nlar\u0131na kadar konumlanm\u0131\u015fken bir yandan da Suriye\u2019nin asker\u00ee altyap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6kertmeye d\u00f6n\u00fck sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00d6zetle, Netahyahu y\u00f6netimi Esad rejiminin devrilmesini asker\u00ee ve siyasi f\u0131rsata \u00e7evirdi ve etki alan\u0131n\u0131 dikkate de\u011fer d\u00fczeyde geni\u015fletti.<\/p>\n

                            \u0130srail\u2019in yan\u0131 s\u0131ra, \u015eam\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan yeni denklem, Ankara\u2019ya Suriye\u2019de yeniden oyun kurucu akt\u00f6r olma imk\u00e2nlar\u0131 sundu, sunuyor. Uzun zamand\u0131r ABD-Rusya dengesinin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclerde sahada bulunan, \u00f6te yandan oyun-kurucu bir akt\u00f6r olmaktan ziyade oyun-bozucu bir akt\u00f6r konumunda kalan Ankara y\u00f6netiminin manevra alan\u0131 geni\u015fledi.<\/p>\n

                            Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n sona erme \u015feklinin ekonomik toparlanma olas\u0131l\u0131klar\u0131 ve yeni bir h\u00fck\u00fbmetin merkez\u00ee devleti devralma ko\u015fullar\u0131 \u00fczerinde muazzam bir etkisi olaca\u011f\u0131nda \u015f\u00fcphe yoktur. Toprak par\u00e7alanmas\u0131, devletin iflas\u0131, b\u00f6lgesel ta\u015fma ve su\u00e7 ve \u0130slamc\u0131 a\u011flar\u0131n yay\u0131lmas\u0131, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n mevcut veya olas\u0131 do\u011frudan etkileri aras\u0131ndad\u0131r ve bunlar\u0131n her biri Suriye’nin gelecekteki ekonomik ve politik ya\u015fam\u0131 \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck ve zararl\u0131 etkilere sahip olma tehdidindedir.<\/p>\n

                            T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye’deki Karga\u015fadan Etkilenme Riski <\/strong><\/h2>\n

                            Cuma \u00c7i\u00e7ek, 12 Aral\u0131k 2024 g\u00fcnk\u00fc \u201cEsad Sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin K\u00fcrt Meselesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki de\u011ferlendirmelerde bulundu:<\/p>\n